Stand-up!

Een klein podium voor een baksteene muur, een microfoon op een standaard, een lavaier volzaaltje met een grofgebekt publiek aan tafeltjes, achterin een bar. Ik ga altijd met tekst meer dan maanden doorkijken, denk ik. Keer altijd in mezelf, dus ik ga niet met heel veel mensen praten. De MC kondigt je aan, je stapt het podium op en daar ga je. Ik maak waar ik zelf achterstaan en wat ik wil vertellen. Dat vertelt dat er de meest comfortablen meneer en dan vind ik daar humor in. En ik zie dat het publiek dat wel wil ontvangen. Ik denk dat het sleutelwoordbestend op comedy KAU is. Een man of vrouw alleen of het podium, microfoon, gluisje water op een knukken van tafeltjes. Geen decor, geen kostoens, geen muziek bij en die staat daar als zichzelf. Stemde op comedy. Op dit moment is het met meerdere comedy clubs in Nederland razend popular. Maar in de jaren 1990 moest deze kale form van Cabaret, keihard strijden voor een plekje op het Nederlandse podium. Ja, het had er ook gewoon in de hekelheid. Het is dit voor een platte ons in. En we zijn met dat Cabaret nog veel, veel verder. Maar Theo Maasen, Hans Teuwen, Mika Wertheim, Zannenwallester Fris, de grote namen van het heedendagse cabaret begonnen allemaal in zo'n lawijegzaltje, als stand-up comedian. Het vertellen van grappen is zo oud als de mensheid. Maar waar komt deze vorm een man of vrouw met alleen zichzelf voor een zaltje met mensen? Vandaam. Hoe verover de stand-up Nederland? En waar liggen de grens en beperkingen van deze vorm van humor? Mijn naam is Wina, Nina Ricardo, mijn vader komt kuren zo. Wina Ricardo is klein, ze heeft een ronde bril op en een grote bos zwarte krullen. Wie zag je eens? Daar? Ja, leuk man, kom jij het kuren zo of je vader of je moeder? Je komt van een ruba. Ik kom van een ruba, dat is een heel ander irland. Dat is hetzelfde om te nemen. Kom uit Nederland. Kom uit Nederland, nee, kom uit Blaneren. Wina wond dit jaar het Amsterdam's klein kunstvest die valt met haar stand-up comedy. Maar drie jaar geleden had ze nog een IT-baam. Na een comedy kurs is besloot ze dat dit haar nieuwe pad was. In de afgelopen drie jaar leerden ze veel over wat er wel en niet werkt op een comedy podium. En ook dat je iets er zo'n duizend keer gezegd kan hebben. Maar dat je continu dat gevoel moet op rakenen. Dat je dat je het ook gewoon meet. En dan zou voelt het als je het niet meet. En ik dacht altijd dat het boel zit was. Maar het is echt zo. Mensen voelen dat. Echt jezelf zijn. Dat is in stand-up comedy heel belangrijk. Vindt ook Patrick Van Den Hanenberg. Woon heel superpersonelijk vertelt hij wat er in een wongaat. Hoe hij naar de wereld kijkt. Patrick is theater-resensant, historicus en stand-up-liefhebber. Hij schreef het boek stand-up en feit over de geschiedenis van stand-up-comedy in Nederland. Hij werd verliefd op stand-up-comedy als 15-jarige jongen. Dit is in de jaren 60 als tiener mijn broer. 6 jaar oudde de broer, die voer op de volgende Amerika-lijn. En die kwam na zijn eerste reis uit New York, kwam die terug met een stapel platen van de voortopse en de supreme. Maar ook met een platen van Bill Cosby. Patrick wist toen nog niet dat Bill Cosby later veroordeeld zou worden voor tientallen verkrachtingen. Voor hem was Cosby net als voor veel andere mensen nog een onantastbare held. Die op een ongekend, ontspanne manier op het podium stond. Die platen gingen over de moeilijkheden die Noah had met God bij bouwen van de ark. "I want you to build an ark." "Right." "What's an ark?" "Ik heb die platen bij de tientallen gedrijpt, mijn Engels was natuurlijk waardeloos. Maar ik had echt het idee van, ik snap dat dit over gaat. Ik vond het zo bijzonder, één keer dat hij een zaan het lachen krijgt." Dat is eigenlijk het begin. Op dat moment, halverwege de jaren 60, veert in Nederland nog het oor Hollandse cabarethoogtij. Wim zonneveld, tone hermans en snip en snap. Laten met liedjes, typetjes en sketches het Hollandse publiek gieren van de lag. Goed en avond, goed en avond, goed en avond. Ik ben zo pleedend, duur alle, maar we ben het. Toen ik uw zacht ga ik u daadelijk herkend. En dat cabressus eigenlijk het tegenovergestelde. En want dat heeft wel de core. En dat heeft wel dat kun je met meerdere doen. En je kunt typetjes spelen. Je kunt de costume aan het trekken. Ik kan muziek bij doen. Ja, cabaret is eigenlijk een monologue met het publiek erbij. En stand-up comedy is een dialog met het publiek. Wat je hebt het publiek wel heel hard nodig. Dus het is dat improviseren en het kaal in het daad. En het super, super, super persoonlijke. Hoe wel cabaret een lange traditie in Nederland heeft. Is stand-up hier relatief nieuw. Voor de woordtels van stand-up comedy moeten we dus naar het buitenland. Er zijn natuurlijk altijd zijn we grappig makers geweeste in de gelieksdormijze tijd. En ook onder de pure midden van de Gip dus er zeker wel grappig makers ook zijn geweest. Maar als je kijkt naar een stand-up comedy, waar komt het vandaag? Dat is natuurlijk Amerika. Dat is duidelijk. Die nergend in deze woordveel. Een beetje over vu shows waren dat. Met wat circus, wat golgel dingen. En ook vaak een monologueist. Ivant hier een monologue. Uitsprak voor het doek. Het gesloten doek. Dus de achterkond is nog. Heb je het nieuwe attributen in je zette en de goge laar. En de circus mensen kon er ook een zaken klaar zetten. En dat is eigenlijk zo'n beetje in het begin geweest. De jaren 30 waren een moeilijke periode voor het uitgaatsjerk wie in de verenigde staten. De economische crisis en de drooglegging. Zorg ervoor dat de voodveelshoots veel te duur werden en verdwenen. Maar die monologue is, die man of die vrouw meestal te lopen mannen. Die voordat het doek wat we vertellen hadden. Ja, die waren heel koop natuurlijk. En dat is eigenlijk uitgelegd. En min of meer door de mafia om armes. Door de drooglegging, het verbieden van alcohol, werd er niet per z'n minder gedronken, maar alles dat met uitgaan en drinken te maken heeft, werd onderdeel van het illegale circuit. De mafia bestierde illegale cafés. En daar werd de Comedians gebruikt om bezoekers naar binnen te krijgen. En daar is ook trouwens de term van stand-up ontstaan. De mafia had niet alleen het Comedische Quie minder meer in handen, maar ook het vechten, ze boekse circuit. He knocked out the heavyweight champion of England, bombardier, billy well, in one round, right in this ring. En dat is natuurlijk nou, je drehegees een dreun, maar je krijgt ook een dreun voor je neus. Je komt tegen de vloer en je moet je er opstaan. Dus dat is echt dat stand-up, hubsiekees, stand-up en feit. Eigenlijk is dat, we zijn Comedian in een saal die eigenlijk ook alle vijanderen zou kunnen zijn. Is het ook dat je je klappen kunnen misschien misvallen en dan krijg je gewoon boer of misschien wel wat bieren en die hoofden geslingerd. En dan ga je dus vergroer ik ga je ook tegen de vlakte en dan moet je maar opstaan. Stand-up en feit. Het publiek speelt een cruciale rol bij stand-up-comedy. Niet alleen door te lachen, te fluiten of doodsteel te blijven, het publiek kan ook terugpraten. Hekkenlen heet dat. Hekkenlen zitten het onderbreken van een Comedian. En daarmee doet er niets van heel hart lachen en heel hart klappen. Maar echt soort van commotaar leveren. En dat kan in stemman zijn, zover hartstikke goed vind ik ook. Of voel je het onderweg maar slaat het op met ons in het continuenuitje strot. Soms heb je mensen van inderdaad die denken van, "hei ik ben echt nog rappiger en ik ga wat roepen. Of ik ga me er mee bemoeien." Hekkenlen is nog steeds een belangrijk onderdeel van stand-up-comedy. Vina Ricardeo heeft er vaak genoeg mee te maken. Laat het nog in oerol had ik dat. Ik had het over de menhoffsfeer, dus over Andrew Tate. En er was een man in de zaal die voldes op lijp aangesproken en die zei het hoewel van, ja. Maar een dievrouwen dan, ofzo. Ik weet het niet meer. En toen zei ik van, hoe heet jij? Het toen, wanneer bij jij, is juist achter het zaal gewoon wat te roepen. En toen moest de mensen al lachen. En toen zei ik ben oebelend, zeg ik nou. Volgens mij hoef ik nu niks meer te doen. Dit is gewoon een beetje wel. Ja, dat was het ook gewoon een leuk gesprek. Dat kon we gewoon met elkaar lachen. Het meest doodelijke is natuurlijk als iemand een opmerking uit de zaal maakt die grappiger is dan de komedyen. Maar het is een heel, heel vrolijk iets. Weet je wat voor een grappige verder vertelt in die tijd in Amerika? Dus begin 20 jaar. Is daar een beeld van? Ja, dat toch over het algemeen hele braven. middel of the road, veel schoomhoedig grappen en ik kom net terug van een plezier eitje, ik heb mijn schoomhoedig naar het vliegveld gebracht, ja of ik ben al 49 jaar verliefd op dezelfde vrouw als mijn vrouw erachter komt van mordsen in die categorie zie je dat. [Muziek] In de jaren 50 begon er in de New Yorkse kroegen, langzaam maar zeker een nieuwe, minder bravenform van komen die op te komen. Aan de ene kant heeft de jaren 50 een heel saai imago, maar dat was het eigenlijk helemaal niet, want dat was de opkons van de rock 'n roll in de jazzweerld, John Coltsween en Thelonius Bank, dat was toch echt echt ook anders, een humor tijdschift met, werd toen opgericht. Er waren wel degelijk waar er stappen om van het belegen middel of de rood af te komen, en dat zie je ook bij een aantal comedians, mord, sol, Lenny Bruce, die dan heel klein schalig in de New Yorkse clubs in Greenwich Village, onder andere, ja, toch aan een hardere, een fellere, een scherper de vorm van humor gaan beginnen. Lenny Bruce raakte met zijn profeerende houding de preuze samenleving uit de jaren 50 precies waar het pijn deed. Op de beelde die ik van mzie praten hij noecia land, in een straksward pak en met altijd verontwaardig gebogen wenk brouwen. Hij zei precies de dingen die verboden waren, maar die iedereen eigenlijk wel dacht. Hij werd zelfs meerdere keer opgepakt voor de woorden die hij op het podium gebruikte, waar hij dan vervolgens weer grappen overmaakte. De eerste keer dat hij geadesteerd werd, was omdat hij kokzokker had gezegd. Dat kun je nu nu voorstellen. De taal die op straat werd gesproken, die hoorde je niet in het theater, maar die gasten, die hebben de taal van de straat, hebben ze naar de theater, de club gebracht. Voor Wina Riccardo zijn de Amerikaanse comedians uit de jaren 50 en 60 nog steeds een inspiratie. Wat ik dus heel tovond was dat vroeger mensen daadens gingen staan gewoon echt en zeggen wat ze vonden. Dus ze haalt je keihard niet te lachen en zo over de werkelijkheid, over wat op dat moment in de wereld gebeurten. Dat zijn af en toe dus ook weer de opgepakt, omdat ze dan bepaalde woord gebruiken hadden gezegd. Wat ik gewoon heel tovond, is dat zij het allemaal durfde. Lenny Bruce komt zelfs in Nederland trekt. In 1962 treed hij op in Londen. De Nederlandse schrijfster en journalist Renate Robinstein is erbij en schrijft er een artikel over voor vrij Nederland. Toen ik hem zag begon hij om 1 uur snachts en hield pas om kwart voor 3 op. Glimmend van het zweet. Bruce deed in zijn conférence niet mee aan de confensie van het cabaret, volgens welke de tegenstanders, de hypokrie te mortzuchtige medeburgers, de anderen zijn, zijn namelijk, die zich door een gelukkig toevall vanavond niet onder ons bevinden. Hij richtte zich in tegen deel tot ons en tegen ons, smet ons de meest absurden en doel trevende verdenkingen in het gezicht, als of wij met hem alleen waren en hij onze dolgewoordend psychiater was. Sex en discriminatie zijn de thema's. Voor mij gewend aan waar ik aan gewend ben allemaal heel onverwacht, heel komisch en toch ook zinvol. Het was duidelijk dat hij nog zichzelf nog ook ons boven of beneden de vreemdste daden en behoeften vond staan. In die jaren 70 en 80 staat er een nieuwe generatie harde kritische comedies op in Amerika. Ze vertellen persoonlijke verhalen en leveren maatschappij kritiek. En hij merkte er ook een wondereigend om dat te kijken, een goede kop, een straklere roodpak en die banje er links over het podium, die had hele lievel verhalen over zijn jeugd, maar ook heel veel vellen tegen de schoppen tegen de racisme in de vreemde te starten. Ja, dat was buiten gewoon atrekkelijker. Racism in his bad is er used to be anywhere, man is fucked up, maar they don't call nigges nigges normaal en shit. White people don't say it, especially when his nigges arouse, I guess I wouldn't know it. I went to Texas, though, looking for racism, about two months ago, had a showdown in Texas, got off the plane and shit, walked up, looking for racism, but my friends always home, they're now go to Texas. They're fucking up. I got off the motherfucking plane, walked up, got to walk them my bag, the way I do warms it. That's your bag. I said, yeah, it's my fucking bag. Why, motherfucker? A black man can't have a suitcase. En daar waren videobanden van, en die zijn wel de wereld overgegaan. Die videobanden van Eddie Murphy en Richard Pryor komen halverwegen die jaren 80 ook in Nederland recht. En dat was echt voor heel veel, maar ja, mogelijk een comedian zin de top van shit. Dat is bijzonder, dat is leuk, dat is mooi. En ja, dat ging rond. En dat is in de raad, ik had heel veel comedies ervroken uit die begin tijd. En bijna voor allemaal was dat Eddie Murphy Richard Pryor. Dat was de eerste contact eigenlijk met wat er in Amerika is speelden. Ook Raouh Heertje, op dat moment eind 20, krijgt die Amerikaanse videobanden in handen. Zo iets wil hij ook. Hij is echt de vader van de Nederlandse stand-up comedy. Later wordt Raouh Heertje met kende comedien en tekstrijver die ook in Engeland en Amerika optreed. Maar eindjaren 80 is de Nederlandse kabarreveerend nog helemaal niet klaar voor de snelle, harde en kale stand-up comedy. Hij had zelf wat hij een blauwtje gelopen op een comedy festival. En voor hem gold eigenlijk, dat het gewoon belachelet was. En dan gebruiken we zijn woorden. Hij richten zich tegen de omhoog gevallen in pressariatjes en overgewaarderen kabaretfestivals. En min kukkel om de touwtjes trekkers in de artieste wereld, want hij zei die bepaalde of je moet een loezeroe van talent is. En als ons in, dat bepaalde publiek wel. En dat de mensen die gevoelig zijn voor dit jaren, een man, een vrouw op het podium, ja, die moeten gewoon belkaar komen en van elkaar leren en in kroegen gaan staan en klappen krijgen. Heertje zet een advertentie in de krant, waarin hij vraagt naar aan stormende talenten die van zijn van Amerikaanse stand-up comedy. In de week daarna komen de aanmeldingen langzaam binnen. En zeker het Theomase uit Veggel meldt zich aan en kort daarna ook een handsteel uit eindhoven. Als snel vormt zich een groep je jonge mannen die stand-up comedy naar Nederland willen brengen en zelf zoveel mogelijk willen oefenen, los van alle regels van theater en kabaret. Ze noemen zichzelf comedy train. Maar wat ook met stand-up comedy in het begin heel erg was, is dat mensen gewoon niet wisten wat het was. Het concept is simpel, ze gaan optreden in kroegen waar het publiek niet betaalt voor een kaartje en vaak maar half op de hoogte is van hun komst. Mensen die aan de baar stonden met een clubje die hadden niet de nijging om te kijken van, oh dat gebeurt iets, maar die keken even en gingen dan weer door met een eigen gesprek. Dit is Peter Baalman, een van de eerste leden van comedy train. Later werd hij regisseur en maakt hij radioprogramma's zoals radiobergijk. Hij is vorig jaar overleden, maar hier hoor je fragmenten uit de podcast Elektra, waarin hij verteld over die vroeger periode die niet echt van een laajedakje ging. Cafetjes waren niemand op ons reakende of kleine teiatjes, waard niet aangekondigst ontof. Cafetjes met fijnordsupporters die gebruikt iedereen dat Amsterdam al dood wilde. Dus dat traject van het begin van de comedy train was wel een van ja vallen en opstaan. Dat clubtje dat heeft in de kroegen voor mensen gestaan die echt dachten van die over het topseer ik heb. We hebben gezien om naar jouw gezongen aan de klappen te luisteren. Niet doorgingen met drinken en met kletzonder en vriend dan het eitje niet hadden gezien. En daar hebben ze de boel veroverd en behoorlijk wat klappen natuurlijk ook gekregen. De onrustige omstandigheden in de kroeg met het rumoorige publiek dat zo dichtbij zit, vragen om een heel andere manier van optreden. Ik denk dat wat je voornamelijk leert is omdat de situatie veel minder voor meel is dan in een theater. Mensen moeten de dacatjes voor boeken en dan komen ze in de zaal en dan is de muziekje en dat doof het zaal is. In dit sequi kom je binnen en het is rumoer en kabaal en je moet je zich een stil te krijgen en de focus dan dat toe. Dus je dan daarom ontdek je veel sneller welk materiaal van je waarachter is. En welke gewoon als je een moppen staat te tappen, m'n die moppen zouden door mij net zo goed kunnen verteld worden, dus hij heeft niks met jou als performer te maken eigenlijk. Dat zak je door je hoefen. Peter leerde die Les op een lastige avond in Café Royale in Amsterdam. Er was een avond met een goede line-up, handsteeuw het speelde in de avond en Raoul. Ik geloof teeuw ook en ik was als laatste in de line-up. Maar iedereen voor mij werd weggehond, want er was een soort enorme ballerkliek die avond binnen. En ik had een verhaal, ik had die middag, vond ik in mijn huis een muist, een muist die midde op mijn vloer Rilland zat. Maar dat was dus helemaal niet per se een grappig verhaal. Dus ik hoorde iedereen in moeilijkheden komen daarboven. Ik dacht, ik heb mijn alleen maar een verhaal over een muist die ik uiteindelijk heb geprobeerd door de WC, dus voelen wat niet lukte. Maar het raar was, ik kwam dus als laatste op en ik verwachtte eigenlijk een biedoess na een paar zinnen. Maar omdat het die dag eigenlijk gebeurt was, was het nog zo actueel dat mensen meteen begrepen, dit is echt. Dus het werd letterlijk muist still in dat café. Ze hingen aan me lippen, ik voelde toen eigenlijk voor het eerst heel duidelijk wat het verschil is tussen echt zijn, toch echt zijn. En wat die zeggen dat alles wat je zegt waar moet zijn, maar het moet wel waarachtig zijn. En toen voel ik op eens 'ah, dat daardoor is dat zo krachtig'. Iedere mop die hebt, voorzonder kan niet op tegen de waarheid van dat verhaal. MUZIEK De leden van Comedy Train leren echt persoonlijk aanwezig te zijn en verhalen te vertellen die ze menen. En dat werkt in de rumoerige kroegen. En ja, zo heeft die stender comedy ook wel vind ik, Nederland's gemaakt, want er is natuurlijk toch wel een link met cabaret. In Nederland is dat heel sterk, terliering en vermaak. Je moet niet zo maar een beetje grappisch gaan vertellen, nee, er moet wel wat achter zitten. En dat vermaakt dat komt vanzelf wel als mensen in de gaten kregen dat je er echt als je zelf staat. En de verhalen die je vertelt en de meningen die je geeft, dat die echt uit je hart komen, dat je uit je tenen komen. De persoonlijke vorm en het contact met het publiek slaan aan. Stend op comedy wordt steeds populairder. Comedy Train, het clubje beginnen de comedians, wordt een begrip en krijgt halverwege die jaren 1990 een eigen club op het maxeuwenplein in Amsterdam. Toenler. Dat is het moment dat de recensente eens gaan kijken wat dat stend op comedy nou precies is. Patrick is dan de theater recensent van de volkskrant. Hoe reageerde hij op deze nieuwe podiumkunst? Nou, afhankelijk begon ik terughouden ons. Ik was niet anti, maar ik stond tot niet met hen op de banken te jagen. Maar hij heeft vergelder in de NRC, Frank Verhalen, in Trau. Die lieten heel duidelijk blijken van, ja, maar dit is zo achterhaald, het wordt nu gepresenteerd over iets nieuws is. Maar dit is gewoon cabaret in een hele kale platte vorm. Dus hebben we het echt moeten verroveren, en dat is inderdaad zo bijzonder van Verhalen, ja, dat die het doorgaan en dat zijn al te schaspen, dat je dat echt heeft overweer te brengen. En hij heeft er iets heel volwassenens van gemaakt. De recensenten zijn misschien kritisch, maar het publiek smilt van stend op comedy. In 1996 verhuist Toemler naar de oude nachtclub onder het heelten hotel, op de Amsterdamse Apollolaam. In de jaren daarna komen er verschillende comedy clubs in het hele land bij. Zoals club Houding Rotterdam en het comedy huis in Utrecht. Die club zijn plekken waar comedians van oude Rotter tot beginners hun materiaal mogen uitproberen voor een klein, maar lawijig publiek. Zijn er nog meer kleine mensen in de zout? Ja, ja, hoe lang ben jij? 55. Dat is gewoon lang. Ik heb het laatst meegemaakt, ik ging naar de bakker. En ik wil gewoon een broodkopen. Het zijn die bakken tegen mij. Zo, mij zie, mag jij even papal mannen, ik wil een broodje kopen. Hij dacht, wat de vak? Wat de vak? Ik wil er echt boos worden, ik wil er naam toegaan, ik wil een kopp zo te geven, zo in zijn navoel. Maar het kleine mij is je voor mij, kreeg een gratis crenteboel. Dus toen kijk ik de bakker aan, te zeggen. Hallo! Ja, ik mag een bakker broodje kopen! Dus eh, lekker, hè? En toen zij die bakken tegen mij, nou mij zie ik gewoon een malekker van genieten, het gaf je zo de brood. Het stond ik buiten met één brood, geen crenteboel en nul zelf respect. Wina Ricardo is nog maar drie jaar bezig met stand-up comedy. Maar nadat ze het Amsterdam's klein kunstvestival won, is haar sterkijsende. Ik spreek haar als een net terugkomt van Lowlands, waar ze ook op het podium stond. Hoe wel het hart aan het veranderen is, is ze als vrouw nog steeds in de minderheid in de comedy wereld. Ik heb één keer gehad dat ik speelde dat ik na het podium niet ben dat dat was in Amsterdam en het waren studenten. En toen woord ik zeg 'ah, gat van vrouw'. En toen liep ik boer ze nog beginnen. Hoe komt het dat er nog steeds zo twijfelent gereageerd wordt op vrouwen op een comedy podium? Natuurlijk heb je die standaard voor ordeelen van vrouwen zijn niet grappig. Die hebben je echt nog steeds echt, ik weet niet welke man dit bedacht heeft. Maar er is ooit eens een man geweest en die heeft gewoon bedacht. Groepen, waarschijnlijk was hij boos, op een vrouw, ik weet ook niet wat er was gebeurd. Maar hij heeft gewoon groepen, vrouwen zijn niet grappig, is nergens opgebaseerd, nergens opgebaseerd. Ik vind het zo raar, maar dat is wel iets wat veel mensen nog wel hebben, ook mensen in de zwaal zitten. Wat ik wel te doen, dat is helaas wel gewoon zo, is dat je als vrouw je wel gewoon heel goed moet voorbereiden. Je kan het bijna niet permiteren, vind ik voor mij gewoon gewoon echt voor mezelf. Maar wat ik wel altijd door is dat ik altijd heel goed voorbereid. Want het is gewoon zo dat als je in een lijn op staat met mannen, als een man nieuw materiaal test, dan is het gewoon oud werkt niet, maar oké, maar als een vrouw nieuw materiaal test en hoor het de hele tijd niet gelachen, wat gewoon gebeurt bij nieuw materiaal, dan zijn er toch nog mensen die denken van, maar het is een vrouw, hè. Vrouw in de comedy moeten net als alle andere vrouwen die ruimte innemen, zichzelf dubbel bewijzen. Maar als je eenmaal op dat podium staat, kan je juist ook humor gebruiken om te laten zien hoe schreef de wereld is. Vindt Vina. Ik weet wel hoe het is om vrouw te zijn. Ik heb op mijn werk plek gezeten niet leuk was. Ik ben naar betast door een man, en hij heeft hele goren en rare dingen tegen mij gezegd. Dat is vlukkig afgelopen nu, want sinds een jaar ongeveer werkt niet meer thuis. Ja, dat was mooier dan wat gebeurd. Ik zag eerst zo'n angst jullie ogen van, hè. En daarna echt zo'n opluchting van oh, fijn huisterlijk geweld, ja. Wat ik nu nog interessant vind, is de manosferen van Android 8. Er zijn ontzettend veel filmpjes die online worden gezet die ik gewoon hilaris vind, maar ergens ook weer hoekking vindt dat er jongens zijn die meegaan in het geen wat hij online zit. En daarin denk ik ook dat het heel belangrijk is om dan daar grap of te maken om te benomen hoe belachelijk dat eigenlijk is. Humor kan dus ook een wapen zijn, of een manier om je publiek door jouw ogen naar de wereld te laten kijken. Wat ik mooi vind, is dat de grap zorgt er eigenlijk voor dat je een onderwerp kan behandelen. Sommige onderwerpen zijn best wel zwaar. Ik heb bijvoorbeeld over sexism of zo, en dan kan je een heel zitterige stuk maken over feminisme, of echt een heel activistische poterape of je kan het gewoon vertellen dat iedereen erom moet lachen. En dat denk ik, oh ja, en dan is het wel naar buitenloft dat je denkt, oh ja wat grappig. Ik denk dat ik te kom in die daarom heel leuk vindt. Ja, ik denk dat natuurlijk in de lopen van de jaren de humor wel anders is geworden. Ik wil als ik nu na de opname van Snippersnapp luister, dan snap ik niet dat heel Karee daar echt gierend van de lag in een broekpiss om te heeft gezeten, soms sexig, grappen, van zover jaar geleden, naar die hoef je echt niet meer te worden. Maar echt humor veranderd natuurlijk met de tijd. Je hebt heuze wel racistische of sexistische grappen, maar ik denk dat als je echt een goede comedian bent, dat je wel een punt wil maken, dat je wel een boodschap hebt, en dat je daar comedy voor gebruikt. Ik vind echt een volgens mij ook wel gesprek op die conclusie te trekken, dat het niveau van de Nederlandse comedy dat het echt heel erg hoog is. Als je kijkt naar wat nu echt ook de top is, dan merk je echt dat er meer te lagen zijn, dan is dat inderdaad heel bijzonder.