832. Waarom dit hét moment is om een “lelijk” huis te kopen

Wat hebben we naar polion, Vincent van Grog en een lottery met elkaar te maken? Meer dan je denkt! In de documentaire, 300 jaar staatsloterij op zoek naar het verleden. neemt Walde Martorenzijen mee. langs drie eeuwen staatsloterij geschiedenis. Ondek verschillende verhalen van winnaars door de eeuwen heen. boet trekkingen voor gewerkt en nog veel meer. Nu misschienerig, bekijken de documentaire nu. op staatsloterij.nl/decommentaire. Staatsloterij, al 300 jaar de lottery van Nederland. Spiel bewust, 18 plus. Universiteit van Nederland. Wat een leelig gebouw hier. Ja, het is toch verschrikkelijk. Als iets gebouwd wordt, is er veel waardering. Dan is het fris en dan is het nieuw. In de loop van het tijd gaat architectuur ook een periode in. dat het niet meer zo gewaarderd wordt. Wat een hangel. Maakken huizen of architectuur jouw ook wel eens boos? Nou, geen paniek en heb geduld. Uiteindelijk is tot nu toewalige architectuur in een spirana. boven gekomen waarin het juist weer wel wordt gewaardeerd. omdat het oud is. Hoi. Hoi. Eben Rose, leuk dat je luistert naar de universiteit van Nederland. Podcast. Hier geven we andere te vragen waarvan jij misschien niet eens wist. dat je ze had. Met in deze aflevering liedvienens spormans van de TU Delft. over waarom je leelijke huizen toch weer mooi gaat vinden. En waarom het juist daarom handig is als je op zoek bent. en de middelen hebt om in zo'n leelijke huis te investeren. We pv. de woningbouwgebieden uit de jaren 60 en 80 posten. is er 4 procent minder dan andere architectuur. Dus het is eigenlijk een prijsdiscount omdat het leelijke is. Lidvienen doet onderzoek naar culture en ervgoed. en heeft een zwak voor gebouwen waar jij misschien wel hard voorbij wil fietsen. Op een van de manier word ik toch een beetje naar die leelijke entjes getrokken. Het is meestal uit hele goede intensies gemaakt. En daarnaast is het ook een wonplek voor heel veel mensen. Dus daar kan je leelijke of neerbouwgetoven doen, maar het is er. En het is ook een belangrijke plek. Dus daar moeten we zo'n fielddag naar kijken en ook kijken wat er wel goed aan is. En dat is precies wat Lidvienen onderzoekt. Wat mensen waarderen aan hun huis of buurt. ook al op een andere her misschien of een groot boog omheen. Voor dat ze meer vertelt over dat de onderzoek. en je misschien ook anders laat kijken naar die verhuiste gebouwen. beantwoordsel twee vragen. Zo meteen, wat maakt dat we een gebouw eigenlijk mooi of juist leelijke vinden? Maar eerst, hoe kan het dat je smaak voor die gebouwen verandert? Nou, huizen worden niet ontworpen om leelijk te zijn. Eerst vinden we ze mooi, dan raken ze uit de smaak. En jaren later krijgen we er ineens weer oog voor. Lidvienen noemt dat de waarderingstip. Ik vergelijk het zelf ook vaak met foto's uit je jeugd, uit je pubertijd bijvoorbeeld. Op moment dat het fotobord gemaakt is het heel erg leuk. Maar een aantal jaar daarna denk je, oh, get voor. dat kapsel, die bril, die kleding. Terwijl jaren later, als ik er nu naar kijk, ik ben nu heel veel jaren ouder. Dan vind ik het eigenlijk echt heel erg leuk en plaatje het in de tijd. En je eigen levtheit en dan kan je er weer met waardering naar kijken. Datzelfde gebeurt dus met gebouwen en huizen. En dat doet volgens onderzoekers ook iets met wat het opbrengt. Ondezook van mijn collega Venov laat zien dat bepaalde woningbouwgebiede uit jaren 70 en 80. 4 procent minder koste dan andere architectuur. De periode daarvoor is nog ongewilderig. Er is een prijsdiskount van 7 tot 10 procent. Terwijl veel ouderaristictuur, bijvoorbeeld uit het begin van de 20e eeuw, maar ook recentearistictuur juist een prijsbonis heeft. Dit heeft ook een naam namelijk het vintage effect. Dat is als bij meubels of kleding die naar jaren in deze weer hip worden. Het vintage effect is dat juist de oude kenmerken en het feit dat een gebouw oud is. juist weer voor meer waardering gaat zorgen, ook meer financiele waardering, dus hoger op reizen. Een voorbeeld van een gebouw, wat eerst niet werd gewaardeerd en nu wel. is de Klybergflat in Amsterdam Zuid-Oost. Dat is één van de beroemde Belmerflat. Er zit allemaal massief betonnen panelen over de helle galereien. Dat gebouw is op een gegeman voor een symbolische bedrag van 1 euro verkocht. omdat het niet van het weer meer moet doen. Dat gebouw is gerenoverd en eigenlijk in zekerzien in oude lijst. er herstelt. Dus dat beton is echt helemaal opgepoedst en in volle glorie gerenoverd. Dus dat is wel een gebouw waarin je kan zien wat eerst werkt vergeist. Dat beton dat het zo grijs en zo lelijk en zo zwaar was. Is daar juist echt als kwaliteit geveerd. En het is ook een hele populair op plek nu om te wonen. Zo zijn er nog tol van andere voorbeelden van lelijke gebouwen die van zelf weer in de mode komen. Door naar die tweede vraag waar ligt dan precies de grens tussen wat we mooi en leelijk vinden. Je zou kunnen zeggen zijn er dan geen algemene regels van groeiarstictuur. Dat is ook een vraag die al eeuw lang speelt. Bijvoorbeeld in de oudheid van de Rand Architect Vitrufius. die had drie stelregels, schoonheid, bruidbaarheid. en stevigheid of duurzaamheid. Die worden eigenlijk nog steeds heel vaak aangehaald als manieren om groeiarstictuur te maken. Er is ook meer hedendaagse populairewetenschap over welke aspecten belangrijk zijn. bij groeiarstictuur bijvoorbeeld orde, verhoudingen, samenhang. Maar wat mij betreft is eigenlijk een kwestie van achteruit armenteren. Dus we vinden iets mooi. Dan gaan we kijken wat heeft het voor eigenschappen. Oh, het is heel mooi harmonisch. De zijn mooie verhoudingen. Maar dat is niet een truc die je omkankeren. Dus het is niet zo azomaar orde is, dan is het altijd goed. Daarbij komt ook nog dat een algemene regel. zoals een gewouw moet mooi zijn, moet aan het doel schoonheid voldoen. is niet zo bruikbaar omdat wat je mooi vindt, verschilt per persoon en ook per tijdspiriode. En niet alleen smaakverander met de tijd, ook de manier van bouwen veranderd. Dat heeft te maken met de middelen die erop dat moment beschikbaar zijn. Zo was een ilgelede, arbeid, goedkoper en materiaaljaistduurder. wat een effect heeft op hoe er werd gebouwd. Dus met meer vakmanschap en meer arbeid op de bouwplaats. Je ziet dan bijvoorbeeld meer ingewikkeld met z'n werk. of vormementen boven elke deur of op de hoek van een gebouw. Terwijl nu is materiaal relatief goedkope en arbeid relatief duur. wat ervoor zorgt dat we eigenlijk meer prefabriseren. en snetterbouwen en andersbouwen. Hoe veranderlijk die manier van bouwen en onze smaak ook is. bijzonder genoeg is er één soort huis dat bijna iedereen mooi heeft gevonden. Dat is het jaren 30 huis. En ik denk dat heel veel mensen zich daar misschien ook in Celair kennen. dat het jaren 30 huis eigenlijk het summen is van wat je wilt hebben. En daar is ook studinaag gedaan door Joost Kingma. Die heeft een boek uitgegeven de magie van de jaren 30 huis. De teorie is dat die jaren 30-oistictuur. er een perfecte balans repräzenteerd tussen aan de ene kant rationaliteit. en aan de andere kant romantiek. Dus bij rationaliteit kan je denken aan degelijk, goede plattegrond, functioneel. maar romantiek repräzenteerd dan juist dat er wel expressie is. dat er mooi materiaal gebruik is en dat het een traditionele manier van bouw is. Het is heel vaak gemaakt van een rooie baksteen in een mooi metselwerk verband. Het is vaak glas in lood. Daar zijn niet alleen maar vlakke duren, maar duren met panelen erin. Dus dat soort dingen draag bij aan de waardering. Het is ook een perfecte balans tussen steelelijk en landelijk oistictuur. Zijn de ene kant is steelelijk. Het zijn grote steenige bouwblokken. Ze zijn compact, maar het is ook landelijk in de zin dat er veel aandacht is. voor de tuinen, voor natuur, voor het groen en ook voor organische vormgeving. Dus het feit dat die verschillende aspecten samen komen in de aandacht. Dat is het geheim achter het jaren deertigeijs. Het jaren deertigeijs is zelfs zo populair dat er ook heel veel retro jaren deertige woningen zijn. en ook die zijn, gaan we als warm broodjes over de toonbank. en een retro stel of een neo stel is het eigenlijk het later naamaken van een ouderen bouwstel. Is dat ook kunnen zeggen dat een neo stel of een retro stel. eigenlijk de ultieme erkenning is van het waarderen van een bepaalde soort arstictuur? Dus dan heeft het echt gewaardeerde status bereikt. Nou, retro of niet. Zooksortpaaletjes zijn vaak ook het duurst op vunda. Dan nu het onderzoek van liedwine. Zij kijken naar wat mensen waarderen aan jaren 70 en 80 woningen. zoals je ze misschien kent uit al meer. Niet iedereen is daar fan van, maar misschien ga je er naar deze aflevering toch anders naar kijken. Volgens liedwine is de waarde van een huis namelijk meer dan alleen hoe het eruit ziet. Wij hebben onderzoek gedaan naar wat mensen waarderen in jaren 70 en 80 wonenwekken. Onder ander door onderzoek met een app waarin mensen kunnen aangeven. welke dingen zijn wel of niet waarderen en waarom. En wat we hebben gevonden is dat mensen heel veel verschillende dingen waarderen. Dus hoe het huis eruit ziet is misschien wel van belang, maar wat vaak nog belangrijke is. is hoe het functioneerd of ze een tuin hebben, wat het uitzicht is, of het een fijne buurt is, of het een veilige buurt is, of vervoerzieningen in de buurt zijn, of er voldoende kamers zijn. Dus het echt een wonkualiteit. En we hebben ook gezien dat er verschillen zijn tussen bepaalde groepen mensen. Dus zo. bezoekers van een buurt, dus als je gewoon ergens rondloopt, kijk je anders na een buurt dan de bewoners. Voor bezoekers is het uiterlijk hoe het daar uitziet dominant in de antwoorden. Dat gaat dan over het uiterlijk van de gebouwen, van de woningen, maar ook van de straat en van parkjes en glijntjes. Maar het gaat veel minder over het functioneren en ook over de activiteiten en de sociale aspecten die daarplaats vinden en veel meer op het uiterlijk alleen. En ik denk dat dat ook een achterliggende verklaring kan zijn, waarom maar vaak een stichtma, een oordeel, om een voor oordeel is over jaren 70-80 weken, omdat de wonkwaliteit vaak heel groot is, te wel mensen op het uiterlijk vaak veel commentaar hebben. Verder kijken dus dat je nu is lang is. En stel je luister dit nu tevoren om een woning aan het zoekenbent, even op letten nu. Eigenlijk zitten de naorlogse woningbouw, dus uit de jaren 50-60 gebouw en ook de post 65 woningbouw van uit de jaren 70-80 zitten eigenlijk nu nog in die waarderingse dip. Maar heel veel van die weken hebben wel andere aspecten die heel erg waarderd worden. Dus er was volot groen, hele rijmen, woningen, veel parkerige legenheid vaak thuien erbij. En die woning vooruit die zit nu in de dip, maar die komt er misschien binnenkort uit.