Marieke Liem (hoogleraar Universiteit Leiden) over femicide

Hage invloeden. Ja, dat was een mooi nummer van Olivia Rodrigo Driver Licens. Welkom terug. Beste luisterhuis op woonzelf 14 in die wereld bij Hage invloeden op den HFM. Serië is onderwerp vandaag. Laura, Nadine, Nalini, Gia, Annemiek, Sermilla. Ik kan wel even doorgaan. Het zijn allemaal vrouwen die zijn vermoord omdat ze vrouw zijn. Famicide krijgt vorig jaar veel aandacht. Meden vanwege de grudelijke mort op Lisa. Langs de weg in opkoude afgelopen zomer. Als vrouw en moeder gaat het ook van een dochter, gaat het mij en vrede andere volgens mij ook aan het hart. Toch lijkt het in Nederland niet te goed. Je kan het op te gaan. Hoe kan dat? Ik bespreken met hoogleeraar veiligheid in interventions aan universiteit leiden die dagelijks onderzoek doet naar Famicide. Marik Alim. Welkom, Vrouw Alim. Dank. Het is een heftig onderwerp. Dat is het zeker. Daar bent u iedere dag mee bezig. Ja, hoe is dat? Ik moet zeggen dat hangt er vanavond in de manier waarop waarom je bezig zijn. We verzamelen zoveel wat we noemen. Quantitatieve data, dat is ook opgesloten zitten in data banken. Dat is heel erg abstract. Maar we hebben ook veel interviews met nabestaanen, bijvoorbeeld mensen die iemand hebben verloren aan Famicide. Dat zijn ouders, dat zijn broers, zijn kinderen. Die zaken gaan echt onder mijn huid zitten. Dus zulke dagen zijn extra zwaar. En de dagen dat het iets meer data gedreven is kunt u er wat meer afstandsvanderen nemen. Nou, ik wil dat daar uitgevallen over hebben vandaag. Het is fijn dat u er bent. Laat we beginnen voor onze luisterhars. Wat is Famicide precies? Het heeft veel aandacht gekregen, maar nog even de definitie? Ja. Ik wou dat het kon, he. Even de definitie. Ja, helaas, ja, Famicide is striktgenomen. Hebben we dat over vrouwen die worden gedood om hun vrouw zijn. En die definitie is in het leven groepen in de jaren 70 door activisers en groepen. Eigenlijk om te zeggen dat de termord en doodslag alleen niet genoeg zijn, niet zwaar genoeg zijn om dit typengeweld recht te aansting. Dus daarom spreken we niet van 'mord op vrouwen', maar op 'Vam Famicide'. Volgens deze activitie is je groepen. Het lastige is vanuit de wetenschap om vast te stellen, wanneer en hoe ver een vrouw is gedood om haar vrouw zijn. Is dat bijvoorbeeld alleen waar neerzodormaan is gedood? Ziet het met de vrouwen die een zommige vrouw worden gedood in een situatie waar ook mannen worden gedood. Ik denk bijvoorbeeld aan een schutter die lukraak in drond, die kan mannenraken en vrouwenraak zijn. Die vrouwen dan Famicide zaken en de mannen zaken waar we mannelijke slachtoffers zijn. Dat is best lastig. Om het makkelijk te maken vanzelf, hebben wij het over Famicide over alle morden waar vrouwlijke slachtoffers bij het betrug. Zeg doorgericht dat die person wordt vermord die dan vrouw is. Ja, we kijken dus naar alle morden op alle vrouwen, omdat we soms niet consacteren of kunnen vaststellen in hoe ver iemand is gedood om dat ze een vrouw is. Om opgelost te zaken, voor het hebben we het over. Die vrouw wordt aangetroffen of een ondkennende verdachte. Er wordt wel eens waar iemand gearasteerd, maar die geen ondkent het slachtoffer om het leef te hebben gebracht. En dan kan je dat motief niet hard maken. Dat is het ontdekend. Ja, precies. Dus wij kijken in onze databank die we bijhouden aan de universiteilijden dat het Famicide-moon is. Daar hebben we ook zo'n rij van vrouwen. We hebben naar alle morden die in Nederland plaatsvinden waar het slachtoffer vrouw is. Dat is het beeld dat er vaak van eens zet dat het ex-partners zijn of partners nog die dan de vrouw van een relatie zegt maar vermorden. Maar dat is niet alleen in partners weer. Nee, dat klopt. Nee, wel, nu nog weer 2/3 van de gevallen. 60 procent zijn de daders. De verdachte zijn partners of ex-partners. Mannelijke partners. Dus niet zoveel vrouwen daarin terugkomen vrouwlukidaders. Maar de overig 40 procent van de vrouwjedi wordt gedot in andere context. De bijvoorbeeld door een moeder of een vader, door een oom, door een buurman, soms door een vreemde, soms door een klient, soms door zoons. De moeder is die door hun zoons worden omgebracht. Het is een heel diverse context waarin vrouwen om het leven worden gebracht. Ja, precies. Kloopt het nou dat Nederland internationaal gezien of misschien in Europa of weer het wei het een hoog gehalt de femisie er heeft? Ja, dat klopt het gelukkig niet. Die niet is in de wereld geholpen. Dat Nederland in de top 3 zou staan van de Europese landen die het slecht zou doen. Ja, dat zien we niet terug. We hebben daar internationaal vergelijkend onderzoek naar gedaan. In Nederland vindt ze in de lagen midden mot. Dat was oneraan vergelijkbaar met dene marken. Dat hebben we kunnen vaststellen door dat de standaardiseren. Dus dan kijken naar bevolkingstomvang en vervolgst te kijken naar het aantal moorden per jaar waar vrouwlijke slachtoffers te betreuren. En waar komt in Mieten dan van? Ja, dat is sommige data moeilijk te vergelijken zijn. Wat Nederland soms doet is dat als we om data worden gevraagd dat ze dan de poogingen erbij nemen. Dus de poogingen moorden de poogingen doodslag. Op die manier kom je veel hoger uit. Ja, als we naar de kaart van Europa kijken, zijn we namen landen als Finland en Lietouwen. Die steken daar met kopenschouders bovenuit. Die hebben nog twee keer zo hoog raadcioen. En Lietouwen of het algemeen twee keer hoog gekant om het leven gebracht te worden vergelijken met landen. Zoals Nederland, op één en twee. Ja, in Europa? Ja, in Europa, weer het weit. Zijn er bijvoorbeeld gebieden, zoals Nigeria, Zuid-Afrika, Zuid-Amirica, landen in Zuid-Ost-Azio die een heel hoog preferentie van vrouw maar laten zien. Maar in Europa zijn in de datel landen met woors ook hoog gebruiks speelt. Dan met name, fors de drinken van sterke drank, denk ik voor het aanbosca. Vaak binnenz huis, vaak in de keuken, onder vrienden of onder kopols die dan onder invloed Russie krijgen. En waarom noem ik die keuken zo om dan messen daar vaak voorhanden zijn. Oh, het is echt zo conflicten dan fatouw eindigen. Zo duidelijk, zeg maar, dat dat daar gebeurt. Ja, dat maakt dus met name dus dat uitbundige hoog gebruik. En waarbij zowel verdachten alslacht of er voorse onder invloed zijn. Maak dat die landen daar zo boven uitsteken. Ja, oké, interessant. En zijn er nog meer voordelen over Femicider? Waarvan u zegt die kloppen niet? Of jij stel? Ja, ik denk, nou, waar we net over hebben gehad, dat is dat. Dat is dat in de top 3 zo staan van Europa. En andere mieten van Femicider is dat het een fenomenis wat nu veel vaker voorkomt dan jaren geleden. Dat we nu een enorme toename in Femicider zouden zien. Dat zien we niet, het is een trend die een relatief stabil is. Dus eigenlijk in de afgelopen 10 jaar zien we daardoor belles waarschommelingen in dat cijf. Maar dat blijft ja angstvallig stabil. Dus we zien daar geen dalende trend, maar we zien daar zeker ook geen stijgende trend. Hoeveel mensen denken dat dat nu veel vaker voorkomt. En dat is onrandere toetschrijven aan de media-aandacht die het nu krijgt, waardoor zaken veel vaker worden benoemd als een Femicider en veel vaker worden benoemd als een onderdeel van een groter geheel in plaats van als een op zichzelfstaanthensident. En waarom krijgt het veel meer media-aandacht? Ja, ik denk dat ze er onder andere door veel vrouwen groepen, politieke aandacht, maar ook aandacht in andere Europese landen, echt in de nawee van de hashtag #Mietouwappers. Geweldig of vrouwen veel meer aandacht heeft gekregen. En zowel dat metou is toch echt een subsetiel ander onderwerp, toch? Ja, maar het is wel een stemgegeven aan vrouwen die voorheen geen stem krijgen. Ja, en aandacht laat het een schijnen op een fenomeen, wat heel weit verspreid is, maar geen duidelijke term had gekregen. Wat zie je met Femicider? Het was wel heel weit verspreid. Nu is het een duidelijke term gekregen. Dus nu worden het vaker ook door de journalistiek door de media, worden het vaker als een Femicider geduid, dus als een onderdeel van een groter geheel. En dan ben ik wel benieuwd, want ik kan maar ook ergens voorstellen, maar dus even gedacht, gedachte experiment, dat als je als vrouwen het voel kakt, ik heb een stem en ik ga er keem misschien zin jalen. En ik ga misschien wel tegengewel dadelijk een paar naar opstaan, dat er misschien ook juist wel meer Femicider plaatsvindt. Ja, dat is een heel goed punt. We noemen dat ook wel een. Je hebt zoveel ook onder een beklash effect kunnen scharen. Dus normaal is het meer aandacht krijgt. En toevalligerwijs hebben net de data binnen van 25. Daarin zien we dat onder andere organisaties als filomena, dat is een vrouw opvang in Rotterdam. En een soort bansstapshop waar vrouwen te rechten kunnen voor allerlei soorten hulp bij geweldijdiger relaties, dat de aanmeldingen daar zijn verdubbeld in het afgelopen jaar. Ja, ja. De preferenciën van huiselijk geweld niet verdubbeld is. Die is al hoog en die afgelopen jaar ook hoog, maar niet verdubbeld. Dus je ziet dat de mogelijk effect van de bewustwording, ook van bewustwording's kampanjes, kan zijn dat vrouw in het eerder aan de belt trekken, eerder een geweldadige relatieverlaten, soms ze hebben in een open veilige manier. De onder andere het recht kunnen bij filomena, maar soms. Ja, dat het weg, aan juist het weg, uit zo'n geweldadige relatie in extra trigger kan vormen en uiteindelijk het slacht over kunnen worden. Het is nog steeds geen reden om aan te zeggen, houden aanigd maar een doofpot, zodat we dat niet meer hebben. Nee, dus eigenlijk in lijn met een tweede mieten die we misschien kort kunnen bespreken. Dat is de idee dat met toegenomen emancipatiefemicide omlaag gaat. En we zien dat dat voor een groot deel geld dat normaten vrouwen meer deelnemen in het arbeidsproces normaten gewoon zelfstandig worden. Zie je ze meer financiele midden hebben om op eigen benen te staan om het zonder mannelijke mannen te doen. Dat daar in zulk en landen of gebieden dat daar minder vrouwen mordplaats vindt. Maar we zien daar ook een beklijs. Dus eerst wanneer emancipatie toen neemt lijkt het gewoon tegen vrouwen juist ook toe te nemen. Een van de manieren omdat we kunnen verklaren is omdat het gaat wat er dan ontstaat. Het staat dus gaat tussen man en vrouwen wat er eerst duidelijk was in het geval. Het vrouwen minder verdienen. Dan maat ze meer gaan verdienen en in de mogelijkheden krijgen op de mogelijkheden. Dan wordt dat kleiner, wordt dat gat kleiner en een van de manieren omdat gat compenseren of weer te herinstalleren is door geweld. Inclusief fatouder. Oké, dus dan gaan in dit geval partners dan juist proberen hun vrouw letterlijk kleint te houden. En de emancipatie van vrouwen een beetje tegen te gaan juist. Ja, en dat hoeft in de eerste instantie niet met geweldig gepartig aan. Dat kan in de eerste instantie gepartigaren met het kleineer van haar werken, het niet belangrijk maken van haar werken. Hij probeert de overtuigen niet maar te gaan werken, haar te controleren, haar te verneederen en uiteindelijk kan dat overgaan tot geweld. Ja precies, oh jeetje. Oké, dus het kan in die zin op en neer gaan. Nog even een vraag. Jullie noemen kinderen. Dat is een vaak kinderen het spel. De onzezichtbare slachtoffers van Femiciden. Kun je daar wat meer over vertellen? Ja. Toen we met deze dataverzameling in de context van de Femiciden Monitor begonnen, toen wat ons na een aantal maanden dit onderzoekte hebben gedaan, opviel waren er enorm, was de enorme betrokkenheid van kinderen. Een vaak waar ik kinderen direct getuigen van het delikt of wel door hun moeder te zien, het delikt te zien, te horen of wel indirect. Dus door 18-18 af van alles mee te krijgen. En we noemen ze de verborgeslachtoffers omdat ze eigenlijk, wanneer je kijkt naar media, uitlating en bijvoorbeeld over Femiciden, vrouw, moord, zinme daar vaak vaders, zusse moeders, zinme daar een grote rol in spelen, maar eigenlijk de kinderen blijven buiten beeld. Ik denk ook dat ze in ze hen minder jaren, dat is één jaar. Ter bescherming van zichzelf ook. En we ligt ook omdat de data of de verdachte is vader, wel als die vader. Dus muziek in de context van wanneer vader de verdachte is, ze zijn ook een enorme loeliteitsconflikt. Ja. Wat ik kan maar natuurlijk wel wat bij voorstellen, maar wat doet het met een kind doorgaans? Als je zou, kan je dan ooit nog functioneer in de maatstropij. Als je vader bijvoorbeeld je moeder heeft vermoord? Ja, het is een hele moeilijke en extreem die de trauma wat daarmee gepaard gaat is, is inmens en los van het emotional trauma en het verlieg van eigenlijk vader en moeder in één gebeurzen is. Dus moeder komt overleider en vader als die dan inditenzien verdwijnt. Of ergens gebeurt ook soms anders om. Dus moeder de verdachte is een vader wordt gedouwd, dus ik wil zeker die zak om. Maar dat is geen vermissie, dan? Dat is geen vermissie. Wel, wel, dat is waard part naar dood. Maar goed, de kinderen blijven even goed de duper daarvan. En het is los van het emotional trauma zien we ook enorm veel voor de juridische problemen. Vader of de vader van de verdachte blijft vaak zegenschap houden over kinderen, dus die kunnen op best voorse manieren impact daarop uit te oefenen, bijvoorbeeld door dat kinderen dan bij de familie van vader terecht komen. Daar alle dingen te horen krijgen over moeder. Schuld en de schoenen worden geschoben. Ook financiele problemen, kinderen kunnen vaak geen aanspraakmaak op wezen uitkering, omdat waarin je vader nog leest, ja, mag dat niet. Dan tegelijk zijn ze hun huis kwijt om momenten aan het de lichtplaats te vinden. De licht, dus de mord is dan de plaatsse lucht. Precies het huis is dan de licht, kunnen vaak geen spullen meenemen. Dus ze worden op van het ene op moment echt uit hun leven gerukt. En is daar dan voldoen of we gaan het zo ook even hebben over maatregelen die worden genomen, waar is daar dan een beetje opvang voor, of was het voor de boeg? Ja, en hier in de regio Haagland wordt er heel goed werken, door het COT, door het crisisintervents-ie-team, die zijn daar heel goed, heel goed dingen in. Maar als je kijkt naar de rest van het land, dan is dat in veel regio's een heel erg verschnippert. Bij sommige locat moet het bij de gemeenten komen, is het er recht bij andere locat? Is het een regionaal of een national locat? Vak, deze kinderen, ja, zeker aan hier zijn minder jaren, zijn geen duidelijke familie hebben hier, die worden van opvang plek naar opvang plek worden. Ja, echt verschnippert, snippert beleid. Nou, laten we daar zonig even over hebben. Tot slot, je hebt dan een paar keer genoemd. Jullie hebben de Femicide Monitor opgesteld. Waarom was dat nodig? Ja, dan merkten dat er meer aandacht kwam voor moord op vrouwen. Dat het term Femicide vaak werd genoemd en de data aan universiteit leiden al lang duur onderzoek naar geweld, inclusief, moorddotslag. Dus we hadden veel expertise op dat gebied, ook al veel data op dat gebied. En we vonden dat het van belang was dat naarmatig meer aandacht voorkomen, naarmatig er ook beleid op dit tema werd gemaakt. Dat dat beleidt in ieder geval gevoerd werd door onderzoeksgegevens. En niet door media-beeld? Zien ze wel wat benomen, dus je hebt er eens bez maar, er hebben er eens informt, beleid, streven we, en daar streven we nog steeds naar. Dus vanuit die roping is de Femicide Monitor opgezet in de eerste instantie. We hebben ook van crowdfunding, dus verschillende burgers die daar actief aan hebben bijgedragen. We hebben een mooi start kunnen maken. We wilden het universiteit dan niet financieer. Nou, de universiteit zegt dat we natuurlijk enorme budget, kan hem met enorme bezuinigingen. Dus we hebben gelukkig een heel veel doonateursbereid gevonden om daar in de eerste instantie en nu gelukkig het minister van Heusditie en veiligheid die het project voor de komende 4 jaar heeft. Oh, wat goed. Heeft geborgen. Dus er zijn we enorm d'arkbaar voor. Wat was er dan daarvoor geen overzicht? Voorzijbers over Femicide. Voorheen was er wel eens waarin overzicht vanuit het CBS. De doosvoorsaken staat niet. Er wordt elk jaar weer gegeven waar mensen aan de komende overleiden, aan de hartse vaatziekte en onder andere aan de woord dooslach. Maar het was heel moeilijk om daar in uitesplid te zijn, wat de huidige relatie was van deze persoon. Wat er er waarschuwingssignale waren of mensen zo eerder bekend waren bij instanties als veilig thuis bij de gegegezet, bij hulpverlening, bij politie. En dat onderzoek je allemaal? Zoek wij allemaal. Ja, ja, ja. Dus dat is juist waarom we gebruiken maken onder andere van politie data en dat er ook maar ministerie van de red voor de rechtspraak, maar ook de interviews met na bestanden. Omdat we merken dat we heel veel kunnen vertellen over de hart van de relatie, maar ook veel over de waarschuwingssignale die vooraf gingen aan het vataalde publiek. En wat wil u dan met die fame-siedemoniten opruiken? Het eindelijk hopen we signalen te kunnen intensifieren die zichtbaar zijn voor verschillende instants is. We merken dat, bijvoorbeeld als het hebt bijna vataalverweerging, we weten dat dat dan hele belangen, een chemiseco-factor is. En dat is een signal wat kan worden opgepikt onder andere door politie, waar niemand aangeeft te lukmen, maar ook bijvoorbeeld door huisarts. En ook bijvoorbeeld door mensen, denk ik, bijvoorbeeld aan collega's of buuren of werkgevers die zien dat hij een hartje zomer nou voor de zoveelste dag op een rij in kool te ruidraagd of met meekubb het enige man er probeert te verbloemen. Dus u zegt dan eigenlijk als er een bijna vataalverweerging is, dus dat er gewurigt is, maar dat heeft de slacht over leef nog, dan is de kans heel groot dat daar wel een vataalverweerging dus dat die dan uiteindelijk daar wel een overleids. Ja, je eigenlijk moeten we het omdrijden. Dus we zien dat het een hele grote voorspellende waarde heeft. Dus we zien dat een heel groot deel van de vrouwen morden door partners, expertners, vooraf is gegaan door bijna vataalverweerging. En dat is wel oké. En iemand tegen de muur aandrukken, iemand stevig bij de kiel grijpen, iemand met een arm de lucht toe voor afklemmen. Ja. Vooruit, kijkend. Een mooie beschrijving van een moeilijke onderwerp. Vooruit, kijkend. We hebben een kabinet dat bijna geformt is. Wat welkom in die steer is, zeg ik, voor een fame-signal. Ja, dat zijn er verschillende. Dat is niet heel eens, eigenlijk, denk ik. Dat is net over het verschnippende landschap als we kijken naar kinderen. En het is eigenlijk ook een enorme verschnippende landschap als het gaat over de aanpak van huisluk geweld. We zien dat hier in Den Haag dat ministeries van je ziet zie je een veiligheid betrokken is. VBS, OCW, sociale zaken. Daar alleen al zijn er vier verschillende ministerie zie je dit in hun portafuien hebben. En allemaal een eigen invalshoek daarin hebben. Omdat je een juridische kant hebt, als een strafzaak ontstaat, maar ook een sociale cultrele kant. Dat is er allemaal aan. Ook een sociale kant. Oh, onderwijs kant. Ja, dat is niet. En ook omdat je kijkt naar de provincie niet zo zeer in akute gevaarsituaties, maar het is maar het eindelijk wil je ook onderwijs en scholing aan kunnen bieden, onder andere op middelbare scholen, op NBOs, op HBOs. Over, ginsoverschrijdend gedrag, over gedrag tegen, geweldadig gedrag tegen vrouwen. Dus je wilt ook, die heeft die onderwijsboot, als het hebben over. en voor de informatatieprogramma is die me naam op mannen gericht zijn, hoe je ook die tag mee hebt. Want voor mij als er veel onderwijs over wordt gegeven, dan is het idee dat er eerder rooflag of zo. Nou, niet zo'n 1 en 2 is dat het. ik denk een denken voor eist, een ontslag in ons denken over genderpatronen in de maatschappij. En daarbij is onderwijs een van de grote partijen die. Oh ja, het zit meer op die. En wat is het beleid nu op, feministie, hè? Er is onlangs geldvreig gemaakt, tien miljoen voor de. specifiek voor de bestrijding van feministie, dat zijn diverse onderzoek het rechter gekomen, maar ook bijvoorbeeld in het vrijspelen van een aantal officiere van justitie, dat we dan een koploper in, maar ook een nationale officier, landelijk officier die zich. nog steeds goudt en nu dus tien extra regio's die ook een officieofuissitie. en ik spuis ziet kunnen vrij maken voorhuiselijk geweld en geweldig gevrouwen. En daarna zijn er toch van wat kleinere initiatieven die daar vandingen voor krijgen. En ik denk, en er is natuurlijk een hele mooie ontwikkeling, dat gegaan die. en die prioriteit. ja, en het. en het gelijkert als we kijken naar de uitgave op sommige andere portafuis, dan denk bijvoorbeeld aan een portafuis, als ondermeining, er gaat 800 miljoen per jaar gaat erheen. Oké, dan is een de strijd van feminisieden van huisdrukgeld, die er een valt dat daarbij is. Ja, valt er niet, want ik zit ook bij even te denken. Een extra officier van justitie, wat hebben die vrouwen in die keuken daar aan? Ja, dat idee van extra officiere van justitie is dat je een meeganisme. vond uit de criminologie waarvan we weten dat die. criminaliteit ze reduceren te werken, dat is de pakkans vergroten en de snelheid. van strafen verkleinen. Dat zou dan een afschrikwekkende werken moeten hebben? Precies, precies. OKé, idee is dus waar niemand hebt die daar. die zegt daar helemaal op kan richten en die daar. dat die snel op kan handelen, pakkans verhoogt en die snelheid. van strafen heel snel, die van die tijd kort maakt, dus die snelheid, dat iemand snel na het oppakken meteen. bestraft kan worden. Ja, dat was in dat een reducerend effect zou hebben. Want de laatste vraag, ik laat zetten dan weer door de tijd. Ik hoor u onderwijsens belangrijk, kennisdeling is belangrijk, onderzoek en dan is ook de juiste kennisdeling. Een snel en effectief rechtsysteem is belangrijk. Zijn er nog andere dingen waar het nieuwe kabinet op in zou moeten zetten? Anders aan het meer financieën? Ja, ik denk dat het ook een misvattingenstoor om ons alleen maar op. politie in je stiet ziet er richten. We weten dat heel veel huiselijk geweld plaatsvindt achter de voordeur. die het niet gemeld wordt bij politie of bij OM. En wat kan je daar daar aan doen? Ik denk dat veel breder moeten kijken en onderhanden moeten kijken naar de. voxige zondheid, onderhanderen ook moeten kijken naar onderwijs. Maar ook een brede maatschappelen publiek aan spreken. We hadden het even over de rol van collega's en werkgevers, een buren en vrienden en familieleden die misschien. die blauwe plekken op de hal zien, misschien andere dingen zien. En wat kan je dan doen als je dan een buurvrouw hebt waarvan je huiselijk. geweld vermoedt? Het gesprek openen, niet meteen voor ordeelen. of de snelheid van het slachtoffer gaan zitten. En we gaan nu ABC-D eten. Het slachtoffer is vaak heel moeilijk om weg te gaan. Waar ook gevaarlijk om weg te gaan. Kun je er eenzelfde? Ja, best de inschatten. Maar een eerste vraag is hoe gaat het thuis? Ben je oké voor arts-huis, arts-seen? Van de eerste vraag is het een waarnierse dat vermoedig. Van neer, bijvoorbeeld, het park er altijd mee op naartespreker. betrokken een nauwelijkszelfkantpraten. Mogen er een vervondingen zijn die duidelijk op huiselijk geweld? Een simpel vraag kan zijn. Ben je bang voor de partner in afwezigheid? Ja, ja, ja. Ja, ja. Dus echt dat gesprek te openen en het lichter op te doen schijnen. We weten van huiselijk geweld dat het gedijt in de donkerte. Dus dat zou één van mijn botschappen zijn. Raterover, ja, dat lichter op schijnen. Dat is een mooie eindbotschap. M'n vrouw Lim, hoogleren Lim van de Universiteit Leiden. Heel veel dank voor de mooie info over dit belangrijk onderwerp. En fijne avond.