Yeni Din? | Tekno-Optimizm

San Francisco'da bir konferans salını. Binlerce kişi nefesini tutmuş, sahnedeki Genç Startup Kurulusunu dinliyor. Siyah, balıkçı, yakakaza, kot pantolon ve beyaz spor ayakkabılırıyla genç girişimci Steve Jobs'a Andran öz güvenli tavırlarıyla konuşmasını sürdürüyor. Yapay zeka platformumuz sadece hastalıkları tedavi etmekle kalmayacak. Yaşlanmayı da durduracak. Ölüm süzdük artık bir bilim kurugu değil, bir mühendistik problemi. Alkış tufanı kopuyor. Ön sıralarda oturan risk sermay ederleri heyecanla notlar alıyor. Daha şimdiden iki milyar dolar değerleme konuşuluyor. Henüz ortada bir ürün bile yok. Bu sahne artık silicone badisinde sıradan bir gün. Teknolojinin mucizeler yaratacağına, insanlığın tüm sorunlarını çözücüğüne dair vaatler havada uçuşuyor. Yaşlanma son bulacak, açlık bitecek, iktim krizi çözülecek. Üstelik bunların hepsi çok yakında. Silikon badisinin bu yeni diğini, teknoloptimizim, sadece bir inat sistemi değil. Trillion dolarlık şirketlerin, devasa yatırım fonlarının ve küresel bir elitin dünya görüşü. Ve bu görüş farkında olalım ya da olmayalım, hepimizin hayatını şekillendiriyor. Peki bu teknoloptimiz, vaatler ne kadar gerçekçi? Ya da daha önemli size. Bu vaatlerin arkasında yatan ideoloji bizi nereye götürüyor? İşte bugün silicone badisinin bu yeni diğini, tarihini, vaatlerini ve karanlık yüzünü konuşacağız. Yurt dışı çıkış harcım ödeyecektim polu mu? Harç ya, yok yok polu. Yoksa ikisi deme. Bilmenize hiç gerek yok çünkü vergi ve harç ödemelerinizi kolayca yapabilmeniz için garanti bebeğe ağlar. Şimdi yenilenen garanti bebeğe ya, mobille yurt dışı çıkış harcı, sürücü vergesi, gelir vergesi gibi vergi ve harç ödemelerinizi hem ben sorgulayın. Güzel bir gün kolayca ödeyim çünkü biz birlikte yaparız. Aynıtılı bilgi, garanti bebeğe ya kompteğe evde. Eryeni dinin bir tarihi, kutsal metinleri ve peygamberleri vardır. Teknooptimizmin köklere, 19'u zapmışların karşı kültür hareketine kadar uzanıyor. Steve Jobs ve Steve Wozniyak'ın hep hılabı garajda kurduğu günlerde, bilgi seyirler kurumsal dünyanın kontrol araçları yıver. Silikon vadesinin ilk hekırlar ise bu araçları özgürleştirme, demokratikleştirme hayali kuruyordu. Stuart Branden, 1968'de yayınladığı Whole Earth Catalog, bu hareketin manifestosuydu. Stay hungry, stay full is sloganı buradan geliyor. Brande göre teknoloji birileri güçlendirecek, kiğer arçileri yıkacak, gezegeni kurtaracaktı. 1970'lerde muryasız, yani bilgi seyirlerinin işlem gücünü her iki yılda bir ikiye katlayacağı ön görüsü bu utopik bir ziyona bilimsel bir temel sağladı. Peter Diamandis, Ray Kurzval gibi düşünürler, üste büyüme kavramını tüm alanlara yaydı. Teknolojik ilerleme hızlandıkça insanlığın tüm sorunları çözülecekti. 2000'lerin başında Google'ın Don't Be Evil Mutlusu. Facebook'un dünyayı birbirine bağlama misiyonu bu idealiz mi yansıtıyordu? Mark Zuckerberg'ün Harvard yurdundan çıkıp milyarlarca insanın verisini kontrol eden bir imparatora dönüşmesi birçoklarına göre American Dream'in 21. Yüzl ziyonuydu. Ancak burada kritik bir dönüm yaşandı. Karşı kültürün özgürlükçü idealleri Venture Capital'ın suuk mantığıyla birleşti. Peter Tial gibi yatırımcılar, rekabet kötü dür diyerek tekel olmanın erdemlerini vaz etmeye başladı. Naval Ravi Kant gibileri "Bielding Cell", yani inşa et ve sat mantrası etrafında yeni bir girişimcesini fıyarattı. Artık yazılımcılar dünyayı değiştirmek için değil bir eczet için çalışıyordu. Teknooptimism, Milton Friedman'ın Serbest Piyasa Fandamentalizmi ile Ayn Rand'ın bencil bir eclik felsefesini harmanlayan yeni bir inanç sistemine dönüşmüştü. Bugün bu inanç sistemi, kendine has ritüelleri ve dogmalara olan tam teşek gürlü bir kült haline geldi. San Francisco'lar Rov vegan kafeler, şafak medisasyonları, dopamine oruçları, hepsi optimum performans vadeden yeni bir yaşam tarzının parçaları. Y kombinator'ın kurucusu Paul Graham'ın block yazıları kutsal mating gibi ezberleniyor. Sen oldmanın tweetleri anlık olarak günlerce kez paylaşılıyor. Mark Andreye senin "Software is eating the world manifesto" su adeta bir kehanet gibi tekrarlanıyor. Kül tün temel inançları basit, ilerleme kaçırılmazdır. Teknoloji tarafsızdır. Piyasa her zaman en iyi sözümü bulur. Moo Fast and Break Things, Hızlı Hareketet ve Bir şeyleri kır. Başarısızlık kutsaldır. Çünkü başarıyıya giden yol, başarısızlıklardan geçer. Bu inançlar öyle güçlüdür ki, eleştriye neredeyse kapalı. Çalışanlarının zihin ve bedenlerini tüketen start-up kültürü. Hasıl, kalçır, adı altında hüjaltiliyor. Demokrasiyi tehdit eden gözetim kapitalizmi, veriye dayalı optimizasyon olarak pazarlanıyor. Derinleşen gelir eşitsizliği, değer yaratanların doğal hakkı sayılıyor. Elizabet Olmsun teranos vakası bile bu inancı sarsamamıştı. Kank testlerini devrimleştirme vadiyle 9 milyar dolar değerlemeye ulaşan şirketin tam bir sahte karlık olduğu ortaya çıktığında vadinin tepkisi "Fail Better" daha iyi başarısız ol olmuştu. Ope ne yayıdan sem oltman yapay zekyanın var oluşsal risk oluşturduğunu söylerken bile, çözümün yine daha fazla teknoloji olduğunu söylüyor. Sorunun kaynağı nasıl çözüm olabilir? Bu soru vadide pek sorulmuyor. Bitcoin evancelisleri "Kriptoparaların bank acılık sistemini demokratikleştireceğini vad ederken" madenceliğin çevresel etkilerini görmezden geliyor. Ve 3 sabunucuları merkezi yetsiz bir gelecek hayal ederken sistemin birkaç büyük balin atarafından kontrol edildiği gerçeğini gözlerde ediyorlar. Peki bu teknolojik determinizm nereye götürüyor bizi? Biraz daha can sıkıcı verilerden bahsetmemiz lazım. Ama sonra bir umutu şığda var. Onu da konuşacağız. Kısa bir aradan sonra. Düşünsenezi, güzel bir sabaha uyanmışsınız. Yatırımlarınızı garanti bebeğe kriptokolaylığıyla yapmışsınız. Kulaneci dostu arayız ve 7.24 canlı destek de kriptoya yatırım yaparken rahat bir nefes almışsınız. Siz de kriptoya yatırım yaparken kapanız rahat olsun istiyorsanız garanti bebeğe kriptoya geçin. Eçünkü birlikte yaparız. Evet bu teknolojik determinizm nereye götürüyor bizi diye sormuştuk. Can sıkıcı tarafı şu. Şöyle ki, veriler disrap tedilen her sektörde gücün ve paranın giderek daha küçük bir elitin elinde toplandığını gösteriyor. Amazon A'yı ticareli demokratikleştirirken geleneksel perakendiği yok etti. Yerel işletmeler kapanırken Jeff Bezos'un serveti katlanarak büyüdü. Über paylaşın ekonomisi vadile yola çıktı. Sonuç güven cesiz çalışmanın normalleşmesi. Şoförlerin algoritmalara köle olmasın. Eğir bir ambi, yeral deneyim pazarlarken büyük şehirlerde konut krezini derinleştirdi. Netflix içerik demokratikleştiriliyor derken yapım şirketlerini ve balımsız sinemayı bitirmen oklasına getirdi. Metanın toplulukları birleştirmemisyonu. Ken Bleach analitika Skandalıyla demokratik seçimleri manipüle eden bir destokaya dönüştü. Google'ın bilgiye erişimi demokratikleştirme hedefi. Dünyanın en büyük gözetim makinesini yarattı. Vadi'nin önde gelen isimleri artık açıkça "demokrasi verimsiz" diye biliyor. Peter Teele, demokrasiyi özgürlükle uyumsuz ilan etti mesela. Balajist Sırı Nivasan, Network State Vision'uyla, Ulus devletlerin yerine şirket devletleri öneriyor. Ve bu teknofi idolizm özlemi tesadüf değil. Çünkü teknofdimizmin özünde derin bir seçkinci dünya görüşe var. TenX Encini'yır. Yenikorn Founder gibi terimler yeni bir aristokrasinin doğuşunu mücdeniyor. Terlind adı altında sosyal ve ekonomik araycalıklar meşrulaştırılıyor. Lonec'e biti yani ömür uzatma araştırmalarından milyarlar akıtılırken temel sağlık hizmetlerini erişemeyen milyarlar görmezden geliniyor. Mars kolonisi hayalleri kurulurken, iklim krizinin getirdiği yıkım önem sizleştiriliyor. Kuantun bilgisayarlar için yarış sürerken Sibar zorbalık ve desen formasyon kontrollen çıkıyor. Umut işe şurada. Neyse ki son yıllarda alternatif seslerde yükselmeye başladı. Etik teknoloji hareketi, insan merkezi tasarım prensipleri, yavaş teknoloji manifestosu, silicon badesinin içinden bile eleştirilen yaklaşımlarda oluyor. Tristan Harris, Google'daki işini bırakır. "Center for humain teknolojiyi kurdu" Anacı, bağımlılık, yaratmak üzere tasarlanmış teknolojilere karşı farkındalık oluşturmak. Ceren Leneyer, sosyal medyanın toplumsal dokuda açtığı yaraları anlatıyor. "Ten arguments for deleting your social media accounts right now" kitabı, digital detox hareketine ilham verdi mesela. "Signal'ın kurucusu Moxie Marlins bike" Merkezi yetsizlik söyleminin arkasındaki merkezi yapılır ifşa ediyor. Kate Reward, Do-Nat Economics model ile sürdürülebilir bir teknolojik gelişme vizyonu sunuyor. Avrupa'nın GDPR, California'nın CCPE'ye gibi yasal düzenlemeler, "Move Fast & Break Things" mantığına sınırlar getiriyor. Çinin büyük teknoloji şirketlerine yönelik regulasyonları kontrolsüz büyümenin sonunun geldiğini gösteriyor. Daha dönemliisi yeni nesil teknoloji çalışanları artık sorguluyor. Google çalışanları askeri projelerden çekilmek için gray yaptı mesela. Amazon işçileri sendi kalaşıyor. Facebook çalışanları şirketin politikalarını içeriden eleştiriyor. Belki de ısıl umut verici olan teknolojinin kutsallığının bozulması. Artık her yeni ürün, her yeni platform, her yeni vaat daha da sorgulanıyor. Teknolojiyle çözülebilir mi sorusu yerine çözülmelimi sorusu soruluyor. Çünkü teknoloji nihayetinde bir arakç. Onu kutsamak ya da şeytanlaştırmakta anlam sız. Önemli olan kimin için ne amaşla kullanındığı. Belki de en önemlisi kimin kontrol ettiği. Silicon vadisinin teknoloptimiz duyası bir anlamda sona eriyor aslında. Yerine ne gelecek? Bu sorunun cevabı hepimizi ilgilendiriyor. Çünkü söz konusu olan sadece teknolojinin geleceği değil. Toplumun, demokrasinin insanlığın geleceği. Teknoloji merkezlerinin parlak konferan salonlarında artık eski heyecan yok. Dünyayı değiştirme vaatleri artık eskisi kadar inandırıcı gelmiyor. Belki de bu iyi bir şey. Çünkü gerçek inovasyon, gerçek ilerleme, körü körüne inançtan değil, dengeli ve eleştirel düşünceden doğar. Bugün ihtiyacımız olan şey ne koşulsuz bir teknolojizm, ne de teknoloji karşıtı bir paranoya. İhtiyacımız olan teknolojinin gerçek potansiyelini ve gerçek risklerini anlayan. İnsani değerleri merkeze koyan. Demokratik kontrolü önemseyen yeni bir yaklaşım. Çünkü yarının dünyası ne Silicon vadisinin teknolü topyasına? Ne de dystopik korku senaryolarına benziyecek. Yarının dünyası bugün vereceğimiz kararlarla, sorucamız sorularla, yapacağımız tercihlerle şekillemecek. Belki de şunları sormakla başlamalıyız. Teknoloji, kimin çıkarına hizmet ediyor. İnovasyonu sadece finansal değer üzerindenme ölçmeliyiz. Gelişme ve ilerleme kavramlarını nasıl yeniden tanımlamalıyız. Digital geleceğimizin demokratik kontrolünü nasıl sağlayabiliriz? Bu sorular, teknologimizmin görmezden geldi. Ama geleceğimiz için hayatı önem taşıyan sorular. Ve bu soruların cevaplarını aramak hepimizin sorumduluğu. Çünkü teknoloji artık sadece uzmanların mühendislerin yatırımcıların meselesi değil. Teknoloji toplumsal bir mesele, siyasi bir mesele, etik bir mesele. Ve yarının teknoloji size bugünün sorularında gizli. Düşünsenezi, güzel bir sabah uyanmışsınız. Yatırımlarınızı garanti bebeğe kriptokolayla ile yapmışsınız. Kullanıncı dostu Arehüs ve 7.24 canlı destek de kriptoya yatırım yaparken rahat bir nefes almışsınız. E çünkü birlikte yaparız. [. müzik çalıyor. ]