Waarom een zonsverduistering ons nog altijd fascineert

Enertie. Vanavond de redactie van enertie het verhaal van vandaag. Mijn naam is Bramende Dijk. Deze woensdagavond is er op het vaste land van Europa weer een totale zonsverduistering. Voor het eerst sinds 1999. In Nederland schuifte maan net naar 8 uur voor 90 procent voor de zon. Redacteur Hendrik Spiering over een fenomeen dat de mensheid altijd al heeft gefascineerd. Hendrik gaat gebeuren. De zon verdwijnt vandaag eventjes. En ik lees dan overal dat is heel bijzonder. Wat was de laatste keer dat jij het meemakte? Ja, dat was in 1999. En dat was de laatste grote bijnaverduistering. Ik herinner me dat het was groot in het nieuws. Goedemorgen, namens de neren. Het kan nu niet ontgaan zijn. In Europa is een zonsverduistering aan de gang. De ene wist je nou pakten natuurlijk groot uit. Stuur er zelfs weer man er in krol helemaal in de Frankrijk. Ja, oh, dat gaat het. Jongens te gaan met. Jongens, jongens, jongens. Heel mooi. Oh, kijk, die meemen ook helemaal zinig wachten. Jong, jongens. Heel geluidsman, ga eens kijken. Oh, dit is mooi, zie. Ik ging toespesjaal met mijn toen zwanger vrouwen. Dat weet ik nog zo goed natuurlijk. Na de uithoofviet zijn uitrecht omdat je daar ruim zicht had. Je kijkt naar boven, er was een briletje. Als je hier natuurlijk een heel dramatisch geheel dat die maanden langs samen over de zon komt en dan duister en dan is dat best wel indrukwekkend. En ik herinner me nog dat wat me eigenlijk het meeste opviel was wat er op de grond gebeurt. Dat is waar niet niet onmiddellijk naar kijk, maar als je bij de bomen staat, dan valt er altijd licht tussen de bladeren, maar dat zijn hele kleine gaatjes. Dus verschillende gaatjes tussen de bladeren komt het uiteindelijk op de grond. En dat werkt dan als een camera op scura. Dus wat je op de grond onderbomen ziet zijn afbeeldingen, honderd door al die gaatjes van die half bedekte zon. En dat is eigenlijk van ik het meeste indrukwekkende. Dat je dus de hele wereld verteekend, dat is natuurlijk iets heel raars. En nu is hij dus wereld, deelterlijke zonverduistring in Nederland, nou al die jaren, hoe leeft het nu? 2620. Nou omdat weer zo groot de zonverduistering is, tot 90 procent, is het toch veel opwinding en er zijn ook feestjes. En natuurlijk altijd de volkstere wachten die open hun deuren en die laten dat allemaal zien. En ik hoorde ook mensen die met vrienden ergens speciaal gaan kijken, want je moet wel een begoeie plek staan nu, omdat het vrij laat in de dag is, dat is om laag. Als je in de stad bent dan staat er gauw een huis voor, dus hier niks natuurlijk. Wij hebben een gedeelterlijke zonverduisting, is veel, 90 procent, maar er zijn ook plekken nu in Europa, waar die volledig is, voor het is spanje, in eisland. Mensen gaan daar dan speciaal na toel op vakantie voor het ene uurtje dat dat drama zich voorttrekt. In spanje zijn hotels nu 800 procent duurder op die plekken. De zijn natuurlijk perfecte plekken waar die het langs te duurt. Dus ja, dan moet je dan heen. Want handelijk waar gaan we naar kijken? Ik bedoel, wat is zo'n zonsverduistigd nou precies? Ja, dat simpelste antwoord is dat de zonverduistigd als de maan toevallig voor de zon komt te staan. Zo simpel is het. Ja, tussen de aden en de zon. Ja, en wij leven dus op een hele bijzonder planeten, en die is extra bijzonder omdat we ook een hele bijzondere manen hebben. Maar nu is het alle bijzonderste dat de zon staat 400 keer verder weg dan de maan. Dat is dat veel verder weg. Maar hij is ook 400 keer groter. Dat betekent dus dat de maan precies op de zon passt. Dat is nergens. De zijn honderden manen in ons zonestelsel, maar de ene is klein, de ander is groot. Dus je bedoelt dat op een specifiek moment de maan de zon, als je van de aden kijkt helemaal bedekt. Dat is precies even groot zijn. Ja, en het leuke is dat het ook niet altijd zo is geweest. Dus we leven ook nog eens keer op een uniek moment in de cosmologisch geschiedenis. Dat is precies pas, want om allerlei redenen gaat de maan steeds verder weg. De belangrijkste reden is dat er energieverloor gaat in dat systeem door de getijden. De aden gaat langs om het draaien, de maan ook. En daarna gaat de maan verder weg. En er wordt steeds klein en op een gegeven moment hebben we geen zonsverduisteling meer. Dat zannen we al 40 miljoen jaar duren. Hoe jij en ik ons geen zorgen over te maken. En hij driek je verteld dat wij in een tijd leven waar de maan precies op de zon passt had, dat we daar geluk mee hebben. Maar toch heb je niet elke maat een zonsverduistering? Nee. Nou komen we dus in de orbetoldynamics, even de meest ingewikkelde dingen die er bestaan. De baan van de maan heeft een schuun te van 5 procent, het is bijna niks. Dan opzichte van het vlak waarin de aarde om de zon draait. Maar dat betekend dus dat bij iedere onwenteling helemaal niet zeker is dat die langste zon komt. Want dan zit hij de net onder of de net boven. En dan moet er aankzijen of niet. Maar ook omdat de schaaduw die de maan dan werpt op de aarde, want dat is de verduistering die we zien. Die is niet zo heel groot, het is een paar 100 kilometer groot. En die jacht dan met enormes snelheid over de aarde. Die twee effecten betekend dat het gebeurt niet zo vaak. En het gebied is eigenlijk vrij klein. En voor Nederland geldt dat dat in dat ik heb nagekeken in 1715, toch al een beste lang geleden, was er een zonsverduistering die dan op de wadei landen te zien was. En ik geloof dat de volgende volledige in 2125 is. En dat is alleen de noordige van Nederland zo bij groeningen te zien. Dus het is maar één zin de 400 jaar op een ville kuurge plek gemiddeld dat je een volledige zonsverduistering ziet. Zo bijzonder is het dus. Ja, en wat wij dus gaan zien om 11 over 8 is die op het grootst, met zet je op 90 procent. Die hebben al kleinere dat die er even langs vloopt, maar het is niet zo dramatisch als zo groot. En dat gebeurt dus nu, maar dat gebeurt natuurlijk al miljoenen jaar. Ja, als ik jou goed begrijp. Dus neem eens mee terug in de tijd. Wat weten we van die eerste zonsverduisteringen? Nou, dat weten we natuurlijk niks van. Want de prehistorie laat zich definieren door het feiten met niks opschreef. En er zijn enorm veel speculaties. Ja, stoonheins is eigenlijk een manier om zonsverduisteringen te voorspellen. Als je maar genoeg getallen verzamelt, dan kun je regexte dingen berekenen. In Graf in Ierland bij New Grains schitteren prehistories Grafmonument. Daar zijn ook een soort rondjes getekend. En er wordt dan ook weer gespeculeerd dat een zonsverduistering is. Het zou natuurlijk allemaal kunnen. Maar het is totaal niet overtuigend in de wetenschap het kan, maar het hoeft totaal niet. De oudste duidelijk beschreef zonsverduistering is van 1300 voor Christus uit Oegariet. Ja, dat is het huidige serie. Ja, en daar is echt vrij suitsgeschreeven van ja, dus ongeveer zonder donkeren en aanwezig. Ja. En hoe ging er mensen daarmee onhenderd? Ik dat dus ineens die zonverde wein? Het is natuurlijk een totale aantasting van het kosmische evenwicht. ineens is het te zonlijkt. Je kunt dan terugkijk hoe ging men er mee om in de Volkswagen-verhalen, mitologieën. En dan zie je eigenlijk een gemengd beeld. Wij denken altijd van ja, wij weten hoe de wereld in elkaar zit dan vroeger waar de mensen domen. Dus die waren dan gelijk helemaal panisch van angst dat, oh! Maar als je goed kijkt in de Volkswagen-verhalen in Australië, in die jaar, uit Amerika, in nortermerika, dan zie je dat er eigenlijk twee soort vanhelen zijn. Je hebt de jacht, dat het dus wordt veroorzaakt door dat, bijvoorbeeld, dat wat de noren elkaar vertelde, de vikingen. Die vertelde dat het eigenlijk de hond van er hier was, die proberende zon op te eten. Dat lukte dan telkens niet wat iedereen kreeg. Kampen zonbeheert ervoor, het schijnt, maar je ziet ook, bijvoorbeeld, en dat is eigenlijk mijn lievelingsvale uit Australië. Zie je heel veel dat de maan is verliefd op de zon, maar de zon wilde niks van weten, dus die vlucht altijd voor de maan. En dat zoms lukte, en dan is er dus een verduistering. En dat is er eigenlijk een liefde spel. Je hebt ook dat ze wel verliefd op elkaar zijn met dat een verboden liefde is, en dat ze dus elkaar eindelijk vinden. En dat zie je dus dat ze eigenlijk wel degelijk wisten, waar het over ging, heel veel van die verhalen, spelen zon en maan er al. En als je nou heel goed nadenkt, dan is dat ook eigenlijk helemaal niet scherk. Want premoderne volkeren, die leeft er natuurlijk veel meer dan wij, met de sterren, met de maan, met wasvatten zon. Niet iedereen was paanisch van angst, maar het is natuurlijk wel een bedrijging voor het evenwicht. En het werd ook in de chronieken, in de middeleeuwen, maar ook veel ouder in baabilon, duizend voor Christen. Het werd als een slechteken gezien. Wat ik heel interessant vind, is er echt een ontwikkeld. opmerking is een chroniek die ongeveer door een astro-nome is opgeschreven van dan en dan is er een zonsverduistring en wat technische details. Maar je voegt er wel aan toe en in de straaten slaan mensen met potten en pannen. Dus het was natuurlijk een soort rituel om dan de maanden weer weg te jagen voor het zond. Dat is allemaal weer terugkomt. Dus dat wij het wel op een zeker paniek. En er is ook een geweldig verhaal uit Assyria. Dat is een zonsverduistring uit me hoofd gezegd 1669 voor Christus en er is dan een brief. Dat vinden we allemaal terug in de bibliotheek van de passierse koningen. En als het opnomen die zegt die hadden komt een zonsverduistring aan. Maar ik denk niet dat het er ergens wordt. Hoe of niks te doen. En die koning heeft net een staatglep achter de rug die die heeft kunnen af slaan. Die zegt, wat moet er wel maatregelen nemen. Het is altijd zo dat bij een zonsverduistring is natuurlijk het evenwicht zoek. En de betekent dat ook op aardheid evenwicht zoek kan zijn. En heel vaak is dat de aankondiging van de dood van een koning. Zo werd het gezien. Wat doen ze dan? Dan wordt gewoon een voorordelde misdadiger of een wilkeurig iemand die ze oppakken van de straat wordt op de tron gezet. De koning doet als een rijk kleren uit. En graagd zich als gewone boer die toevallig ook op een drof is. En die nepp koning. Die neemt ook geen groot beslissingen, maar die mag wel lekker eten alles wat een koning prettig vind. En dan wordt je de dood voor deel. En daarna komt de koning weer al zo glorie terug. Net als een verduisterde zolk weer te voorscheken. Er waren dus altijd al verhalen en mitten over, wat hier gebeurde. Er was ook wel begrip dat de maan en de zonder bij betrokken waren. Vanavondetje kon dat nou echt helemaal doegonde wat hier gebeurde. Nou, het simpelste verklening was eigenlijk altijd, maar het gaat voor de zon. Maar er is natuurlijk nog een fase verder om het te gaan verspellen. En dat hele verspel idee dat is eigenlijk in Baabilon, waar ze dus lang ronde de jaren kronieke bijhielden, waarin het allemaal werd bereikend en dan rond 400 voor Christus ontstaat het besef bij die astronomen in Baabilon. Dat ongeveer 1 in de 18 jaar is een cyclus. Dus als er nu op hier, nou hier is er nu, een gedeelteelijke zonsverduistering is, dan is de kans dat dat nog een keer gebeurt over 18 jaar vrij groot. En zo ontstaat er dan een begrip van nu is de kans groter. En dan lukt het soms om een verduistering te voorspellen. Dat is eigenlijk de kerren die tot in de 16-17-eel blijft bestaan. En dan zijn de astronomische waarnemming worden veel precies er. Dus dan worden die berekening ook precies er. Dus dat besef van zon en maan, dat is er altijd geweest. Maar nu hebben we zoveel beter berekenen. Ik is ook zoveel rekenkracht ingestopt dat we die onvorspelbaarheid toch wel behoorlijk bedwongen hebben. Dat niet vanavond staan te kijken en gebeurt niks. Zo erg is het niet. En Hendrik, wat leert het ons nu? Want het is bijzonderheid? Ja, het alle belangrijkste wetschappelijk is dat je dus het licht van de zon afdeckt en dat het precies afgebekt wordt. Dat is het wonmer van die even groot zijn. En dat betekent dat je dus corona van de zon kunt zien. En dat zie je normaal niet. Dat is eigenlijk de gasatmosfeer die om de eigenelijke zon zit. Honden die jarenlang was de somsverduistering het moment om iets te weten te komen over die mistrieëuse corona die onze zon hangt. En dat gaf zoveel inzicht in alle kosmologische verschijnselen er zijn fantastische ontwikkelingen gedaan. Bijvoorbeeld in de 19e eeuw het helium, dat gas, wat in die beloon zit. Daarom heet het ook helium, naar de zon, het helios, het schrieksverzong, dat wet ontdekt toen het licht van die corona gingen meten. En toen zagen ze dat daar helium in zat. En pastenaaise tot beaarde ontdekt. Misschien in alle belangrijkesten is wel dat de relatiefiteisteuwere van Einstein een hele andere teorie over zwaartekracht de grote bewijs tevoren was tijdens een zonsverduistering de meetingen in 1919 net naar de eerste wereldoorlog. Dat de positie van de sterren tijdens een zonsverduistering kun je dus die sterren zien, anders zie je ze niet. Net iets anders was door de zwaartekracht effect van de zon, maar die asternaum die die metingen deed, die kom precies meten dat de sterren net iets verschoten waren. Dan tijdens de nacht. Ja, dan op een oma, als die zon daar in de op een hele andere plek staat, dus de zwaartekracht van de zon boog het lichte af van die sterren. En dat past de hele man in Einstein en past de niet in de oude teorie van Newton. En dat was dus het definitieve beweg voor zijn teorie. En dat is ook de beruumtheid van Einstein geworden door die bevestiging, toen gingen je over de hele wereld. Door de zonverduistering. Ja, door de zonsverduistering. Ook nu nog zijn er voor als meiwetenschappelijke teams die klaar staan om om alles te bestuDeerend. Ja, natuurlijk wordt er nu ook bij die zonsverduistering gemeten, want het is gewoon een buitenkant, je staat op aarde, je zet je apparatuur klaar en je krijgt gewoon heel veel informatie. En daar worden ook weer nieuwe feitjes, nieuwe berekeningen over de corona vooral gemaakt. Maar het is veel minder belangrijk dan vroeger omdat, sinds een paar decennia hebben we grote, weetschappelijke satellieten tussen de zon en de aarde. Dus ver weg van de aarde bij de zon hangen in de ruimte. En die kunnen ook met een instrument, een zonsverduistering creëren. Die kunnen de zon zelf filmen. We kunnen ook een dingetje de voornouwen door je de corona enorm goed kunt filmen en meten. Dus vanavond zullen die metingen geen grote doorbraken in de kennis over de corona geven. Maar zou kunnen dat in Spanje een ambateur asteloven, een professionele asternome toch net in zijn metingen iets ontdekt, waardoor je denkt, wow, dus die teorie klopt wel. Maar veel waschijnlijke is dat alle nieuwe teorie worden bevestigd of ontkend door metingen uit de ruimte. En dat groep dan te ruiken op hendelijk, waarom kijken we dat toch allemaal nog massaal waren? En waarom zijn we nog zo gefascineerd? Nou, dat is eigenlijk precies dezelfde reden waarom er zoveel mythologie en volksvalen over zijn. Het is de wereld op zakop. Het is een fundamentel iets van onze wereldbeeld wat er in eens wordt aangetast. Ja, hoeveel je jij dat, hoeveel jij dat? Nou, ik vind het wel raadsalachtig dat er over die zon, ik snap het ook wel, maar bijvoorbeeld met juriteregens. Zijn helemaal heel weinig valen over. Ik gebeurde ieder jaar in drukwekkend gezicht, maar daar is helemaal niet zoveel hype over. Maansverduisteringen komen heel vaak voor. Dat is ook veel minder gedoe over. En dat heeft dus te maken met toch de fascinatie van ons allemaal van die zon. Het is zo'n onderdeel van onze wereld van de natuur, van in zelfs in de stad, is die zon dominant. Dus het lijkt bij je ook tot het besef van, ja, we zijn gewoon onderdeel van iets groter. Ja, en dat is natuurlijk, als het er gewoonte wordt verstorerd, besef je ineens, hoe complex en hoe alles met elkaar samenhangt. Dus ja, je zou kunnen dromen dat het misschien een beter natuurbezev leid, maar of dat gebeurde niet. En als je dat dan veel bekijken, dan moet je dus wel zo'n katon een briletje op even voor de zekerheid. Ja, dat moet echt. Ja, want de zon, ook die 10% die de zon op het hoogte punt nog schijnt, is zo onvoorstelbaar veel dat het brand gewoon in je oog als je daarna kijkt. Het is echt alleen maar veilig om door zo'n eclipsbril een liefst een goed gekurde eclipsbril te kijken omdat de kracht van de zon valt niet te onderschatten en zo'n eclipsbril is echt gemaakt om bijna niks door te laten en een lastbril, CD rom zonder briletje, en zonder bril zegt het alle dom. Als je geen eclipsbril hebt, leem er één van je buurman het duurt lang genoeg. En wat ga jij doen? Nou, ik ga dus naar de grond kijken. Ik heb geen eclipsbril. Ik hoorde dat de eclipsbril echt zo goed als uitverkocht zijn. Het is nu makkelijker om een ventilator te krijgen dan een eclipsbril. Ik heb achter het net gefist. Maar ik vind die schade, onder die bomen, die dans van alle die verduisterde zonetjes, want die braderen bewegen natuurlijk ook een beetje een stuur, een beetje winst uit, dat is ving fantastisch. Dat is de echte betovering van de wereld. Dat iets dat je anders nooit ziet, geen even een uurtje bezet, waar het allemaal echt ontdrijdt. Dat we allemaal meedrijden in dit enorme kosmische ballet. Dankjewaandrie. Graag gedaan. Je luisterde na vandaag een podcast van NRC, één verhaal helke dag. Deze aflevering werd gemaakt door David Wiel en Misha van Waterschoot. Dit was vandaag. Tot morgen.