Woningen bouwen zonder een projectontwikkelaar

Gun je zelf een high end phone en werkengeving van hoger kwaliteit. Wildemberg intereeragitektuur vertalt jouw wensen in een uniek, exclusief intereerontwerp en begeleid de realizatie tot de met oplevering. Kijk op vandenwildemberg.nl Hoe hou je de juiste focus als je bedrijf hardgroeid? Lev en alkeurigheid zijn het allerbelangrijkst. Want het belangen zijn groot in de fastgoedsector. Twee experts van mogelijk fastgoedfinancieringen blikken terug. Maar ze kijken natuurlijk ook al vooruit. Luister naar het geld in de stenen. De podcast van mogelijk. Nu op bnr.nl en je favoriete podcast app. Fastgoedgezogd wordt gesponserd door mogelijk. Mogelijk. Verder met fastgoedfinanciering. BNR nieuwsradio. Fastgoedgezogd. Maart een bouwhuis en Maart een de gruiter. De eind gebruiker die vanaf de eerste schets aan het roer zit. In het Nederlandse bouwlandschap ontstaat langzaam aan een nieuwe spannende beweging. De burger als mede ontwikkelaar. De vraag van deze week. Hoeveel potentie heeft de woncooperatie? Dit is fastgoedgezogd.nl. Wekenlijkse upteet over de wereld van de stenen. We zijn er natuurlijk ook een maandag met een om twee uur zavond om halfacht als radio-uitvinding op bnr en natuurlijk altijd online als podcast. En Maart er de gruiter staat zoals elke week naast mij dag Maart. Nou het is pasen, nog een gekerk geweest. Ik ga het met pasen met het kuietberg in Amsterdam. Toch het is voor de Christen. Ik ben zelf ook zoveel kreslijke opgevuld. Het belangrijkste feest, mensen vieren altijd heel erg kerst. Maar dit gaat over het sterven voor onze zon. Zeker. Ja, eigenlijk wel. De belangrijkste dag voor niveau of op katholieker. Ja, nou voor. Wat is dat voor? Is dat zeker ook? Ja, ik wil zeggen van wel. Daarover gesproken, laten we zeggen meer kerkelijke worden. Vorige week stond jij in de gemeente Raad van Bloemiddahl. Zo, de sprakje. De eten uit? Ja, wat wordt erappend? Zo weinig helpen we mijn goede omracht. Doel ik maar? Nee, ik kom meleid. Komisie, kom meleid. Wat je stond op de lijst voor het CDA. Je bent niet voor kozen, maar in de gemeente werkte het zo dat je ook komissie leden mag aantellen. Dat zijn dus geen formeleratsleden. Maar zitten in komissies als ondersteuning van de Raadsleden. Ja, dat is de Raadsledheid. Doe de Raadsleden. En dan moet je ook de eten aflegen en dan krijg je bosje bloemen. En dan mag je met de burgemeestroept van het ook. Dus je bent komissie led in de gemeente bloemen? Ja, voor de grompleid. Grompleid. Ja, weet je wel ook nog. Ja, omdat ik het leuk vind ik dus. Daarom vind ik het ook zo leuk om te doen. Is natuurlijk ik zit zelf in de Braasesroom twikkelaar. Wij maken dit programma natuurlijk iedere week als 6 jaar lang. En ik mag ook nog tev. In schrijven in EWM is erover. Dus eilig kijk ik tev. Ik vind het ook wel heel erg interessant om het vanaf te kant van de overheid te mogen bekijken. En ja, je mag natuurlijk zelf. Dus je moet een beetje lastig als ik zelf woningen ga ontwikkelen in de gemeente bloemen dan. Ja, want dit is natuurlijk heel spannend als het gaat over belang en versporteling. Versporteling. Sorry, belang en versträngeling. Dus, maar dat moet je echt oppassen. Ja, dus als we in het data projekten zouden doen dan zouden moeten uitstappen. We hebben in 20 jaar niet iets gedaan daar dus ik kan me niet voorstellen dat dat zou gebeuren. Ik vind het ontzend interessant en ja, kijk wat dat gebringert. Ja, nou, we hebben het geveleciteerd. Dan even naar het nieuws het FD-berichte vorige week over het aantal banen bij de overheid dat de laatste jaren flink is. Ja, toegenomen. Met 18 procent. Ja, wat zien we dan in de tijd? 18 procent, dus het gemiddelde. In Nederland is 9 procent. Dus het is een vertoellijke van banen. Het is een verdubbeling. Ja, en het gaat vooral om juridisch specialist en dat komt door een beetje de begroeps en beswaaproosduurs. Om er anderen natuurlijk ook voor beswaaproosduurs in bijwoning bouw. Ja, dus het is een enorme juridisering rondom de overheid en bij de overheid. Dan moet je dus mensen vooraan nemen. Dus meer regels betekent meer mensen, betekent meer procedures, betekent meer vertraging zou ik zeggen. Ja, ik vind van de ene ding van het wel interessant wat wachten is dat het stond aan de werbende. Bij lokale overheden is bijvoorbeeld te horen dat klachtenaffondelingen meer tijd kost, onder burgers hun klacht in beswaarschriften uitgebreid door AI-modellen als Jet-C DDP. Dat formuleren we ook. Wauw, denk ik. Dus mensen laten nu even echt goed formuleren en dat is een probleem. Dat denk ik. Het is natuurlijk heel simpel, maar de ene ding is die overaan. Dan laat je er ook de ontvoertoktorchet maken. Waar maar zei je zo waar? 2 AI-agents. Dit doen en wij gaan gewoon wandeling maken in de natuur. Maar dat is toch gewoon. Dat gaat natuurlijk gewoon de toekomst zijn. Maar dit is een beetje nog meer mensen in het interessant. Dat is al sinds luppers. Zegt iedere premier minder aan te naren. En nu ook weer. Elkabinet neemt het voorwilder op zuinigen. Maar het gebeurt niet. Het is dus echt wel bizarre. Ik vind in onze branche, en ik heb dat natuurlijk wel vaker gezegd. En dan wordt er heel vaak gezegd van ja, nemen bij de overheid of dan zit die mensen van uit te gemeentelijke instantien, zagen we hebben ook een te kort aan mensen. En dat is gewoon echt niet waar. Alleen het gaat er over maar bij me bezig. Het probleem is een beetje dat heel veel overheden toch wel micro-menis. Het gaat helemaal niet om de kwaliteit en de kwaliteit over het andere hartstikkegoed. Maar waar ga je je opvokussen? Wat vind je belangrijk? Ja, dat je micro-menis in het ene project gaat doen. Dat begint tijd om andere projecten te overzien natuurlijk. Tot zoveel toch even naar het huiskant eigenlijk, het hele graf. En die schrijven over hier protecten aanvragen? Ja, interessant. De hypotheek aanvragen door het dak. En een record aan het miljoenhuis verkocht. Het drukste maand in jaren. En waarom door de stijgen erin te dus mensen denken toch nog snel. Ik ga nu nog even snel naar huiskopen of ik ga snel een nieuwe protect me namen afsluiten. En dit is de uitpond. Het is hier de volk. Het is precies. Dus je kan hier steeds. Dat is eigenlijk een terugkereend. Is ook dat het woord van een jaar zijn? Uitponden. Uitpond. Ja, dat zou wel een goede zorgresting zijn. Dus de financiële adviesketen, zoals het hier wordt gezegd, spreekt zelfs op de op 1 na drukste maand in 15 jaar. Ongelofelijk. Ongelofelijk, ja. Fast goed gezogd. Samenbouwen, dat is niet langer alleen voor idealisten in een commune. Het is inmiddels ook een serieus business case. Voor de moderne stedeling. Hoe teel je met een groep gelijkgestemde een project van de grond? Daarover gaan we het met Chert Hakao. Hij is architect en medeoprichter van het platform crowdbuilding. Chert van Hard to Welcome. Dankjewel. Feindetje de pent. Wat is nu het weeslijke verschil tussen traditionele projectontwikkeling en wat je crowdbuilding noemt? Nou, bij een traditionele projectontwikkeling is de projectontwikkelaar eigenlijk de baas. En bij een crowdbuilding project kan die wel meedoen met de groep mensen die daar uiteindelijk gaan wonen. Maar in veel gevallen is gewoon de groep mensen zelf de baas. En we palen dus wat er gaat gebeuren. Dus die gaan zelf intitief nemen die zeggen met een klein groepje of een grote groepje. Gaan we allemaal proberen uit te leggen vandaag. Laat we een huis gaan bouwen. Ja. Zof maar de projectontwikkelaar normaal de starter is van het idee. Is het nu, zijn het de mensen zelf die daar uiteindelijk gaan wonen? Ja precies, dus het is meer vraag gestuurd dan aanbod gedreven. Dus als projectontwikkelaar ga je kijken, oké, wat zou de markt willen, wat zal de beste afzet zijn. En dan krijg je daar een resultaat uit dat hij bouwen en uiteindelijk verkopen. En hier begreën je eigenlijk bij wat willen mensen eigenlijk en die kunnen dan zelf dat vorm gaan geven. En het hoeft dan ook uiteindelijk niet meer verkochten worden. En waarom zou ik dit moeten willen? Als burger. We hebben hem ook een baan in drie kinderen en het best wel druk in het leven. Het mooie is dat dat zo'n groep natuurlijk niet door het ebben stijf voor je gaan met elkaar 30 woningen bouwen. Dat niet alle 30 mensen er vanavond eerst begint bij betrokken hoeveel te zijn. Dus het begint vaak klein met een kerngroepje van 3 tot 5 huishoudens die de kart trekken. En gedurende dat proces komen daar mensen bij die die zegt dan aangetrok voelen tot het idee, tot de nieuwe buur. En hoeveel hebben zij dan nog invloed op wat je gaat bouwen? Dat sluit ze zich aan bij een planmotor al ligt. Ja, uiteindelijk natuurlijk hoe laat hij instapt. Hoe minder invloed je hebt. Dat is logisch. Alleen zijn die groepen vaak wel heel erg open en blijft het proces ook wel heel transparent wat er gebouwd gaat worden. Vakens het ook zo dat je met zo'n groep begint op wat gaan we nou met elkaar delen. En het eindelijk komen daar de woningen zelf bij, waarbij ook de woningen zelf vaak vrij open waar in de richting zijn. Dus dat je daar ook als laat toetreder nog wel wat wantjes of badkarmetjes kan verplaatsen. Ja. Nou zijn er in dit door mijn middere termen die we even moeten verduidelijken. Cpo wonkoperaties noemde ik al in de opening. Meen je de opdrachtgever schap, maar het is allemaal net wat anders. Ja, precies. Kun je ons even wegwijs maar zou je niet wouden? Ja. Waar het begint eigenlijk best is dat collectief particulier op daggevers schap. Cpo. Waar je eigenlijk als groep, nou burgers, voor uiteindelijke bewoners met elkaar optrekten tijdens het ontwikkelen buiproces. Maar uiteindelijk heeft iedereen daarin gewoon zijn eigen woning. Iedereen kan een eigen hypotheek vestigel op een woning die ze ook echt hebben. Bezitten en laten we er op te vrij, maar kunnen verkopen als dat willen. Dus ik ga met 30 buur, 30 woningen bouwen uiteindelijk kopen ik mijn gewoning. Die heb ik dan zelf gebouwd, altijd niet helemaal zelf. Ik ben uiteindelijk niet zelf. Nee, u goon er aan de herinnering. Ja, precies. En ik ben echt project ontwikkelaar. En als ik na drie jaren mijn huizel verkopen ga ik het verkopen. Precies. En daar zijn er wel in ieder geval aan Amsterdam worden er wel wat regels bedacht en opgelegd dat dat niet zo maar kan. Dus dat is dus echt van je het wel zelf bewoningsplicht. Je moet er minimaal vijf jaar wonen voor dat je mag verkopen. Waarom dan? Dan wordt het natuurlijk heel leuk om mee te doen met zo'n project en dan heb ik als het net klaar is meteen het weer te verkopen. Pak je een toon in het oor. Ja, dat soort mensen willen ze er niet bij hebben. Nee, maar dat wil je ook als geburen, wil je niet dat open? Dat is wel een soort gelukzoekers tussen zitten. Dat is wat er wel commitment is om ook echt met elkaar te gaan woon. Ja, want dat is het idee, mensen moeten wel een beetje communuele worden. Nou, communie vind ik altijd een vrij beladenwoord. Maar je moet gewoon gewoon gezellig zijn. Voor mij is het grootste woongeluk-biet is gewoon leuk buur. En ja, als je die jezelf kon kiezen, dan is het natuurlijk. Zo'n man van deze vormen van het in het. Je kent iemand die in Joey's won. -Zeker, zeker. En dan is het gewoon in één van de oudste woncooperaties. Moet je je hoi uiteindelijk wat dat is? -Ja, dat is dan. Maar dat klonkomt mij. Dat wil een beetje overal zijn communie. Oh, je bent er afgeweest? -Ja, ik ben er vaak geweest. Ja, wat je hebt natuurlijk een heel spektrum van hoe. Hoe bondt of hoe gezellig je het wil maken met elkaar. Dus je kunt gewoon in een CPO kun je ook gewoon je eigen rijtjeshuis bouwen. of in de eigen tinyhuis wat je wil. Of je kunt natuurlijk heel erg gezellig maken. En met elkaar allerlei soort van collectieve vormen van wonen. of zo gaan bedenken. -Ja, maar de wonen zijn eigenlijk een wonenblok. met 5 verdiepingen, ook verdieping zit om 13 mensen. En die wonen wil echt samen. Die delen keukens en delen gemitschappelijke ruimtes en delen deels. zelfs badkamers, delen warsmachine-us. -Ja, precies. Dan wordt het wel meer een wongroep. En dat is ook een woncooperatie wat de stad aan? Ja, een woncooperatie is wel fundamentaal anders dan een CPO. Het proces is minnever meer vergelijkbaar. Je gaat wel met een groep mensen je eigen wongebouw ontwikkelen bedenken en maken. Alleen je hebt uiteindelijk geen eigen bezit. Dus je richt met elkaar een vereniging op. Die vereniging gaat de financiering aan met een bank. Die bouwt ook het gebouw. En jij als bewoonerhurt van je vereniging je woning. In zo'n concept, waar we dit overhalen. -In een woncooperatie is dat. En dus je hebt ook geen eigen dom of. Dus de vereniging is eigen, maar. En als je werkt gaat, is ook niet iets kan verkopen of zo. Dus je zit gekkegen. -Mar de ontwikkeling zeker van zo'n pand en Amsterdam. Die zit dus in de vereniging. -Die blijft in de vereniging. En dan? -Nou, over 50 jaar. Over 50 jaar heeft het er 60 miljoen in de vereniging. Ja, precies. -Mijn dat is het interessante modell van een woncooperatie. Dus de vereniging gaat de financiering aan. Die financiering wordt over 30, 40 jaar afbetouwd door de huuroprenkste die. zo'n woncooperatie genereert. Op een gegeven moment is het project schulden vrij. En dan blijft er wel huur betouwd worden. Dus dan boud haar kapitaal op in de woncooperatie. Wat ga je dan met dat kapitaal doen? Ja, ik vind zo zeggen dat stromt naar de initiatiefnemers. en de bewoners van dat pand voor hun pensioen bijvoorbeeld. Dat is een mogelijkheid. En eigenlijk heb je met een woncooperatie zelf. kun je bepalen wat je met dat soort dingen doet. Alleen zijn er wel een paar dingen. Gemeente Amsterdam vindt natuurlijk niet heel prettig. als je dan jezelf weer gaat verijken met dat geld. Dus je kan het pand niet ofvallt niet verkopen later. Dus je kan niet als je met 30, 40 jaar zeg. Nou, het pand is afgelost, het schuld is afgelost. Weet je wat we verkopen dan niemand? En we gaan allemaal in Spanje woon. Wat heel rare zijn, want je moet 40 jaar risico-genomen en penningen betaan. Nou ja, je bent heerder geweest van een vereniging. Van je eigen vereniging. Ja, maar die dan niet meer van jou is. Snap je, dus je. Dat begrijp ik wel. Maar we moeten het. We mogen het te woord om Amsterdam niet te vaak mee. Oh, kom, kom. We hebben wel een luchtigheid. Ja, en die ons programma wel, hij was wel gepostigd. Maar hij is fan. Hij is wel een beetje Amsterdam allemaal. Ja, en het lastig, want het leuke is dat ook Utrecht en ook Rotterdam nu echt heel erg inzet op die woonkoperaties. Nou, laten we daar verder op inzoeker, maar het is scherp. De wargende is één van de ouds in Nederland en die staat ervallig in Amsterdam. Nee, niet. Nou ja, hij is de drie, vier ouds. En er zijn veel oudere kooperaties. En dit looi, het is een geelogisch, dat als je de. Kijk, een vereniging is niet van iemand. Dus ja. Ja, dat is waar. Dus het is dat dat. En dit is waar als je dat juist niet op een gegekwant te visiep, maar dat dat gewoon altijd een woningen blijven voor mensen die een woning nodig hebben. Ja. Ja, en wat het aardig is, is dat wat er nu in niet alleen Amsterdam maar ook andere gebieden gebeurt, is dat daar en mensen op zijn en zeggen. Wat gaan we naar doen met dat kapitaal dat zich opbouwd? Wat nou, als we dat in een vons gaan starten? Wat als we, als de alle leningen afbetouwd zijn, die hier penningen gewoon in een vons komen, dat bouwt dus op. Dat kan echt 10 tallen 100 miljoen worden. Daar gaan we daarmee weer nieuwe wonkoperaties maken. Het wordt natuurlijk wel gezien als een complex process. Je kunt ook medeopdrachtgeverschap doen. Dus dan werkt je samen met een commercialontwikkelaar. Je kunt het ook helemaal zelf doen. En jullie bieden dan weer een platform aan om mensen in de vduur zoals ik, die dat zelf gaan doen, te helpen. Ja, precies. Nou, wat is nog een misschien even een heel kort medeopdrachtgeverschap, dan neemt wel een project ontwikkelaar het voortau. Maar betrek dan in een heel vroeg stadium een groep bewoners, die mede bepaald van hoe gaan we nou een precies dat gebouw maken. Wat voor heel veel enthousiast met die groep kan leiden, waar die groep ook echt anders de deur is van het project. Dus dat daar ook weer met die zelf mensen gaan aantrekken. Is een leuk process, misschien iets moeilijker om dat je wel met veel veel mensen te maken hebt, maar uiteindelijk krijg je er een heel bijzonder resultaat door. En wat crowdbuilding in dit speelveld doet, is de mensen, met dezelfde mensen, bij elkaar brengen, de groepenformen. En dus, nou ja, ofwel zelf aan de slag gaan in het ACPO, of als wooncooperatie, of als een project ontwikkelaar in een MO, variant en project heeft, dat die daar ook snel bij betrokken kunnen raken. En wat is dan de grootste uitdaging? Want crowd sugar hier, dan grote groep? Nou, hebben we het al over 30 mensen, Godkunok 50 mensen zijn? Ja, naar de grootste wooncooperatie die op dit moment ergens in Nederland ontwikkeld wordt, is 130 woningen. Wow, en dan is er ook een woning door drie mensen wordt bewond, of in ieder geval. Nou ja, precies, dan heb je er twee, drie mensen gaat herhoud. Dus dat is een enorme groep. Hoe zorg je dan dat zo'n groep op een lijn komt over de kleur van de bakstenen, of de diepte van de tuinen, of gelukkig zijn er heel veel proces begeleiders in Nederland, maar ook de goede architecten die weten van hoe zo'n proces werkt. Dus hoe kan je het bekijkt van nog maar als 200 mensen op een lijn? Ja, dan kijk je moet nooit beginnen met 200 mensen. Dat is het hele eieren. Je moet beginnen met een kleine kopgroep die de grote lijnen uitzetten, dan kan iedereen daar aanhaken. En dat kom je toch een beetje, dat kom je toch een beetje in de bank, eigenlijk eerst zeg je van, dat is zo mooi, want je bent er helemaal zelf als je tech van je eigen woning, zal ik maar zeggen, verhuidelijk gezien. Maar op het moment door later mensen toch aanhaken, dan is het toch hetzelfde als dat ze bij een ontwikkelaar woning komen. Dat is toch niet meer, dan is dat verschillen, dan toch hijk niet meer. Nou, zo'n project wordt wel vaak opgezet met een bepaalde ruimte voor mensen die later instroemen dat ze dan nog zelf dingen kunnen bepalen. En dat kan natuurlijk een normale traditionele project ontwikkeling ook van. - Ja, ja, uitbouwen en bij de matkamer. - Ja, natuurlijk, maar zit de kracht. Zit de kracht juist niet in bij deze concepten, de hele tijd het juist niet te groot is. Dat het hoeft niet te groot, dus ik denk altijd, het is mooi als je tussen 25-40 is een beetje de max, maar het kan dus ook een stuk groter. En wat voor type projecten worden, dat dan vaak toch een soort van leuke geschakelde appartementen blokken. met beneden woningen, boven woningen, groot en klein, of worden dat soms ook gewoon drie reetjes? Dat kan allemaal. Het gebeurt echt dat. Het heel Nederland, en in heel Nederland is die. Die vorm ook gewoon anders. Dus dat reetjes worden. - Omdat de boefte ook anders zijn. Ja, precies, maar je buit gewoon wat de behoefte is. Dus als een mensen in. Ik zeg maar schagen zijn die iets specifiek willen, dan gaat dat gewoon ook wat er komt. Nou, dus in Nederland of je 5% van de woningen via een vorm van zelfbouw. het kan ook zijn dat een particular gewoon een kavel koopt buiten om meer en gewoon een huis gaat bouwen. En dat is ook zelfbouw, zou ik zeggen. In de landenom ons heen ligt het veel hoger. - Ja, waarom lopen wij zo achter? Ja, ik denk dat wij, bijvoorbeeld in Duitsland en Oostrijkenswitsland, is de wonekoperatie. is echt een veel grote fenomen. Ik denk dat wij in het verleden ook zo begonnen zijn. en die cooperaties die wij toen hadden zijn de corporaties geworden. Ja, dat is een recht geinstutionalische. - Ja, absoluut. En dat is in die andere landen is dat eigenlijk niet gebeurd. En daar is dus nog veel meer. ja, power van onderaf die daar bepaald wat er gebeurt. Ja, in Amsterdam wordt er ook wel een soort van. Sorry, no doeg op stand. Word er in meer gemeente een criteria in neergelegd van. en ik wil zoveel procent in zo'n kooperatie of in opdrachtgeverschap, partilieu, optrachtgeverschap doen. In een aantal gemeente zijn er echt mee bezig omdat. En wat is een reden om dat te doen? Want we zitten in een woonkriezes, dus we zeggen allemaal moeten snelheid maken. Waarom draagt dit bij een snelheid maken? Nou, kijk, ik denk dat tijd als jij een hele grote ontwikkeling gaat doen, dan beel daar heel lang mee bezig. Dan heb je een enorm risico aan de voorkant met allemaal dingetjes die dat hele proces meteen. jaken en uitzellen. Als jij verspreidt en gewoon klein schalig heel veel partijtjes zelf laten ontwikkelen. dan is het gewoon de risico-spreiding veel groot en kun je dus echt wel vaart maken. De langste tijd die maarten besteed aan een ontwikkeling zit hem aan de voorkant, zit hem aan spartelen met de gemeente en maar handelsen over van alles nog. Wat hoop je die zering? Kun je dat er uithalen in dit soort trajecten? Deels, het zal natuurlijk ook wel een tijd duur, maar als je een toffein voorbeeld uit. om meer het west, Iberg, daar heb je centrum Island, wat een zelfbouw Island is, waar 1200 woningen gemaakt zijn door eigenlijk vernamelijk particulieren. Dat is toch in een tijdbestek van 5 jaar allemaal opgeleverd. Dus ja, dat is echt een super snelle ontwikkeling. Als je de rondloopt, daar is ook de warretrouwens. Als jij je supergevarierde wij. Maar dan natuurlijk, dat is natuurlijk wel een hele plan lacht aan natuurlijk wel. Je moet ook eigenlijk gaan kijken, waarin we het moment dat er iemand een initiatief gaat neem, of dat er overheid is of niet. En dan kijken tot van je de woning wordt opgeleurd. Ik had jou op een stuk gelezen in MFC iets minder dan jou. Er zijn al de jaar geleden, ik denk dat ik 24 jaar geleden. En daar heb je het ook over zo'n quote. We hebben natuurlijk de markt al helemaal dicht geregenleerd met alle eisen, maar moeten we er daar nog meer eisen bovenop gaan zetten. Ik denk dat het ook heel veel extra kan brengen. Je kunt gewoon domwerkbouwen bouwen bouwen, maar dan. wat bouwen we dan eigenlijk worden daar over 10, 20 jaar nog gelukkig van of gaan we dan net zoals in de jaren tacht, we denken wat er een godsnaam gedaan. Dus als je ervoor zorgt dat je in ieder geval de eind bewoog gebruikerbewoner betrekt en een gemotiveerde groep krijgt, dan ontstaat er ook een sociale structuur in zo'n buurt. Dat geloof ik. Ik werd wel een beetje geprikkelijk door je opnieuwst, want ik vond het een beetje. het was niet heel erg pro, laat ik zeggen, mijn broepschroep. En wat je zegt ook eigenlijk, er zet je ook van ja, nee, het moet niet allemaal quantitative zijn en ontwikkelaars kan toch voor het financiële rendement en niet voor de. zeg maar de kwaliteit, dat ben ik echt niet bij je in Zuider uit. Maar ik heb het ook nog af. Het mag zeker, zeker op in ieder geval. Ik weet er alles van, dus daarom is het anders, maar daarom heb ik ook een leuke sprek. Maar het ging mij er meer om. Je moet gewoon niet nog weer kwoten op gaan leggen, je moet niet gaan eisen dat zo is in ieder project zit, want dan wordt het nog lastig en nog strooperje. Want het ene project zal het misschien of de enige locatie of de ene stad heeft misschien wel zo'n groep. En dan gaat het eigenlijk, want zo is het allemaal gegaan in Nederland afgelopen, jaren. Ze hebben de hoofd dat bedacht. En dan gaan ze in luchtjebroek gaan zo ook zeggen 40, 40, 20. Ja, maar je moet natuurlijk wel gaan kijken wat er lokaal, en als je een luchtjebroek. zeg, ja, je moet ook 20% zelf gaan bouwen en er is daar helemaal niemand. Ja, maar we krijgen natuurlijk alleen maar extra vertraging op lopen. Ja, alleen daar is kwalburen natuurlijk voor, want wij laten zien dat in luchtjebroek ook. echt honderd mensen zijn die dit super graag willen. We hebben nu al, we zijn nog niet echt een verstaart, maar met 12.000 mensen op de platform die allemaal met elkaar het bezig zijn voor wel wat voor grote woondromen zijn hebben. Hé, ben toch, hier ben je niet alleen een kennis platformer en platformer in mensen bij elkaar. Ik kom om elkaar te vinden om dit te gaan doen. Het vermogen dat je opboud gaat ons aan het hard. We koesteren, bewaken en versterken het. Van beleggen tot vermogen splening. Zo dragen we zorg voor jou en je dierbare. Deelend Private Bank. Voor vandaag en morgen. Kijk je dat gevoel dat je meerdere petten tegelijk ophepst nog voor je eerst de kop-koofie? Zo dag heb ik vandaag. Ik coached een manager door een lastige sprek en analyserde de data om te ontdekken waarom onze beste mensen blijven. Dat is HR tegenwoordig. Complex, menselijk, rommelig. Daarvoor heb ik software nodig die het snapt. Geen simpel oplossing, maar één HR-systeem dat alles begrijpt. Maakennism met Personio. Het intelligente ha-erplattform gemaakt voor alles wat daar er geworden is. Over Lutjebroek en heel veel andere kleine dorp buiten de Randstad. Wil ik het zo heel graag met je hebben? Dat is daarvoor belangrijk, want we hebben het over zelfbouw in deze aflevering. Van vast goed gezegd. De Torto-Tuin op Eiburg, dat is al meer een west. Dat is zo'n voorbeeld. Daar worden nu 40 woningen gebouwd. Belatijwes is één van de kartrekkers van dit project en zij verteld hoe dit initiatief is gestart. De Torto-Tuin is een wonkooperatie. Wat een wonkooperatie eigenlijk is dat een initiatief die wij samen met vrienden eigenlijk gestort zijn in 2019. We wilden duurzame en betaalbare huurwoningen bouwen. En eigenlijk voor ons zelf en ook voor mensen die kraften op de woning markt. Dus dat zijn we nu aan het doen. We zijn 40 sociale en middruurwoningen aan bouwen op Eiburg in Amsterdam. En het hele gebouw is van houdt. En we hebben ook allemaal gemeeschappelijke ruimtes. Dus iedereen heeft een eigen woning, maar 30 procent van het gebouw is van meestchappelijke ruimte. De afgelopen jaren wat de grootste uitdagingen waren, waar ik het rond brengen van de financiering als wonkooperatie bij een vereniging. En je bent dus opdrachtgever ook van een huurwoningen gebouwen. Dat betekent dat je wel een hypothekerre lering kan krijgen als vereniging van de bank. Alleen die diekt maar 60 procent van de kosten, je voelt hem een beetje aardomen. De over 40 procent moet je echt anders vandaan zien te halen. Amsterdam heeft een soort van fundstimulering fund. Daar hebben we geldpag gekregen. En we hebben een paar infectiefe sterbers aangetrokken. Maar we moesten ook nog een half miljoen bellkaarsrapen door middel van het verkopen van obligaties. En daarbij hebben we eigenlijk ons hele netwerk, vrienden van minimoom, onbekende gevraagd. We zijn als project willen steunen door een leiding aan te staan van minimoom 250 euro, waar zij dan renten opkregen na 10 jaar uitputaten. We gaan half jullie gaan behoorlijk leveren. En dan moeten we nog een klein beetje klus in de zomervakantie. En dan gaan we één september voor huizen. Dat is allemaal erg leuk. Ja, dat wordt het een opijburg. Ergens deze zomer wordt het project. Zoals we zegt, opgeleverd, dat gaat er verder met het geertak over. Een crowdbuilding, zelfbouwdeus. En Marten? Nou, wat ik dus in het zondag vind het hartstikke. Ik vind het daard, het is natuurlijk heel leuk, heel positief. Maar als je dit natuurlijk hoort, dan kun je dan toch bijna niet groot schalig niet. Dit is natuurlijk wel alles wat die rammer kaar gehangen. Het is bijna verbast, zegt ze van. Ja, we hebben maar 60 procent. Ja, dat is de echte wereld, want dat heb ik dus ook. En ik kan niet te gemeenten opbelen, zeggen, ja, kun jullie me ook nog even steunen. Nee, zeker nog, iedere maand gaat er even pakken nog om een hoge plaats zon om laag. Terwijl alle kostsdomen hoog gaan. Dus, dan kan je dan toch bijna niet echt groot schalig wegzetten. Nou, op, ik ben een cadeals mee eens. Deze battenmabstructuur, dat iedereen die daar gaat wonen, zelf maar moet uitvinden hoe het. Ja, projectontwikkeling, weer, dat vind ik ook niet heel schalbaar. Maar als je deze manier van ontwikkelen gaat bedenken, van stel naar dat je zo'n platform wonkoperaties hebt, die met elkaar gelden uit de wonkoperaties verzameld. En daar een professionele organisatie bovenzetten, die wonkoperaties ontwikkeld, dan kan het zeker schalbaar. Dan hebben we weer een kooperatie, dan hebben we het weer geinstutionaliseerd. Ja, als je het is, is die institutionaliseerd. Dat kan hoeft dus. Je kan het ook met andere manier vorm geven. In België is het mooi voorbeeld dat het is wonkope, als menacee.be, die doen dat op zo'n manier. Die hebben dus één professionele organisatie, die meer dan een kooperaties heeft ontwikkeld. Waar ze ook heel veel geld uit van mensen bij elkaar halen. Maar het raakt ook nog wel iets anders. Namelijk de vraag, je hebt een project ontwikkelaar. Dat is een BVD, een commercialbedrijf. En die loopt overal tegen die commerciale grenzen aan. De gemeente zegt ook, wil tuur even afdeken voor de grondpreis. Bijvoorbeeld. En blijkt maar, vinden we het belangrijk dat mensen zelf met elkaar dat allemaal mogen doen. En dan gaan we ze ook nog op een manier subsidieren, door dat we een fondje hebben en een subsidie en ze misschien wat korting op de grond krijgen. En dan denk ik, waarom eigenlijk? Waarom staat een soort concurrentie met professionele project ontwikkelaar? Je moet wel bedenken dat de woningen die wonkoperatie aanbieden, altijd of social of middelduren jeur, zeg mensen zijn. Dat er geen wins belangrijk is. Maar dat wordt aan project ontwikkelaars ook gevraagd om die te bouwen. Maar die kunnen daar weer met de vrijsector. Ja, ik weet het is allemaal heel kracht. Hé, hij moet er dan woningen van de miljoen, tegenoverzetten, om dat te financieren. Nou, misschien hoeft het ook helemaal niet uit een overhijdsvondst te komen. Dus, de rabobank heeft ook bezig met een rabelimpact fund waar ze dit soort dingen ook vanuit willen financieren. Je kan natuurlijk, maar het moet wel een beetje aangezet worden. Ik denk uiteindelijk komen hier gewoon de fonds voor die buitenen overhijds zitten die dit wel kunnen gaan. De mensen die dit gaan doen is nou dat financiële. Het feit dat je toch goed ook bent verkeerd, het risico en winspercentage van een project ontwikkelaar eruit wil halen. Dat dat een argument is om dit te gaan doen met elkaar. Dat is die idee. Je kunt uiteindelijk aan goedkoperen en woningkopen. Heb je wel drie jaar stress van? Ja, nou ja. Of misschien wel zeven? - Ja, ja. Misschien wel tien. Dus, er zijn enorm een project als goedburen. Toekomstige buuren moet ik zeggen. Dus ja, je kan toch helemaal misschien ook helemaal niet zo goed. Nee, best wel spannend. Misschien nog staan er wel relatie in die groep. Oké, whatever. Dus voor dat zeggen ze wonen. Ja, absoluut. Het is heel veel mensen die haak ook gewoon aftuizen proces of er ontstaanruisies. Maar daar komen we nieuwe mensen bij. Uiteindelijk heb je nou dat drie jaar langer proces wel een goed mensen bij elkaar die het een beetje met elkaar uit kunnen hebben. Maar is nou een argument om dat te gaan doen dat je dus dan goedkoper aan een woning kunt komen? Omdat die risico en die winspercentage van de ontwikkelaar niet te tussen zitten? Dat is deel, een argument. Maar er zijn natuurlijk veel meer, je hebt veel meer invloed gewoon als groep dan wat je maakt. Ja, dus dat feit is jezelf, gaat bepalen waar je gaat wonen? En met wie? En met wie? Dat zat toch de ding, ik moet dat zo te rijken. Ik doe niks, zelf ik point moet dat zijn. Het is misschien goedkoper, maar dat is wel het schelen tien, 15 procent. Ik denk misschien. Nou, in Amsterdam denk ik dat niet eens. Omdat gewoon in Amsterdam is natuurlijk hier, we wordt op dit moment eigenlijk niet met wins ontwikkeld. Dus dat is het zo teruggeschroefd eigenlijk. Daarom moet er ook niet gebouwd. Maar dat zou kunnen, 15 procent aan alle kosten, dus er in een kosten van ontwikkelaar. Maar is dat niet dat dat een beetje wat klein schalar is? Dat is niet juist de schame en de kracht. Dus op een moment dat je te groot wil gaan maken, dan loopt je toetegen allerlei dingen aan die juist, toch dat je dat romantisch weggehaald hebt, of niet? Ja, ik denk dat voor veel mensen het heel fijn gedacht is dat je ook al je buur kent. Dus in de daadste 30, 40 huizen. Ik denk dat dat een heel mooi maat is om dit soort dingen in te doen. Absoluut. Maar je moet bedenken zo'n tortillten waar Bela net even over vertelden. Dat is een project van 40 woningen, van 244 kante meter geloof ik, met een totale ontwikkeld kost van 12 miljoen. Het is vrij laag. Dat wordt aan gevin. Ja, helemaal in CLT houdbouw. Dus het is ook nog een ambitieusproject. Is dat de totale investeeringskolzen? En wanneer is dat opgeleverd? Het wordt de jullie ook te leren. We gaan even kijken, maar dat moet we kijken. De mensen die zelf ook bedenken hoe we kosten besparen. Weet je, we gaan met elkaar de gevel bouwen. Die hebben duur van daar en bouw op zichzelf gaan timmeren. Ja, het schilds wel. Maar ik snap dit eerst dat het heel romantisch. Maar dat zegt iets over dat het toch voor een kleine groep is. En voor een kleine groep om een hele hoop reed. Je moet een enorme aanpakken zijn. Je moet een doener zijn. Dat is ook lang niet iedereen. Bij je moet in collectief kunnen werken. Dat vindt ook niet iedereen makkelijk. Zij hebben dus die zaterdag en die zondag meer dagen nodig om hier te steken. Ik heb nog wat meer te doen. Dus hoe dan wordt die goed mensen? Ja, maar het doet om in de economisch gezien. Is het natuurlijk misschien nog wat duurder? Dat moet u dus naar dat kan hem niet uit. Als je alle uur en gasten reges dat kan verenigd. Het zou zo moeten zijn dat ik dat sneller doe. Dat is niet meer een hele hoop. Daar zitten voldoende mensen tussen die. de kapititeit hebben. Ik maak het even heel scherp. Om met elkaar samen te werken in zo'n project en zelf een huis te gaan bouwen. Dat is nog wel wat anders. Ja, maar kijk je, zo'n. Zoals ik al zei, er is altijd een initiatief groep. Daar, die moeten. Nou, hun kop te buiten hebben en de tijd te ver hebben omdat. omdat aan te jagen. En daar kunnen natuurlijk al we bij mensen komen. Hier hebben we wel een teven over andere landen. En. Ik heb ook een Belgier gewoond. En daar zie je gewoon een Belgier. Is zeg maar je. Iedereen streeft daarna zijn eigen woning uit eigenlijk. Hebben ze een uitwukking voor? Elke Belg is geboren met een stenische mag. Oké. Betekent elke Belgien dat in het leven een eigen huis boven. Maar dat dus daar zie je dat. Dat zijn dus. En die bouwen zijn ook bijna letten, ik zeg. Dus er zijn natuurlijk dingen in dat huis die ze niet zelf kunnen. Maar verder zitten ze gewoon met een zwaarger. En weet ik, hoe zitten ze dat nu? Dat is wel. Ja, precies. Maar dat zijn geen. Dat is wel iets anders of waar wij het vandaag over hebben. Ook want dat zijn gewoon. Klussers! Klussers, die hebben we wel iets gewoon een woning. Dat is niet zo van elkaar met met z'n tienen dit bouwen. Dus hoe kun je dat. Dat is toch iets anders of waar? Ja, ja, dat is anders. En in Belgier is het collatif bouwen ook nog niet heel groot. Dat zijn wel echt fantastische voorbeelden daar ook. Ik denk dat daar een paar honderd projecten. op die manier gerealiseerd zijn. Maar het is wel wat anders, je gaat hier zo'n groot gebouw, ga je natuurlijk niet zelf bouwen. Dat laat je gewoon bouwen. De wonopgaveligt in heel Nederland. En dit is een belangrijk aspect hierin. Ook in het Oosten van het Land. Dat kan toch even een volutje broek. Dat ligt over z'n in Nord-Holland. Maar in het Oosten van het Land ook veel kleine dorpen en steden. Met jongeren die jaar willen blijven wonen, maar geen woning kunnen vinden. Is het voor hen een oplossing? Ja, dat is absoluutende oplossing. In drennen bijvoorbeeld ziet de provincie het ook echt als een oplossing. Omdat daar de woningwaarde zo lagen is dat het bijna niet rendabel is. om daar als project ontwikkelaar een woning te ontwikkelen. Het heeft een maak met de bouwkosten die bijna tegen de verkoopkosten van de woning aan zitten. Dus door dat het ook op is, ook voor mij om in drennen een huis te kopen. kan maar er de groter daar niet ontwikkelen. Dat zouden we maar te moeten vragen. Hoe bedoel je dat? Dat de woningwaarde zo lagen sinds dat jij er niet kunt ontwikkelen. Ja, maar ik vind het zo. Ik vraag me over een sommige van dat soort plek ook echt in tekort is. Of is er gewoon een tekort aan de juiste woning? Dat is vaak een tekort op een bepaalde plek aan de juiste woningen. Als jij een dorp hebt waar jongeren willen blijven, maar er geen plek is, waar ouderen ook graag willen blijven, maar ja, er zijn geen kleine huizen voor ouderen mensen. Ja, hoe gaat dat dan daar doen? Maar is het dan het beste idee om een project te starten met een groep boomers. die gezamenlijk met elkaar gaan wonen en een beetje op elkaar gaan letten. zodat die eens gezinswoningen waar zij uitkomen, die jongeren in kunnen met hun nieuwe gezin etje? Of gaan die jongeren daar projecten op starten? Allebei. -Allen bij. Ja, misschien wel samen. Dat je een beetje voor jongeren en een beetje voor senioren. En dan gaan je met elkaar. En met de senioren hebben we wat meer tijd. Misschien hebben de jongeren mensen wat meer energie. Nou, zo ga je. -Ik kan het dan wel uit. Want moet je uiteindelijk onder aan de streep ook bij deze zelfbouwprojekte. of zelf ontwikkeldprojekte wel ook naar de vierkantemeterpreis gaan kijken. Want jij zegt eigenlijk de vierkantemeterpreis dus bijvoorbeeld 3.000 euro de meter. Nou, dan zegt de project, want ik laar daar kan ik niet verbouwen, want mijn bouwkosten liggen daar ver boven. Ook inbrenten, want de bouwkosten zijn om met de bouwkosten. Waarom kan het dan wel als die vierkantemeterpreis, die blijft 3.000 euro? Nou, er hoeft natuurlijk geen winst gemaakt worden door die groepen zelf. Maar het eigenlijk heb je wel met een hypotheek te maken die dat moet kunnen decke. Wat we wel zien is dat ook onze gebruikersgroep is. Vaak 55 plus en vrouw. Dus die hebben daar. En veel van die mensen hebben gewoon een huis, maar ze zijn aan het nadenken over hun toekomst. Ja, hoe wordt ik straks oud? Als je die woningwaarde hebt en een weer kan verkopen, en daarvan een kleinere woning gaat maken, voor misschien iets meer, maar wel gewoon dat je de kan blijven wonen, is dat helemaal prima? Dus in dat soort gebieden van Nederland is het ook wel een beetje voor de happy view, die toevallig in de jaren tachtere woning hebben gekocht? Ja, maar als je dat is, kom je niet even. En nog niet happy view van de jongeren die daar ook willen blijven wonen, en het een ene het andere een beetje kan matselamers hergen, dan heb je wel een mooi project en een kans. En daar zie ik ook nog wel een kans. We hebben vorig jaar, heeft het PBL, volgens mij een onderzoek gedaan uit straatje erbij. en over de leven geeftjes, honderdduizend woning in heel Nederland, juist bij die kleine kerne. En ik denk dat daar echt een hele mooie kans ligt, als je 40, 50 woningen kunt maken op een plekje, waar het dus niet zo rendabel is om het te doen, maar als je daar dus die locale gemeenschap bij betrekkt, die hebt een stukje grond en je hebt de 40 huishoudens die er willen. Volgens mij is dat een fantastische kans. Gappen genoeg is dat het begripstraatjaar bij een lobbyus van een commerciale bouwer, maar dat is hij. Zeker die kwam met dat begrip, dat heeft hij daarna helemaal overgenomen. Belangrijkste les als het gaat over dingen die je zo vaak valt, heb zich gaan van je zeggen, als er nou iemand luistert, die denkt, ik geen citief nemen, knop dit dus hier oor. Ja, zorg gewoon voor een professionele processbegeleider. En ga niet alles zelf opnieuw bedenken, want dan. - Jullie bieden die processbegeleider. Wij bieden dat niet, maar wij bieden het plat voor een opje ze kunt vinden. Oh, zo. - Jij wil echt een platform over het gaat, ze zegt. - En Nekting dit dat, laat ik zeggen. - Ja. En als ik nou met mijn vrouw en mijn misschien wel, mijn hele gezin, die kinderen blijven erbij, heerlijk. En een stelvrienden dit wil gaan doen in heemsteden, waar ik woon, en zover zwijnen grond, maar dat tezijden. Wat is de eerste staptiek gezet? Dan ga je daar een krowbeelding en dan kun je daar je initiatief aanmaken en zorgen dat al jouw vrienden en andere daar ook bij aan kunnen haken. Dus dat daar een groepje ontstaat die dat initiatief kan nemen. En teken in wat je in onze woongroep wil een collectieve feestruimte. - Bijvoorbeeld, ja, het is of een binnenhoekjevel. - Zou het iets voor jou zijn, Marten? - Nee, ik denk dat ik, uiteindelijk dat ik het toch te. Ja, hangt een beetje van op. Nou, goeie vraag. Ik merk in mijn vraagstelling een paar keer dat ik denk, hoe kun je dit erbij hebben? Hoe kun je vijf jaar lang op deze manier met elkaar intensief samen? - Dat werken naast de dingen die ik wil. - Dat is het realiseren, he? Dus het realiseren vind ik de makkelijkste. - Ja, voor jou, het is jouw vak. - Dat is wel. Dat lijkt me zo moeilijk. - Zou jij in zo'n gemeenschap kunnen woonen? - Nou, als ik voldoende privé heb, ik zou geen badkamer willen delen schuurzaak nog van kunnen delen, maar dat is wel de zoveel van de grins. Als ik voldoende privé heb, zou ik dat wel kunnen, want het lijkt me ook wel heel gezellig. We zijn het eigenlijk in onze studietijd, al met onze vrienden, waar je uit over heel Nederland, ik hoop dat we later een beetje bij elkaar in de buur wonen, en dat we het samen naar ons zin hebben. - Ja, dat weet ik wel, maar dat is natuurlijk in een bepaalde fase, maar in die fase met die kinderen. - Ja. - Als je toch aan iets irritered is, het is meestal allemaal een kinder. En aan de ouders hoe die met die kinderen omgaan. En dat moet je wel kunnen. - Ja, maar kijken, als je hier in de onderweg om in het onze kinderderijf is, dan is dat een probleem in de. - Ja, het was ook wel zo'n vakantie met andere gezinnen. - Soms doe je dat toch. - Ja, en spreek je toch het kind van een vriend of een vriend in de aandering, jongen, nu even niet. - Ja, oké, maar als je dat dus in het. Dat is een vakantie, dan kun je ook weer naar huis. Ja, ik denk ze wel, dat is de Razer Toul. Maar je kunt natuurlijk wel bedenken dat je of niet allemaal met elkaar in hetzelfde gebouw te wonen. Ik heb ook wel eens gedacht van, er zijn natuurlijk ook in de buurt van heemsteden fantastisch grote fila's, waar hele oude mensen veel zelfs die voor twee, drie miljoen te komen. Nu, dit is een voorzettje voor mij. Dat is een voorzettje voor mij. Dat is een. Ik had het zelf niet betalen. Maar als ik met veel vier andere drie miljoen kan, kun je best ophooster. Dan daar vaak is de wat je daar maar bouwen, is echt 124 kanten mee. Nou ja, de gedeelde vijf heb ik nog steeds een prima woning op een fantastische plek met leuke mensen omheen. Laat al die kinderen het gedeelte zwembad maken, gebruiken weetje. Dat zijn wel de voordeel die je uitzoornondag is. Nou, dit is interessant, dat het optoppen en het splits zit. Het is heel erg intergeelig blij. Dit gebeurt natuurlijk eigenlijk ook al wel jaren, want je ziet bijvoorbeeld. ik woon ook in Kenner-Maland en ik woon erna uit en dan zie je al dat daar zijn. best wel veel grote via las over de jaren bij speekend, 30 jaar geleden. Verdeelt in. Apartmenten? Apartmenten, op. Apartmenten, maar dat je dat in de drie splits zit. Ja, precies. Jeerthakhaal van Crowdebeelding. Dank je wel. Voor tekst en uitleg en inspiratie toch ook wel. Maar hierlijk. Het is vast goed gezogd, Marten. Ja, als leid. Fijne tweede paasdag nog en als je dit in de podcast luistert, dan een hele fijne dag. We zijn er gewoon volgende week weer. Dag. Wast goed gezogd wordt gesponserd door mogelijk. Mogelijk. Pwerder met vast goed financiering.