Ontlezing

MUZIEK Radio Swammerdam. Het is zondag ochtend. Sindsdaqlaas is het land uit en heeft naast speelgoed op vijftesember ook een heleboel boeken kan ogen. Maar de kans dat kinderen die boeken ook ze lezen is met jaren steeds kleiner geworden, want kinderen zijn steeds minder enthousiast over lezen. Ook vijftesember kopt de NRC, net de landsleesvaardigeedere onder kinderen ver onder het gemiddelde. En die alleen kinderen ook de mensen die kinderen in de eerste plaats enthousiast zouden moeten maken over boek, namelijk leraren, basis en medebare scholen, lezen steeds minder. Sommige leerkrachten lezen zelfs helemaal nooit. Ik heb het natuurlijk over de ontlezing. Mensen lezen steeds minder. Wat zijn de gevolgen van deze ontlezing? En waar komt het vandaan? Is lezen goed voor je? En waar ik haar dat aan zien? En waar de verschillende lezen van andere media. Niet om belangrijk, hoe krijg ik mezelf aan het lezen? Je hoort dit en nog veel meer het komende uur hier bij Radio Swammerdam. Met deze week ontlezing. Goedemorgen. Mijn naam is Tabebakker. En hier in de studio zit gastoogleraar Ira Vandijk van de Universiteit Leiden. Ira maakt zich hart voor leesvaardigheid, zes expert, jeugditratuur en leesonderwijs en coreducteur van boek om dat lezenloont op naar effectieve leesonderwijs in Nederland. Goedemorgen Ira. Goedemorgen. En tegenover Ira zit Lisa Fase. Lisa is boekhandelaar en geeft leesbevoordigingsles op scholen. Ze stond al op haar 21e voor de klas en heeft sindsdien de maastzer jeugditratuur afgerond te Tilberg. En dus onder tussen eigenaar van niet één maar twee boekhandels. Ook goedemorgen. Lisa. Goedemorgen. Ook hier in de studio tegen Orf mij zit koperestaatver Max. Max heb je er nog boeken voor zin te klaas gekregen. Goedemorgen. Ja, ik heb de glimlicht van de aardig gekregen over het uurder van Albe Kamu. Bij een plant te lezen. Ik heb de inlijken lezen. Heel goed. Heel goed. Ira, heb jij boeken gekregen over zin te klaas? Nee, ik krijg niet zoveel boeken om dat mensen denken dat ik ze allemaal had. Ja, dat is wel nadolvond. Ogeleer er in de letter in het huinen. Ik heb wel veel boeken cadeogen gedaan. Over boeken cadeogen geven. Lisa, jij hebt denk ik grote kans nog wat boeken verkocht aan zin te klaas. Zeker. Is er iets opgevallen? Ja, dat toch heel vaak mensen boeken kopen. Dat is een beetje een beetje van de media voor schijnen. Dat is waar je het over verteld wordt. Mensen laten ik niet graag verrasen. Precies. Dus de geest is er nog wel mensen denken wel? Zeker. Nee. Ja, ja. Goed, ja. Ira, jij hebt een vierdeelige stuk gepubliezerd in de groene. Samen met Marie-Oceklaver. Hierin beschrijf je het fenomen 'ontlezing uitvoerig'. Dus voor jou deze vraag. 'ontlezing'. Wat is dat? Waar hebben we het over? Dat even heel kort. Ja, zeker. Je hebt quantitatieve ontlezing mensen lezen minder. En qualitatieve ontlezing. Wat zou betekent dat mensen minder graag bijvoorbeeld literatuur lezen of moeilijke boeken lezen. Bij de jeugd zie je eigenlijk allebei dat kinderen minder vaak lezen. Dat ze ook vaak serie's lezen die vrij makkelijk zijn of die steeds hetzelfde stramien vol. Of bijvoorbeeld heel weinig tekst op de pagina hebben. Een beetje zoals een stripboeken misschien voeg er. Strips of het leven van een loezer bijvoorbeeld? Ah, precies, dat soort serie's. En daar zijn verschillende hele boerredene. Maar wat voor redenen denk je dat er het meest belangrijk zijn in deze negatief ontwikkeling? Hoe komt het dat kinderen minder lezen? Ja, iedereen zegt dat dat komt door de telefoon. Dat is natuurlijk ook zo. Maar daarom zijn die internationale onderzoeken van belang. Want ook daar hebben kinderen telefoons. In andere wanden? Ja, precies. Dus in Nederland deze we wel sneller minder. De achteruitgang van deze waardigheid en deze precies hier veel groter dan in andere landen in de wereld en in Europa. Dus de telefoon alleen verklart het niet. Nee, dat is meer aan de hand. Dus meer aan de hand? Ja, en dat heeft te maken met wat er in het onderwijs gebeurt. Gaan we het komen nu over hebben? Die zei jij geeft dus workshops mag je dat zo zeggen? Ja, het zijn wel echt les. Ze zitten wel in leerleidingen. Op scholen? Ja. Om kinderen aan te moedigen. Ja. En kennis te maken met dingen die ze nog niet kennen. Dat is natuurlijk wat Ira ook zeggen. Kender deze heel erg comfortabel in zo'n serie. Je leef van een looptes heel veilig. En ik denk dat je de hore soms van kinderen kunt verbreken door ook andere dingen aan te bieden. Die ze vaak niet kennen. Wat doe jij dan precies in dit soort lesen? Nou ja, wat ik hier wel ga proberen is dus haakjes te vinden. Kender zijn net als verwassen. Ze willen iets wat ze kennen. Het is spannend om iets buiten de lijntjes te gaan lezen. Dus bijvoorbeeld als je het over leef van een loezer hebt, het is eigenlijk een dagboek. Nou, ik heb dan op een school lessen geven over dagboek. Want als je leef van een loezer leuk vind, dan zie ik het. Als mijn taak dat je kinderen wel op een hooger niveau gaat krijgen van als je misschien een leef van een loezer leuk vindt. He, kan je misschien ook ernaast ze denken over een dagboek? En ik, want wat ik wel probeer is, is niet zeggen dat leef van een loezer fout is of dat ik dat vind ik ook niet. Maar ik vind het wel dat je kinderen gewoon een trappetje om hoog, een ander soort dagboek. Ja, een Frank is ook een dagboek en kinderen vinden dat prachtig. Ja, ik denk dus dat je trapperewijs kinderen aandrodingen kunt aanbieden. Je hebt probeerde ze bij te brengen dat er meer is. Ja, precies. Ja. En dat ben jij gaan doen, nadat jij heel lang zelf op de basischool lessen had gegeven. Ja. En was je daar ontevreden over hoe, hoe lezen we het gegeven? Ja, dat vind ik wel iedere week wel de vraag. Ik weet je, ik ben altijd heel gepassioneerd geweest over jeugd boeken. Dus ja, ik zag natuurlijk wel, collega's bij wie het anders was. Maar ik begrijp ook hoe dat komt. Nou, ik was heel jong dat ik je werd. En dus toen 10 jaar later dacht ik, ja, is dit het nou? Krijg de kans met de boekhandel. En te zoveel ik verder ga naar toe, ben ik ook de maastereugdliteratuur gaan doen, omdat ik heel erg van less geven hou. En ik wilde wel iets meer maar passie voor jeugdliteratuur doen. Ja, die twee dingen wilde ik ze combineren. Even een vraag voor je, al de bij, ik denk eerst naar Ira. Het lees onderwijs of misschien beter het vak in Nederlandse. Waar is dat opgericht nu? Waar gaat dat over? De middelbare school of de basischool? Ik denk, ja, eerst doen we er een middelbare school. Ik heb ook de basischool, voel ik mij geen Nederlandse. Ja, heel veel Nederlandse, maar niet taal. Daar je het taal. Ja, maar ook dat is in Nederlandse. Ja, nee, daar zeg je maar wat. Nou, laten we met de middelbare school beginnen. Een van de problemen is dat, afgelopen, 20, 30 jaar, ze er heel veel nadruk geweest op lesstrategieën. Dus ze zijn er heel veel behoorlijk saaiën teksten op behoorlijk saaiën manier gelezen. En ik moet echt benadrukken dat dat niet aan de leraren ligt, maar aan de metoden en aan de kerndoelen en eindtermen die zij kregen. Dus er is daar eigenlijk weinig aanacht geweest voor veel interessante aspecten van Nederlandse. En zoals bijvoorbeeld, boeiende literatuur of hele leuke taalaspecten zoals bijvoorbeeld taalverwerving. Kindig vind het heel leuk om te leren over hoe een putern taal leert, maar dat zat niet in het curriculum. Dus het was eigenlijk een frij saaiënvrouw oefening van een bepaalde form van lezen, die ook nog in de praktijk helemaal niet helpt bij het lezen van moeilijke teksten bij bijvoorbeeld geschiedenis of aardigse kund. Het is een heel specifiek trucje waar je eigenlijk ook nog eens niet zo heel veel aan hebt bleek uit onderzoek. Dat is nu gelukkig het goede nieuws, dus dat is aan het veranderen. Daar komen nieuwe kerndoelen en nieuwe eindtermen waarin die strategieën een veel ondergeschiktere rol spelen en waar literatuur weer terugkomt. Dus dat is heel opgevend. Want voor een veel kritiek op begrijpend lezen is dat deze metoden? Ja, en het probleem daarvan is eigenlijk vooral dat de inhotaar verdwenen is. Dus je leert, ik zie liessagellijke knikken. Je leert trucjes, maar je leert eigenlijk niet betekend, die scheef aan een tekst. Waarmee het hele doel van lezen, eigenlijk op de achtergrondverwijnen namelijk de inhotaatje nemen. En daardoor wordt lezen heel saai, want je leert wel wat boven dien doet in de Nalinia, maar je leert niet, ja, begrijpen wat er staat en wat je daarmee moet in de wereld. Waarmee leesmotivatie natuurlijk heel snel keldart. Dus we zijn benieuwd goed geworden, of na we we hamen erop dat kinderen minderbare school, vooral de form van de tekst goed kunnen begrijpen, maar wat ze daarna precies aan hebben en die tekst, of waarom het erg belangrijk is voor ze, dat gaat het helemaal niet over. Ja, en wat er staat? - Dus niet alleen de form, maar gewoon wat dat heel betekent. Dat is op de minderbare school. Dan weer denk ik, Vruili, allebei. Hoe zit dat op de basischooling? Lisa, weet jij hoe dat gegeven wordt? Ja, weet ik wel, maar ik ben er in die zin, en ik neem er niet meer taal uit, dus wat die zegt is soms misschien een beetje achterhaat. En dat is in die zin niet heel anders dan wat Iera ook zeg ik, ik ben langjevindig op drie geweest, je leert kinderen technisch lezen. Dus je leert ze gewoon, boom, ik, ja en daar, en dat moet stijnen. en dan ben je daar gewoon heel veel mee bezig en je moet bepaalde scoren halen. Je bent niet bezig met het leespliceer of wat voor soorten verhalen. Er zijn er helemaal geen leerlijn in op een school. Die zijn geen literatuurlessen op school. En heel veel en ben ik ook iedere zij dat net ook dat ligt ook niet aan de leerkracht. Het is gewoon je moet je taal, je moet je gemaad ik haleren. Maar wat lezen nou voor jezelf doet, ja, daar wordt hem een ander te geven. Dat gaat dat niet alleen in groep 3. Nee, hoep 7-8 je ziet bijvoorbeeld iets als nieuws begrip wat in 90 procent van de waarschoten wordt gebruikt. Wordt heel vaak ingezet. Dat is vragen bij een tekstje. En heel vaak hoeveel leerlingen de tek niet eens te lezen. Die gaan gewoon naar die vragen en dan zoeken ze de antwoorden snel op. Ja, maar je hebt die strategie geleerd. Dus je hoeft eigenlijk, dus er wordt eigenlijk ook worden er gewoon veel te weinig boorden eigenlijk gelezen. In zo'n les en te weinig het plezier of de koorrensie van een tekst eigenlijk begrepen. Dus dat zijn de leerdoeden dat het zoos gegeven wordt. Maar er is een soort grotere ontwikkeling of een grotere angst misschien beschrijf jij iera in dat stuk waarover het overalde in de groene. Lees angst. En dat speelt ook bij het docenten en bij mensen die de paalbo doen. Hoe zit dat? Ja, je krijgt heel snel een nere waartsenspiraal. Als je dit zelf niet geleerd hebt. En bijvoorbeeld op het WNB-O hoeft je eigenlijk geen literatuur te lezen. En je hebt daar ook geen geschieden is les dus weinig vaak met lange teksten. En vervolgens ga je naar het NB-O waar Nederland's ook. Bevorbeeld niet door bevoegde docenten gegeven hoeft te worden nu nog. En dan ga je naar de paalbo. Dan heb je eigenlijk bijna nooit gelezen. En als je vervolgens les gaat geven, dan heb je ontzettend weinig ervaring met ook je soms zetten aan. Wat moeilijke boek met wat moeilijke taal of wat langer boek. Er zijn dus docenten meer of van bronhoverschrever tevallig deze week over. Die sinds de basisschol geen boek meer hebben gelezen en toch voor de klast staan. Dat bestaat. Komt dat allemaal door die leerdoelen waar we het overhalden en die strategieën? Ja, nou het komt omdat in de leerdoelen het literatuur tot nu toe de kerndoelen ontpraak het woord literatuur bijvoorbeeld. En we zijn in Nederland heel terughouden in het stellen van eisen aan. Bevorbeeld hoeveel boeken daar gelezen moeten worden in de klast. Het is heel veel vrijheid voor docenten omdat zelf in tevullen. En dat is een groot goed. Maar tegelijkertijd is daardoor de lat steeds lager komen te leggen. Dus een leraar hier van de alanturingschool hierom doek. Die zei, de lat ligt zo lager dat je er bijna overstruikelt. Martin Boots me. En daardoor krijg je een nerewaardse spiraal, want als die lat zo lager ligt, dan krijg je dus straks kinderen die van de baas schrokken komen naar het VBO, naar het NBO gaan. En weer voor de klast staan. Het staan ook steeds meer onbevoegd de zelfs voor de klast die. Omdat er een leraar te kort is, die nooit een boek gelezen hebben. Of nooit een doel. Nooit iets anders hebben hoeveel lezen dan het leven voor de loezer. Dat is dus in Nederland mogelijk. Ja, het is eigenlijk best wel heel logisch. Dat daardoor heel veel leraaren niet meer weten welke boekers hun leerlingen moeten aanbevelen. En dan krijg ik als ik het hier over heb, heel vaak de vraag maar, wat moet ik dan lezen? Waar kan ik dat vinden? En daar zijn onszettend veel website, platforms en leesbevoordigingsinstellingen. En degelijke tijd hebben we niet een doorlopende leislein jeugelietratuur. Er is zeg maar niet inge heel, het is een allemaal losse stukjes. Precis. Je krijgt een soortje, je noemt het in je stuk volgens mij het betreus effect, toch? Wat je niet hebt, kan je ook niet weggeven als docent. Ja, en het probleem is ook dat met heel veel van die interventies en leesbevoordigingsmaatregelen worden eigenlijk de kinderen aan de bovenkant bereikt. Dus bijvoorbeeld vrij lezen, wat nu vrij populair is met rechten reden, wordt in heel veel klasse nu een half uur per dag of een kwartier per dag vrij gelezen. En ook daar blijkt dat alleen de leerlingen die al goed lezen, ervan profiteren. Dat geldt voor heel veel interventies. En dat de onderkant eigenlijk bij vrij lezen lijkt het er zelfs op dat kinderen aan de onderkant. Het slecht er gaan lezen, want die zijn dan, die hebben moeite met dat lezen, die zijn minder goed geconcentreerd. En die missen daar door een kwartier, taal les. Dus. Dus dat vrij laat ze, dat krijg je niet iedereen bij mij? Nee, je moet iets doen dat hij het verrijkt vrij lezen, maar bij je dus veel meer oplet. Wie wat leest en dat je niet zeg maar iedereen het leven van een loezel had lezen? Nou, zij je net dat Nederland hier erger in is dan andere landen. Dus het kan niet alleen maar de. Die ongerijpbare fijn aan het van een digitalisering zijn. Of de groter ontwikkeling, ja, hoe moet je dat nou noemen? Alles moet steeds sneller. Dus een beetje. De zepkeltuur, de splintering. Waarom is dit in Nederland de alleen maar erger omdat we dat onderwijs zo vreemd geregeld hebben? Of is Nederland gewoon een land dat van snelheid houdt? Zid ik te filosoferen. Is zepen erger in Nederland? Heb je daar niet idee over? Ik heb wel een soort vermoeder dat we in Nederland sneller bereid zijn, als ik heel terwijl ervroet over de schutting te kieperen en ruil voor neoliberalen. Winsten. We zijn natuurlijk een kapitalistisch plant en we zijn sinds langertijd ook een sterk neoliberaal land. En anders dan bijvoorbeeld Frankrijk, waar kinderen op hun zeste de fabels van La Fontaine leren op zeggen. Dat klinkt altijd heel onderstalgisch en ook wel elitair. Maar het is natuurlijk heel erg goed om kinderen versjes van hoger kwaliteit uit de hoofd te laten leren. Op die manier rijk dan van taal van ritmen, van ruim, allemaal, al die kinderen van Frankrijk kunnen dat. En in Nederland, het idee dat alle kinderen de spinse bastiaan zouden kennen, dat is ondenkbaar. Dat eisen we niet. En dat krijgen dus ook paabostudenten. Ik krijg dat niet op de paabo. Dus we hebben ongelofelijk hoog kwaliteitje, gladieurde internationaal ook in heel hoge aanzien. Die wordt vertaald en verkocht. Het idee dat we in Nederland moeten doen met dat cultureel ervroet is gewoon laag. We hebben in die ze in de wijnige hoge eigen dunk. En dat zie je bijvoorbeeld ook aan het feit dat heel veel leraren vinden. Dat leerlingen bij Nederland's vertalingen op hun lijst moeten mogen zetten. Terwijl ze dus in de bovenbouw hebben het nu over op het VWL. Lees de 12 boeken in vier jaar, in drie jaar, dus vier per jaar. En daar zijn de helf van de leraren vindt het echt raar dat dat Nederland stalen geboeken zouden moeten zijn. Dus zo zijn we eigenlijk bereid om te denken, ja nee 12 Nederlandse boeken dat is wel heel zielig. Ja, Nederlanders schuiven zichzelf misschien graag weg, of schuiven zichzelf niet graag weg. In hun eigen culture wel? Gaat dat voor andere nu wilders aan de wachtjes? Het is niet, ik afveel van hem zeggen, maar het is niet iemand die dit Nederlandse cultuur onder de tafel schuiven. En dat roept hij maar. Hij wil rekenen en taal op de eerste plek zitten. Iets wat in door andere onderwijs-expertsjuist, onderwijs voor oudering wordt genoeg. Maar wat voor infrastructuur gaat dat hebben op een ontlezing? Ja, die vraag er is. Ik kan al wij hebben als Nederlandse grappen we onderlingen. En daarna wilden we best hebben rechten overheden die pleiten voor vanuit nationalisme voor Nederlandse erfgoed. Maar Nederlanders die pleiten eigenlijk om die reden voor Nederland stalen erfgoed. Dus ook voor tekst uit Surina, of Indonesië, of South Africa. Dus dat is één ding waar je juist op kan wijzen in deze tijden. En nationalisme is natuurlijk geen reden om voor erfgoed te pleiten. Maar wel burgerschap. En uiteindelijk is een soort culturiel eigenerschap. Is wel heel belangrijk om er bij te horen. Dus ook een linksse overheid van uit kansengelijkheid moet juist pleiten voor culturiel eigenerschap. Ik vind dat iedere Amsterdam waar ze een ouders op vandaan komen als die over de Miltatullie brug loopt. Ja, moet denken dit hoort bij mij. Milt datolie is deel van mijn erfgoed. Of de Neskeelbrug. Ja, precies. Word hij altijd heel gelukkig van de Neskeelkwoods in de stad. Ja. En J.C. Blumen bij de dappermarkt. Nou, ja, dat is de culturiel eigenerschap. En dat opnieuw klinkt dat misschien elitär, maar het is niet zo in gewikkeld om in iedere klas één keer met regenten en het is nog even voor te dragen per jaar. Is dat altijd een goede gelegenheid voor? Lisa, is dat wat ik moet voorstellen bij de leesbevoerderingslesen die je geeft? Ja, nou kijk, het is meer bijvoorbeeld daarop aanhaken als je het over de middelbare school hebt van dat leraren dus dan de zeg maar, je mag ook vertalingen lezen. Wat ik ook wel ziet, heel veel scholenhouden zich nog steeds vast aan de aanslag of een donkerkamer van daam op kles. Maar ze zien niet. Ja, we zijn zo bevorecht in Nederland dat Marie-Kulukas Rijnenveld, die heb mijn maartje woordtel. En je moet daar ook naar deur ver kijken. En als de Nederlandse accent moet je dat ook gaan lezen. We hebben zo'n rijke leescheltuur en is de hele jongere generatie is opgekomen. En die kun je ook allemaal lezen. Ja, en als je ik door buurder teken voor middelbare school, daar ween moet het van de aanslag om de aanslag te kunnen lezen, moet je wel dingen aanbieden. En dat is een gat wat heel erg meest. En dat probeer ik met mijn les, ze hebben ook te doen van, oké, leef van een lozer is leuk. Nou, waarom dan, maar zullen we verder kijken of je hebt nu bijvoorbeeld lampjes het parade plaatje van de jeugeliteratuur. literatuur. Lampje? Ja, van aan het schap. Dat vindt iedereen prachtig. Dat is ik het lees. Ik denk ook heel erg aan de grijmen thuin of aan Jane Er. Dat kan je als leraar. Ik weet je, ik begrijp echt dat mijn kennis boven gemiddeld is dan wat andere hebben. Maar je moet niet afwijzen, maar je moet aangaanhaken van, "Hé, waar kunnen we mee verder?" En daar geloof ik wel in. Liseaag gebruik je ook digitale middelen bij tegengaande van ontlezen? Ja, dat gebruik ik wel. Het is een podcast, maar ik had het goed. Zoals de maanden in een podcast waar kinderen boeken tippen, geef je de grote vriendelijke podcasten. Elke goed. Ik gebruik dat wel, ja. Omdat ik. Ik kijk net wat ervoor dat stil lezen. Kijk aan de kinderen die aan de onderkant zitten. Die weten ook helemaal niet wat dat is stil lezen en wat je moet doen. 3 kwart van die kinderen doet hun boek gewoon open. En die kijken, die staren naar dezelfde bladzijden. En de leerkracht denkt, "O, ik wat tiertje stil lezen, ik ga even snel rekenen naar kijken." En het is niet omdat iemand slecht is, maar ja, het is zo'n tijdstruk. En wat Ieran het ook zeggen, ja, een leerkracht moet weten wat die geen lezen of denken zitten naar nog steeds in een dagboek van een muts. Maar dat zijn heel veel. Het zijn moeilijke dingen om de leerkracht helemaal in te gaat te houden. En ja, ik ben een enorme voorstander dat de literatuurleissel op schoudlij komen. En ik begrijp dat het moeilijk te organiseren is. En omdat nou bij de leerkracht te gaan halen, ik weet hoe ingewikkeld het is. Maar ik heb de babo gedaan, wat ik aan literatuur lezen heb, gaat op een aan te tellen. Dat is 20 jaar geleden. En waarom zou de literatuurleisthop scholen nou zo moeilijk te organiseren? Ja, dat is. Ik zie wel de enige bevolg, ik krijg ook elfabiootheken in. En daar kom je wel op een grote probleem. Dat ligt vaak maar in leerkracht. Ja, heb je af en niet tijd met boek of niet. Want je wordt gewoon ingedeeld of je zit in de zin-to-class-comisie, of je zit in de paas-comisie, dan doe je de bibliotheek. Nou, dan krijg je een budget. En dat laat je dan uitzoeken. Dan zeg je, "Oké, we hebben een nieuwe boeken." En die nieuwe boeken, die zet je wel in de kaas, maar wat gebeurt er dan mee? De kinderen hebben geen idee wat ze er moeten doen. En dat er bijvoorbeeld was, ze er ook. Dat staat daar dan maar te verstoffen. Nou, vroeger was ze. Wij zaten allemaal moeders in die bibliotheek. Die zijn er nu niet meer, dus ze schoon moet dat zelf gaan regelen. Op heel veel schoorde, dat er ook al van mensen niet zitten, ook ouders die de Nederlandse taal niet meester zijn. Ja, die moet je ook leren en je moet je ook begleiden. Dus een hele boel meer begleiding nodig? Ja, je moet het letterlijk voordong. Als jij als kind niet thuis wordt voorgelezen of je ouder niet laat zien hoe je moet stil lezen, ja, hoe moet dat kind dat dan weten? Hebben we echt een achterstand? Ja. Goed. Tot zover het hoe en waarom van ontlezing. Dan gaan we naar een tweede deel. En ik wil het met jullie hebben over het goede van lezen. Waarom is lezen eigenlijk zo belangrijk? Heeft het en ik ga een fies wordt gebruiken. Heeft lezen. Nutt. Ik kijk eerst even in Ira. Ja. Misschien moeten we er wel bij zeggen. Kijk, lezen is ook iets lezen op je telefoon. Of laat we zeggen, laat we het houden op literar lezen dan. Dus jij maakt hier onderscheid tussen schrolle. Ja. Nee, gewoon praktisch. Ja, we lezen de hele dag door. We lezen gebruikzaamwijzingen en er wordt meer gelezen dan ooit. We hebben nu niet meer over Jesse Blum. We hebben nu gewoon over het. Nou, dat wou ik juist zeggen, laat we dat even op zijn schuiven praktisch lezen. Want dat doen we meer dan ooit. En dat zeggen dan mensen zeggen, nee, maar we lezen meer dan ooit. Ja, maar dat zijn dus Instagram posts, dat soort dingen. Die schuiven even op zijn de zullen zeggen literaire boeken of boeken van kwaliteit lezen. Waarom heeft dat net? Ja. Of verhalen. Ja, zeker. Maar we moeten verhalen niet onder schatten in de klas. Dat kan ook een mooie opstap. Wat kan mij niet moeten natuurlijk schelen? Het heeft net omdat je door tekst het te lezen, het teneerste kennis maakt met een enorme reiktroom van taal. Ik zat van morgen voor een les die kan maken, wende kleine kapitijna te lezen. En dan staat haar, hij speelt op z'n trompetje en de mensen in het stadje zeggen, je wordt er zo mee warrig van. Ja, dat is een prachtige woord waar je ons zetend veel mee kan. Dus de eerste, de taal reikt om het enorme pallet van woorden dat je voorgeschoten tot krijgt vervolgens. De kracht van een verhaal is niet voor niets eeuw oud, uiteindelijk hoe mensen elkaar, hoe mensen betekent in die schreef aan wat ze overkomt. En daarom haam ik steeds ook zo op die betekenteschreving uit eindelijk wil je duiden wat we hier doen, wat je relaties met andere betekenen, hoe die veranderen, hoe je zelf veranderd, hoe je bent. En er is gewoon maar één echt vehickel voor om die betekentjes te geven en dat zijn al eeuw lang verhalen. En dan blijkt ook dat kinderen verhalen, veel beter begrijpen dan non-fixi-texten, omdat verhalen zijn bedoeld om de wereld te begrijpen. En hoe beter wij het werk daar taalbeheersen, hoe meer toegang we hebben tot verhalen? Ja, dat is ook gewoon aangethond. Hoe leesvaardiger om meer je van lezen houdt. Maar dit soort verhalen, ik is voorie, ik ga toch afgelopen dat het duivel spelen hier. Dit soort verhalen worden, want het is ook verfilmd en in plaakjes boeken aan de man gebracht, waar het woord mee waren genietwoordig gebruikt. Dan hebben we die reik doen hiervan niet, dat is jammer, maar we hebben nog wel die verhalen. Is dat dan als nog iets verloren? Als we het zelf ook kunnen dezelfde verhalen blijven lezen, maar als zonder die reiken worden, wat gaat er precies verloren? Ik vind dat het best een goede punt, veel mensen noemen films. En ik denk dat echt een goede jeugd film, zoveel kunnen toevoegen. En dat je ook in de klas hield veel kan winnen door verbanden te leggen, omdat kinderen heel veel in film is wel kunnen, maar vanwe denken. En ligt het naast elkaar. Ja, we denken dat ze dat niet kunnen bijvoorbeeld montage-technieken of verschillende perspectieven begrijpen. Dus Alaska van Anna Woltz, zegt een student aan de paarboos, dat wel in gewikkeld, want wie sprekt daar nu? Ja, maar in serie z'n film zijn kinderen dat voorkomen gewend dat de camera stand punten wistelen. Dus je kan heel veel in de literatuurlijs met film. En films kunnen ook veel, maar teneerste mis je eruit door maand taal. Maar je misst ook uiteindelijk het representeren van Denk Werelden en Wereldbelden. Dus film blijft in dat opzicht toch een ander medium waarin je gedachten en gevoelens veel moeilijker weer kan geven dan in taal. Is het inlevingsvermogen en fantasie gebruik dat soort dingen? Heb je allemaal wel bij boeken en die het bij ons. En de complexiteit van gedachten, en je hebt het op een vlakker gehangen. Ja. Het is uiteindelijk op een vlakker. Ja, en je kan wel uiteindelijk gedachten sugereeren in een film of met een voorge over, maar dat blijft eigenlijk allemaal toch vrij omhoopen als je het vergelijkt met gedachten in een boek. En hoe zit het dan met een audioboek? Ja. Net een skipsieprijs gewonnen door Lauri Bastemijer. Zo kaaar op. Met een skipsie over audioboeken en over karaoke lezen. Dus daar kunnen we alles in vinden. Karaot ook in lezen? Ja, dat is eigenlijk heel erg zin voor, laat zij ook zien waarbij dus de lerar voorleest of een audioboek op zet als hij zelf niet goed kan voorlezen en de leerlingen lezen mee. Oh, oké, dat is Karaoke lezen. En dat is. Ja, ik zat bij de nachtclub met het. Ja. Maar dat is super nuttig natuurlijk, want als je in z'n het woord beeld en ze hebben dat lezen tempo omdat die stem voorleest is, dat is. Zij laat zien dat dat allebei ook buiten gewoon zin vol is. Maar dat is dus weer met en het lezen en het geluiden bij, maar zonder het woorden bij of zonder de teksten bij. Is ook prima, gewoon een audioboek luister is ook oké, maar je krijgt, zeg ik het even uit me hoeft, je krijgt iets minder inzicht in tekstructuren als je luistert. Je kan uiteindelijk wat minder en tekstructuur is heel erg belangrijk voor tekst begrip. Dus het is uiteindelijk moeilijker om een overzicht te krijgen over de tekst als je luistert. Maar het is zeker een goed alternatief, dus al die leerlingen die storytelling gebruiken voor hun lezen leist. Weet er dan dat het helemaal niet lezen? Ja, dat voor de verhalen ik er gewoon goed alternatief, maar dan blijft er nog een heel groot deel tekstustuur en tekst begrip over. Ja, zeker. Ja. Lisa, jij bent speciaal, heb jij een broepsswitch gemaakt om kinderen meer aan het lezen te krijgen? Ja, je maakt nu wel, Romantisch. Nee, ik was gewoon heel jong dat ik je vast en dan opgeven denk je, is dit nu alles. En ja, ik heb van groep 3 tot de metgroep 8 lesgegeven. En ik hou, ja, ik dat is natuurlijk ook mijn passie. Ik kou heel erg van lezen. En ja, dat komt niet helemaal kwijt, want ik moest ook gewoon rekenaard leggen of aardig schunde of natuur of tekenen. Dus ik was zoekend. En toen ik stopte wist ik wel dat ik altijd wel weer die link met het onderwijs wilde houden. Ja, en dat was met lezen. We hebben net gehoord dat we die rijkdom van het ballet, dat het belangrijk is om te kennen, dat we onszelf kunnen tegenkomen in verhalen en inlevingsvermogen. Nou, omdat jij dus een schwitch gemaakt hebt, lijkt ons of je leven in teken, staat van dat de andere mensen aan het lezen krijgen, je hebt een boek handel. Ja. Wat denk jij? Waarom moet de andere mensen, waarom moet je mensen lezen? Nou, omdat je ook gewoon in die identifiseren in verhalen. Dus je kan je herkennen in verhalen. En het is ook kinder die veel lezen zijn. Ja, begrijpen ook heel veel sociale vaardigheden. Je kan je soms ook gewoon veel beter staan houden. Je hebt echt te wereld. Ik denk gewoon gek. Maar ja, je hebt er over gelezen, je ziet dat het ergens anders ook. is ja, in er niet veel lezen. Ja, dat is gewoon veel zoals jouw vaardag daar. Een woordenschad is veel groter. Ja, en ja, lezen is gewoon ook ontzettend een plasierige activiteit om te doen. Je hebt het geeft je energie, je gaat over dingen nadenken. Alman luik je zin je hoofd voor de open gezet. Ja, dat is zo'n zet het belangrijk. En je maakt gewoon kennis met allemaal verschillende culturen en verhalen. Het leesbezier. Ja, dat is wel een belangrijk aanpulling. Niet alleen kennis maken met jezelf, maar ook met de ander. Dus je leert je verplaatsen in andere werelden, maar ook in hoe een ander is er gevoeld. Dus dat is voor samenleven, burgers, app en sociale vaardageden, cruciaal. Ja, dat is allemaal heel duidelijk. U luist naar Radio's Summer Dam en we gaan nu luisteren naar de kollen van Sherlock Maark, literatuur, kritica, onder andere bij de groene Amsterdamer. Die heeft het ook over leesbezier, en dat we even luisteren. Ik samen wil in richten tot de tieners over wie het nu steeds gaat in de kranten. Dag jongens en meisjes, het klinkt niet best. Van leesvaardigheid en hoe die gemeten woord heb ik geen verstand. Maar ik blijf haken bij een woord dat vaak valt in de kontext van je de ontlezing. Leesplezier. Op plezier is een ingewikkeld woord in dit geval. En plezier betekent meestal niet dat je het beste uitje zelf houdt. Als ik nu zou toegeven aan mijn idee van plezier, zou ik een flestport en een pakkaasglinders in mijn nachtkastje bewaren en nooit meer meer bed uitkomen om te werken. Maar zo werkt het leven niet. En uiteindelijk zijn het de dingen waarvoor je met tegenzien die schoenen aantrekt die het leven waarde voormaken. Paar aangeleden was ik zo een beetje gestop met lezen. Ik had een drukke stage en als ik uitgeput thuis kwam zat ik niet te wachten op verrijking, eerder op plezier. Ik heb toen heel wat uren van mijn leven weggeschold op insta en Twitter en TikTok, daarvoor nog op tumbler. Het is een gewoonte waar ik nog steeds niet helemaal van af ben. Ik heb geen zin om onderzoeken te citeren waarin ze ratte op TikTok hebben laten scollen tot ze deur ziek van werden. Maar ik denk dat jullie het zelf ook wel merken hoe je van scollen het leeg en onbeverredigd en tegelijkertijd veel te volgen over prikkelst wordt. Als ik een paar dagen in een internet gat begvallen en ik dus mijn aandacht het verdeeld over duizenden onzame hangen en de dingetjes, dan vond ik er geen ene onthoud heb, dan voelt mijn hoofd daarna net zo onrustig en onzame hangend, te traag om een helderig gedachten te formuleren. Laat samen mijn hoofdstuk te lezen, zonder dat mijn ogen over de bladzijden stuiteren, op zoek naar beeld of geluid. Het klingt allemaal heel grimmig, maar de schade is denk ik niet permanent. Ik moet het lezen dan gewoon weer oppakken, langzaam, soms moeiezaam. Zonder door, eerst iets makkelijk te lezen. Eerst een alinea, dan een pagina, dan een hoofdstuk. Tegen het einde gaat het dan wel weer. Dan heb ik denk ik weer zo iets als een conditie opgebouwd. Misschien lijkt het wel het meest op je lichaam trainen. Ik denk dat mensen van een andere generatie daaraan voorbij gaan als ze het hebben over leesplezier, een zelfnostag is terugdenken aan het tijd dat ze striepoeken kochten voor een dubbelje of wat dan ook. De mensen die zich druk maken over de ontlezing onder jongeren hebben vaak een nof gewoon beschuldigende toon. Als of de jeugd van tegenwoordig, die de verantwoordelijkheid gekregen had om ons culturiel ervroeten te beschermen, uit onverschilligheid, of geraaktorzwakte, ze gestopt met lezen. En als of zij, de ouderigen in het asidan, in hun jeugd uit laudertoewijding aan het literatuur, dag in, dag uit aan het lezen waren. In hun tijd vergt het simpelweg niet de enorme wilskracht die het vandaag te dag vergt om te kiezen voor lezen, boven dingen die echt plezieren. Nu je weet dat het niet je eigen schuld is dat je veel te weinig leest, dan toch een pleidooi om te kiezen voor literatuur. Als je een noodleidend literateit schift opent, wordt je helemaal dood gegooid met maatschappelijke redenen om te lezen. Je zou het democratischer van worden. Maar een beruploep om iets te doen waar je geen zin in hebt alleen om een hoger doel te dienen, daarvan snap ik dat dat niet altijd aankomt. Laat ik dan nu zeggen dat je het niet voor de samenleving hoeft te doen. Maar ge heel en al voor jezelf. Daar bedoel ik het volgende mee. Als je literatuur leest, dwingen je jezelf om je aandacht lang op één gedachte te houden. Daar gaat je hoofd gewoon van aan. Je voelt iets op gang komen dat niet op gang komt bij andere dingen, hoe leuk ze ook zijn. Die blik wordt scherper. Je weet je eigen gedachte beter te begrijpen en te orlinnen. Maar door je beter door heb je echt vindt van dingen. Paradoxaal genoeg lijkt het onreindige internet zich zo te concentreren op steeds maar dezelfde dingen dat een boek open slaan van zelfs een paar jaar geleden je oog in oog zet met een volledig andere taal en volledig andere denkbeelden. Je leest die dingen. Je bent het er misschien niet mee eens, of je vindt ze schandalig ouderwets. Maar je weet in ieder geval wat je zelf vindt omdat je niet de rikketeketik op de gedachte van duizend andere aan het regeren wind. Maar een lang gesprek aangaat met één iemand. De schrijver. Het is echt niet allemaal goed en je hoeft het ook niet allemaal te lezen. Ik heb mijn tijdens mijn mongeling met zo goed door de tranen der akacia zijn gebleuft. Maar als je toch blijft proberen wordt het serieus steeds beter. Je voelt dat je scherper wordt, grappiger misschien. Je meer autoriteit hebt als je spreekt. Je voelt je minder eenzaam. Literatures is immers helemaal vol met eenzaam over verschuppelingen. De boeken die je leest raag je mee. Daar kijk je doorheen naar de wereld. En die lens als je die allemaal hebt wil je nooit meer missen. Dat is niet iets wat je verschuldig bent aan de samenleving of aan je school, of aan je studie, of aan je ouders. Maar je zelf. Het leven is maar schaal zonder die die prang. Dat men ik echt niet alleen vanuit een onderwijsperspectief. Ik weet niet wat je jullie willen in het leven. Karriere maken. Een grootse en mijn slebende liefde sleven hebben. Muziek maken. De wereldredder. Activist worden of politicus. Kinderen krijgen. Gewoon goed gezelschap zijn voor jezelf en andere mensen. Maar in al die dingen wordt je veel en veel beter als je jezelf optrekkt aan wat de literatures beide heeft. Niet zo dat het moet. Maar dat het gewoon heel goed voelt om beter te worden in leven. Dat is nou echt wat ze leesplezier noemen. Dank je wel. Charlotte de Mark. Jullie luisteren naar Radio Sommerdam hier over ontlezing in de studio Ira van Dijk, gas hoge leer te leiden. En Lisa Fase, boekhandelar, vormalesgroeief en tegenwoordig geef je lessen over literatuurbevoordering voor literatuurbevoordering. We hebben net geluisterd naar een column die lezen als een verstilling als een concentratieoefening voorstelt. Naast wat wel uur er gehoord hadden. Een lens om naar de wereld te kijken. Iets van jezelf met je begrijpen. Wat vinden jullie van deze notion? Een lezen als concentratieoefening als een verstilling? Ija. Nou, er werkt het zier maar eens, maar ze zegt wel veel meer. Ja, zegt wel meer. Het is ik vind het een fantastische column. Ik denk echt dat iedere eerste klas waar die moet luisteren. Dus ik moet er weer eens even plink gaan verspreiden. Ja, heel anders als meer. En verstilling klopt ook. Pauline Cornelius, ze zei ook deze week in een column, vond ik ook heel mooi van. Daar was een slogan "lezen dan ben je nooit alleen". En zij zei, we moeten het in deze tijden omdraaien. Lezen dan ben je eindelijk even alleen. Dan ben je even uit die enorme ruist. Dus dat is eigenlijk dezelfde strekking als wat Charlotte remarke zegt. Je bent even uit die ruist van voordurende input en mening en flarden en fragment. En je bent, ze zegt eigenlijk, zij bent even wat langer in een goed gesprek met een andere stem. Niet meer rikketikken, ik over het interview. Ja, vrachtig, ja. Dat is precies wat het is. En ook wat ze zegt, het kost even moeite. En ik merk bij mezelf zelfs, terwijl ik modern letterkundiger ben, dat ik soms als ik een tijd niet heb gelezen. Dat ik ook evenjes drie keer opnieuw in een boek moet beginnen. En ik denk, oh, ik moet even in een andere kamer gaan zitten. En dat je het soms in begin taa is. En dat als je dan helemaal opgaan bent, dan denk je, oh ja, dit is het heerlijke verdwijna in een wereld. Dus eigenlijk een geschenk. Ik ken jij wat Charlotte remarke zegt. Ja, ik heb een 13-jarige thuis. En daar hebben we de laatste deze discussie heb ik hier wel mee. Want hij is een laser. En ik vond wel mooi dat ze zegt, is er zon beschuldigend de tonen in van dat weinig lezen. Ik merk dat ik die tonen soms ook zeg maar zoon aanzelijd. Touwijk, ook heel goed weten dat ik denk dat hij gemiddeld genomen nog erg veel leest. Maar ik zie natuurlijk ook, hij versant ook in Instagram of wat ook doen. Of hij zegt, ja, ik heb er geen tijd voor of ik wil het niet doen. Maar hij is wel arrogant genoeg als hij in een klas moet hij ook lezen. Zeg die jeap, maam zit er een beetje de boom met de lezen. Je zit toch niet toch in de tweede. Kijk, hij heeft natuurlijk wel meer skills. Dus ik weet niet of dat dat helemaal eerlijk is of de nieuwe hardstoppers bijvoorbeeld uit. Er zijn groot vend van over twee jongens die verliefd zijn op elkaar. Dat is een strip. Ja, daar heeft hij gister de hele dag op de bank in verzucht. En ik denk dat hij er heel veel emoties bij heeft gekregen. En ik zie dat dat heel goed en fijn is. Ik vind het ook een mooie kollen. En ik vind het vooral in je dat heel goed die beschuldig van de tone van ze lezen minder. Dat wordt nu heel erg bij de jongen gewecht. En ik vind dat je misschien ook een beetje moet omdraaien van ja, dan is het om de taak van de vanaf wasen of de leerkracht om daar iets aan te doen. Want het tineerbrij werkt natuurlijk nu helemaal anders. Ze hebben er geen zin in. Ja, dan moet je ze. ja, dan moet je ze een toessaste voormaken. Die tone, het lees iets strengers is. Daar plezier lijkt op de laatste plaatsen staan. Ja, die is iets heel veel. Ik denk dat voor wat Charlotte beschrijft zou je de term "leesvoldoening" beter kunnen gebruiken. Dus ik denk dat je in de school moet streven er naar "leesvoldoening" dan naar "leesplezier". Omdat dat plezier heeft in ieder geval in je geval. in ervaring van leraren iets heel consumentistisch gekregen. Het is de snelle ik eigenlijk. En dat krijg je gewoon niet van een goed boek. Vlesport en wat zeg ik aan? Ja, dat is plezier. Precies er wel wat zij beschrijft, is eigenlijk voldoening. Eet iets meer moeite voorhebden gedaan en wat voor volgens meer bevrediging opleverd. Dus ik denk dat we daarna toe moeten. Maar kijk, het probleem is natuurlijk dat jongeren zijn altijd onderwerp in de zin, jongeren lezen minder. Maar er zijn eigenlijk heel weinig analysis. En mensen zoals ik leesweten, schappers, die jongeren daar de schuld van geven. In de analysis wordt de rol heel erg legt bij leraren, eigenlijk bij leraren opleiders en bij ouders. En het doordrängt dat bezier doordrängt de hele samenleving. En een van de oorzaken ervan is ook de enorme commercialisering en om de nette boomhut. Je ziet gewoon dat die boomhut boeken, die vliegde kinderen om de oren, die worden schole ingebracht. Dat soort dingen met dus overheid scheld. Er zit gewoon ongelofelijk veel druk achter hele grote commerciale reeks, er waren hele grote internationale uitgevers heel veel geld mee verdienen. En kleine goede boeken, die balanden minder snel in de klas. En dat ik was laatst op een voorschol in Nielwis. Dat is de plek waar kinderen in aarein komen met moeten komen, met reikentaal en goede boekjes. Ja, daar lagen allemaal van die, ik weet niet of jullie die kennen van die Disneyboekjes. Dus het na vertellen van een Disneyfilm, nou dat zijn echt verschrikkelijks om de boeken. De verhalen, deugeniet, de plaatjes zijn rechtsreeks uit de films. Dus het enige wat het oproept is in herkening van de film, maar geen nieuwe talige, interessante wereld. En die worden dan in zo'n voorscholge legt in plaats van dat er gewoon een goed programma is waarbij alle voorscholen en zelf de reeks reikentprenten boeken krijgen waaruit wordt vorgelezen. Dus het is de overheid die vallen, het zijn de scholen die vallen, het zijn de voorscholen die vallen, maar zeker niet de kinderen die vader. En mag daar aan, ik bevold op de voorschol, zijn de leidsers, zijn lager opgeleid. Je kan er niet van hem verwachten dat zij, ik kan niet dat denigeren met, dat zij weten wat voor boeken zijn moeten, want er is vaak geen geld. Dus dus verschijnlijk één leidsse is naar de tweede handsmarkt, en die heeft die Disneyboekjes schaalt, want die heeft gehoord. Ja, ik moet een boekje hebben, nou die haatsen, die heeft ze er tien voor een euro. Ja, maar je moet wel mensen iets leren dat het kwaliteit heeft. Net als met de boom, het loser dogman, die komen allemaal, die schal en het is een prestige op die kinderen en naar die kas en zou het zo lang mogelijk in een kasje. Ze de helft leest het helemaal niet, hebben het, het is status en dat is het. Ja, dat is soms wel heel verdriektig om te zien. Kijk en ik heb heel lang in de nieuwe west gewerkt. Dus ik weet hoe het gaat en ik geef nu ook les op nieuwscholen. En altijd als ik binnenkom, is het 'yes' nieuwe boeken of 'yes'. In die zin heb je al iets geleerd, kinderen vinden verhalen leuk. Daarmee ik altijd kinderen vinden een boekleukje, moet alleen uitleggen wat ze naar mee moeten. En dat moet je ook aan een leerkracht doen. Precies, dus. - En aan de ouders is het heel groot belangrijk. Ik moet af van het idee van plezier en toenert die idee van voldoening noemen je dat ieren. En heeft samen valt het echt niet aan de kinderen. Het zijn de omstandigheden. Want als je een kind in die juiste plek brengt en met die juiste boeken, wat naar gaat een wereld voor z'n open. Vindt het fantastisch? - Ja, en het is onelik mijn zoon zit op een FEME-OT. Ja, hij, je laat het net af en meeld natuurlijk, ik zou het doen daar burgemeester. Hij was de enige die meeldwisseling meeld natuurlijk was, ik begrijp huis wel hoe dat komt. Weet je, hij groeit op in z'n rijke boek omgeving, dat heeft niet iedereen. Dus het is niet altijd eerlijk. Maar je kan wel een hele rijke omgeving op een school creëren. En daar worden echt steken laten vallen. En dat is heel moeilijk hoe je die schuldig vind ik een grote woord. Maar je moet mensen iets leren. Je kan niet gewoon zeggen, je moet gaan lezen, zo werkt het gewoon niet. En die erop aansluit, want natuurlijk zit in de kanon van de geschiedenis. Dus het is een verplicht onderdeel van wat kinderen moeten leren op de basischuld. Dus dat kinderen in FEME-OT niet weten wie meeldwissel is. In FEME-OT is het een feiten. Zou we mogelijk moeten zijn. Maar er wordt dus veel te weinig eigenlijk gehandhaafd. Op het feiten wordt dat geschiedenis onderwijs, dat verplichtige geschiedenis onderwijs ook dat werkelijk gegeven. Oké. Het idee van lezen als een soort zelfdoen geholten waar je je hoofd mee treint. Dat werkt in de kolom van soort net tegenover het school op internet geplaatst. Ierij ja noemt in jouw stuk in de groene, ik ga je er vaak naar terug, maar ik heb het als goed geschreven. Vraak naar de ongerijpbare feiern van de digitalisering. En ik wil graag aan Lisa vragen, jij gebruikt filmpjes en podcast en dat soort dingen in jouw les. Ja, omdat ik wel denk, het is er nu eenmaal. Ja, ik probeer hier ook niet met dat fingertje, wij zitten het slecht, ja, laten we dan het bundelen en laten zien wat er wel goed in is of ja, ik probeer dat gewoon te bundelen. Ik ben niet van het mag niet. Nee, dat werkt gewoon niet. En ik weet je, ik denk dat het worden heel vaak TikTok's gemaakt van een boek. Je kan daar echt wat de duscussies stellen, wat naar de doel van de TikTok is. Het muziekje wat er achter zit, maar je kan al investeren in een qualitative goede TikTok. Weet je dus, combineur, goeie dingen met elkaar en dan kunnen beide men heel goed naast elkaar. Want de brightest minds of regeneration, word het ook wel gezegd, zijn bezig om in Silicon Valley zoveel mogelijk aandacht te trekken via die schermpjes. We is al naar vorken, aan knak van kinderen, zoveel jonge mogelijk. Daar zou je ook over kunnen zeggen, die techniek bestaat er tegenwoordig. We kunnen plekbaar veel beter dan welke circusartist in de gittiness dit ooit kon de aandacht van een kind vast houden. Waarom gebruik we dat niet om die boeken door kinderen te laten lezen? Dat komt dus, proef ik hier, omdat je dan geen verstilling hebt. Dat is essentieel. Het gebeurt wel. Dus er is toevallig net een brief van de Franse minister van onderwijs naar alle Franse leraren gestuurd over de pisaz, waarin hij zegt dat. De pisaz dat zijn die scores? Ja, sorry, van 15 jaar, die ook in Frankrijk gedauwd zijn, maar niet zo hard als hier. En daarin zegt hij we gaan na AI-inset voor extra taalessen, maar alleen in de zesten van dat middelbaar onderwijs. Dus in de allerlaatse indexamen klasse. Dus hij gaat iets doen wat vrij revolutionair is. Dus ik heb meteen mijn mede onderzoekers, gisteraam het gemeeldig, ze hadden we moeten contact maken met Franse mede, weetschappers onderzoeken wat dat effect hiervan is. Ik zit zelf in een groot, of een groot nationaal onderzoekprogramma wat net is toegekend aan elstronks, weetschappers uitrecht, waarin ook allerlei apps gaan worden uitgeprobeerd om te kijken of het dat helpt voor leesbevoordering, er worden digitale begrijpende leesstoels ontwikkeld. Dus we gaan er zeker mee aan de stag en het heeft zeker, je kan allerlei dingen verzinnen, maar daarbij met je stets aan lerk blijven voor de afleiding die de context is. Dat geldt ook voor max vragen over de audio boeken. Het risico is dat je die luistert op je telefoon. Het luistert toch wordt afgelijkt om al die andere dingen op je telefoon, dus de digitale omgeving is de gelijkertijd altijd een aandacht trekker. Dus dat is een risico wat je ook ziet bij al die onderwijsstool, dus dat je een kind op een app laat zit, maar ja, dan ben je in twee tellen op die andere app. Het zou in principe ook kunnen, zeg maar die techniek gebruiken om kinderen dezelfde verhalen toe te sturen, zeg maar, maar dan is het gevaar dat op diezelfde telefoon zit ook de tiktok in de YouTube app. Ja, ik ben een grote fan van de online bibliotheek. Weinig mensen weten dat het wat kinderen geraten is tot 18 gratis. Ongelofelijk veel boeken online kunnen lezen, kinderen boeken en luisteren. Dus ik zou zeggen, iedereen zoon account vanaf Sophie er de ofse tweede voor mijn part, maar wezen van bewust dat die telefoon tegelijkertijd allemaal ook de hele tijd zingels beveten ook uit die pizza onderzoeken, dat 30 procent van de leerlingen moeite heeft met het niet reageren op berichten en meldingen tijdens de les. 30 procent, nou ja, en 30 procent van de leerlingen is lager lettert. Ik weet niet of het 1 op 1 is, maar het is wel opvallend. Ja, en het moet gewoon iets toevoegen het zelf, als je met reken onderwijs die gitaal gebruikt. Je kan een leuk rekenespaletje doen, dat moet wel iets toevoegen. Dat is, ik denk dat dat was. Maar ik daar eens ook niet zeggen, want nog helemaal niet de sprake is. Wat ook er is, dat jeugelijk dat u er in Nederland wordt toch ook altijd een beetje lager dunken te oftaan, want het is net weer in de volkstrand de top 50 mooiste boeken van het jaar. Er staat een jeugdboek in. Het blijft ook heel. Er wordt ook altijd een beetje denigerend over gedaan. Mensen zijn ook gewoon heel erg bang om te verkeerde boeken te lezen. Het boeken is van het jebeveldkamp dat er nu in staat. Dat is heel prachtig. En dat boek wordt dan nu ontarmd en dat boek wordt dan nu gekocht. Dat is ook altijd met lampjegewerd. Maar er is zo veel die je ook als verwastende kan lezen. En ja, daar wordt ook altijd in Nederland een beetje gek over gedaan. We hebben nu de hele tijd over kinderen. Maar ontlezing zal ongetwijl dat ook bij mensen boven de 20. Ja, maar het is zelf op het vallen aan het bevallen dat kon niet palmen. Dat is teken geleden vertelden. Zij hebben geleden in Sophie over een boek wat twee jaar geleden is uitgekomen en schuif je en ik vind het prachtig dat wil ik echt bij zeggen. Maar je kan er de donder op zetigen. en dan kan ze al die mensen dat boekopen, omdat konipamende iets over heeft gezegd. En dan heeft ze natuurlijk iets heel goed gedaan, want ze heeft het ontzettend mooi over verteld. Maar daarin zie je dus, als je letterlijk over boeken verteld, dat is in een klas en het is ook bij verwassen. Dus dan gaan mensen voor de boekopen. Dus daarom kinderen zijn echt enthousiast over lesen, verwassen ze zijn het. Het is alleen een soort oerwouw, dat ze niet weten waar moet je zoeken. Ze willen gewoon wat meer aan de hand genomen worden. En overgeovergrins om jou te beantwoorden. Jongen tussen de 18 en de 24 zijn weer iets meer gaan lezen. Dus er is ook goed nieuws. Er is ook goed nieuws. Ja, zeker. En weet het wel hoe dat komt? Neem eens goed naar de. Of zo door die verstilling misschien. Misschien door corona ook wel. En dat is een beetje een hype. We kennen allemaal de linnetashjes op de Instagram en de boektocks. Ah, love boek. Ja, precies. En daarbij is een beetje het risico dus dat ze steeds hetzelfde aangebodig gekregen. Ik ga er doorloggen ritmes. Ja, Lotto Markschief ook in de volkskrant. Maar quantitatief is er ook wel iets van hoop. En bijvoorbeeld een Emma Watson van de Harry Potter-serie die promote onzetten, Jane Aston. Ja, er komen nu allemaal meisjes komen die boekalen. Ja, dat is ook grappig. Dat ze. Ja, ze zijn proberen heel kreatief goede boeken. Maar ik vind dat niet een verkeerd in iets. De digitaleering is niet alleen maar de geodafgrond in. Nee, maar als je het hebt over digitale onderwijsstools op het MBO bijvoorbeeld wordt heel veel digital onderwijs gegeven. En deze week was ook in het nieuws dat een kwart van de MBO-er zelfmoord overweegt. En dat de helft zich eenzaam voelt. En dat bejuist MBO-er stuis op een scherm lesgeven. Ja, dat is echt misdadig. Dan moeten we echt heel snel mij ophouden. En onze onvulprezen onderwijsminister Robert Dijkgaaf is de gene die de deur heeft opengezet naar de MBO-raad. Ja, hij heeft er heel veel gestreden. Hij heeft gestreden voor dat digitale onderwijs. En nu krijg je dus deze cijfers. We moeten dat niet doen. Je moet je ongemansten niet alleen op een kamer met een schermzet. Echt niet. Je moet het niet als vervangingszien van wat dan ook. Nee, echt niet. Je moet in de klas met elkaar in gemeenschap. Ja. Taal gebruiken. Moet je het zeggen? Maks wel goed dat je het zegt, wij zijn allemaal wat minder gaan lezen. Minder dan wil je gewoon willen, denk ik. Daar wil ik het laatste vijf vanuitjes even kort niet juli over hebben. Lisa heb jij tips. Hoe kan ik mezelf aan het lezen krijgen? Nou, ik. Een welwillend iemand, maar ook wel een telefoon bij zich. Nou, je moet je telefoon weg leggen. Dat is gewoon. Ik. Mijn moeder is net overleden. Ik leest, maar ik ben heel veel te weinig. Ik merk dat ik dan. Maar ik dus ik verstand ook in die stomme Instagram dingen. Maar ik voel vrienden van binnen dat ik het lezen mis. Dus dan. Ik moet die telefoon weg zetten. Je kan niet in een soort gaal schaan lezen. Je moet er fijn in plek voor jezelf. Je moet even tot rust komen. Zo moet je gaan lezen. Je moet een boek lezen die je leuk vindt. Je moet niet zo bang zijn dat je iets verkeerd sleet. Dat merk ik ook dat mensen zijn zo bang dat het niet liet te reager nog is. Leesplice is zo belangrijk. Als jij de seversuselus vindt gaat gewoon lezen. En komt dan naar mijn winkel en zeg ik, "heet, zellueids anders gaan lezen." Als je kind aan een wolds leuk vindt om te lezen, ja weet ik wel iets anders. Maar je moet een plek voor jezelf creëren om lekker te gaan lezen. En je wil je voor diep in niet. Duidelijk duidelijk. Ira, jij het tip? Ja, helemaal eens. Er zijn ook hele goede apps voor. Ook apps jij. Ja, ik ben van Freedom. Ja, en dat staat er gewoon naar shop-internet. Wel, je is nu free van internet. Dus dat zet je dan bijvoorbeeld in eerste instantie voor een half uurtjes. Dat je die aan. En dan kan je het hele voon niks meer. Dus dat is al heel goed. Creer die ruimte en in dat stij je zelf toe. En ik vind in de daad ook beginnen met jeugd die traduur is vaak een tip. Dus als mijn dochter's achten, die leest ook graag maar als ze even een dipje heeft om een van de reden. Dan zeg ik, "Oh, zoel ik er de nieuwe aan een woldskope." En dan gaan we samen aan een woldslezen wat we's voor een dertien jaar hebben. En dan ligt je de drenpel even iets lager voor jezelf. En vandaar uit, kom je er dan meer uit. Dus een kinderboek is eigenlijk. Zijn heel veel mensen die veel van die jeugd die traduur houden. Dus dat kan ook een manier zijn. En bijvoorbeeld, ik vind een jong edelt is dan ook een hele goede ook voor een 24-jarige. Duidelijk dus als je het niet kan, zoek het gewoon iets lager op. Maar blijf wel je best doen. Dat is een beetje de strikking. Ja. Nou, dit was Radio Sommerdam van zondag 10 december. Ik wil graag Max Vaat-Heroes bedanken die tegenover mij een paar hele goede vragen stelt heeft. In de techniekhoek, kijk ik naar Momo Schap. Dank je wel. Hij heeft de jingle of als het ingezet. In de studio vandaag waren Gassoglerer en Leiden, Ira, Van Dyck en Lisa Vaase, Boekhandelaar, formalige schoeiof. Hartstikke bedankt. Mijn namen staan bebakker en jullie zien ons de volgende keer weer. Volgende week zondag. Tot snel. ♫