Zeg Het - In Het Nederlands 24

Zeg het in het Nederlands, te zeer het in dacht "Podcast". Nummer 4 en 20. Welkom bij deze podcast. In deze aflevering praten we over de schrijver Miltatulli en zijn boek Max Havelaar. We vertellen iets over Nederlandse indier. Het media-fragment gaat over handenschudden. Veel plezier bij deze 24. aflevering van Zeg het in het Nederlands. We zijn in het jaar 2020. sommige mensen zeggen 2020, maar de meeste Nederlanders zeggen 2020. Het is dit jaar precies 200 jaar geleden dat Eduard Dowersdecker werd geboren. We kennen Eduard Dowersdecker beter als de schrijver Miltatulli. Dat is Latijn voor ik heb veel geleden, ik heb veel ellende gehad. Dat was zijn schrijvers naam, zijn nom de plume. Eduard Dowersdecker, Miltatulli dus, werd geboren in de korsjespoortsteeg in Amsterdam. Dat huis is er nog, het is nu een klein Miltatulli museum. Hij is de schrijver van het beroemde boek Max Havelaar uit 1860, 1860. Het boek was een roman-fixie dus, maar het verhaal had een belangrijke boodschap, een belangrijk bericht aan Nederland. In de kolonie Nederlandse indier gaat het niet goed. De bevolking wordt onderdrukt en de Nederlandse bestuurders in indier doen niets omdat de verbeteren. Miltatulli was hier erg boos over. Hij had zelf in indier gewerkt dus hij wist precies waar hij het over had. Het boek Max Havelaar deed een reeling door het land gaan. De mensen waren erg onder de indruk van Miltatullis verhaal. Ook omdat het boek heel erg goed en scherp geschreven was. Het boek is daarna in 40 verschillende talen vertaalt. En in Nederland werd Miltatulli een inspiratie voor heel veel Nederlandse schrijvers in de moderniteit. Miltatulli schreef niet zoals de meeste andere schrijvers in de negentien de eeuw. Je moest toen een strakker vorm gebruiken. Je had veel regels. Maar Miltatulli vond de strakker vorm voor boeken heel vervelend. Het voelde als een korset dat de strak zit. Hij schreef dus anders op een nieuwe manier. Hij gebruikte allerlei genres door elkaar. Poëzie, toespraken, parabels, sprookjes en hij gebruikte ook verschillende perspektiven. Dat was heel ongewoon in die tijd. Max Havelaar is een boek dat speelt in Nederlandse Indie. Eén van de kolonien van Nederland. Nu heet dat gebied in Donesia. En het is een zelfstandig land. Het is sinds 1947 geen kolonie meer. Maar in de negentien de eeuw dus wel. Zelf werkte Miltatulli een tijdje als Nederlandse amtenaar in Nederlandse Indie. Hij werd assistentresident van Lebak op West Java. Daar gingen het niet goed met de mensen die daar woonde. Ze hadden honger en er waren veel misstanden. Miltatulli wou deze situatie verbeteren. Hij wou de bevolking daar beschermen tegen uitbuiting. Ook uitbuiting door hun eigen indische hoofden. Hij zei tegen de Nederlandse leiders dat ze de strengereegels moesten loslaten om de indische mensen te helpen. Maar de Nederlandse resident, hij was het niet met hem eens. Hij wou juist strengereegels blijven volgen. Ze kregen ruzie. En Miltatulli moest vertrekken. En over deze periode schreef hij later het boek maxhaafelaar. Daarmee was hij een soort klockenluiden. Kenne jullie het woord klockenluiden? In het Engels noem je dat een whistleblower. Maar bij ons is het iemand die de klockenluid in de kerk tooren om aan de wereld te vertellen wat er mis gaat. Een klockenluiden. Miltatulli was een soort snoden van de 19e eeuw. Hij was de eerste persoon die kritisch schreef over wat er in de Nederlandse kolonie gebeurde. Hij zag machtsmisbruik en corruptie. Hij vond het verschrikkelijk dat de Nederlandse bestuurders het allemaal litte gebeuren zonder iets te doen. Hij was niet tegen de kolonie, maar hij vond dat Nederland de bevolking beter moest behandelen. Miltatulli was een groot voorbeeld voor mensen die hun mond durven open doen over misstanden. In maxhaafelaar staat de toerspraak, de speech, de toerspraak tot de hoofden van lebak. Dat is een beroemde tekst in maxhaafelaar, een beroemde toerspraak. Er zijn later zelfs vinylplaten van gemaakt, uitgesproken door een acteur. In de film, die van het boek is gemaakt, hoor je de toerspraak in het malaise, maar in het boek is de tekst in het Nederlandse. De film maxhaafelaar uit 1975, kun je bekijken op YouTube met Engelsen onder titeling, maar of het iets voor je is, dat weet ik niet. Ik laat een stukje horen van de Nederlandse acteur Peter Fabre die in de film in het malaise spreekt, nadat hij de hoofden van lebak heeft begroet. Hij geeft ze een compliment. U weet veel, zegt hij. En u bent goed van hart. Ik wil van u leren. U hebt rijstvelden in de dalen en rijstvelden op de bergen. En u wilt in vrede leven. Maar ik heb ook gezien dat u bevolking arm is. Dat maakt me blij, want God heeft mij dus gestuurd naar een gebied waar nog veel werk te doen is. Zaj'a taut, die aan tarat toantwoant, are yang ungul, dalam ilmu dan kebaikan hati. Zaj'a harat, pengettawan, zaj'a akan bertambah, ting'im ilmu, toantwoant. Zaj'a m'emba' chappen jak halhal, yang baik, di bantelkidul, rap'i'a toantwoant, namelik'i, s'ava, s'ava, di lemba, lemba, dan ada pula, s'ava, s'ava, di gune, gune. Tantwoant, toantwoant, in, hidduptamai. Tapi, saya liat t'avariat, tuantwoant miskin. Saai Marasekambira, kan het tuant, mengut, saai'a ke tempat, dimana pekerian, masih banyak lang. Nu, dat tuurlie zelf, was een groot redenaar. Dat betekent dat hij heel goed kon speechen, heel goed kon spreken. Hij schreef ook veel bundels met ideen en essays, en stukken die kritisch waren op de maatschappij. Voor de Nederlandse literatuur is Miltatulli heel belangrijk. En nu het 200 jaar geleden is dat hij werd geboren, is het jaar 2020 tot Miltatulli jaar uitgeroepen. Vorige maand heeft de koning, koning Willem Alexander, een speciale gedenkstein voor Miltatulli onthuld, in de nieuwe kerk in Amsterdam. Als begin vang het Miltatulli jaar. Dit jaar komt ook een speciale website Miltatulli online. Zijn er allerlei manifestaties en tentoonstellingen over zijn leven en werk. Nederland's Indie. Dat was de naam. Van wat we nu in Doneseën noemen. Nederland's Indie heeft de lange geschiedenis. Het gebied was ongeveer 400 jaar lang een kolonie van Nederland. Nederland ging er heen, omdat ze Indiers wilde helpen, zijde ze, maar het ging natuurlijk om de producten en de handel. Mijn ouders leren op school nog de name van de eilanden. In veel plaatsen in Nederland heb je ook een indische buurt, met straatname als Borneoplein, Java, Laan, Watavia, Straat, Sumatra Laan, Acheplein, enzovoort. In de tijd van de kolonie was vooral Den Haag, de stad, waar gepensioneerde amtenaren uit Indier Gingen wonen, na een lange carrière. Daar zijn dan ook een aantal echte indische restaurants, met een soort Nederlandse indische gerechten. Nederlanders en Indiers trouwden met elkaar, en de kinderen die zij kregen, werden indo's genoemd. Nog zijn er veel mensen in Nederland die zichzelf indo noemen. Ze hebben een Nederlandse vader en een indische moeder of een Nederlandse moeder en een indische vader. Na 1860, na dat Max Havela was verschijnen, gingen de amtenaren anders naar Nederlandse Indier kijken. Ze begrepen dat ze niet alleen tabak, koffie, reist en andere producten konden halen, maar dat ze ook iets moesten terugdoen voor de bevolking. En langzaam verbeterde begint 20e eeuw de situatie. Maar toen begon de Tweede Wereldoorlog. Duitsland bezetten Nederland en Japan bezetten Nederlandse Indier. En slot alle Nederlanders en Indies Nederlanders in kampen op, in een kamp. Dat was een afschuwelijke tijd en heel veel mensen stierven. De moeder van mijn vriendinnetje op school had in zo'n kamp gezeten, met haar zussen en haar jongste broertje. Ze kon er moeilijk overpraten, maar soms vertelde ze hoe ze daar waren behandeld. Dat was verschrikkelijk. Na dat de oorlog voorbij was en Japan zich terugdrok, wilde de Indies graag een zelfstandig land worden. Terwijl de Nederlandse regering dat niet wou. Er is toen nog een oorlog geweest. Dit is een heel beladen, gevoelig onderwerp. Iets waar nu pas de laatste tijd onderzoek naar wordt gedaan. Er zijn nog een paar veteraanen over, die over die tijd kunnen vertellen. Maar de meesten zijn er niet meer of ze willen er niets over zeggen. Te veel emotie. De meeningen zijn erg verdeeld over de rol die de Nederlandse staat en de Indonesische vrijheidstrijders speelden. Afscheid van indien, wat heeft het voorzien? Hoe moet het nu verder met het land dat ik ben minn? Dag, baboek, dag, jongens, het ga je liegoed. Land van een droog, ik ga omdat ik goed. Afscheid van indien, vaak, want gewil, wat valop. Verzet blijft van binnen, de tijd maakt ons meorangere. Maar altijd zou blijven het beeld van die tijd. Waar je in het handje gevangen hebt, je raakt het niet kwijt. Dan jongprie ook, wat taf jij? Singepoer, straat van m'n lakken, belavond, medan, zaban. Kolonroek, zellon, rode zee, sues kanaal, portzijd. Geen waardoor Marseille, vibratar, goof van beskaaien, zouden hemten met kanaal. Loerd zee kanaal, sluizen van een muurde, Amsterdam, of nieuwe waterleg, Loerd z'n bord, Rotterdam. Niet ze zijn er niet meer, ze zijn er niet meer. De ziere zijn vanweleer, ze brachten ons naar Holland en we keerden niet weer. Onze koning Willem Alexander ging deze maand in Indonesië op bezoek. En daar heeft hij onverwacht, op eens, sorry gezegd, tegen de Indonesiëers. Sorry voor het geweld van de Nederlandse soldaten in die oorlog. De Nederlandse mensen die daar moesten vechten, zijn hier in Nederland nu boos. Ze zijn boos over de excuses. Het was een oorlog, zeggen ze. De Nederlandse regering stuurde ons en naartoe. En ze zeiden jullie moeten Indonesiëer bevrijden van de japaners en dat was helemaal niet zo. Dus sorry zeggen tegen wie. Ik vind het moeilijk om daar iets over te zeggen. Leeft de Miltatulli nog maar. Ik ben heel benieuwd wat hij over de excuses van de koning zou zeggen. Nederlandse Indië is een belangrijk deel van onze geschiedenis van onze culture. Veel schrijvers hebben er mooie boeken over geschreven. En daar zijn tv-series of films van gemaakt. De negentiende eeuwse schrijver Miltatulli, noemde Indië in Zulinde of de gordel van Smaracht. En koperes, de schrijver koperes, heeft prachtige boeken geschreven die daar spelen zoals stille kracht. Ook veel schrijvers van de twintigste eeuw zijn in Nederlandse Indiëer geboren en brachten er hun jeugd door. Jeroenbrouwers, hella Hase, Rudy Kausbroek, Adriane van Dis, allemaal schrijven ze er over. Na de oorlog moesten alle Nederlanders Indoneziëer verlaten. Ze moesten naar het koude, donkere, saaien Nederland gaan, met de boot. Dat was voor de meeste Indiëgangers echt moeilijk. Ze waren heel verdrietig. Mijn raar, raar is de lucht en ons exit, vorm en klippen je nou. Surrabaya, Surrabaya, met je zin en je helemaal zo braa Surrabaya, Surrabaya. Mijn beblachten zijn altijd bij jeugd. Ik zal je nooit meer verdienen. Ik vroeg om je aukenacht, dat u rikit, dat u us per lik, gamelanklaken is dat. Kunt u dat verhalen? Kunt u dat herhalen? Kunt u dat herhalen? In deze rubriek laat ik iets horen wat op de radio of de televisie is geweest. En daarna kunnen we erover praten. Het media-fragment gaat deze keer over handen schudden, of eigenlijk het verbod op handen schudden. Het was de eerste maatregel die in Nederland werd afgekondigd tegen het corona-virus. Dat was optienmaart. In middels zijn er veel meer maatregelen. In dit gesprek van Radio 1 horen je de presentator en een journalist van de Volkskrant, met elkaar praten over het verschijnsel handen geven. De geschiedenis van het handen schudden. Ja en we hebben het hele aantal over handen schudden, geen handen schudden meer in Nederland zijn primierute op de persconferentie begin deze avond. En er gaat niet mee vallen want we hebben geleerd dat te doen. Vanaf onze kindertijd, onze ouders zei al, netjes een handje geven, jantje. Netjes betekent hier, beleefd zoals het hoort. Goeie avond, wetenschapsredicteur, Maartekullenmans van de Volkskrant. Goeie avond. Dat sinds wanneer doen we dat eigenlijk al in Nederland, met elkaar een handgeven ter begroting. Nou ja, in Nederland is het niet heel erg bekend. Het is nu vooral zo dat we op de wereld eigenlijk al, ja, handen schudden is zo uit als de mensheid. Sinds wanneer doen we dat eigenlijk al, in Nederland, elkaar een hand geven ter begroting? Nou ja, het is in ieder geval wel zo dat we op de wereld eigenlijk al, nou ja, handen schudden is zo oud als de mensheid vertelt de zonelist. Het is al 3.000 jaar geleden, 845 voor Christens is er een tafeldeel bekend, zo'n gesneden al jef uit Noord-Irak en als je twee koningen elkaar de hand geven is het echt al een ontzettend ouderdijdingszij. Hij vertelt dat er een kunstwerk, een reljef, een tafeldeel in Irak bestaat, waarop twee koningen elkaar de hand geven. Het kunstwerk is van het jaar 845 voor Christens, dus het is al 3.000 jaar oud. De presentator en de zonelist zeggen goeie en niet goede, goeie naavond en ze zeggen ouwe en niet oude, ze zeggen ook geleën, 3000 jaar geleën en niet geleiden en strakshooie deën in plaats van deën, waarom deën ze dat, dat is echt sprektaal uit het westen van Nederland. Goed, laten we verder luisteren, een broodje aap verhaal, dat betekent urban legend, een verhaal dat niet waar is. En weet we ook waarom die koningen dat deën op dat moment 845 voor Christens? Het grappig is, een beetje een broodje aatvhaal is dat het niet wil is, om te laten zien niet je ongewapend bent, je geeft elkaar de hand van, ik heb hier geen waten in, je gaat in je hand schudden om te kijken of je elkaar misschien nog ergens een doel ik heb, het verstopt in je mou, maar dat is echt voor een beetje een broodje aap verhaal, een broodje aap verhaal is dat, weet je wel, dat het een ritue wil is, om te laten zien dat je ongewapend bent, dus je geeft elkaar de hand van, ik heb hier geen wapen in, of je gaat je hand schudden om te kijken of je nog ergens een doel ik heb, verstopt in je mou, maar dat is echt wel een beetje een broodje aap verhaal, het woordbroodje aap verhaal is bedacht door de schrijfste etelportnooi die verhalen in een bundel verzamelden en een van de verhalen ging over een broodjeszaak waar ze misschien aapen vlees zouden gebruiken, daar kon je een broodje aap eten, maar dat was dus niet waar, ik heb het zelfs nog wel eens een keer geprobeerd met een collega van mij had hij een broodmess uit de kantine is een mou gestopt op de hand geschud voor effectje heb je er nog, ja daar die best veel er wel uit, maar ja, weet je, het is natuurlijk geen goeie manier om elkaar te ontwapen. Ik heb het zelfs wel eens een keertje geprobeerd met een collega, hij had een broodmess uit de kantine in zijn mou gestopt, ik heb zijn hand geschudd, oh je zegt de journalist, voor effect Jack, heb je al je vingers nog, het mess veel er wel uit, maar het is natuurlijk geen goede manier om elkaar te ontwapen, om de wapens van elkaar af te pakken. Het gesprek gaat verder, handenschudden mag dus nu niet meer. Wat de virus betreft gaat het helpen? Nou, waarschijnlijk wel, want we hebben natuurlijk heel erg de nijging om aan ons gezichten te zetten, om een keer per minuut zit je wel een keer per minuut, zit je wel eens aan je gezicht. Raken je mond aan of je neus of je ogen met je hand, en toevallig hebben we morgen nog in de krant een nieuwe onderzoek waaruit blijkt dat het bezig al anemelijk is dat een heel deel van de besmettingen wordt overgedragen door dat, ja, pins aan nu hun neuszitten oprust en dan krijg je een beetje virus aan je hand en dat geef elkaar dan een hand daarna en dat virus is dan bij de volgende te weggekomen. Een groot deel van de besmettingen wordt overgedragen door dat mensen aan hun neuszitten en dan krijg je een beetje virus aan je hand en nou ja, je geeft elkaar dan een hand en dat virus is dan bij de volgende te weggekomen. Dus je mag aanemen dat het wel degelijk gaat helpen. Dit is ook een simulatie in Engeland gemaakt met zonder handeschudden en zie dat zonder handeschudden dat het gewoon echt veel minder snel is in gespreijd. Oké, nou goed, het staat morgen dan in jouw krant volkschand, gaan we die ook lesen. Dank je wel, Maarten Kulemans. Tot zover het fragment. Ik hoop dat jullie de luisterwaars van deze podcast allemaal nog gezond zijn en dat het coronavirus snel zal verdwijnen. Als je het thuis moet zitten, kun je natuurlijk deze en alle voordige podcast beluisteren. De transcript van deze en alle andere podcast kun je voor een klein bedrag downloaden via www.idium.com. Hopelijk heb je van deze aflevering genoten en ook een beetje verleerd. Het is leuk als je wilt reageren. Stuur je e-mail aan [email protected]. MUZIEK. MUZIEK. MUZIEK. MUZIEK. MUZIEK.