Melike Aslan: Çocuklarda Tuvalet Sorunlarına Duyusal Bakış | Sensory Integration & Child Development | E018

Merhaba, Ben Kıllik, Psikolog, Çalatuba, Selveroğlu. Çocuğun dünyasına eşik edenler podcastine hoş geldiniz. Bu programda çocukların gelişim yolculuğunda onları eşik eden kişilerle hem ebe veynler hem de professioneller için ilham veci sohbetler gerçekleştireceğiz. Kazırsanız, Çocuğun dünyasına dair dilin bir yolculuğa çıkalım. Merbalar Çocuğun dünyasına eşik edenler podcastinin 18. bölümüne hoş geldiniz. Bugün aslında hepinizin çok ihtiyacı olan bir konu hakkında sohbet etmek üzere çok değerli, arkadaşım, çok sevdiğim arkadaşım. Arka terapiz melike aslında daha vettim. Çocukları tuvalet sorunlarını duysal, bıkış hakkında sohbet edeceğiz. Neden bu konuyu seçtik? Hep böyle çevinize duyuyorsunuz, sosyal medyada görüyorsunuz, çocuğum tuvalete hazır mı? Burada daha çok işaretleri, fiziksel işaretler olarak alıyoruz ama duysal işaretleri de ihtiyacımız var. Bu konunun uzmanı sevgili melike'den dinleyeceğiz. Hoş geldin melike. Hoş bulduk sevgili çağla ve çok değerli dinleyiciler hem bir dostun olarak hem de birlikte dersek temansı halinde çalıştığımız çok kıymet verdim bir uzman olarak. Beni bugün buraya davet etmen ve bu alını açman, benim için çok çok önemli, bunun için sana çok teşekkür ederim. Öncelikle bir nasılsın, biraz heyecanlısın sanırım. Bende birazcık heyecanlayayım çünkü konumuz çok berin ve ebebeynlerin çok merak ettiği bir konu. Herkesin de böyle kafasında soru işaretleri olduğu bir konu, çünkü tuvalet sorunu ile ilgili önceden destek alan olmuyor. Tuvalet sorununda kriz yaşadıktan sonra destek alanlar oluyor. O yüzden önce bir nasılsınla başlayayım sonra konuya hızlıca girelim istersen. Nasılım, evet biraz heyecanlayayım çünkü ben de istifa böyle bir deneyim yaşıyorum. Kendime günlerdir buna hazırladım, gelirken de böyle çok sakin tatlı bir yoldan yürüyerek buraya geldim. Ben de benzer şeyleri düşündüm, bu konu neden bugün burada konuşulacak ya da bunu neden ben konuşacağım, işte kendi tuvalet deneyimlerim nasıl oldu ya da çocuklarla ilgili süreçleri nasıl yönettim. Bugün burada konuşacağım şeylerle ilgili benim hatalarım yanlışlarım neler oldu, sonradan fark ettiğim şeyler neler oldu, kendime daha yoğurganize de bilme kadına bunları da uzun uzun düşündüm. Umarım bugün burada konuştukça da başka pencereler aradığı biliriz. Şimdi burada oza özellikle şeyden başlayalım istiyorum. Şimdi çocuklarla ilgili tuvalet eğitimine ya da tuvalet sürecine başlarken eğitim gelisini kullananlar var, kullanmayanlar var. Şimdi tuvalet aslında herkesin hayatında doğal bir süreç eğitime ihtiyacı var mı yok mu ayrı bir soru. Fakat genel yaygın tanıma göre bakalım, çocukların tuvalet eğitiminde başlamadan önce duysal olarak hazır olduklarını, fiziksel hazırlıyor herkes biliyor. Social Media'dan, internet'tan, kitaplardan araştırıp okuyabilirler de bir yandan da duysal olarak hazır oldukları nasıl anlar eve veiner. Şöyle diyelim, bir çocuğun tuvalete duysal olarak hazır olduklarını aslında itisal bir orkestirinin ahinkle çalmaya başlaması gibi düşünebilirsiniz. Neden böyle? Çünkü aslında orada her ensturuman bir duyu organla temsil ediyor ve işte mesane bağırsaklar kendi kendine bir ritim tutuyor, sinir sistemi aslında buritimi algılıyor. Birin çaltı ise tıpkı bir orkestir her şef gibi tüm bu durumu organize ediyor. Haliyle bu uyum bir çocuğun bedenini, zihnine bir sonraki gelişimde sınavına doğru da yönlendiren bir yerde. Şimdi biraz bu orkestir nasıl bir araya geliyor, o kısmı deyince kolursak, bir çocuğun tuvalet eğitiminde başlaması için çevresinden ve kendi bedeninden gelen duysal sinyalleri organize edebilmek becerisine sahip olması lazım. Yani bu nasında bedensel farkındalığın çiçek açması gibi tanımlayabiliriz. Çünkü hani nasıl ki bir çiçek büyümek için toprağın suya güneşe ihtiyaç duyuyor, çocuk da süredi yönetebilmek için tüm bu duysal ve duysal koşulları sağlamak zorunda. Şimdi ilk işaret tabii ki dedeki gelen sinyalleri anlamaya başlaması. İşte mesanemde olduğunda ne oluyor, bağırsak hareketleri başladığında neler oluyor. İtisel olarak bu dürtüler nereden geliyor, neden kaynaklanıyor, haliyle bilinç altı çocuğa devamlı uyarı gönderiyor. Yani diyor ki "hey bir dakika bedeninde bir şeyler oluyor ve sen buna dikkat etmelisin gibi." Aynı zamanda çocuk çevresinden gelen mesajları da algılımayı başlıyor. Tuvaletin ne olduğunu merak ediyor, bez ne işe yarıyor, annem babam niye böyle davranıyor, tuvaletle ne yapıyorlar gibi konular aslında çocuğun merakını uyandıran bir yerde canlanıyor. Ve dış dünyayı keşfetmeye başlayarak kendi iç dünyasında anlamlandırıyor. Yani tuvalete kullanmak neden insanlar için bu kadar önemli sorusu gitgide çocuğun zihninde belirmeye başlayan bir yerde. Ve haliyle bu da çocuğun gelişen bilişsel becerilerinin ve duygu sal farkındalığının da bir yansın asım. Çocuğun bir sanatçı gibi olduğunu düşünürsek kendi bedenini keşfetmeyle başlıyor. Her duysal deneyim, yeni bir renk katıyor, yeni bir dokunuş ekliyor. Ve sannedeki obasın çisi, atıyorum işte bağırsakların hareketlerinin verdiği rahatsızlık, bezin dolduğunda o hissetti, hiss. Çocuğun gitgide resimle yeni öyle reklamesiyle bir anlam buluyor. Haliyle bu boş kağıda yaptığı dokunuşlar, çocuğun kendi bedenini, zihnini ve duygu sal olgunluğunu da anlamlandırmasıyla çok paralar bir yerde. Başka bir perspektiften bakarsak da bir kontrol kavramının o dönemde daha geliştiğini fark ediyoruz. Çoğu kitaplarda mesela analı dönem olarak geçen bu dönemde çocuk artık ilk dediğimiz daha ilk hal arzularından ego dediğimiz bilinçli benlik arasında bir denge kurmaya başlamıyor, öğreniyor. Yani aslında dış güve, mesanenin kontrolü, fizyolojik bir başarı değil, aynı zamanda çocuğun hayatında bir balamsızlık, özgüvenin gelişmesiyle ilgili bir kilometre taşı niyetinde. Haliyle ebebeğin bu süreci, şevkatle desteklerse iyi bir yere evriliyor ama aşırı kontrol yada baskıyla da bu süreci bazen zedelene biliyor. Şimdi görevine ebebeğin için orkestirinin ahengini ayakoyudurmak, acelece olmadan, baskı yapmadan süreci planlamak, rehber olmak, çünkü çocuğun duysal olarak hazır olup olmadığını anlamak, o orkestirinin uyumunu dinlemek gibi bir yerde aslında. Bu yüzden bedansal ve duysal olarak hazır olduğunda zaten o symfoni siz anlıyorsunuz, acele etmeden symfoni dinlemeye açık olmak gerekiyor. Aslında çocuğun verdiği işaretlerden bahsediyorsun, çocuğun verdiği işaretler her konuda öyle, uykusu geldiği zaman da bir şekilde işaret veriyor, karnı acıktığı zaman da işaret veriyor. Bedandan gelen sinyalleri, çocuklar aslında dünyaya geldiğinde okumaya başlayıyorlar ve bize bunlar legili sinyalar veriyorlar. Biz bazen bu sinyalların üstüne kapatıyoruz ve çocuğun duymamasını sağlıyoruz. Mesela şey örneğinden, tuvaleta bağlayacağım yine ama mesela sen acıkmış sındır diye, aslında çocuk acıkmadan yemek gidirdiğimizde çocuğa şey söylüyorum ben. Sen bedeninden gelen sinyeli okuyamazsın, ben senin yerine daha iyi okurum, o zaman ben sana yedirim. Tuvalet için de öyle, şişin gelmiştir, kakan gelmiştir. Ya da bir tuvalete gidelim, ha birki gelmemiş mesela, çocuğun o kendi bedeniyle bağlantı kurmasını sağladığımızda ve bunu alan açtığımızda aslında o sinyalları çok daha iyi okuyabiliyoruz. Peki aileler diyeceğim ama çoğundukla anneler oluyor, işte bakın verenler diyeyim çünkü bazen bu tuvalet sürecinde aile büyükleri, bazen bakacağılar bazen öğretmenler bile sürecinde de aile olabiliyorlar. Tuvalet eğitimi verirken duysalı ihtiyaçların anlamalarına yardımcı ipuçların neler olabilir, nelere gördüklerinde hangi sinyalleri aldıklarında bu onlar için ipucu olmalı? Bu soruyu geçmeden önce az önceki kısımla ilgili bir şey söylemek istiyorum. Evet gözlemleyerek çocuğun ihtiyaçlarını okuyabiliriz ama bazen şey de çok sık görüyoruz çocuklarda. Mesela gerçekten tuvaleti var, kıvranıyor ama oyun o an onun için o kadar cezvedeci ki asla tuvalete gitmeyi istemiyor, yani onu bir zaman kaybolarak görüyor. Böyle durumlarda tabii ki bazen o beden okumasına da dişten bir etkenle yardımcı olmanın faydası var. Ya sanki tuvaletim var gibi görünüyor. İşte bir denemek ister misin? Genelde ben sayansa başladığımda mı, plakar çocukları sorarım. Başlamadan önce suya da tuvalete gitmek istiyor musun diye, yok yok iyiyim olur. Ama biraz böyle derin basınçla aktiviteleri verince hemen işte ben bir tuvalete gideyim kısmı geliyor. Bazen de hani olmasına rağmen istemiyor çıkmayı bir türlü odadan ve orada şeyi daha çok işliyorum çocukta. Hey şu karnım nağıtında bir yer var biliyor musun? Orada idrar kesesi diyorlar ya da bazen hani daha anlamayacaksa çiş oraya doluyor. Farkındır mısın? Şimdi neresi şurası mı falan yapıyor? Bak bak diyorum tam şurası. Bastanınca orada bir şey hissediyor musun? Evet, orada biliyor musun diyorum. Bazen şişko bir fil olabilir, bazen o filin hortumundan su boşaltmaya de ihtiyacı olabilir. Sende düşünüyorsun, acaba seni su orada doğmuş mudur? Olabilir, diyor mesela, hadi gidelim hortumundan su çıkacak mı? Sen bir bak gel diyorum mesela. Biraz daha oyun sallaştırarak, evet buna yönlendiriyorum. Çünkü aslında bu duyu da bizim temel olarak çalıştığımız bir yerde soruya geçecek olursak da, evet her çocuğun duysal işlemleme kapısıtısı çok farklı ve bunu mutlaka tuvalet kısmında da dikkatı almak gerekiyor. Neden, aileler bir kere bu süreçte çocuk bir esal ihtiyacını anlamalı ve bu ihtiyaçları uygun bir sıtretece çizmeli. Ama tabii ki bilemiyor muyuz? Evet, bilemiyoruz. Ne yapacağız, ilk olarak çocuğun bir duysal profilini anlamaya çalışacağız, aile olarak. Mesela benim çocuğumu rahatsız eden sesler neler, hangi dokulardan rahatsız oluyor, hangi kokulardan rahatsız, hangi hareketlere tepki veriyor, bunları biraz gözlemlemek gerek. Yine bazı çocuklar mesela duysal olarak daha hassasken bazıları daha fazla duysal uyaram arayabiliyor. Atıyorum tuvalet duysal hassasiyeti olan bir çocuk, tuvalet ortamında işte ışık, ses, doku gibi on sordan kolayca rahatsız olabilirken, duysal uyaranlara işi çok olan bir çocuk, daha fazla hareket ve dokumsal deneyim istiyor. Yine fiziksel ortam çocuk için çok önemli, çünkü ailelerde kulunya biraz yabancı olduğu için ikanlığını sılma teriyaller seçecekler konusunda kafaları karışık oluyor. İşte daha eğlenceli tuvalet görünümünde aparatlar bir sürü şey alınıyor eve, bazen bunlar da çocuk için kaba karıştırıcı olabiliyor. Aslında burada hep daha sakin bir ortam ve daha minimal şekilde bir ortam hazırlamak gerekir. Örneğin ilk tuvalet geçeşi için şu çok eğlenceli bir klozet koymak, her yerine her düğmesine basıldığında farklı sesler çıkaran ya da farklı dokular barındıran bir şey de çocuk için ilkanda tedirgin edici olabiliyor. Yine aslında çok basit stratejiler var burada, yani çok basit bir taburayla ayak yüksekliğine desteklemekten tutunda, işte dokusunlar rahatsız olduğu tuvalet kağıdı yerine daha yumuşak dokulu, daha hoşuna giden bir tuvalet kağıdı kullanmak. İşte çok zor çıkan kayafetler yerine çocuğunda her rahat indirip çıkarabileceği pantolonlar, iç çamışırları tercih edilmesi her aşığımda da önemli. Haleyle bir rutin yine burada devreye giriyor, çocuğun hani biolojik saati, tuvalete gitme zamanına gözlemlemek önemli. Yine bazen işte zamanlayıcılar kullanmak, çocuğun sevdiği bir şarkıya tuvalete geçeceğiz, aslında kullanmak ya da o şarkıya tuvalete uygulu vesilemek, duysal düzende meyardımcı olabiliyor. Bazen işte bu buçuk farkındalığın arttıran aktiviteler, ne bileyim bazı çocuklar daha fazla derin uyaraları sevdiği için, işte zıplamak, atlamak, tırmanmak, gün içerisindeki çocuğun oyunlarına yayılabiler, büyük kaskoruplarını çalıştırmaya dair aktiviteler. Bazı çocuklar daha böyle basınçlak devitelerin sever, işte yine o gün delik olumlardaki yaslıklar arasına sıkıştırmalar ya da taşıyabileceği ağırlık da ki nesneleri itmek, çekmek, sürüklemek gibi aktivitelerin yaşam alınla dahil edilmesi önemli. Ve her ne olursa olsun tuvaletle ilgili yapılan her davranışın çocuğa geri bildiriminin verilmesi de bence burada önemli. Yani iyi bir dokunuş, işte sozel olarak pozitif bir soğuyla yine çocuğun olumlu davranışını devam ettiren bir yerde yaralabilir. Tabii ki bu noktada ebebeğinin kendi duysal profilini anlaması da çok önemli, yine iş bize geliyor ama stres seviyemiz ne durumda, sakin mıyız, sabırlı mıyız, esnek bir mıyız bunlara bakmak yine bizim açımızdan önemi arz ediyor. Çünkü biz er kendisitesinizi bu noktada iyi yönetabilirsek çocuğa daha iyi yardımcı olabiliyoruz. Ve haliyle bu illa ki ilk safarda başarıyla sonuçlanabilecek bir süreçte değil. Çocuğun bir eser farklılığını kabul edeceğiz, bu farklılıkları bazen avantaj haline getireceğiz. Ve duysal farkındalık çocuğun aslında gelişimsel dönüm noktasında daha sağlıklı bir şekilde ilerlemesine yardımcı olacak. Burada şunu da sorayım istiyorum, iki tane şey geldi aklıma, bunlardan bir tanesi bazen çocukların çok sevdiği yanından eksik etmediği hatta anaukunu götürdüğü eşyalar oluyor ya da oyuncaklar oluyor. Bu tuvalet eğitimi sürecinde de mesela şey diyor, sevdiğim ayıcığımda gelsin ben onunla beraber çeşi yapmak istiyorum. Ya da işte çok sevdiğim benim oyuncağım var, o da benimle beraber kaka yapsın, o da yapsın, önce o yapsın, sonra ben yapayım falan diyor. Bunlar da destekleyici olur mu? Önce onu sorayım. Tabii ki bunların desteklanmasında hiçbir sakınca yok. Yani yanında o sevdiği ayıcının olması tuvalet yaptığı ortamda çok sevdiği bir görselin yer alması, sevdiği bir şarkının arka fonda açık olması. Yani bunlar kesinlikle kesin kuralar olarak değerlendirmemeli. Çocuğun ihtiyacına uygun şekilde hepsi ortamda düzandenebilir. Bir diğer durumda şey mesela o sürece eşlik edene bebeğenler mesela tuvalet süreciyle ilgili bilgi almak isteyen destek almak isteyen ne bebeğenlerin sordu. Sizce hazır mı? Sorusuna ben genelde siz hazır mısınız diye cevap veriyorum. Ya buradan bu sürecin içinde bazen bizim özellikle kültürünüzde temizlik çok önemli bir yerde ya. Ortam bazen batabiliyor yani o çocuğun bazen kaçırmaları olabiliyor bazen yetişemediği durumlarda işte kıyafeti üstübaşı bazen böyle halıları kaldırdık falan diye bir operasyonu anlamda bir şeyler yapmaya çalışan ebebeğenler oluyor. O yüzden bu sürecisi hazır mısınız sorusu bence çok oynam diye çünkü ebebeğenlerin hayatında geriliminle olduğuma sakır kocayı çıksın da çok gergin bir zaman diyelim ki ya da iş hayatlarında zorluk yaşadıkları bir dönem. Bu süreçte çocuğa gerçekten sakinlikle eşlik edebilecek mi verme ya duysan anlamda özellikle sinir sistemiyle ilgili bunda sormak istiyorum mesela çok gergin bir ebebeğen ya da bakın veren diyeyim. Bu süreçte çocuk değilim ki bu sürece fiziksel anlamda hazır her şey yolunda bütün işaretleri de aldı tamam süper ama burada ebebeğen çok gergin. Yani en ofak bir şey de tolerasyonu çok düşük. Kızımaya çok yatkın bir yerde ya bu anlatmıştım sana bunu böyle yapmayorduk daha demin yaptığın biraz önce yaptığın halde nasıl bu kadar kaçırabilirsin diyeyim aslında böyle çocuğu suçlayan yargılayan bir değildi bu sefer de çocuk da tutmalar başlıyor. O yüzden ebebeğinin hazır olması duysan anlamda hazır olması sinir sistemi hazır olması neden çok önemli bir onu sorayım istedim. Bence çok önemli ve güzel bir soru bu. Çünkü hep çocuk üzerinden konuşuyoruz ama esas nokta biz de neler oluyor kısımla bakmak. Söyle deyin noktalar çok gerçekçe örnekler, zaten bakalarda da çok sıklıkla görüyoruz. Aile de özellikle tüken niçlik kısımında bize başvuruyorlar ve geliyorlar. Yani biz ne yaptıysak bunu çözemedik her yolu denedik. Şunu şunu bile yaptık, inanabiliyor musunuz gibi ve yok yani olmuyor bu. Yani sıvar bu çocuğun tuvaletleri ilgili inanmış bir şey bilmiyoruz ve artık uç noktada şeyler işte defalarca yapılanlanmanlar, fitil, uygulamaları ve sahire yani ki aile ve çocuk için durum tamamen krize dönüşmüş oluyor. Ve bu noktada hep işte az önce bahsettiğimiz o içten gelen sinirleri okumakısına var ya bir kere bu ebebeğinin ne kadar kendi içsel sinirleri okuyabilen yerdeler bunu bir dağirlendirmek lazım. Çünkü temel olarak çocuğun bunu okuması bizi sürece hazırlayan şey, ama bakıyorsunuz anne çok yoğun çalışıyor, baba çok yoğun çalışıyor, zihinleri çok yoğun, zihinleri yoğun olduğu için kendi bedanleriyle buluştukları anlar nere değilse hiç yok. Günü içerisinde atıyorum işte toplantı da dört saat kalıyor ama tuvaleti geldiği halde toplantıya bir mole vermiyor ya da susamış oluyor, susamasını görmezden geliyor. Ya da atıyorum, duygusal olarak çok yüklenmiş oluyor ama kendin asla bir mole vermiyor. Şimdi böyle bir ebebeğinin rol modale olduğu yerde, çocuk ne kadar kendi iç sinirleri okuyabilir ki işte eve geliniyor, yemek ve sahire her şey böyle bir program dahilinde, düzenin akışın hiç bozulmaması isteniyor. Anneler genelde böyle o temizlikle ilgili kaygılar çok ön plan da hareket ediyor bazen babalarda bu olabiliyor. Haliyle hiç kimse şunu yapmıyor mesela ya bir hakkı tamam ev davını kollabilir ama şu an benim bir kahve içmeye ihtiyacım var. Ben bir kahve içim, sana da istediğin meyve suyuna hazırlamamı ister misin? Yani esnemeyi görmek çocuk için, bu bazen işte evet kışın doldurma yenilmez gibi ama hani yenilersen olur, kısmına da bazen bakmak gerekiyor. Yani bence ben de iki çocuğum var, diyeseler de mesela da hasta olduklarını düşünüyorum yani bazen böyle bizlerin de ufak yerlerde esnedeğini görmek, çocuklara iyi geliyor ama bu şey değil. Yani işte kural vardı, kuralı bozduk, bizim evimiz kuralı bir yer tabii ki bazı kurallar olacak hayatımızda, hep var. Ama bu kadar da katı bir yerden bakmamak gerektiğini düşünüyorum. Diğer taraftan da, duygusal dengeyi korumak bizim için çok önemli. Yani bizim çocukluk denemlerimiz nasıl da, tuvalet değil gibi. Atıyorum işte bizim ebeveynimizin bize karşı yaklaşma nasıl da, sabırlı meydı, kapsayıcı meydı, yoksa daha baskıcı eleştirer bir yerde meydı. Ya da benim bugünkü ebeveynlik tarzıma, anne babamın tarzı ne derece yansıyor, özellikle tuvalet konusunda. Yine kendi duygum ne? Çocuğu muvanda ağladığında bu beni niye bu kadar zorluyor? Ya da ben niye bu kadar çıkan bir şey hissediyorum, bazen dönüp buraları bakmak gerekiyor. Yani yapabiliyorsak bir çıkıp, birkaç nefes alıp vermek, çocuğa, o ilk tepkiyi vermeden. Yani çok mümkünse beş on dakika bir meditasyon yapmak, yapabildiğimiz ölçüde çok şartları düzenlemeye gerek yok, oturduğunuz yerde yattığınız yerde de bu olabilir. Biraz gevşeme egizahesizi yapmak mesela, zihinsel dayanıklılığı daha arttırabilir, çocukla ilişkiyi de daha iyi bir yere taşıyabilir. Yine, her ki gerçekten çok zorluyorsa bu süreç, size ebeveyn olarak ne yapacağız, kendimiz için de bir destek arayışına geleceğiz. Bir psikoluktan destek alınabilir, bazen bir psikiatistan destek alınabilir, yani sorunu, çok yonlu olarak ele almak önemli. Ben sandığı şeyde ilgili haleleri aynı deneyimi yaşamış, başka hale ile konuşmak. Bunu ben yapıyorum mesela işte, hale geliyor. Düğüm ki falanca ilam da vardı, onlar da ben zahir bir süreç yaşamışla ister misiniz görüşmeyi. Diğer haleyle de izin alarak konuşturuyorum mesela, tek olmadıklarına anlıyorlar çünkü şey gibi olduğu halelerde, hani çocuk niye yapmıyor tuvaletini, tek bizimki yapmıyor ya da biz böyle bir sorun yaşıyoruz ve çok farklı versiyonlar oluyor bu tuvalet problemlerini. Yani özetle bu süreç de böyle bir maratomda değiliz ya da hemen sonuç almak zorunda değiliz, başarı odaklı olmak çok yıpratıcı bir şey. Yani süreç odaklı olmak lazım ve hiçbir ebebeyn kusursuz değil. İlaki yaptığımız ufak tefek hataları olacaktır, ama bunlar telaf etmek de her zaman mümkün. Ne yapacağız? Nazlı kollacağız, kendimizin de bir rey olduğunu unutmayacağız. Kendi iç huzurumuza odaklanacağız, bir huzurlu oldukça, çocukla huzurlu olacak, süreç daha güzel akıcak, bu yoğudurlukta da kendi hızında çocuğun gelişmesine izin vererek sabırı ve anlayışla eşlik edeceğiz. Böyle tatlı tatlı anlatırken şey düşündüm. Yani bunları söyleyen aslında ergotrip ismelike, bir yandan da annemelike ikisinin karması bir yerden geldi cevaplar. Burada şimdi birazcık daha teknik bir tarafa gideyim istiyorum. Şimdi benim bir çocuğum var, duysal hassasiyetleri var, yok bilmiyorum, duysal profilini de bilmiyorum. Ama ben bunun için bir alışveriş yapacağım. Bu alışverişi yaparken mesela işte nasıl bir külöz et alayım, birazcık bunlardan bahsettin. İşte böyle oturmalı üzerin aparatlar da oluyor, tuvaletin yan tarafına eklenen tuvaletler de oluyor böyle merdivenli çeşitler falan da var. Bunun yanında tuvalet kağıdından bahsettin, bazı çocuklar o dokudan hoşlanmıyorlar, belli tuvalet kağıdını hoşlanmıyorlar, bazı çocuklar şey yapıyor. Kaka yapmayacağım çok pis kokuyor, kokudan rahatsız oluyorlar. Bazı çocuklar oturduğu zaman içine düşeceğinden korkuyorlar ve oradan rahatsız oluyorlar. Daha çok sorum, daha fiziksel şartlar ile ilgili, ebevenler nasıl bir alışveriş yapsınlar, çocuğun duysal ihtiyacına göre ya da tuvaletin nasıl organize etsin var. Yani bu kısımdan bahsettilerimiz lazım. Evet, burası da hepimizin ilk aşamada zorlandığı bir nokta bence. Biraz o zaman sistem sistem bakalım. Önneğin dokunsala hassasiyete alalım. Şimdi bir çocuk için eğer dokunsa hassasiyetsiz konusuysa tuvalet kağıdının kıyafetlerin ya da tuvalet oturanın dokusu bir kere rahatsız edecek olabilir. Böyle bir durumda ne yapacağız? İşte bazen bu çocuk mesela o ıslaklık hissiyle alakalı çok yoğun bir kaygı da yaşayabilir. O esnada. Ya da temizlenme sürecinde de çok rahatsız hissedebilir. Çünkü dışarıdan da bir müdahale var. Kendisi henüz bu bu iceri yapacak donanımı da değil. Mesela yumuşak tuvalet kağıdı seçim olabilir ya da daha nemli mendiller kullanılabilir. Yine çocuğun en rahat edebileceği şekilde su bazı bir temizleme yöntemeye kullanılabilir. Olay çıkarılabilir ve yumuşak dokunu kıyafet tercih mesela bu dokunsala hassasiyetler için önemli. Yine günlük oyunlarda da ufak dokunsal oyunları eklemek iyi bir advantage olabilir. Yumuşak kumaşlar farklı dokunma tarihler ne bileyim işte otraş köpükleri ya da çeşitli işte köpükler, kumlar ve sayre oynamurları. Yani biraz o dokunsal sistemle ilgili çocuğu alıştırmalar güzel olur. Bazı çocuklarda buçuk farkındalıyla ilgili zorluklar yaşarlar tam o söylediğin noktada mesela tuvalet oturan da dengede oturan ama hissi. Çocuğu çok rahatsız eder. Ya da bucudunu doğru şekilde kontrol edemez o esnada. Ne yapacak hızlı mı ne bebeğim? Ayağını koyacağı bir tabura yani bu çocuğun boyuna göre tuvaletin yüksekliğine göre değişebilir ama kalça diz ayak doksana doksan derecede normal oturma pozisyonunda onu güvende hissettirecek şekilde bir tabura edinilebilir. -Bazı maklar da var olur. -Azamak da olur. Evet yani bu ailenin biraz seçimine bağlı çocukla da gidip bu alışverişi yapılabilir. Bu tamamen tercih ile ilgili. Yine tuvalet saate dedi ki biolojik saat atıyorum işte öyle daha sonra saat 2'de kaka geliyor diyelim. Mesela o saate kadar biraz daha bucud farkındalığını destekleyecek aktiviteler. Parka götürüp, sıçrama, atlama, zıplama aktiviteleri ya da böyle biraz daha o bahsettiğim sıkıştırmalı oyunların yapılması. Ve düzenli ritmi tutturmak da çocuğun aslında biraz bucudun dinlemeye öğrenmesine yardımcı olan yerde. Bazı çocuk da böyle dengeyi sağlamak da zorlanıyor ya da hareketi karşı daha duyarlı oluyor. Sabi tuturamıyor mesela tuvalet de ya da dengesiz hissediyor. İşte tek oturursam düşerim diye korkuyor. Bu noktada da kaymayan bir tuvalet aparatı önemli mesela. Bazıları çok çabuk kayıyor güveni vermiyor çocuğa ya da işte daha kenarından tutması olan güvenle oturmayı uzayı sağlayan oturaklar var. Mert vandasına gibi kenarında tutma yerleri oluyor. Yine gün içerisinde de bu çocukların dengesiz sistemini. Yani bizim destubüler sistem dediğimiz dengesiz sistemini biraz daha aktive edecek hareketlerle desteklerle. Su anlamıyorum mesela işte salıncaklarda, sallanmalar hareketli oyunlar. Biraz daha ritmik aktiviteler destekleyebilir. Sesle ilgili kısımlar var. Bunu da çok sık görüyoruz. İşte sifonun sesi, varnyodaki o sesin yankı yapması, çocuklar için çok rahatsız edecek olabiliyor. Kork ve kaygaya yol açabiliyor. Şimdi ilk heşemada sifonun sesine biraz alışana kadar illa sifonun çocuğun çekmesi gerekmiyor. Yani onu bir kenara bırakalım. Tuvaletten o çıktıktan sonra çekilebilir sifonun. Yine fonda hafif bir müzik olmasının bir sakınca su yok. Ya da o an çocuğu rahatlatıyorsa annenin bir şarkı söylemesi de olabilir. Bir süre işte sifonun ne olduğu basıldığında ne olduğu gibi alıştıralıştıra buralar çocuğa anlatılabilir. Koko kısımıyla ilgili evet tuvaletler kokabiliyor ve çocuklarda bu noktada haklı. Ama bazen bu koku ile ilgili çok baskın temizlik ürünlerini kullanmak. Yani baskın kokulu temizlik ürünlere, baskın kokulu bir ıslak mendiğinde çocuğu rahatsız edebilir. Bu yüzden bunların seçiminde hep böyle hafif kokan şeyler mesela işte lavanta falan önerliyor genelde ama her çocuk lavanta kokusunu da sevmeyebilir. Çocuğun sevdiği koku üstünden gitmek lazım. Farklı kokuları alışması için oyunlar içerisine farklı şeyler integri edilebilir işte ne bileyim lavantalı bir kese de olur. Berge mutlu bir kese de olur oyun materyallerin içinde de hangisinin rahatsız olduğunu da annet anlayabilir evveliyim. Gorsal kısımla gelince evet çok parlakışık olmasın. Karmaşık görseller olmasın. Bunlar çok dikkatli atıcığım. Yine aparatlarda çok böyle hani çocuk aparatları daha eğlenceli şeyleri barındırıyor ama dediğim gibi çok sanından solundan sarkan şeyler vesaire. Bunları gerek yok. Yani bunlar hiçbir zaman süreci daha yumuşatmayacak. Parle kışık yerine daha roş bir ışık belki tercih edilebilir. Minimalist bir ortam oluşturacağız. Çok aşırı desenle ya da işte böyle rengarenklü varken atları falan da bazen sıkıntı olabiliyor. Bazen de çocuğun neden kaçındığını anlayamayız ama duysal bir kaçınma vardır oradan. Yani tek bir şeye hassasiyeti yoktur ama çocuk birden fazla duysa duyaran nedeniyle aşırı bir yüklenmeye sahiptir ve inanılmaz bir direnç gösterir. O zamanda yine bazen sadece gidip tuvalete oturmayı dönemek. Yani illa bir şey yapmasına gerek yok. Gidip oturmak. Orada bir tuvalet hikâyesi oluşturmak gibi desteklenebilir işte eğlenceli oyunlar, hikâyeler üretilebilir. Tüm ki sabırla esnek olmaktan hep bahsediyoruz ama gerçekten artık durum sıkıntılı bir yerdeyse bir argot eripsiten destek almak, bir psikoloktan destek almak. Bazen çocuk gelişim, uzmanlarına danışmak sürece daha iyi bir yere teşeylilir. Burada şey kısımda çok önemli buluyorum. Çocuklar çok herken dönemde ekranım arosu kalıyorlar ve ekranda çok fazla görüntüler geliveriyor. Özellikle son zamanlarda daha büyük yaş gruplarında bu tuvalet tutma, tek başına tuvalete gidememe ya da işte tuvalette yalnız kalamam. gibi çocuklarda bu çok yoğun şekilde denk geldiği için burada söylemek gereği hissediyorum. Hatta bunun hekilinde yapılabilir kısımında çok düşündüm. Bir tane şey var. Yuh tuttuk, kitsa da çıkıyor bu. Şeke bir tuvalet diye bir şey. İşte bunun bir şarkısı var ve tuvaletten kesip kapalar çıkıyor. Eee diye bağırıyorlar falan gerçekten korkunç. Ve bunun izleyen çoğu çocukla ilgili bir tuvalet problemi gelişiyor. Yani ve bunu sorduğunda aleleriyo bizizletmiyoruz falan değil mi? Ama bir şekilde bu video geliyor, yapışıyor mesela. Yani bunun gibi içeriklerin de çok kontrollü olması gerekiyor. O an için çocuk hiç böyle bir korkuya kalga geliştirmemişken birden gördüğü görüntüyle ben başka bir şey ödenebiliyor. O yüzden hani buradan da bu diknotu söylemek istiyorum. Mutlaka ki çocukların izledikleri içerikleri kontrol edelim. Bazen bu kalga ve korkuların altında hiç beklemediğimiz bir şey çıkabiliyor. Bu gerçekten tuvaletten çıkan kafalardan bende muzdaribiyim. Tuvalet eğitimini çok güzel. Halde etmiş çocuklarda. Hatta büyük yaş grubunda. İyi kukul çığa çocuklarda. Ben artık tuvalete gitmek istemiyorum. Tuvaletten kafa çıkacak. Diyen çocukları oluyor. Burada anlattıklarını ek olarak mesleki alandan da bir iki tane ekleme yapmak istiyorum. Şimdi burada en bir soru sorayım. Hem de bir ekleme yapayım. Bunlardan bir tanesi. Aslında çocuğun duyursal ihtiyacı ile ilgili sinyallardan bahsettin yaşta. Koku ihtiyacı, belki dokunsa, salsiyeti ile ilgili bunu göre ortamı hazırlamak. Burada belki anahtar kelime güven. Çocuğun güvende hissedeceğim. Duyursal anlamda güvende hissedeceğim. Bir ortamı hazırlamak. Tuvalet sürecinde rahatlatan bir yer. Burada belki şu da ipuca olur mu? Bunu özellikle çok merak ettiğim için soruyorum. Çocuğun duyursal profiliği aslında ebemenin duyursal profiliği ilgili benzarlık taşıyordur muhtemelen. Yani mesela ben sordum zaman benimle kokuha salsiyetim vardı diyor anne baba. Belki buralarda kendi çocukluğunu ve kendi hassasiyetlerine bakarsa ebemenin. Onların için bir eferinans noktası oluşturabilir mi saçta? Ben de romantic okusunu hiç hoşlanmıyorum. Çocuğumda hoşlanmıyor. Ya da ben de oturduğum zaman sürekli hareket eden bir şeyde kendimi konforlulissetmiyorum. O yüzden sabitlenen bir yapara taldım çocuğum için. Ya da ben de işte belli dokunlardan hoşlanmıyorum. Ona göre şöyle kıyafetler alıyorum. Çocuğumda bana çok benziyor. Yani ebemenin aslında buraları gözden geçirip belki bir liste yapıp bunu göre bir yol oradası oluşturmak nasıl olur? Ya dersin. Evet bence bu kısım çok önemli. Kendim ile ilgili şöyle bir deneyimi paylaşmak istiyorum. Ben küçükken mesela bayranda toplu yatakların serildiği yerlerde herkes kalktıktan sonra yattıkları yastıkları koklardım. Yani böyle bir takıntım vardı. Bu uzun sürede devam etti. Kimseyle bunu paylaşmamıştım. Şu an bir sürü kişiyle paylaşmıyorum. Sonra kısım iki buçuk yaşındaydı. Ve biz böyle bir akraba topluluğuna gittik bayram. İşte herkes yatmış yataklar serildi. O esna da herkesin kahvaltıya indiği bir aralıktan. Onun gidip herkesin yastığını kokladığını fark ettim. Ve o an böyle çok şey olduğum ya. Nasıl ya bu kadar da geçiyor mu? Yani ben bundan kimseye bahsetmedim kimse bilmiyor ama kısım da aynı sıvar. İşte aslında bu kadar geçiyor. Yani bizde ne varsa orada olan şeyde o kadar belirgin. Ve bazen şunu da düşünüyorum. Bizde ola hatırlattıkları içinde zor oluyor bu süreçler. Yani bizde belki aynı asla siyetleri yaşıyorduk. Belki bizim gördüğümüz davranış tutun farklıydı. Çok benzerlerine denk geldim. Dışarıda tuvalete gelmiyor. Sonra annede ki ben de diyor. Dışarıda tuvalete gelmiyorum. Tamam, sen gelmiyorsun ama çocuk nasıl girecek? Yani yada dışarıda tuvaletlere girdiğinde aynı daha yoğun bir kaybı yaşıyor. Ama mikrop kapıcak pislenecek, kirlenecek. Evet öyle ama oluyor yani bunlara çok engel olmak mümkün değil. Sadece epeveynlere bunu şöyle anlatmak istiyorum. Mesela bir ormanda yürütüklüğünüzü hayal edin yürüyorsunuz. İşte bazı yollar dümdüz açık, bazı yollar, çakıllarla, dallarla kaplı. Adamlarınız dikkatlatmanız gerekir böyle bir yerde. Şimdi, duysal işlemlemi bozukluğu olan bir çocuk içinde aslında tuvaletle ilgili alışkanlıkları öğrenmek, bu çakıllarla doluyulda yürümmeye benziyor biraz. Yani her adımda bir öngel var, her döneme işte farklı bir meydan okuma var. Ama çocuğun da iyi bir rehbere ihtiyacılar. Şimdi, düşünün bazen dokunsa lasasiyet olan bir çocuk için hani kuştuğu çok yumuşak, tamam. Ama bazen o kuştuğu, o çocuk için bir diken kadar rahatsız edeceğim. Yani öyle bir alerk durma geçebilir. Bazen mesela işte o tuvalet ortama, işte sakin bir bahçede değil de o fırtınaların uvuldadığı bir yer gibi bir his verebilir. İşte o sifonu, sessiz, suyun, yankası, ürkütücü, korku verici bir yerde olabilir. Ama burada ebeveğinin çocuğa ya bir dakika tamam, bu bir fırtını ama kendi fırtının yönetmenin gücü de sen de kısının iyi şekilde verebilmesi önemli. Bazen çocuğun kendi vücudunun ihtiyacını anlaması hani sisli bir ormanda yol bulmak gibidir. Karnımı ağrıyor. İşte tuvaletemi gitmem gerekiyor benim şimdi. Bu yol bulmak çok zor. Yine ormanda bir hazine haritası olur ya. Vücudu keşfetmek de aslında onun bir parçası gibi. Ne yapıyor? Bir rutin oluşturuyor. Sabah kahvaltıdan sonra tuvalet zamanı bir hatırlatıcı. Olabilir. O haritadaki önemli bir fırçılarına eşlik edebilir. Yine tuvalet ortamı her zaman böyle çok güzel kokanlar. Çiçeklerle dolu bir bahçede değil yani çocuk için o anda hani yabancı bir ortamda karşılaştığı kötü bir koku gibi sinyal verebilir. Yine baktığımız zaman bir sürü uyarayacağıyla çocuk dolu taşdıkça aslında kendini böyle bir fırtının ortasında gibi hissedebilir. Haliyle daha çok direnç gösterbilir. Artık bardağı da olmuştur ve eklenen her bir damla her bir damla kabın iyice taşımış anlamına gelir. O yüzden biz eve veyinler ne yapacağız? İşte her kontrolden çıkmadan aslında. Yani o kap o kadar da olmadan destek ağlarımızı kuvvetlendirmek noktasında biraz daha uyanık olacağız. Ve her başlangıçta yani harika bir iş çıkardın işte. Bugün bunu yapıyorum ben çok güzel gibi destekçi olmak ve aslında hani o çocuğun kendi itsel oğulmanına keşfetme sürecinde çocuğun elindeki o hazine haritasında biraz nasıl okuyacağını, çocuğa gözlemek, çok kıymetli. Haliyle büyük başarıların sonuna ulaşmak için biraz buralarda belki zaman kaybedeceğiz, belki yorulacağız. Belki daha tüken demize hissedeceğiz. Ama sonunda olacak diyelim. Burada iki kontrolde ekleme yapayım. Bunlardan bir tanesi aslında bu süreç bazen tam dediğin gibi çakıl taşları, yürürmek gibi, engebeli bir yolda gitmek gibi. Bunu yaparken çocuğun uygularını da eşlik çok önemli eve veinler tarafından bazı yerlerde ya senin kaygılandığını görüyorum, şuna dokunmak seni çok kaygılandırıyor. Ya da bunun içine düşmekten çok enişelenin yosun. Aa, işte bir şey izledi diyelim. Tam da o izledi, söylediğim videolardan izledi. Ya tuvetin içinden gerçekten onlar çıkacak diye çok korkuyorsun. Anlıyorum diye. Daha duygusunu yanslam ve eşlik eden bir yerde olmak gerçekten çok önemli. Bir de buradan sevgili gülçin karakterinize sevgilerimi iletiyim. Ondan da bir tane yayın yaptık. O da eve vein övgüsünü konuştu. Eve vein övgüsünden de biraz bahsedeerek gülçinin altını sizde çok önemli bir nokta var. Özellikle küçük dönemdeki çocuklar. Övgünün tek kelime olanlarını çok anlamıyorlar. Harikasın, şahanesin. Ne kadar güzel kaka yaptım falan. Yani burada yaptığı şey yiğinde altını çizerek övgide bulunmak, çocuğun ne kadar aşamak ettiğini çocuğa gösteriyor. Ya mesela buraya oturmakta gerçekten çok zorlanıyordun. Artık oturabiliyorsun. Harikasın demek yerine daha iyi bir övgü. O yüzden yaptığı şey zorlandıkta sonra denemesini, denemeye şans vermesini, mücadele ettiğini, başarmak başarmamak, çok önemli değil. Tam da dediğin gibi aslında sürece odaklanmak. Buralar da çocuğun başlangıçtan bu yalan ne kadar aşamak ettiğini altını çizen övgüler vermek. Bir de duygusuna eşlik etmek gerçekten çok da yerli. Burada şeyden bahsettin. Aslında çocuğun çok zorlandığı yerlerde, bebeğinler yalnız değil bir uzmandan destek alabilirler dedin. Bu uzman, duyuyor bütün neme alanı da çalışan bir uzman olabilir. Çocuk rostralığında çalışan bir uzman alabilir. Buralar da duyursal hangi işaretleri görürlerse bir duyuyor bütün neme alanı da çalışan uzmandan destek alsınlar. Bir bunu soracağım. Bir de ailenin kafasında çok böyle işaret olarak böyle bir sorun çıktığı zaman muhakkak psikoloğa götürüyorlar ama duyuyor bütün neme alanı çalışan bir uzman çok akıllarına gelmiyor her zaman. Birinisi bu işaretleri gördükleri zaman duyuyor bütün nemeye neden gitsinler ya duyuyor bütün neme bu alanı da neden çalışıyor o kısmı, belki oturmayacaktır. Birazcık da onlardan bahsedeersen sevinirim. Şimdi duyursal işlemleme bozukluğu ya da duyursal hassasiyeti yüksek olan çocuklar için tuvalet ortamındaki ya da o dönemde yaşanan sürece ele alırsak bu duyursal bir aşırı yüklenme durumunu dönüşebilir dedik. Halili işte çocuk kaygı, biranç ve korku da geliştirdi. Çocuk bazı oheranlara başarı tepki veriyor. Kurma mekanizması olarak da kendine tuvalete girmeyi dahi reddediyor ya da bezden hiç çıkamıyor mesela. Bunların hepsinin altında duyursal bir şey olabilir mi? Kısımlı bir kere gözlerde etmemek lazım. Bu çalışan uzman arkadaşlar içinde böyle olmalı. Çocuğun iş dünyasını anlamaktan bahsettik. Hali ile daha keskin köşeleri yumuşattım. Ya da o yüksek seslere biraz daha azaltmak. Sürece daha kolay yaşanan bir yerde. Fakat burada artık şunu bilmek gerekiyor. Yani her çocuk farklı bir duyursal haritayla dünyaya geliyor. Ve atıyorum 3 çocuğunuz olabilir. İkisinde böyle bir sorun yaşamamış olabilirsiniz. Ama 3. de yaşıyorsunuzdur. Çünkü onun duyursal haritası farklıdır. Peki bize nasıl geliyorlar? Nasıl değerlendiriyoruz? Ve atıyorum sayanslarda neleri planlıyoruz. Sanırım biraz da buradları açarsan hepsine top bir cevap olur diye düşünüyorum. Burada hani bir sayansa gitmeye karar verdiler. Burada gidecekleri adres sanırım ergotalepistler ve fizotalepistler. Bir de galiba dil ve konuşma telepistleri de bu alanda çalışıyor. Aydılar çünkü kimden destek alacaklarında bilmiyorlar. Çünkü tuvalet sürecinde evde gerçekten büyük bir kahvus yaşanıyor. Ve inanılmaz çaresi hissediyorlar. Bu noktada kimden destek alsınlar? Ve bu destek neden işe yarıyor? Ben niye tuvalet sorun yaşayan çocuğu morrusağlı uzmanı yerine duyup tündemadan çalışan bir uzmana götürüyor. Şimdi her ki çocuğun yaşadığı tuvaletle ilgili sorun duysa olsa ve bundan eminsek atıyorum çalıştığımız uzman bizi yönlendirmiş olabilir ya da belki bu yayından sonra biz böyle bir farkındalıkta kazanmış olabiliriz. Olup da da evet, yani duyu bütünleme açısından çocuğun değerlendirmesi gerekliliği ortadadır. Peki, duyu bütünleme değerlendirmesinde kimden destek almak lazım? Ergotalepistler, fizotalepistler ve dil konuşma telepistleri duyu bütünleme alanı ile ilgili sertifikalı eğitimine tamamlamışsa. Yani bu alanda artık yetkinse evet çalışılabilir. Şimdi bir kastı tabii o evdeki düzenlemeler, fiziksel, düzenlemeler, daha ergotalepinin de çalıştığı kısım gibi görünsede. Diğer meslek alanları da bu noktada çok destekleyici işler çıkarıyorlar ve duyu bütünleme aslında hepimizin ortak noktası ve dirsek teması halinde çalıştığı bir yer ama dediğim gibi. Yani terapistin eğitimine ve sertifikalı olması önemli çünkü bu yoğun bir emek ve çaba gerektiriyor. Bazen bu tarş şeyler kötüye kullanılmada açık olabiliyor. O noktada aileler iyi bir araştırma yapmalı gidecekleri uzman noktası. Peki duyu bütünleme nasıl çalışıyor böyle bir süreçde? Yani ergotalepislerin uyguladıkları yaklaşımlardan bir tanesidir. Duyu bütünleme. Tek yaklaşım değil. Onu da bir antifaradası açılım. Çocuğun farklı duyu sal digileri işleme, organize etme kapasitesine o daklanarak aslında davranı sal ve fiziksel sorunları çözmeyi hedefliyoruz. Şimdi tuvalet sorunlarına baktığımızda evet duysal hassasiyetler ön planda ama bazen gözden kaçan motor planlama zorluklarından kaynaklanıyor olabilir. Bazen çevresel faktorlardan kaynaklanıyor olabilir. Biz bunları nasıl değerlendireceğiz? Şimdi burada ölümüzde çıkan bir sorun var. Ama altındaki nedenleri tanımlamak işte orada uzmanlık devre giriyor. Ve bence en önemli olan kısmı bu çünkü hiçbir çocuğun dışarıdan sadece klinik bir gözlemle tuvaletle ilgili duysal bir zorluğu var ya da yok anlamak mümkün değil. Bunun için detaylı bir teslime yapmak önemli diye düşünüyorum. Çünkü evet duysal profilini değerlendirdiğimiz bir sürü test ve ölçekler var. Ailelere gelmeden bunları zaten hazır doldurup gelmelerini istiyoruz. Ama bizim daha alt parametreleri değerlendirdiğimiz mesela iş itsel kısmı baktığımız, kokuyla ilgili kısmlara baktığımız, motor planlama ile ilgili kısmlara baktığımız bucudun iki tarafını koorduna şekilde kullanmaya baktığımız gibi gibi 20 alt parametreden oluşan aslında çok kapsamlı da bir testimiz var. Çocuğa bunun uygulanması ve bunun üzerinden çalışılması tabii ki daha kanıtta dayalı bir zemin oluşturuyor. Ama genel olarak baktığımız şeyler. Bu duysal profilini değerlendirdikten sonra bazı çözüm yolları geliştirmek üzerine oluyor. Ne yapıyoruz? Şimdi hep evi konuştuk ama çocuk sayansa geliyor. Klinik ortamda da aslında bunları dikkat edilmesi gerekiyor. Yani evet, evde anneye boyun herileri vardı. Ama atıyorum. Benim çalıştım klinik ortamda çocuk gelmeden ben oraya çavışır suyunu bastıysam. Yani bu da aslında sıkıntılı bir durum. O yüzden daha çok yoğunlu bakmak lazım. Duysal açıda uygun bir tuvalet ortamını o kulda da testekleyeceğiz. Öğretmenle konuşacağız. İşte sayansa gittiği yerde de bunun testeklenmesi önemli evde de gibi gibi. Tabii ki her tuvaleti bu şekilde düzenleyemeyse ama çocuğun yoğun kullandığı alanlar da dikkat edilmesi önemli. Yine sinir sistemini düzenlemek için duysal bir süre aktivite yaptırıyoruz. İşte derin basınçla ilgili aktiviteler. Ne bileyim işte zıplama aklıma tırmanla ilgili aktiviteler. Çocuğun rahatlamısını sağlamak için daha regulatif dediğimiz aktiviteler. Bunların dışında motor planlama ve koordinasyonla ilgili çok yoğun çalışıyoruz. Ve bence bizim çalışmamızı farklı kalan taraf biraz bu. İşte çocuğun atıyorum. Tuvalete gitmesi için tüm becerileri sıralıdığınızda ne yapacak? Tuvalete gitti, pantolonunu indirmesi lazım. Kluzeti oturması lazım. Tuvaletini yaptı. Tuvalet kağıdını uzanıp alması görmediği bir yere götürmesi, orayı silmesi. Aslında baktığınızla o kadar çok aktivite var ki içinde. Çocuk atıyorum. Vücudunun iki tarafını iyi kullanamıyor. Ve pantolonunun düğmesini açamıyorsa, fermarını indiremiyorsa, ya da bacağını açamıyorsa, ya da tamamen hepsini geçtim. Lastini popusundan aşağı indiremiyorsa, bu bile aslında bir sorum ve argotar ipinden çalışmalarını bakınca. O yüzden tüm bu basamakları çocuk yerine getirene kadar fiziksel olarak da gelişiminin desteklanması, planlamasının desteklanması bizim için önemli. Bunların dışında, evet, motor planlama zorluğu yaşıyorsa, mutlaka bir profesyonel desteklanması gerekiyor. Yine bir destek planı hazırlıyoruz. Aileyle de bunu paylaşıyoruz. Çocuğun seyas içerisinde kendini yine rahat ve güvende hissedeceği bir ortamı yaratmak, bir strepisler içinde önemli. Salınım sağlı hareketler, denge oyunları, işte salıncakları kullanmak bizim elimizi daha bu noktada kolaylaştırıyor. Yine motor planlama oyunlarının bazen ni görürsünüz, mesela aile gelirdi, ya ben tuvalet için geliyorum. Siz çocuğa niye topattırıyorsunuz? Şimdi bakınca aslında basit bir top oynamak oyunu gibi görülebilir. Ama aslında burada biz sırayı takip etmeye çalışırız. Gündelik hayatta o takip etmekte zorlandığı sıra geçiş kısımları. Yine bazen engelliz eminlerde yaptığımız bir sürü çalışma olur. Yani aslında hepsi birbirinin tamamlayıcısıdır. Oturmuş da tuvalet sıkıntısı var. Sizin dokunsal şeylerle çalışmanız gerekmez mi? Çünkü benim çocuğumun dokunsal hassasiyet var. Hayır, çünkü dokunma duyusu tek başına çalışan bir duyudu değil. Oranın da organıza çalışabilmesi için benim diğer duyuları den tegrederek çalışmam gerekiyor. gibi aslında işin temelini ailelerle paylaşmak bence bu süreç de çok kıymetli. Yine tabii ki biz de sayan seçilerinde bazen oda içerisinde bir oyun kuruyoruz. Oyununa da alinin tuvalet macerası olabiliyor. Yine oyuncak bebekleri, figürleri bunları dahil edip o tuvaleti deneyimleme hikayeleri oluşturma. Bazen böyle şeylerde yaptığımız elbette ki oluyor. Bizim için de yine atıyorum o oyununu içerisinde konumlandırdığı alına tuvalete otururmuş gibi oturdu. Ya bugün bu oturmayı çok harika yaptığında kadar iş çıkardın bunları yapıyoruz. Aileleri sürekli aktiviteler hakkında bilgi veriyoruz. Ve o hafta içerisinde nasıl neler yapabilirler ya da bu süreci daha nasıl destekleyebilirler. Oralarda çok yoğun şekilde çalışıyoruz. Haleyle çocuğunda kendine olan güvenime motivasyonu daha da artmış oluyor. Oya iyi toparladım bence insanların kafasında birazcık daha netleşti. Duyu bütünleme alınında özellikle ergo terapisinin yaptığı destek basamaklarını netleştirmek adını bayağı detayla açıklamalar verdin. Şimdi yavaş yavaş sonra doğru gelirken ben de birazcık şeyi sorayım istiyorum. Şimdi ailelerin çok çaresiz olduğu bir konu olduğu için bazen de kendi süreçlerine ve çocuğun sürecini sabote eden şeylerde yapabiliyorlar. Ailelerin özellikle bu süreci tuvalete eğitim süresinde yaptığı temel hatalar iyi niyetle yaptığı hatalar neler olabilir. Bunlar ilgili ailelere nasıl bir yol haritası bilirlersek bu süreci daha rahat şevkatli ve keşke sizi bir şekilde yapma şansları olabilir diye sorayım. Evet, bu dönem çok özel bir dönem. Yani baktığınızda insanla hayatında bir kere olan şeylerden biri ve yapılan bazen hatalar gerçekten çok ciddi zeminde kaygı ve korkulara neden olabiliyor. Tabi ki aile de bunu hata olduğunu bilerek yapmıyor ama bazen o çocuğun bir esal gelişimine kulak vermek noktasında işte o acelecilikten kaynaklı olabiliyor. Tabi ki her çocuk farklı, hazır olma süreci de farklı, hazır olma belirtileri de farklı. Bazen bu çok hayal ettiğiniz gibi olmaz da daha uzun ve zorlu bir yola da dönüşebiliyor. Hepsini yerleri okumaktan vesaire bahsediyoruz ama en yaygın olan hatalar mesela çocuk hazır olmadan böyle bir sürece başlanıyor. Halil'e ailenin motivasyonu da hıkırılıyor, işte o kaçırmalar yoğun oluyor, işte evde koltuk, kanipe halı ne varsa onlar çeşit şeylerimi haris kalıyorlar ve biz yapamadık olmadığım. Yani baktığımız zaman hazır mıydı? Annem mesela o hazır olmakla ilgili kısmı tam anlamamış olabiliyor. Ya da dediğin gibi russal olarak kendisi çok hazır değil, evet bu süreçde kirlenecek, kaçıracak, bu mümkün değil. Çünkü sürecin parçası bu. Yani baktığımızda hayvanlar da böyle değil mi belli bir ayıya kadar mesela benim köpeğim vardı. Yaklaşık 8 aylık olana kadar evde bunu kaçırmıyordu. Yani bu çok mesela o dönem ben de okuyordum mesela, özellikle heyecanlandığında ne yapacağını bilemedindi. Bunu evde çok kes başımıza geldi olmuştu. Çocuklardan da evrim sağ şey öyle. Yani o kadar çok parametre var ki bu işin altında. Çocuk hem kendi bedenden gelen sinyali okuyacak, zamanlamayı iyi yapacak, işte çıkacak, tuvaletini oturacak da indirecek de yani yetişemeyebilir. Daha büyük yaşlarda da bunu çok görüyoruz. O yüzden hani işte kızmak, süreçten vazgeçmek, ya da atıyorum altına yapıyor diye geri bezi takmak. Mesela bu da var, eğitim başlamış, bez artık baya baya dönemiş, çıkarılmış, onları yapmış aileler güzel şekilde. Ama gece işte kaçırıyor, gece takıyorum gibi. Şimdi gece takınca yine o okumakla ilgili kısım soru işarete oluyor. Yani çocuk zaten altında bez var. Yani yapıyor gece boyunca, kalkmıyor mesela. Yeden o biolojik ritim bozuluyor. Bunlar benim sıklıkla gördüm hatalar ya de işte o zorlamalar. İşte oturacaksın, yapacaksın, beklemeler, çocuğun başında. Bazen şey doluyorlar da şimdi çalışmaya başlıyoruz ya. Hani anne o kadar çocuk tuvalete giderken kaygılanıyor ki. Hani çocuğa bir şey belli etmiyor. Sözde ama çocuk olna alıyor. Yani kaygı dolu gözlerle bakmak. Yaptın mı? Yani biraz o süreci çocuğa bırakmak belki orda iyi. Burada şey de söyleyemiz diyorum. Bazen benim duyduklarımdan, çocuğu çok uzun süre tuvalette oturtuyorlar. Böyle çocuğun popusakıp kırmızı oluyor. O yapana kadar özellikle kaka sürecinde, çıkması için hadi gelecek, hadi gelecek. Şimdi sana ne kadar kaldı diyorum. Yirmi dakika tuvalette oturtulan çocuklar var. Yani tuvalete aslında bir yandan da rahatlamayan neden olan bir şey, bir süreç ve o rahatlamanın yerine çocuk için komfortsuzlık alıyor, daha rahatsızlık alıyor. Ve bu konutlarda değişiyor. Bu da benim mesela, özellikle çok dikkat ettim. Yer bir de şeyi söyleyeyim. Tam da dediğim gibi aileler şey diyor. Azımdan bir şey çıkmıyor. Ben daha çok destekleyeceğim diyeyim diyor ama yüzü fadesi çok önemli. Çocuklar çünkü azımızdan dökülenleri değil, yüzümüzden dökülenlere bakıyorlar. Göz devirmeler. Böyle yüzündeki o kaygılığı, korku, çeran var, ifadeler. Bir yandan da çocuğu suçlayan yargılayamaz. Elini beline koymuş. Ya da bir yandan hadi geçsene artık demiş ve sesi yükselmiş aslında. Belki suçla bir cümle kurmuyor. Ama ses tonunda, ses ve mimiklerinden çocuk bunu yakalıyor. Dünyaya geldikten bir sizi gözlendiriyor aslında. O yüzden bu kısmına da dikkat etmek çok değerli. Evet, bunu şöyle düşünmüştüm. Şimdi bebek yerini doğduğunda altın temizlarken hani anne sütü kakası, bence kötü kokmuyor. Hani daha yumuşak bir kaka vesaire ve işte o bebek yerini doğmuş oluyor. Sen ne güzel kaka yaptın, öyle falan da başlayan bir süreç var. Ama ekkı dahi geçişte birlikte artık o kakanın kıvamı, kokusu, her şeyi değişiyor ve bazen bence çok erken bebeklik döneminde o mimik bile önemli. Çok kötü koktu. Hani bu çok kötü kokam bir şey ya da işte annenin ya da babanın tiksindiğini çok belli etmesi. Çünkü çocuğa istersemez ya buradan kötü bir şey çıktı mesajını da belki veriyoruz. Dur diye düşünüyorum. Tabii bu sadece benim düşünce. Yine bir noktada şeyi önemli buluyorum. Evet hani çok sıkışınca bazen işte o ateç düşünmek için ya da uzun sürekabızlık yaşayan çocuklarda fetil uygulamaları zorlanman uygulamaları vesaire yapılıyor. Şimdi yaşayetibar ile düşününce konuşmanın başında bir kontrolün geliştiğini söyledik ama aslında bu tarz uygulamalarda tamamen çocuğun kontrolünün dışında bir şey yapılmış oluyor. O yüzden buraları iyi değerlendirmek lazım. Evet hani çok farklı derecede bir problemi, kabızlık problemi var. Bir kasaro enteroluğa da danışmak hani çocukla ne olup bittiğinde iyi anlamak lazım. Buradan şu anlaşılmasına mutlaka sorun duyur saldırı ve öyle çözülmeli değil. Evet duyursal olabilir ama daha organik bir neden olabilir, allerci köken de başka bir şey olabilir. Bunları da ihmal etmemek lazım. Devam edecek olursak da evet çocuğun kendi hızında öğrenmesine izin vereceğiz. Yani bu bir yarış değil başkısının çocuğunda farklı olmuş olabilir. Bizim çocuğumuzda aynı olmak zorunda değil cezalandırıcı bir tutum kullanmamalı. Evet, kaza olabilir. Normal karşılayacağız. Yine çocuğu cesaretlendirecek. Dili unutmayacağız. Evet, bazen böyle kazalar olabilir. Bir sonraki sefere başarabilceksin gibi destekçi olmak yine önemli. Başkılarını övmek ve sahire hani bak o yapıyor işte abin yapıyordu. Lara da çok girmemek lazım. Yine hassasiyetleri göz önünde bulunduracağız dedik kıyaslamadan. Kaçınacağız başarısızlık duygusuna bu süreçte çocuğun kapılmasına ve çok ön ayak olmamak lazım. Aslında çocuğun ne kadar hayatında önemli bir yer ettiğini şuradan bakmak önemli. Onun için bağımsız oluşun ve özgüvenin temel inşaası bu. Hani tuvalet diye geçmemek lazım o yüzden. Bu dönemi başarıyla çocukla birlikte atlatmak mümkün. Sadece bunu şöyle bakın. Yani bu süreç benim için bir öğrenme fırsatı. Ben çocuğum aracılığıyla bu süreçten ne öğreniyorum. Biraz böyle bakmak belki anne ve çocuk arasındaki bağı daha da güçlendiren bir yere taşıyabilir, zedleme yerine diyelim. Burada minik bir katkı yapacağım. Bayağı iyi toparladım buraları. İnsanların kafası biraz ne etleşmiştir. Farklı bir tarafı geçeceğim ama anlattığını üzerinden söylüyorum. Bazen Rus'a al tarafta benim özellikle çalıştım çocuklarda gördüm. Enteresan bir durum var. Bu söyleyeceğim bir şey senin de şaşırtabilir bu noktada. Özellikle fitil konusu ya da bedenin kontrolunun başkalarına bırakıldı. Mecburan bedenin müdahale edilen konular oluyor. Hastaneye gittiği zaman kötü bir sünnet tercih besi olabilir. Yada burada da fitili zorla sokulması ile ilgili bir süreç olabilir. Yada hastane içinde çocuğun kolunun bacağının sustuğu zorlayıcı medikal deneyimler olabilir. Burada hastane tıranması ile ilgili olan süreçlerden bahsediyorum. Bunlar sonrası da bu ameliyat da olabilir. Bazen bir aşı deneyimi de olabilir. Bunlar sonrasında çocukları tuvalet problemleri görüyorum ben. Çünkü tuvalet kısmı çocuğun bedenin kontrolunun çocuk da olduğu bir süreç var. Ve burada zorlandırış şeylerde. Çocuğun kontrolünde el aldı ve ben bu kadar zorlayıcı şeye yaşadım bedenim ile ilgili. Burada da kaka mı ister tutarım, isterim bırakırım gibi bir tarifa geçtiği bir süreçte olabiliyor. Eğer böyle işaretleri görüyorlarsa ve arka planında da bu tarz özellikle hastane ve sağlık süreçleri ile ilgili zorlayıcı deneyimler varsa da fiziksel şeylere egal ettikten sonra. Tabii ki muhakkak bir doktura gitsinler ve kontrol etsinler. Çünkü bazen mesele ilgili bir sıkıntı oluyor. Bazen sindirim ile ilgili bir sıkıntı oluyor. Bazen tutma bırakma ile ilgili kaslarla ilgili bir zorluk oluyor. Bunları egal ettikten sonra muhakkak bir ruh sağlığı zamanlarla destek aslında derim. Eklemek senin bir şey var mı? Bu noktada şöyle çalıştığım bir vaka vardı. Çocuğun çok fazla fitil ve lamban girişimi yapılmış bir çocuklu ve kendini sıkmaktan o bacan, arka tarafı ve kalçaya giden kas grubu o kadar kuvvetlenmiştik ya inanılmaz güçlüydü oralar. Çünkü bir sürü müdahale yapılmış ve çocuk sürekli kendini sıkmak zorunda kalmış. Tuvalete oturduğunda da o sıkma devam ediyordu. Biz önce o kas grubunu gevşetme yönelik mesele çalışmaya başlamıştık. Bu noktada ben de çok okumaya yapmaya çalıştım. Çünkü beslenmede de ben zar bir şey olduğunu düşünüyorum ve beslenmeyi tuvalete de böyle süreç olarak çok yakın görüyorum. Orada da şey oluyor. Yine çocuğun bedeninin kontrolü dışında mesela kaşık zorla aza götürülüyor. Çocukdan bağımsız, yemediğinde daha çok yemesi, daha çok o kaşığın sokunması, kaka yapmadığında popoya yapılan müdahale. Yani sadece şöyle bakalım. Çünkü uzmanlığı falan bir yana bırakıp geliyor, hayatta göğendiğiniz kişiler. Ya da bazen hastane ortamına giriyorsunuz, hiç tanımadığınız kişiler. Bir anda pantolonunuzu çıkarıyor, sizi yatırıyor ve hiçbir açıklama yapmadan, sizin için çok hassas olan böyle bir şeyler sokuyor. Bunu kendiniz için düşündüğünüzde aslında çocuğun dünyasının nereye karşılık geldiğini anlamak çok kolay. O yüzden buralarda böyle bakmak lazım. Yani ben bugün yetişkin âlimle bunu hissediyorsam, bunun için yani çocuk haliyle çok daha korku verici olmalı. Ki elbette ki bizlerinde karşılaştığı ben zar şeyler olabilir. Ama çocuğa öncesinde açıklama yapmak. Kaş takgayı alır ki? Yani çok onun anlayabileceği basit bir türlü. Evet, bizim ülkemizde aşı yapılırken kimse uzun uzadı ya bir şey anlatmıyor. Gidiyorsun sağlık ocağına, yatır annesi, tutarnesi. Ama biz yine de anlatmalıyız. Yani bebek olsa da anlatmalıyız. Anlayabilecek durumda olmasa da anlatmalıyız ve o duyguyu paylaşmalıyız. Yani o an bir hata yaptıysak da. Bunu yapmak istemezdim. Bunu yaptığım için üzgünüm. Bunu paylaşmak da bir şey kaybettirmez. O noktada biraz daha sanırım bu saatten sonra farklı yerden bakacağız diye düşünüyorum. Aslında tamamlattığın şey işgal ile ilgili bir şey. Bedenin işgali, bedenin işgali Rus'a anlamda da bir işgalin neden alıyor. Ve çocuğun Rus'a dünyasında gerçekten çok zorlayıcı deneyim herhanesi ne ekleniyor. Buradan arada aslında bununla ilgili çalışmanlar yaptığımı biliyorsunuz. Sende bunun bir parçasısın. İnşallah yani bundan belki çok yakın zamanda olmasını teman ediyorum ama daha çok yolumuz var. Özellikle sağlık alanında da duygu sal farkındalık gelişir ve bütün sağlık parçanelleri. Sadece yapacağı işi bitirmek değil. Çocuğun o andaki ihtiyacında gözeterek, duygularını fark ederek, duygularını eşlik ederek işlemler yaparlar. E beveynler de çocuğu gitmeden hazırlar. Çocuğa yalan söylemeden sürece işik ederler. Çünkü acı mıyacak dedikleri acıyor. Yani buralarda hani yeni yapacaklar acı mıyacak değil. Acıyor yani o lalarda evet acı yiyecek. Ama acımınması için merkinle fesalmak çok yardımcı olur bilir elimi tutabilirsin. Böyle bir krem sürebiliriz. Bir şeyler yapabiliriz. Yani süreci kolaylaştırmak için eşlik etmek, manipüle etmekten çok daha iyi yardımcı oluyor. O yüzden umarım bir şeyler değişir. Bunun için emek verenlerden bile olduğunda biliyorum. Hem geçmişinde hemşerilik yapalım. Tevgildiğine yanar bunu bilmiyorlar. Hem böyle hemşerlik bir sağlık kökenin üstüne ergoterip eğitimi alan birisi olarak. Buralarda ne kadar dertli olduğumuzu biliyorsun. İnşallah bir şeyler değişir uzun madeli. Ben çok teşekkür ediyorum. Yani çok güzel, çok detaylı açıklamalar yaptın. Umarım sevgili dinleyenler için de bir farkındalık vesilesi olur bu süreç. Tuvalet sürece de daha farklı bakarlar. Bizi dinleyen özellikle russi ağladığında çalışan çocuğa temans eden uzmanlar içinde. Ergoterip'inin ve fizoterip'in de duyu bütünlemenin alığında çalışan uzmanların da. Bu alanı ve bu süreçin bir parçası olduğunu ihtiyaç duyulduğunu yönlendirilmesi gereken bir yer olduğunu da öğrenmiş oldular. Tekrar ayağına sağlık çok teşekkür ederim. Ben de bu vesileyle buradan bizi dinleyen yüzlose belki göremeyeceğim. Ama bu şekilde kontak olarak tanıştığım herkese sizinle tanıştığımla memnun olduğum demek istiyorum. Umarım bir farkındalık yaratabilir miyizdir? Çok önemli bir konuya deyindiğimizi düşünüyorum. Tuvalet böyle bir çok uzmanında pek bazen çalışmayı sevmediği bir konu olabiliyor. Ama bence süreçte kalınca oldukça da eğlenceli çocuğun bu sürecine eşlik etmek hepinize dinlediğiniz için teşekkür ederim. Hoşçakalın.