5. Van veehouder naar landschapsbeheerder

Goedenmiddag en welkom bij een aflevering van Groengeld verdienen. Een podcast van Entrance Center of Expertise Energy. Mijn naam is Marlos Nieuwehuis en ik ben jullie host voor vandaag. En deze keer bij mij het gast Jan Duundam van Hoeverbiesland. MUZIEK. Goedenmiddag. Ja, we zijn het om meteen met z'n tweeën. Zeker. Super enthousiast. Hey, super leuk, we zijn hier samen vandaag op de top van onderop. Er heb je net ook een session gedaan en dan helemaal uitgelegd wat je doet. Kun je dat voor onze luisterhuis ook nog even doen? Wie ben je en wat doe jij? Oké, ik ben Jan Duundam, getrouwd wie kinderen. En ik heb een bedrijf, een samen met twee dochters. En een jongen die op 17e anders komen lopen. En die zit ook in bedrijf. En ik ben van plan om een en een warrie te stoppen. En dat het de volgende generatie hebt doorzet. Ja, je gaat het stockje overdragen. Ik ga het stockje overdragen of verantwoordelijkheid. Maar ik ben de meetbij voor het mooie geloof ik best wel dat dat nog wel zo lukt. Wat is het stockje? Wat precies doe je? Nou ja, ik ben op de ogenblik doeg eigenlijk. We hebben een van jouw draai bedrijf. En wat op de ogenblik 300 hectare groot is met een 450 gunderen van vleesfeet tot jongfeet op melakoeien. De naast hebben we een bakrij, de naast hebben we een slagerrij, de naast hebben we een zijfelverwerking. We hebben een grote winkel, we hebben een zorg, en we hebben een groen te winkel. Je hebt gewoon een eigen mini-economie. Eigenlijk klid dat wel zo zeg je. Ja, precies. Maar dat is echt heel veel verschillende dingen. En dat is begonnen als V-houderij? Ja, ik ben ooit begonnen als V-houderij. En ik ben in 1993 naar de plek verhuis waar ik nu zit. En dat is anderhalve kilometer verder. Dus ik zit nou midden in Polengebied. En eigenlijk is het een uitloopgebied geworden van de grootste stad. Oké, op 400 meter delft is op 10 meter van me land. Pijnlijke zoeten meer, noder op Rotterdam. Het zijn eigenlijk allemaal als steden die eigenlijk om dit gebied heenleg. Dus je hebt een soort agrarische mini-economieboerderij midden in de binnenstandel? Ja, in het uitloopgebied van de mensen. En dat heb ik eigenlijk in 797 besluitgenomen. Als dit gebied gaat worden, wat het wordt. En toen was het er nog niet me zo bedacht ik het. Dan hebben ze daar geen intensieve boer nodig, die alleen me bezig is mijn voedselproductie. Want want het gebied is nu wat is het geworden? Ja, het is eigenlijk een pak. Ah, ja, precies, dus veel meer natuur en niet alleen maar een boer. Natuur-recreatie en daar is misschien 20, 25 procent is agrarisch rustland van. Ja, joe. Oké, dus toen dacht je nou, daar hebben ze niet een hele intensieve boer nodig. Dus ik moet het anders gaan doen. En toen? Nou, en toen zit je af te vragen hoe dan. Ja. En want ik heb dat niet voorgeleerd, ik heb u eruit niet zoveel geleerd, ik heb dat vanuit de praktijk gedaan. Maar als je dan een eigenschap hebt, draaien naar de samenleving toe. En je zegt je, ons zit met dit probleem, en wie ken je me helpen? Nou, dan komen de mensen op je af en dan komen de amtenaar vanuit Delafs op je af. En die hebben dan een heel 55-gitaar gebied, ooit ik je aangekoffel iets. Wat ze eigenlijk niet waar konden maken. En toen zat de ene hele van de raadbouwer, de huizenbouwer, de andere hele van de raadbouwer, de natuur van. Dus die amtenaar werden wel zat en die zegt tegen mij. Kan jij nou niet een leuk plan ontwikkelen? Dat we eindelijk een andere bestemming kunnen hebben. En we hebben al dat gekloot van die project, want ik laat ze keren. Zo gezegd, zo gedaan, ik naar de natuurbewering gegaan en gezamenlijk hebben een plan gemaakt over die vijfde directare. Bij de raadvorgelegen en daar bent natuurlijk wel over gesteggeld, maar het is het wel geworden. En ineens was ik een landsgasbouwer. Eens was je een landschapsbouwer, is dat duurbeer hoopt een term? Nou, kijk laat het zo zeggen, toen zeker weten niet. Maar het feit is wel zo, je hebt die natuurrelement te onderhouden. Je hebt eigenlijk moet je gaan leren om de natuur in je bedrijf te intergeren. En daar lopen er ook nog heel veel mensen over de landtreeing. En hoe ga je dat mennetje? Ja, precies, want je gaat eigenlijk een hele businessperspectief. Hoe je nees van een heel andere oogpund gaan bekijken. Kijken en bekijken? Ja, nee, maar ik snap je. Maar kijk, het is ja, je bent door maar goed te kijken wat doen de beuren in het land gesprek aan te gaan. En dan kom je tot zullen kapattig gesprekken dat je een vrouw voor een klappek hier ziet, van middelbare leeftijd. En die zie je genieten over de klappekje, en toen liep ik naar de toe, want ik was ook met iets bezig. Ik zeg, m'n vrouw is zie je genieten, m'n waarvoor lopen je niet door de landt en hoe je een mooi wandelpat, ze zeg ik ben bang verkoeien. Ze zeg natuurlijk, ga dat echt niet doen, maar er is ook een heel mooi pad om het gebied tegelen en dat doe ik altijd. Maar ze zeg alleen dat klappek hier symboliseerd iets, dat ze zeg, het is ook voor mij dat gebied, want ik mag erin. En ze zeg ik boven zeven hoog op een vletje met een balkonnetje met twee plantenbakken en hier heb ik een gebied waar ik in mag. Nou ze zeg dat heeft zoveel waarde vormen, ik zal simpel de boer daarbij zijn, hoe is dat zo? En eigenlijk door deze gesprekken te doen, ben ik als boerzijnde, als landschapsboerzijnde, ga je ontwikkelen, ga je kijken, als dit nou deze waardig heeft, hoe kan ik nog meer leuke dingen maken waar mensen blijven zijn? Ja, hoe kan ik dat integreren dat dus in maar boeren bedrijf eigenlijk? -Klopt, klopt. En je had dan die hele grote voetheck taren en dan dit soort de waardigheid. -Toen ik niet, maar dat is het allemaal wel geworden. Dat is het aiëppercies, het aiëlik dat geworden. En toen ben je dat soort dingen gaan meenemen om te gaan kijken hoe ga ik dit nu inricht? Dat ga ik je mee doen. -Klopt. En wat ben je toen gaan doen? -Nou ik het laatste ding waar ik ook weer tien jaar mee bezigwee ben, dan moet ik een heel mooi nieuw fietspad. Toen liep lag een smol fietspad dat werd verbret, wandelpader uit te paren erbij en dan hadden ze een urzenschaas van een zware urzenschaas werd er langs gezeten voor de koeien tegen het houden. Ben je tien jaar een bezigwee, jongens? We gaan in urzenschaas, we gaan een mooie hecht maken. -Ja. Nou, het gaat gewoon niet gebeuren. -Wat zijn nou een urzenschaas? Dat is het merk, dat is het hele zware prikkel draad met gaas om de bezig tegen het houden. -O, dat is gewoon met houden. Dat is met houden. -Het is een mooi. -Nee, en en en te proberen ik dat. Nou en dan zegt de beheren, dat was nou boven, nee, dat gaan we niet doen, want dat is nu eens gedoeld, dat gaan we echt niet doen. Nou, waarom niet? -Aangst? -Waar voor. Angst omdat die er achter komt, ja, wie gaat dat dan onderhouden? Oh ja, ik schraai toch gebeurt er niks mee en dan is het dan niemand. -Ja, juist, ja. Nou, hij ging weg, want hij ging met persoon, het kwam een andere de patruch en dan zegt het er hij zich gaan we doen. Hij zegt, "Mijn via het heb je, nou, het was het nog niet aangelegen." Dus ik na de hoofdhaan nemen toen van de project, ik zeg je, "Het was wel gaan de planten inzetten." Nou ja, hij zeg, "Joh, als jij met de gemeente en met de provincie keregel, dan doe we dat." Ja, ja. -Dus, nou, ik in het gesprek en het zet, gele aangelegen. En dan hebben we vier kilometer hech staan met zeven, achterschillende planten soorten erin. -Nee, hoor. En dan, en ik en beginnen overstag ik, zeg je me, ik doe het meer, maak maar een contracten, niet meer, het maaltijd. Ja. -We leven lang. Want dat koppelen waren over Biesland en dat laat zien dat je die landsgaspeerde bent en niet alleen koje melkt. Nee. -Mar het is wel heel ontrekkelijk voor de beurst, die de wandelen, fietsen en de rondjes die ze beide hebben. Nou, alles aan de andere kant, die hoorden niet afgeschikt door die hond, want die hech zitten tussen, dus en ze kennen er wel mooi overheen. Dus er zit een aantal win, win, zespiegeling in, alleen ja, het is nieuw, dat gaat na een partikelier toe, die moet gaan onderhouden. Ja, dat vind ik wel spannend, dan? -Dat is weer spannend, nou, en kijk, en ja en ik zeg altijd zo, de volhoude win dat tijd. Dus jij gaat nu naast hele en hoeveel Biesland, kronen, vier kilometer aan hech, klopt, landschap, beheeren. Ja, nee, maar zo is het, en dus het gebied door 2 mooie, en als gebied door 2 mooie wordt verkopelijk mijn product uit dat gebied die makkelijker aan de consument. Ja, precies, dus het is eigenlijk, komt het allemaal in een soort cirkeltje, komt het gewoon weer bij elkaar terug, het staat allemaal met elkaar of winnie. Dus dat is allemaal met elkaar of winnie? -Ja, wat mooi zeg. He, en kan je wat vertellen over hoe je verdiemordel dan dus werkt? Want je zei of we kijk eigenlijk, die moet eigenlijk kijken vanuit de ander perspectief, dus niet alleen maar als V-houder, Sack. Ik ben alleen maar bezig met m'n koeie, maar je gaat eigenlijk veel meer kijken vanuit een landschap, hoe werkt dat, hoe zorg jij dat je wel kan overleven? Er gaat, er gaat, er moet eerst een knopje hoofd ton. -Oké, dus dat stoppen. -Ja, dat stoppen. En dan moet je doorkrijgen of je nou een zometalingen met de jongen in de sluit ziet zwemmen. Of ik hoef een 5-30 liter marker, maar 40 liter, dan moet je allebei even blij zijn. Oké, dus je moet ook voor jezelf kunnen zeggen, dit maakt mij gelukkig. -Ja, precies. En brengt die zometalingen geld op? Nee, in principe niet, maar het feit is wel dat het beheerde van het gebied die de zometalingen daar kan broeden en uit kan broeden. Ja, van of zometalingen z'n vogel? -Eerst vogel, ze meneer de soort, die heel zelfs amit. -Oké, ja, leuk. En dan als je die beheertop voor een maakt, dat hij daar netjes zijn, net je uit kan laten broeden en hij komt gewoon met jongen, die beheertop maken, dat is meinstuk. En hoe we wat, wat hebt deze vogel soort nou nodig? Om daar en dan heb ik alle ene soorten me bij elkaar, wat hebben ze nodig? Als ze de steltlopens waait heel slecht, me gaat de gruut, nou wat voor soort bij je toep is dat nou van nodig? Om die beesten gelukkig uit te laten broeden en dat de jongen groot brengen en dat je de dampers in het werk gaat. Nou, en dat is waar je dus als ondernemming mee bezig bent, want dan de ene kant krijg je een overrijd, een vergoeding voor dit beheer, maar als je geen resultaat krijgt, stopt die overrijd, drukke keer mee. Ja, precies, het moet wel wat opleveren. Het moet nou ja, en kijken dan krijg je daar een vergoeding voor. Als je dat kopelt dan biologisch boeren, wat ook onheel en deze manier van dit systeem in elkaar laten verweven, dan komt er dus een privaterstrom op gang, en er komt vanuit de consument en eenstrom op gang, wat die betalen voor die biologische melk. En dat maak is totaaliteit, dat je een verdiemachtel hebt wat ik denk, ik ben dik te vreden. Ja, precies, ik ben dik te vreden, want je zegt dat er komt eigenlijk, dat gaat eigenlijk al bezels aan, maar hoe komt dat, dat biologisch boeren, hoe komt dat tot? Nou, ik zou, ik zou een simpel voor wel geven, we hebben denk 3 kilometer wandelpat leg, misschien er wel meer. En dan lopen daar open de home tegenwoordig die lopen met de kleinkindige lopen of dat het wandelpat hankt. Nou kenne ik dat met een geefswaar, te stekelswaar, te nog ineens met een veldswaar met een en dan zeg open home, ja jongens, maar dat is niet veilig van mijn kleinkind, dus die komen er niet meer. Of het wel of niet veilig is, dat geen discussie, alleen de mensen hebben dat gevoel. Ja, als die biologisch boert, ja, dan heb ik geen gebruikje geen geef. De bodem, de vrugbereid, die hoort altijd een stuk beter, hoe beter die bodem vrugbereid, hoe grote diversiteit verplanten zort er worden, hoe grote diversiteit verplanten zort, hoe grote diversiteit van insecten die in die planten zitten, hoe meer insecten, hoe meer voedsel er voor die wij de volgens is. Nou, en kijken, zo maak ik kring lopen, maar die beginen vanuit de bodem, beginen door een goeie vrugbere bodem te maken, dan krijg geen grote diversiteit verplanten zort er. En hoe zorg jij voor een goeie vrugbare bodem? Dus door eigenlijk de mest die een goeie geeft en doorgaanigste stof, dus reedruugde en uit de natuurgebieden, die verming ik heel goed om elkaar, die hoorde langzaam geredeipt. En dan, na een half jaar, gaat het land opgestrooid worden, dan zie je dat meerdere jaar en dan zie je die vrugbereid van die bodem om hooggaan. En door die vrugbereid van die bodem hooggaat houdt je ze volgbeten vast, de komen meer worrimen, de komen meer andere planten zort er in die die zich daar kunnen ontwikkelen. En dan krijg je weer een stap met de biodiversiteit die bij de plant wordt. Ja, mooi. Maar dan eigenlijk, als ik het zo hoor, zet je daar dus ook weer, je koe je voorin. Ja, natuurlijk, natuurlijk. Nee, je hebt de koen niet nodig, ik zeg die koen moet aardvoer op eten wat er in het land staat. Ja. Dat geeft een hele leuke ritieve waar er voor de mensen die er rondlopen. Het tweede hoort het land kaal en het derde dat die koen een mooie saai voor producten en een groeit nog ook is een vlees, maar het geheip ook poep. Ja. Nou, en die poep is van een hele mooie waarde, dat is een gigantische goede grondstof voor de bodem en zeker als je die mooi bewerkt met die organische stoffen uit de natuur. Ja, dan extra. Ja, te gek, dat is super vet. Oké, en dan heb je ze voelingproducten, je hebt je landschapsbeheer, je hebt de multifunctionaliteit van eigenlijk je koeie. Ja. Ja, kun je wat zeggen over hoe dat dan nu werkt met de producten die dat dan oplevert? Ja, wat het leuk is, ik zie ja ontejaars worden van dit waal. Absoluut, we zeggen. En als je dit aan consumenten vertelt, dan zeggen die consument, ja, maar ik wil dit ook hebben, ik wil die product hebben. Nou, dus, ah, dan is het de storytelling, dit is de manier van hoe ik met de rijsysteem draait. Nou, dan is het de horeca die zeggen, ja, maar ik wil deze producten, de consumenten zeggen, ik wil deze producten, nou, dan is het professionaliseren van deze producten te maken, te distribueren. Alles in een goed proces te laten draaien, dat is ook metvallen of zwaar gelukt. Maar ja, op togemelijk heb je je hoog meer als honderd horeca klanten en 1400 consumenten die elke week te winken op een zoeken. Dus ja, het is zo verder gepres voor het professionaliseren, dat, ja, dat loopt. Ik moet eerlijk teruggeven toen ik in 799 dit meegaan doen had, gebeten dat in 2004 het was, had ik het nooit gedurft. Nee, he. Maar het is zo'n mooie kick dat je eigenlijk meegaan wandelen, die je zegt, het moet een andere manier van boeren worden. In in 2024 is het dit, ja, dat had ik nooit kenne bedenken, nee. Maar je zegt in het land met fallen en opstaan, je begon natuurlijk in een tijd waarin het, nou, noem misschien nog helemaal niet zo'n heel groot onderwerp was. En ja, en hoe komt dat het zo gelukt is? Weet je plis, dingen tegenkomen, ik dacht, helaap maar met dit alles. Ik gooi de handelijk indering en zoek naar het marij. Hoeveel uur heb ik, toch? Nou, hoeveel vijf minuten? Nee, maar kijk, wat het grote nader is. En ik leg op de ogen m'n kleens met een aantal grondgeleren aan te naren. De bet geven klopt totaal niet met dit gistein. Oké. En die zitten eigenlijk alles bedenken dat uit wantrouwen. Nou, en dan hebben we poop, is een afvastof, poop is een afvastof, het is de mooiste grondstof die er is. Ik krijg het 20 uur op een club voor. En dan zeggen ze ja, dat kan niet, want je buurman moet 30 betalen. Ja, en dit is nou net het punt, dan gaan ze me buurman wil ze veel mogelijk. En ik wil ze veel mogelijk hebben, weet je wel omdat ik het gewoon goed kwijt ken aan de plant te teel. De akke bouwen stuypen. Nou, dan krijg je een conflicten dat, nee, je moet het zo invullen, je moet het dit, die vullen en dat moet dat. En dan zeg ik, ja, maar meneer, deze man betaalt de geld voor het, dan is het toch geen afvastof, meneer is het toch een grondstof. Nee, nee, nu, dat is een afvastof. Ik zeg, ik dacht dat de definitie van een afvastof is als die er voor betaalt is, een afvastof. En als je de geld voor krijg is, de grondstof. Ja, precies. Nou, hij zeer, dat is korte de bocht, maar zo is het eigenlijk wel. En dan kunnen ze dit zo. Dat kun je dus helemaal niks mee, het wil je eigenlijk elkaar kan helpen. En dat werkt elkaar dan tegen. En het werk zit er zoveel wetgevingen die geënt zijn op de intensieve landbouw. Ja. En Daaro eigenlijk wetgeving wel gemaakt hebben en die wetgeving loopt mij ook achterna. En dus we hebben meerdere keer ervoor de rechter gestaan, ik dacht vier, vijf keer. En ik heb ze we alle vijf gehoren, dat met noemt dat continu verliezen. Ja, want vijf tegen het gebouw moet doen? -Dat je daardoe zulksde dingen moet doen. Dan denk ik jongens, hou je bezig met echte dingen, gaat kijken jongens, hoe gaan we nu deze transitie van de landbouw voor hem geven? Maar dan is er één ding, wat het alle belangrijks is, zo tot die regelgeving gemaakt wordt, dat deze transitie ook passend is. Nou, in die is er gewoon niet. Nee, wat zouden voor een jaar moeten veranderen, als jij nog kiezen? Landen zou zeggen, ik zou met hele nogal wat knappen kopen in de vanuit de politiek vanuit de Amte naar Rij, maar ook juristen en juristen die meekenen, die uit de boxkennen denken. Nou, als er iets is dan een jurist heel moeilijk ken, want die zal er van de regeltjes er niet. Nee, ik heb mensen om je heen nodig die de voorzorgen dat er een regelgeving gemaakt wordt. Oké, afgesproken met iedereen alle beleidsmakers, zo gaan we doen. En die jurist moet dan een structuur omheenwee te bouwen dat dat afgebakend is tot niet mag. Ja, dat dat ook gewoon kan doen. -Dat je ook gewoon dit kan doen. Nou, en dit is op de ogenblik scheringen in inslag dat je daardoe gewoon vol opgebleem mee hebt. Ja, dat kom je nu niet doen. Dan kom ik nou, ik ben er doorheen gekomen en omdat het wordt neem niet in mijn woordenboek staat. Dus als het niet linksom is dan gaan rechtsom en ik krijg het altijd wel voor elkaar, maar ik ken dat niet gaan voor de langere van andere mensen die deze transitie moeten doen. Nee, dat snap ik ook wel. Wat zou jij andere collega boeren willen adviseren die tegen dezelfde frustraties aanlopen als wat jij tegen aan gelopen bent? Zorre dat je mensen om je aan te verzamelen, zorre dat je de politiek gaat betrekken want het enige wat zeker de plaatsverge politiek leeft uit dat het probleem is. En die mensen staan helemaal flapperkesten kijken, ja, ik ken toch niet waar wij ze? -Nee. Nou, en die moeten we vragen, stijlen haar nu weer thuis en vundige depeteerden. Ja. -En vanuit dat proces k je pas op bereiken, maar beleidsamtenaren willen ook nog een meedenken. Maar die zit ook met een handen op je rug, want de contraineren om te naar is veel machtiger als hij. -Ja. Nou, en dan is het dus, ja, ben aan het politiek en leg je probleem uit. En die staan zoversteld van dat deze dingen gebeuren, want ze hebben er geen weet van. -Nee. Nou, en vanuit die perspectief komt het bij een wethoudrecht en een wethouder staat er een beetje verlegen mee mee met z'n armen met z'n pettisch ander te draaien. Ja, wat ken ik dan mee? -Ja. Nou, vanuit dat dingen zijn er nog wel wat dingen geregeld. -Ja, precies. Dus op die manier contact eigenlijk leg je zorgt dat je gezien wordt. -Klopt. En vindt voor iedereen die nee zegt, iemand die ja zegt. -Ja, nou ja, dat bedoel ik. Kijk, en ik heb volste respect van de contraineren aan te naar, dan ga dat niet over, want hun hebben ook hun ding te doen. Alleen het feit is, een boer die intransitie is, die hebben het al moeilijk zat. -Versie. Nou, hart die controleren aan te herbijen weg, en zorg dat daar aan te herbijen komen te staan die beleidsmaatig meedenken en hart die controleurs om hun weg. En dan denk ik dat het allemaal veel soepeler gaat. -Nee, te gek. Dankjewel, wat een mooi advies. Nou ja, jij zegt dat ik ga het stokje bijna overdragen, maar dat ga je ook rijden van familie doen. Je moet op een biezeland blijven nog heel lang bestaan overheen. -Ik weet het, ik heb toch het volste vertrouwen. -Ja, fantastisch. Ik kom graag een keer kijken. -Ik weet het niet, en dan heb ik je persoonlijk gerond. -Ja, eenmaal hartstikke deal, supergroeid. -Ja. Nou, dankjewel voor je inspireren in de verhaal. En luisteren, bedankt voor het luisteren. Dit was weer een aflevering van Groengeld verdienen. Wil je de volgende aflevering van onze podcast niet missen? Abonneer je dan op deze podcast 4e-vavorite podcast app. En wil je meer wetenschap nieuws en inspireren in de verhalen? Ga dan dan onze website www.entrance.engl.