Mythes over heksen en een valse volksrepubliek in Estland

Wint je favoriete podcast op Vertemax? Welkom bij het uur van de war het jouw favoriete Vertemort podcast in een wereld vol misleiding. Deze week gooien we alle clichés over Hexen op de brandstapel. Dat ze met eigen ogen gezien heeft. Hoe dat Hexen rond aan die torenspitsvlogen, tot dat die voor meer dan de halft was opgebracht. Er is iets aan de hand met een volksrepubliek in Estland. Zeiden van jou bij ons afscheden van Estland en de Russen zullen ons opniemen in de Russische federatie. Tim Pauls is op zoek naar de eeuwen gejeugd. Hoe hij dat doet vertelt hij de strakswevlieherin. Het uur van de waarheid. Met Dennis van de buis. Tijd voor een quiz vraag wie is dit? Nee, ik heb ook een oude chute. Wie een oude chute. Ik ga de vraag meteen aan mijn gast stellen. Dat is Maartje van der Laak Historica. Schrijf er ook van een boek waar ik de titel nog niet van gaf verklappen. Maartje, goeie morgen. Goeie morgen. Wie horen we hier? Ja, dat is natuurlijk de Hex uit Hans Hege-Rietje. Ja, in de efteling heel bekend. Duizenden kinderen hebben die doorheen de decennia gezien. Want je bent ook de uteur van het boek Hexen-Jacht. Want er speelt van alles over Hexen de laatste tijd. In mech gelue willen ze daar een herdenkingsteen voor oprichte in andere stere krijgen. Verbranden vrouwen als Hex een straat na, maar over Hexen. Ja, daarover denken we blijkt waar nog allerlei dingen die niet kloppen. Mag ik jouw nante actie steeds voor leggen? Doe maar. De Hexen-Jacht, dat is iets middeleus. Ja, en dat denken we inderdaad. Maar het is net iets van de nieuwe tijd. De renaissance, het humanisme, naar tan worden de brandstappels aangestoken. Dus niet in die duisteren middeleuweer, waar mensen zovergezegd van niks wisten. Want dat beeld hebben we toch eigenlijk. Hoe komt dat dan? Ja, we hebben echt het beeld, dus meer, door 19e eeuwste geschiet, schrijvers, opgelegd. En dat is een hart nekkige cliché, eigenlijk. Maar de periode waarin de Hexen-Jacht echt losbrekt bij ons, is tussen de 1885 en 1870. En dan worden de meeste beschuldigde op de brandstappel gezet. En dat is dus echt een fenomeen van de nieuwe tijd, de renaissance, wat letterlijk weder geboren te betekend. En waardoor dat ook de oude ideeën uit de klassieke oudheid, die ook zeer vrouw onvriendelijk waren bijvoorbeeld, die daarin meespelen. En in de middeleuwe bij voorbeeld hadden vrouwen bij ons veel betere maatschappelijke positie, die zei konden een job uit hoefen en grote deels ook over die obringste daarvan beschikken, zei konden kiezen aan wie dat ze daar gingen laten erven. En zo, dus er waren echt een maatschappelijk positie van vrouwen in de middeleuwe was veel betere. Dus eigenlijk, het betenke er zit vooruit, hang in, maar dan blijkt van af 1580 dat het in de lage landen helemaal de andere kant op gaat, want je speelt ook over vrouwen, waarin het altijd vrouwen die vervolgt werden? Nou, voor 80 procent. Het is zelfs zo dat in de middeleuwen, want ik heb ook onderzoek gedaan naar veroordelingen voor zwarte, maar in de periode, 1315, 100, zeg maar de later middeleuwen. Dus er los van het feit of je daar nu in gelooft, of niet. Dus de mensen geloofden daar toen in en je kon daar voor veroordeeld worden. En dan zien we dat de helft, dus 50 procent van veroordeelden zijn mannen en 50 procent vrouwen. Dus de veroordeling voor kwalijke tovrij, zoals dat dan heten, was niet genderje relatheerd. Nee, in de middeleuwen niet. In de middeleuwen niet. En dat veranderd, dus in de 16e eeuw begint dat, en dan zien we dat, ja, naar veroordelingen gaan van 80 procent vrouwen. Wow, en hoe komt dat? Wel, er zijn een aantal boeken die op het laatste kwart van de 15e eeuw worden gepubliceerd. Dus we hebben de mieren, hoop van Johanis Nieder. En ik denk veel bekender is de Hexen Hamer, van Haanricht Kramer. En daarin worden er vrouwen de vreselijks te gebruiken toegeschreven. Op dat moment worden ze ook reetig gedeeld, bijvoorbeeld aan het hoofd van de begonniers in Breugge, worden al die manuscripten ook nog gekopiert. Mijn vriend dat allemaal heel grappig, er staan ook zeer explicite-prenten in van Hexen, die het gat van de duivelkussen heel ja, ook sexueel explicite verhalen. En ja, daar voet natuurlijk een bepaalde voedingsboden. Mijn mensen willen daar graag weten. Maar het is niet vast gekop. Dus ze zeggen maar, genifel verhalen en vrouwen op een brandstapel zetten. Daar zit veel tussen, he. Hoe gaat het of hoe evaluert het van die sfeer-zetting naar echt? Ja, een manie. Ja, dat is inderdaad. En daar zit een periode van z'n honderd jaar tussen. Dus door dat het zo grappig is, wordt het gedeeld. We hebben dan ook de boek terugkund, die heel veel panflette gaat verspreiden. En eigenlijk, op heel korte tijd zijn heel veel mensen door drommen van de teorie, die eigenlijk een complotteorie zou kunnen noemen. Want wat staat er? Hoe wordt je nu een Hex? Je wordt een Hex omdat je een pact of een contract met de duivel sluit. De duivel is erop gebrannt om de samenleving te gronden te richten. Dus je krijgt van die duivel, nadat je dat pact hebt gesloten, ook de mogelijkheid om via magische zaken, alles kapot te maken. Bijvoorbeeld over de wij landen, vliegen en toen hagelen en stormen, zodat de oogst mislukt. Allers op maak het samenvat dat alles wat mis kan gaan of slecht gaat. En die complotteorie gelingt, dat er misschien wat zonderlingenvrouwen vooral gekeken wordt? Ja, zonderlingenvrouwen, dat zou ik niet zo zeggen, maar het is een zonderbok metganism. En wanneer het dan, dus die complotteorie is breed gedeeld, alle ene nieuwe media, zoals de boek terugkund, helpen dat er verspreiden, mensen vinden er eerst amuzant. Maar toch zet het zich al vast in de hoge van de mensen. En op moment dat het dan effectief slecht gaat, dan zitten we 2,5, 16 de eeuw met oorlogiconomische crisis, klimaatverandering. In dat moment wordt het dan gevoelig vresig, maar de velde kunnen moeilijk nog bewerkt worden. Ik zeg heel veel stormen en zo. Ja, dan heeft met een zonderbok nodig. Iemand die men de schuld kan geven van alles wat mis gaat. En dan komt dat stereotype beeld. Ik ben begonnen met die hecks van Hans Riechje. Dat is allemaal in de 19e eeuw op schriftgesteld, maar dat basercht zich op verhalen en sproken zijn legenden. Die generatie vertaald worden. En zelfs tot in de hoogste kringenblijkt. Maar er is toch zo'n verhaal dat zelfs aardseert ook in Isabella naar heksenverwijs die in Gentrond is in Paavskat de draal zouden vliegen. Wat is dat weer? Op 2 september, 1602 begint het om tien uur saar was heel vreselijk te bliksem en te donderen in Gent. En plots staat de torenspit van de katseldraal in Lichterlaien. En nu moet dat was. De hoofdkerk, dus dat is echt een groot probleem. Mensen zijn die snelle daar maar toe om te helpen, maar het staat ook in het memorieboek van de stad Gent, omdat er veel volk aanwezig is, slaagt men er niet in om die toren te blussen. En ook vandaag, die hele houten torenspit is nooit vervangen. Dus als je vandaag in Gent zou lopen, je kijkt naar boven. En dan zie je er nog altijd in kaal te toren. En Isabella de aardrecht toch in is op dat moment ook in het Prinzenhof in Gent aanwezig. Ze kijkt uit de raam en zij ziet, ze verklacht dat ook. Hoe dat hekse rondom die torenspit flogen, tot dat die voor meer dan de helft was opgebrannt. Dat was straf natuurlijk. Het zegt veel over de sfeer-zettiging. En als je daar zegt, komplet teorien, feat nieuws, slechte tijden, een zonder boek, klinkt de aankleg actueel. Mag ik over die veroordeering ook wat? Klischees naar jou gooien. Want werd de hekse echt gewogen met die hekse wagen. En hoe zat dat weer in elkaar? Dat zijn ook veel vragen over de marteling of het ondervragen. Hoe zat dat juist? Ja, dus je moet altijd kunnen aantonen dat iemand een pak met duivel heeft gesloten en om te kunnen veroordelen. Maar ja, je gaat natuurlijk niet bekijnen als je weet dat de brandstapel lacht. Dus daar zijn allerlei mogelijkheden toe om dat te bepalen. En er was dus inderdaad een hekse nu wasch. En gewogen en te lichtbevonden. Het is nog altijd in sprekwoord. In oude water in Nederland kan je nog het museum de hekse wagen bezoeken. Dus daar werden effectief mensen gewogen om te kijken. Ja, volgens de proporcien van het lichaam. Maar daar waren dan allerlei geleerdere geseften overgemaakt. Dat als je er zo uitzag mocht je niet meer dan dat wegen en woog je minder. Ja, dan had je zeker met de duivel een pak gesloten en dan was je een hekse. Oké, en werden ze altijd ook levend verbrand? Soms kon het gebeuren dat mijn uvante voor ging bergen. Die kom als je echt bevijzen van een echte bevij van een ultimogenaar. of zo, maar het is toch serdikkels dat het ook een levende verbranding was. En belangrijk, ja, mijn bracht. Daar zijn kinderen mee naar Toen. Dat was een fenomeen om te bezichtigen. Het was ook een manier voor de overheid om te tonen van, kijk, wij nemen het hier serieus met uw veiligheid. Wij gaan hier die rotteappels eruit halen, die zonder boeken. En op die manier is dat de gelijkertijd een bliksemaarvleider en is dat de gelijkertijd ook het idee voor de mensen dat ze er iets hebben dat ze er iets aan kunnen doen. Want ze hebben de zonder boeken te pakken, het zal nu wel beter gaan. Een soort symboolpolitiek, eigenlijk, als ik je zo hoog. Ja, want dat heb je ook onderzocht en bekeken, blijkbaar was het ook nog veel ergere dan eerst gedacht, hè, dan het als slachtoffers van die hekse manier in de lagerlanden. Ja, zeker. Dus wij hebben bijvoorbeeld om nu het voorbeeld van stad Gent aan te halen. Dus daar hadden we sinds jaren dag een 20-tan namen. En de stad Gent wilde in 2023 ererst zal uitspreken en een plakkaat met namen. En we zijn naar aaleiding daarvan terug in de bronnen gedoken. We hebben eigenlijk een verdrievoudiging gezien. Dus ja, als je die cijfers eigenlijk extrapoleert naar de hele Nederlanden, dan krijg je nog veel meer slachtoffers. Bronnen zijn ook niet compleet, ze zijn niet allemaal tot ons overgeleverd. Als iemand stierf tijdens de pijnlijke ondervraging en dan werd dat ook weggemaafd. Dus ik denk dat het een heel zwaar phenomenon is, vooral ook de psychologische impact op de hele bevolking en de angst voor de duivel en die dat met zich teweeg heeft gebracht. Want een vaststelling is, maar het lijkt een phenomenon dat heel verweggings bedenken zelfs dat het nog honderd de jaren vroeger gebeurt, is dan het eigenlijk was. Is het kwadynamiek of kwamekanisme iets wat ook verweggings of denk je dat het op een paal de manier kan terugkomen of er misschien is? Ja, ik denk geschiedenis er al zich nooit volledig, maar er zijn wel bepaalde patronen of mechanisme te herkennen. En dat verhaal van die torenbrand ingent, bijvoorbeeld, dat Isabella dat tacht en dat de mensen dat tachten, dat heeft er ook mee te maken omdat er op dat moment op pan vletten al uit 1586. Dus 17 jaar voor de feiten werden er al cranten gedrukt waarop stond dat hekseen kerectoris aanvielen. Dat is echt een fake news, complotseorië, die pakken op het moment dat het slecht gaat en dat je dan een bepaal type viseert, dus zonder bok. Denk aan Hans en Rindje de Hekst. Tachtig procent van de slachtoffers van de Hekseenacht voldoet aan dat cliché van het leelijke oude vrouwtje. Zeg maar. Dat is altijd wat de lagerighoogje dan. Ja, het wordt wel wat cliché is er ongeveer poppen verbrand. Ja, ja. En dat is nu net het luw uberen vind ik. Ik ben misschien bevorderd, maar ik zoveel met die materie ben bezig geweest. Maar ik word echt om passelijk. Als ik zie dat er bijvoorbeeld afgelopen zomer in Bezellaren een hekse verbranding wordt georganiseerd en dat 20.000 mensen daarna staan te kijken en te juigen. En ik zeg niet dat er geen historische evocatie mag gebeuren, natuurlijk wel. Maar ik denk dat dit moet gekadigd worden. En dat we heel goed moeten besffen dat dit eigenlijk de uitwendige tekens zijn van de de genen die het zonder bokmechanisme hebben bedacht. En dat we eigenlijk in hun stereotypen meegaan en een slachtoffer hier later verbranden. En dat we daar nog voor applaudiseren. Dus in dat op zich denk ik dat we daar anders naar moeten kijken. We kunnen het misschien historisch evoceren en duidelijk maken van kijk, dit is een zonder bok, dit is een slachtoffer die wij hier verbranden. Ik durf het zelfs te vergelijken met de aastelste stoot, waar dat me een stereotypen van joden met de hak nu zijn en een zak geld. Daar had mijn ook te recht problemen mee. Wel, in diezelfde optiek heb ik problemen met dat mijn dieheksen op die manier nog altijd al lachend verbrandt. Want dat hebben we nog niet gezegd, maar mag duidelijk zijn, zwarte magie en heksen. Dat bestaat niet. Het waren onschuldige mensen vooral vrouwen die in die perioden tussen 1885 en 1770. Ja, gewoon vermord zijn, natuurlijk, door dat zonder bokmechanisme. Nu wans, hebben we dankzij jou gekregen. Dank je wel voor je tijd, historica, maartje van der Laak. Schrijfst ook van een bok heksenjacht dat nog altijd verkrijgbaar is. Dank je wel. Berroering in het Baltikum. We gaan naar Estland, want daar is van alles te doen over een nieuw uitgeroepen volksrepiebliek Narva. Rien en Marie van onze fact checkerendaxie. Goedemorgen. Narva, waar ligt dat juist in Estland? Narva is een estse stad, ligt nog binnen in Estland, maar net tegen de grens met Rusland. En ik wil de 10 toellen meters van de Russische grens. En daar zou een volksrepiebliek zijn uitgeroepen, wat is dat allemaal? Ja, het is een verhalen opgedoken in Maart in Estland zelf. Er is een website daar die propastop heet en die had een aantal groepjes ondeckt op telegram en v contacten. Dat is de soort Russische versie van Facebook. Groepjes die zichzelf volksrepiebliek Narva noemden en die zijden van jou, we gaan ons afschijden van Estland en de Russen zouden ons wel opnemen in de Russische federatie. Ja, zijn dan Russisch spreikende of geziende esten die daar wonen? Nou, het ding is, Narva is voor 95 procent Russisch spreikend. Dat is nog een overblijfsel uit de sovietijd. Dus er is altijd al eigenlijk al de jarenlang, al van voorpakweg de oorlog in Ukraine, een soort verhaal dat het het Narva scenario waarbij Russland zou ook Estland binnenvallen daar die Narva, stad en de omgevinger van veroveren en wat dan de reactie zou zijn van de naavoo. Want we mogen niet vergeten, Estland is een Europese land, het van de EU, maar ook van de naavoo. Ja, ja en als er daar een volksrepiebliek zou zijn, dat doet me denken aan wat er eerder al gebeurt, is bijvoorbeeld in de kaukazus en ja ook in de grenstreek bij Ukraine. Wanneer er zo gezegd een hele hoop groep Russisch spreken de mensen zeggen wij zijn een volksrepiebliek, best rustig kom als helpen, dan zou zo'n interventie legitim zijn of toch iets meer. Legitim volgens de Russen dan natuurlijk. Want in de dat de oorlog in Ukraine er sind dan bedoel ik die de enval in februari 2020, die kwam pas enkele dagen na de erkending door de Russische federatie van die volksrepieblikend Donetsk en Lohansk die waren al jaar voordien uitgeroepen, daarin het oosten van Ukraine ook door Russisch spreken de Ukraine. Ja ja ja, dus als er in het noorden dan van Estland zo'n nieuwe volksrepiebliek zou zijn, dan zou dat natuurlijk geopolitiek gevolgen kunnen hebben. Ik zeg zou zijn, alloewel heeft een belgische generaal nu gezegd dat die republiek bestaat. Ja en er daar op in de vandaan hier is ook de chef defensie, Friedrich van Sina hier een betrokken geraakt, met name een interview dat hij vorig weekend gegeven heeft aan de suar. En daarin stond een zinnetje en een riksopsomingen van bedrijgingen die komen vanuit de Russische federatie. Stond van ze hebben zomete ook die volksrepieblik Narva Erkend. Dus de Russische federatie? Ja, dat is een beetje onduidelijk in dat interview. We hebben een verklaring gevraagd aan de persdienst van defensie en daar zijn we van ja nee dat was niet de bedoeling, het is eigenlijk gewoon als een mogelijk bedrijging dat het vermaald wordt hierkending. Ja. Dus we zitten met geruchten die al jaren lang spelen over een mogelijke nieuwe volksrepiebliek van Russisch geziende mensen in Estland, dan heb je een interview van een belje zich general waar misschien iets fout gezittert is en dan schiet een de Russische zelf in actie. Ja, want er was een bericht op X, de ambassade van Russland in Brussel, die was heel bos over dat interview van Sina en die zijde van Jaller is geilmaagd in sprake van een erkending door ons van die volksrepieblik Narva wij zijn braven, Russen, wij zijn helemaal geen bedrijgingen en ze weiden, je moet weten die sociale media profiele van ambassades, dat klinkt misschien heel hoog draavend en diplomatisch en zo verder, maar dat zijn puren propaganda kanalen geworden over bij je jaren. Dus die greepen dat helemaal aan natuurlijk om ja een proberen in een weg te drijven tussen de belgese bevolking en defensie. Ja, want voor alle duidelijkheid, de Russen hebben die volksrepiebliek niet erkend, daar breuut niks op dit moment. Er is geen erkending van een volksrepieblik Narva, er is zelfs geen volksrepieblik Narva die bestaat gewoon niet. Maar eigenlijk achteraf gezien, bleek heel dat vergaal van die kleine groepjes die zolder een volksrepieblik Narva uitgeroepen hebben, en ze werden ook maar ja en soort slechte voor enkele timpallen mensen uitgevoerd in deze informatiekampagne te zijn, waar veelt er veel aandacht aan besteten, dat vindt dan ook in Estland zelf. De bergermeester van Narva was zeer onthooghond en geergert dat hij aan verschillende internationale media moest gaan uitleggen dat er helemaal geen sprake is van een volksrepieblik Narva. Maar het is natuurlijk ja dat is de bedoeling van die hydroologsvoering natuurlijk voor een stuk. Het is ook nog de vraag natuurlijk, wie zet er helemaal precies achter die kleine, deze informatiegroepjes die dan op telegram en vkontakte opdoken, waar dat dan de Russische geheimediensten of zo verder. En daar blijkt eigenlijk ook dat eerder waarschijnlijk de pijlen wijzen naar een kleine Russische partij het andere Russland van Liemannof, een soort nationalistisch bosje vistische partij de nasbols worden genoemd, ultranationalistisch en die zouden hier achter gezeten hebben een soort japto. met trookampagne, met hielven, miem's, met katjes en z'n werder. Misschien allemaal veel te eindigenomen. Tot het is ook belandt in een interview met Chefdevens. Dat is dan heel dubbel, dus het bestaat niet. Maar eigenlijk zouden de Russen. dat er zoveel mogelijk over gesproken wordt om een wicht te drijven. Dus een al en na voor partners in ons land en defensie, een gasomador. Als er dan zo'n foutje opduikt in onze pers van een generaal, dan ga ze dat helemaal uit spelen. Wat is dat nu een bedoeling? Pesterien? Dat is gewoon letterlijk zoals je zegt. Het bedoeling geslaakt. We zijn er over bezig ook hier in dit programma. Maar voornaamlijk, ter gerustelling. Er is geen volksre publiek naar vanaf in Estland. Er zit geen sluimerende onafhankelijke staat. Die zich uitroepen tot volksre publiek. Raam te komen, nee, dat is niet zo. En laat staan dat die erkant zijn door de Russische federatie. Wat dan waarschijnlijk in het dat zo leiden tot hun militaire in Van? Een verzonnen volksre publiek in Estland, waar nog tans ook wel veel vlagen en emblemen van geseerke leert of het gesugereerd werden. In die groepen je kan het allemaal ook nalezen. En bekijken op onze website in de app van Vertén News. Wat is begonnen als een handvoll miem's op sociale media, uitgegroeid tot een bron van onrust tot bij onze chef-defensie. Rinne, en Marie, dank je wel. Geen probleem. Het uur van de warheid. De Vertén News check. In deze grote Vertén check-weken kan hij niet ombreken. Gelopen trotter en huismust de gelijkertijd. Tim Paolschuil morgen. Morgen. De chef van de Vertén News met nieuws uit het hele wereld. Maar ook van onder zijn eigen kerktoren. Je neemt als om te beginnen weer naar Zuid-Libannon, want Tim, daar zijn honderden dorpen gewoond van de kaart verdwenen. Litterlijk Apple Maps heeft ze weggehaald. Het is op die kaart in het dat verdacht leeg als het om plaatsnamen in Zuid-Libannon. Dat is ook verschillende influencers op sociale media opgevallen. De kaart van Zuid-Libannon heeft inderdaad geen name meer van dorpen. Of bijna geen influencer op Instagram een tek, zien daarin een maneur van Apple om Israel te steunen. Israel houdt leelijk huis in Zuid-Libannon. Het effectief dorpen platlecht om een buffersone aan te leggen, zoals in Gaza heeft gedaan. En Apple zou daar aan meer werken. In de comments bij de filmpjes lees je zelfs dat Apple meedoet aan Geno's Siden. Dan is de vraag voor een fact checkredactie. Is dat ook waar, Tim? Het is echt waar dat plaatsnamen dorpst namen heel schaars zijn. In Zuid-Libannon op Apple Maps. We hebben Apple Maps bednaderd en gevraagd hoe dat komt. Een hele baas van onze redactie legt uit wat hun reactie was. Apple laten us weten dat die dorpen in Zuid-Libannon vroeger ook al ompraken op de kaarten. Apple zegt ook dat ook op andere plaatsen in de wereld die kaarten vaak niet volledig zijn. De Libanese krant L'Oreal-Jews sprake ook met een vormalige Apple-ingenieur. Ook hij bevestigd dat Apple nooit beschikten over een uitgewijde database van Libannon. Het klopt ook dat streken in Nord-Libannon opvallend leeg zijn. Ook streken in bijvoorbeeld Jemen of Nord-Canada. Apple ontkend uit de rukkelijkste namensouder hebben we er weiderst. Omdat we op andere plekken plaatsnamen soms ombreken vinden we dat geen bewijs dat Apple namensouder weiderd hebben in Zuid-Libannon om Israel terwillet te zijn. Israel zal waarschijnlijk geen buffers zonen willen in Nord. Canada ga ik toch geven vanuit. Er zijn nog lege plekken op de kaarten van Apple Maps. Maar het antwoord van Apple mag toch wel verrassen. Eigenlijk zegt Apple, wij hebben slechte kaarten. De plaatsnamen in Zuid-Libannon zijn wel deel ik te zien bij andere digitale kaartenmakers. De bewering dat de Apple-kaartenmakers aan de kant van Israel staan om van al ze weg te moffelen, daarover moeten we zeggen. Geen bewijs, het zijn eigenlijk gewoon geen goede kaarten. We gaan naar de verenigde state Tim, want daar wonen mensen die heel lang gaan blijven leven. Onder andere een zikker Brian Johnson, 48 jaar en er eigen zeggen, fitter dan zijn eigen kinderen. Hij is een biohacker en op Instagram, noemt hij zichzelf de gezonste non-cool van onze milkweg. Het is meergen. Dat geldt het eindelijk in de knalk. Lowering, we rest in haar weep, bijvoorbeeld. Het is de singtel, het beste actie van het ding. En dan geeft hij tips om je hartslag te verlagen. Zon ze in andere biohackers geloven dat je de biohie van je lichaam kan hacken, dat je dat in ik kan op inbreken om zo langer te leven. Maar je kunt het Johnson denken dat hij 2400 zal halen. Als ik al die tijd een pensioen krijg, wil ik daar ook wel vroeg aan. En hoe denkt je dan dat jaar, wat is het, 2400 gaan halen, praktisch? Door niet dood te gaan, zeg ik, die. Op tijd te gaan slapen, minder op je gsm, te zitten gezond. Het is allemaal uitstekende advies, maar ook door bijvoorbeeld plasmatransfusies met zijn zol, dat is al wat extremer. En ook door heel veel supplementen te nemen dat zijn mineralen, vitaminis en dergelijke en er verkoppt ook zelf een mix van een hele resum supplementen. Pillens, dus of drankjes, geen geneesmiddelen, maar allerlei stoffen die goed zouden zijn vitaminis mineralen. Ja, als je daar door zo uit kan worden is de vraag werkt dat echt hem. Dat heeft juist een vijanes voor religie aan een paar expers. Supplementen moet je eigenlijk alleen nemen als een bewezen te kort hebt, aan een of andere stoffen. En dat bespreken aan best met je huisarts. Nu zouden supplementen op zichzelf ook niet schadelijk moeten zijn, maar er is weinig onderzoek naar wat er gebeurt als je veel van die stoffen tegelijk in neemt. Dan is er misschien toch wel risico op schade aan de lever of de nieren. Als je boven die na echte geneesmiddelen zo nemen, dan is er de risico dat al die extra pillen gaan interfereren met de werking van die geneesmiddelen. En te de slotten, er is gewoon geen witte schappelijk beweest dat veel supplementen en nemen echt het leven zou verlengen. Ja, supplementen eten als snoep goed. All the hours was waard aan die hei stedje. Omnodig misschien gevaarlijk en vooral geen bewijs dat het helpt, maar we houden het in de gaten. We maken een afspraak in onze fact checkerbriek met jou en met Brian Johnson in het jaar 21-40. Dat is de volg mijn postkoten. Tim, iets helemaal anders. We blijven op de veer de nieuwsere dactie heel dicht bij eigen huis, want onze collega Tim Verhijden, die heeft de goede gouverneur van de nationale bank, uit de terzake studio gegooid. Wat is dat allemaal? Omdat de gouverneur bepaalde winstgeven de beleggingen, geheimhoudt voor de gewone burgers. En jij jij? Tim Verhijden heeft hem erover geïnterfield en toen de goede gouverneur, maar bleef Lignen heeft Tim Verhijden de goede gouverneur uit de studio gegooid. Tim Verhijden kan absoluut niet tegen onrechtvaardigheid, hij is een echte strijder voor de gewone man. Zo kennen we onze collega wat van de goede gouverneur daar? Die vond dat prima. Die was helemaal keem. Want het is natuurlijk allemaal niet waar. Het zijn feekbeelden. Ververendere is dat je met die beelden naar beleggingen wordt gelokt, die dan de goede gouverneur van de nationale bank, zo gezegd zou geheimhouden. We zijn toch gecontacteerd door een getuigen, die zegt ja, ik had wel mijn twijfels. Ik dacht wel dat het niet waar kon zijn, maar ik heb toch een klein bedrag overgeschreven. Ja, geldt kwijt natuurlijk. Ja, dat Tim daar niet blij mee is, kan ik me voorstellen, maar de nationale bank hoe reageeren zij hierop? Het is een heel lastig want een goede gouverneur duikt voorduurend op in clips voor napp beleggingen. Voordigt er verder van daal benadrukt daarom voor eenzaam voor altijd het volgende? De nationale bank van België heeft nooit financiële advies. We vragen ook niet om financiële gegeven telefoones en we gaan ook geen contact opnemen om te vragen om software te installeren. Dat gaat het wel degelijk om om fishing. We merken wel dat er veel fishing in omloop is. Al in dit jaar hebben we al 270 meldingingen gekregen. Dat gaat dan vooral over misbruik van de nationale bank of van onze goeferneur Pierre Wunch. De nationale bank heeft zelfs een tool om op actief op zoek te gaan naar zo'n kefishing-advertensies. En omdat Facebook meta betaald wordt voor die advertensies, zou het toch logisch zijn dat ze is wat meer verantwoordelijkheid zouden nemen voor wat er allemaal mee misgaat. Ik vraag me toch af of er geen parlementslit is in België dat er over een verstandige voorstel zou willen uitwerken. Hoe vaak betijden ze het checkweek al gehoord hebben. Maar meta-wehoren zijn niet, we zien ze niet. Ik denk dat dat er veel werk aan de winkel is. Maar goed. Tim verheidige vocht de goeferneur van de nationale bank, die ons beleggingstips geeft daarvoor moeten we zeggen. Er wordt veel genoegend in ons. Nee, het is vereselijk. Geef je geld er niet aan, ga er niet op in, nooit. Maar dan ook nooit doet de nationale bank. En ook Tim verheiden. En een investeringstvoordsel dat je moet geloven allemaal fishing. Tim waar kunnen we alles naalijzen. Of de checkpagnen van Verteni's. Maar we lasteren deze dagen ook een nieuw kanaal op Instagram en TikTok. Verteni's. Check volgens bescherm jezelf tegen fake informatie op sociale meten. Dat blijven we doen tot volgende keer Tim. Tot volgende keer, dankz'n. Zo, dat was dit uur van de waarheid. Maar je kan alle iedere podcast. En dat waren er deze week al vijf op een rij. Herbe luisteren in de app van Verde. Max, heel graag tot volgende keer.