Liegen bij kinderen

Al proberen je ze nog zo bij te brengen vooral niet de jocke, kinderen vertel je soms glasharde leugens. Maar waarom doen ze dat? En kan het zo zijn dat ze het liggen misschien wel van jou hebben afgegeken? De praat in deze podcast-psigeloog-special over liggen bij kinderen. En dat doe ik samen met Sophie van Herzee. Sophie van Herzee is universitair docent gedragse economie aan de Erasmus School of Economics en doet onderzoek naar leugens en uneerlijk gedrag. Daarnaast is de oprichter van de Deception Research Society. Maar onderzoekers uit de hele wereld bijeenkomen om de nieuwste inzichten over liggen met elkaar te delen. Sophie, we hebben het in deze aflevering natuurlijk over liggen bij kinderen. Maar kan jij je zelf nog een leuge herinneren die jij als kind aan iemand hebt verteld? Ik ben best wel kompositief aangelegd, wil graag winnen, zeker bij sport. Maar speel verrassend weinig vals bij spelletjes, maar dochterdanaat tegen de hele tijd. Maar ik weet nog één keer, ik weet niet precies hoe uit ik was, maar aan de polling aan het spelen met mijn bror en zijn vriendjes. En Kevin, dankjewel, Kevin. Kevin speelde de bank en die stopte mij af en toe die me wat extra geld toe. En een hoedje? - Ja, zeker. Dus het was een leugend en bedrochter, twee mensen samen en eigenlijk tegen mijn bror. Genoetje daarvan? - Ja, zeker. En natuurlijk gewonnen. Ja, verder voel je daar geen negatief emoties bij of spanning. Ik vond het heel spannend. - Ja. Maar ook omdat hij mijn geld gaf, wel minder het gevoel dat het helemaal aan mij was. Dus ik voelde hem wat minder verantwoordelijk. - Ja, precies. Maar ik kon ons ook wel beter rechtvaardigen. - Ja, maar ik heb het ze nou niet nog een keer gedaan. Dus het is misschien toch wel een beetje spannend. - Ja, en ga op een gehele hoed dat het toch bij blij, zeker. Ik denk dat ik die paar keren, ik heb er geen. - Ja. Veel meer gelogen dan ik ben nu kan herinneren, maar het zonbegeleugels blijf hier gewoon bij. Dat je daar zo bewust van bent, dat je aan het liggen bent. En ik weet geen specifieke leugen meer uit mijn kindertijd, maar tijdens mijn pubertijd heb ik. Ik denk zoals heel veel puppers, wel echt vaker gelogen en ik weet nog dat ik een keer met een vriendin uitwilde in kampen. Ik weet dat niet precies waarom, maar altijd leuk in een grote skiewut. En we wisten zeker dat dat soort aan onze ouders zouden vragen dat we dat dan absoluut niet zouden mogen. Ik weet niet meer hoe oud ze vragen. Ik denk ja, 15 of zo. En toen heb ik tegen mijn ouders gezegd dat ik bij haar ging slapen en zij had tegen haar ouders gezegd dat ze bij mij ging logeren. En zo hadden we een deckband wel ontwikkeld. En toen zijn we gewoon met de terrein naar kampen gegraind en we daarbij. Ja, het was wel bij mensen geslapen die we op vakantie een keer hadden op moeten we ook maar half kennen. Het was allemaal gewoon heel schimmig. En toen de volgende dag hadden we daar loopen hossen. Op schiewut muziek zijden dan de nacht. En volgende hogen ze weer naar huis gaan hebben we gedaan als we voor niks in de hand. En denk je echt dat je ouders niks door hadden? Ja, dat weet ik zeker. Nee, maar ouders vertrouwden we blind, wat dat betreft. En luister je ouders naar deze spotkast? Ja, dus papa mama, sorry, ik zou niet meer doen. Nee, dus ik denk ook belangrijk om dat kinderen moeten natuurlijk nog dingen leren. En kinderen weten natuurlijk in eerst een zaltzijn niet van eerst een voortikers een leugje vertellen dat dat. Misschien slecht is of dat dat niet zo schauw geaccepteerd is. Daar moeten ze natuurlijk wat informatie over krijgen. En hele jonge kinderen kunnen niet liggen, maar op een bepaalde leeftijd kunnen ze dus wel een leugje vertellen. Ja, op welke leeftijd is dat? Daar zijn de meningen een beetje oververdeeld. Er zijn onderzoekers die claimen dat op een gegeven moment baby's die door krijgen, dat door dat ze gaan huilen, ze bepaalde dingen voor elkaar kunnen krijgen, dat dat de eerste volgen van menselijk liggen is. Maar er zijn ook onderzoekers die zijn er niet heel huilen? Ja, er zijn ook onderzoekers die er erg tegen zijn, dus ja, er zijn de meningen oververdeeld. En als het gaat echt om spraak, dan zijn de eerste leugens komen vaak zo een beetje rond de twee, drie jaar met simpele leugentjes als het ontkennen van iets. Van heb je dat snoepje geden? Nee, het zal er soms dan nog zo'n soort van chocolade veeg ontdewand zit. Daar moet je denk ik ook als oudereel ontzettend lachen. Het is vaak heel zo, ja, nu nog wel. Wacht maar tot te piers hoor, ja, en dat kan begonnen. Ja, precies. En je ziet dat de echte leugens in de zin van dat ze echt iets gaan fabriseren, dat dat van de effect vanaf een jaar of vier begint. En dat heeft te maken met ontwikkeling van iets en dat heet Theory of Mind. En dat betekent eigenlijk dat je op gegeven moment gaat realiseren dat jouw wereld beeld en wat jij denkt en weet, dat dat anders is, dan dat van andere. En daar zijn heel leuk experimentje voor bedacht, namelijk een kind en zijn oudere die komen dan in een kamer. En die kind heeft ze knuffelbeer bij zich, favoriete knuffelbeer. En dan moet de kind die knuffelbeer gaan verstoppen, ergens en die oudere is daarbij. Dus die doen er bijvoorbeeld in de kast. En dan wordt de vraag dat die oudere even de kamer uit kan gaan, ja. En dan komt er een onderzoeker, komt dan even binnen. En die onderzoekers zegt dan van, oh, zullen je knuffel even op een andere plek verstoppen. Nou, dan gaat die knuffel gaat uit de kast en bijvoorbeeld in de kist, aan de andere kant van de kamer. En dan vraagt de onderzoeker aan dat kind van, hey, als je moeder straks hier binnenkomt, waar denk je dat ze dan naar de knuffel gaat zoeken. En op het moment dat dat kind zich realiseert, nou, toen de knuffel verplaatste was mijn moeder niet in de kamer, dus die weet niet dat de knuffel hebben verplaatst. Dus die gaat gewoon naar de oudere verstoppen, namelijk de kast. Dan heeft het kind theory of mind ontwikkeld, die snapt dat wat het kind weet. Namelijk de knuffel is verplaatst dat dat niet is, wat andere mensen weten die niet in de kamer waren. Maar als het kind zegt, ja, in de kist van taar ligt de knuffel, dan heeft het nog geen theory of mind ontwikkeld. Nee, dus dit is eigenlijk een manier om te testen hoe ver het kind is in zijn ontwikkeling. Ja, en dus in zijn gevoel van inleving, in zijn inlevingsformoge, kan ik me verplaatselen in wat er anders denkt. Ja, en het voelt op dat moment. Ja, en dus ook echt dat je snapt dat jouw wilt beeld anders kan zijn dan dat van anderen, jouw ervaringen, jouw kennis. En dat brengt mogelijkheden met zich mee. Zeker, en dan dat heb je nodig om te kunnen liggen, want op het moment dat jij denkt dat wat ik weet weet jij ook, ook al was je er niet, dan weet jij dat ik dit snopje net gegeten heb, dus dan heeft het ook geen zin om te liggen. Maar als jij je realiseert, jij was niet in de kamer, jij weet helemaal niet of ik dat snopje heb gegeten. Ja, dan biedt dat in de raad ruimte om een leugdje te stellen. Ja, en je ziet dus dat van of die leeftijd kinderen voor het eerst een beetje beginnen te liggen. Ja, dus ook soms een verhaaldje kunnen bedenken die niet klopt. Ja, als het daar bij hele jonge kinderen tot een jaar of 67, zie je ook wel dat hij fantasie ook nog wel een grote rol speelt. En wat is dan het verschil tussen fantasie en een leugen bij kinderen? Een leugen is dat je bewust een verkeerd beeld creëert bij een ander of een beeld waarvan je zelf denkt dat het niet waar is, dus dat je probeert iemand bewust voor de gek te houden eigenlijk. Door of al iets te zeggen wat niet klopt, of wel door belangrijke informatie weg te laten. De wel fantasiespel, waarin echt wat echt is en verzonnen is een beetje door elkaar heenloopt, dan ben je niet bewust bezig met de ander voor de gek te houden. Maar het kan dus zijn dat door dat fantasiespel wat jonge kinderen dingen zeggen die niet feitelijk niet kloppen. Ja, kijk, papa, daar staat een draak, waar ze zelf wel of ingelopen of in ieder geval het niet als een leugen bedoelen. Nee, precies, dus heet alles te maken met die intensie. Ja, ik vind het gaat heel schatig om te weten van wat zijn dan toch een soort van redenen voor kinderen om te liggen, wat behalen zij daarmee. Ja, we hebben onderzoek naar leugens ingezinnen, dus waarom liggen kinderen, waarom liggen de ouders, de opa, z'n omes, de verwassenen rondom die kinderen. En we zagen dat van interessant dat de meest, in dit onderzoek, de meest voorkomende reden om te liggen was eigenlijk voor volwassen en kinderen hetzelfde, namelijk om iets niet te hoeven doen. Oh, oké, en we kinderen gingen dat heel vaak, als je kijkt naar de voorbeelden die schaven gaat dat eigenlijk heel vaak om dingen als standepoetsen. Tafeldecken, überhaupt klusjes moeten doen waar je geen zinnen hebt. Dus alle dingen waar je geen zinnen hebt, maar je eigenlijk moet doen, dat je dan een leugensje vertelt om de onderuit te komen. Maar als je kijkt naar de andere redenen die liepen eigenlijk wel uit eentussen kinderen en volwassenen, we zagen dat de volwassenen wat vaker sociale leugens vertelden, om aardig vond het te worden, om iemand niet te kwetsen, om conflicten te vermeden, of bijvoorbeeld om moeilijke situaties uit te wechten gaan, ook wel om te zorgen dat de ander zich geen zorg om je maakt, om de ander uit te wien te houden als te waren. Ja, maar ook wel, dat gaat dan heel vaak over dat het goed met je gaat, dat verwassenen dat vaak ook wel doen omdat ze niet willen dat andere mensen zich zorgen maakt, om de ander niet te belasten. Ja, ja. En dat type leugens zeggen we bij de kinderen die we onderzocht hebben eigenlijk bijna niet, en dat was wel een grote verschil tussen volwassenen en kinderen. Ja, dus ze zien aan de ene kant dat kinderen dus liggen om iets niet te overdoen, dus we hebben geen zin om een tanden te poetzen, dus ze zeggen dat ze het al gedaan hebben. En aan de ander kant zien we dat ouders vaak grensen stellen waar kinderen, ja, die ik echt willen oprekken, of willen overtreten. Ouders zeggen, één eisje per dag is genoeg, toen een kind denkt het is de dertigade, ik heb ze er nog een eisje. Ja, dus die zegt ik heb nog helemaal geen eisje gehad, om toch dat tweede eisje te bemachten. Dus dat heeft te maken met liegen om iets te krijgen wat je wilt om iets volkaart te krijgen. En de derde is liegen om ergens mee weg te komen. Dus je orders hadden gezegd, één snoepje, maar inmiddels is die halve snoeppot leeg. Dus dan zeg je, dat heb ik niet gedaan. Ja, met de buurkintjes die zijn hier kunnen spelen en die hebben die halve potleggen gegeten. Ze lekker doorzichtig zijn, zoiets ga ik ook. Nou ja, dus wat zo interessant is, dat een van de beste manier om leeg te detecteren, is als je achtergrond informatie hebt. Dus als jij weet, voor morgen was die snoeppot nog vol, nu is hij leeg. Ja, ik ben in huis geweest, maar ik heb het niet gedaan. Nee, verder is alleen mijn kind in huis, dat heb ik geen buur kinderen. Dan weet je wel wie je dat gedaan heeft. Maar als jij helemaal geen achtergrond informatie hebt, dan is het veel moeilijker om te achterhaal of iemand ligt. Ja, zelfs bij kinderen. Ja, dat is leuk, we hebben ook omzoek gedaan hoe goed kun je de leugens van je eigen familie leden herkennen. Ja, en ze hebben kijken van kinderen naar hun ouders, naar hun open oma, van ouders, naar hun kinderen, broertjes en zusjes onderling. En ouders denken heel graag dat ze zeker van hun eigen kind wel kunnen zien of hij ligt of niet. Maar als je niet die achtergrond informatie hebt, dus als het liege echt is over i2 verder niks en afwet, dan zijn ouders echt niet veel beter. Dan kan ze niet voeren, dus het opgooien van een muntje. Dat zou je niet zeggen, hè? Nee, dat zou je niet denken zelf natuurlijk, ik ken mijn kind door en door, ik heb het meteen door. Ja, dat zeggen ze altijd wel niet klopt. Ja, maar we hebben het dus fies tegen. We hebben het eind gereken. Er hebben het ook vergelijken met de leugens herkennen van je eigen kind, ververs die van anderen man's kinderen. Dus om we kennen kinderen. Nee, ook dat, nee, maakt de weinig schoon. De enige goed die beter waren, waren brotjes en zusjes onderling. Oh, en ik denk zelf dat dat komt omdat kinderen elkaar regelmaat gezien liggen en weten dat ze liggen. Omdat ze tegen de volgens na een soort bonnetje hebben. Ja, en je neemt in elkaar een manier van liggen ook een beetje over. Zou ik eenzelfde strategie hebben? Ja, allemaal speculatie. Ik denk er. Ja, ik stel dat je als ouders je kind betrapt op een leuge. Hoe kan je er dan het beste mee omgaan? Je moet wel iets doen, je moet je kind dus wel leren dat dat. Of het algemeen niet sociale accepteert is. Ja, willen we dat onze kinderen leren? Want dat is ook een heel dubbel. Want ouders leren hun kinderen ook om wel te liggen. Namelijk, je hebt een vierdag en je krijgt van wat oudere tanten een ontzettend zijn cadeautje of een cadeautje voor kleine kinderen. Waar je niet zo blij mee bent. Nou, ik beloofd je dat ouders dan willen dat je vriendelijk lacht. Dankjewel, zegt dat je blij bent met het cadeautje. Ja, nou iets zegt. Het gebeurt natuurlijk continu dat de ouders kinderen aan sporen om iets te zeggen wat ze hem niet vinden. Als kinderen vertellen natuurlijk alles zonder filter. Ja, zonder filter. Zonder filter, wat het natuurlijk voor ouders is. Ja, voor ouders heel ongemakkelijk dan zijn. Ja. Dus eigenlijk leren ze misschien juist van de ouders of het zo dat dat ze moeten liggen? Ja, zeker. Dus aan de ene kant willen we dat onze kinderen eerlijk zijn of in ieder geval tegen ons. Maar de andere kant instrueren onze kinderen eigenlijk dat er alleen momenten zijn waarop je eigenlijk beter wel een leugendje kunt vertellen. En we liggen natuurlijk massaal tegen onze eigen kinderen. Dus in het algemeen over dingen als sinderclaas en de kersman. Ja. En aan de andere kant ook wat kleinere dingen. Dus toen we onderzoekdeden, we kijken naar wat voor typen leugendstellen ouders nou. En dat gaat heel vaak ook over het beinvloeden van het kind. Bijvoorbeeld als ouders denk je ik vind het belangrijk dat je niet te lang op een schermpje zit. Maar als je dat uit gaat leggen dan wordt het een gewikkeld gesprek met heel veel tegenargementen. Dus wat zeg je? De batterij van de iPad is leeg. Ja. Pittet was gedaan? Nee, mij is hier ook echt altijd leeg. En dan wil je dat de leugend om goed op te laden. Oké. Gelukkig. En zelfs te met je zit in de auto en de kinderen zien de M van McDonald's. En je zegt, "Oh, helaas, die is dicht." Ja, ik laat zonder dat je zegt. Ik vind het belangrijk dat je gezonde heet eten. Dus we gaan nu naar huis en dan gaan koken. En dan gaan je een gezonde maaltijd met veel goed eten. Daar heb je niet als het zin is als ouders. Nee. Dus we zien dat ouders echt wel regelmatig tegen een kinderen liggen. Dus ja, we willen graag dat ze eerlijk zijn. Maar we geven eigenlijk niet zelf het goede voorbeeld. Nee, precies. En hoe ga je er dan als ouders mee om? Dus de misen wordt aangerade als je stijf voor. Je betrapt je kind gewoon op een gelassen harde leuge in gezicht. Ja. Hoe kan je dat dan op regeren? Nou, dus een van de dingen die gebeuren op het moment dat een leuge uitkomt, is dat het een negatieve effect heeft op de relatie tussen die twee personen. Het gaat het vertrouwen. We weten uit allerlei onderzoeken dat je elkaar minder aardig gaat vinden. Dat de pand is jullie wat minder goed wordt, wat minder hecht wordt. En maakt natuurlijk wel uit wat verleugend is of het een belangrijke of niet belangrijke leugend is. Maar het heeft een negatieve effect. Dus als ouders, zien we vaak dat je graag wil dat in ieder geval tegen jou, je kind altijd eerlijk kan zijn. Nou, maar we weten ook dat op het moment dat een kind bang is dat het straf krijgt of dat hij iets heel graag wil, maar het mag niet. Gaan stappen in kampen bij de schiethets. Dat kinderen als het belangrijker vinden om toch dat te krijgen wat ze willen, maar bang zijn of denken dat ze het niet mogen. Ja, dat ze dan een andere manier gaan zoeken en dat heeft vaak met liegend te maken. Je gaat toch doen en je verberg dat je net gedaan hebt. Dus op het moment dat je wilt dat je kind eerlijk tegen is, ja, dan is het belangrijk dat je een soort balans vind, want je wilt natuurlijk ook niet alles toe staan, want je denkt dat je ouders een reden hadden dat het prettiger vond als je niet in kampen naar de schiethets ging op je 15. Ja, ik vond het onveilig. Dus dan nadenken over hoe kan je een manier vinden waarop een misschien wel kan. En bijvoorbeeld in mijn geval, ik mocht heel veel van mijn ouders, maar die zouden me in zo'n geval zijn komen halen. Van oké, jullie willen prima, dan ga ik om te eerst nachts je op halen. Want dan werken ik in ieder geval dit je veilig thuis komt er geen gekke dingen gaan doen. Dat had mijn vader thuis ook best willen doen, maar ik wilde gewoon iets rebeels doen. Ja, en dat gaat natuurlijk altijd gebeuren. Ja, maar zorgen dat je kind zich veilig voelt dat die dingen kan vragen en zeggen zonder dat er straf komt, of zonder dat je zeker weet dat het niet mag. Duidelijk uitleggen waarom bepaalde dingen zijn. Ook samen misschien naar een soort co-creation, samen naar een oplossing zoeken. Dat zijn wel dingen die je kunt doen om de kans te vergroten dat je kind eerlijk tegen je blijft. Ja, maar goed, dat gezegd hebben het, sommige dingen kunnen gewoon niet. En wil een kind misschien wel, maar is echt geen goed idee. En dan moet je als ouder daar toch ook de reging in durf en willen pakken. Ja, ja, soms moet er gewoon neer worden gezegd. Ja. Maar ik denk wel dat als een kind heel erg straf probeert te voorkomen, dat dan de kans wel groter wordt op meer leugens. Dat lijkt mij het meest, dan dat een kind weet. Ik kan er gewoon nog wel overpraten met papa mama. Ja. En waarom het net overhalde, dat ouders dus ook lang niet altijd de waarheid spreken naar kinderen. Ik weet zelf nog heel goed dat mijn ouders mij een gegeven moment vertelde dat het verhaal van sinds de klaas toch anders in elkaar zat, dan dat ze me al die tijd hadden verteld. En ik was echt boos. Ik voel me vraden. Dat ze al die tijd, allerlei verhalen hadden bedacht, kleine leugetjes hadden verteld. En dat ik daar ook in was ga geloven. Dus ik heb daar wel moeite mee gehad om dat soort van in mijn hoofdrecht te krijgen, dat mijn ouders is. Dat was natuurlijk voor een leuke reden, maar ik vond het best wel moeilijk. Komt dat ook vaker voor dat kinderen er ook last van hebben als blijkt dat hun ouders tegen ze geloog hebben? Ja, dus er is nog relatief weinig onderzoek naar gedaan. Specific wel in de verenigde staat op het gebied van de kersman. En de leugens die daar soms over verteld worden door ouders. Daaruit blijkt dat het wel een beetje verschil tussen kinderen, dus er zijn kinderen die net als jij daar heel veel moeite mee hebben. Maar over het algemeen valt de negatieve schade daarvan mee. Dat heeft ze vaak mee te maken dat het een om een positieve reden verteld is, dat het ook verteld is om samen mooie herinneringen te maken. En ook wel vaak dat het soort stapsgewijs onthuld wordt. Dus dat je beetje bij beetje de achterkomst dat het anders zit dan je denkt. En dat kan ook helpen om de klap wat te verzachten, maar als inderdaad uit het niets dit in enkel aan je verteld wordt. Ja, dan kan het me voorstellen dat het echt wel een schok is geweest. En dat het even te wil ook de manier waarop je je ouders vertraat kan veranderen. Het was mij heel kort stonden goren, maar ik was wel even接 van. Ja, voor het niet leek. Ja, ik kan het me voorstellen. Mijn collega Rihanna Kokk, aan de Erasmus Universiteit, doet hier op dit moment een onderzoek naar huis. Oké, hopelijk weten we het over een tijdje meer. Ja, interessant. En is het zo dat bij bepaalde opvoedstijlen dat kinderen meer genijgd zijn, om te gaan liggen. Kan je daar nog in de opvoeding naar wat invloed op hebben als ouders, in of je een kind krijgen wat of het algemeen oprecht gedraagd? Het is een beetje speculatie van mijn kant. Dus ik kijk zelf geen onderzoeken die echt te kijken hebben naar opvoedingstel en wat het effect is op hoeveel leugens kinderen vertellen. Maar als ik gewoon even zelf na denk over wat weten we over liggen waarom mensen liggen, dan kan ik me voorstellen dat er meer autoriteren opvoedingstel, waarin ik bepaalde wat er gebeurt. En je doet het maar om dat ik het zeg, dat dat ervoor kan worden. dat mensen meer gaan liggen omdat er weinig ruimte is om te overleggen om te aan te geven wat jij gaat zou willen en waarom je dat zou willen. Zij heeft nog geen zin om jouw hoefte te uitdelen of om je overleggen gaan. Ja. En als je dan dingen toch wil of je weet dat het niet mogen, dan is dus een van de manier het tocht te gaan doen en erover te liggen. Ik weet niet wat het effect is bijvoorbeeld een autoritaire opvindingstel met hele strangen straffen. We weten wel dat de straf die je kunt krijgen in vloed heeft op de kans dat jij onheerlijk gaat gedragen. Het zijn allerlei factor maar even dingen is wel de pakkant en de maat van straf die heeft zo'n invloed. Dus ja, stel dat je echt in de problemen komt, dan kan het zijn dat je misschien toch hier al minder gaat liggen. Oké. Maar ja, ik weet niet of ik dit zou willen aanmoedigen bij mensen des. Nee. Nee, ik denk niet. Ja, in tot slot hoe creëer je dan een oprecht mogenlijke communicatie binnen en gezin, eigenlijk alle kans op? Ja. Geef het goede voorbeeld? Want kinderen doen zoals ze zien en niet zoals ze verteld wordt. Dus als jij je eerlijk gedraagt en met ze praat over waarom je bepaalde dingen doet, dan zullen kinderen dat na doen en ook na jou toe doen. Dus transparant zijn in ook wat je denkt en daarin consisten zijn. Ja, daarbij wel de leeftijds van het kind meenemend, want als kinderen te jong zijn dan kunnen ze er natuurlijk nog niet te heel veel mee, maar ik denk wel dat het een opgoedstel is waar je conscventen kunt zijn en ook wel jong mee kunt beginnen, zolang hier maar de meetje leeftijds al de kwadse doet. Ik draaft daar soms zelf een beetje in door. Nou, dan ga ik te veel dingen uitleggen, mijn dochter zijn vier en zeven en de oudste maakt zich soms nogal zorgen om de situatie in de wereld, de oorlogen die spelen, bijvoorbeeld. Dus ik heb toen ze laatst een keer niets goed conslapen, heb ik haar ongeveer een collega van een uur gegeven over de Navo-landen waarom de Navo opgericht is, waarom Rusland daar nu problemen mee heeft, heb ik een kaart erbij gepakt om te laten zien hoe dat er met de sofie hadden u niet uitzag goed er nu uitzicht om er wat achtergrond kennis te geven. Ja, gerustelling. Nou, dus er was bang dat ze binnenkort Russische tanken in Nederland stonden en probeerde uit te leggen waarom die kans niet zo groot was. Maar goed, dat draaft ik misschien een beetje in door en weken later zijn ze dat ze nu toch wel heel erg enkevond en een beetje extra bang was geworden voor de oorlogen, dus dat was niet leeftijds al de kwad van. Oké, maar of het algemeen, als het pas bij de leeftijd is, is het goed om dingen. Ja, korteur uit te leggen en lekker te luisteren, dat is denk ik misschien nog al de allerbelangrijkste en dat je het gevoel hebt dat jouw mening telt dat er naar je geluisterd wordt, dat dingen niet gewoon verboden worden omdat je ouder het vindt, maar met een specifiek doel, dus dat je uit kan leggen van nou, het liever niet, want dan kan dit of dit gebeuren of dat vind ik gevaarlijk en dan kun je ook samen kijken van is er dan een andere om neerwopen, dit misschien wel kunnen doen. Ja, dus dat er niet als kind allemaal voor jou bepaald wordt, maar dat je ook een eigen inbreng hebt en dat er ook naar geluisterd wordt. Ja, maar met de kantekening dat je als ouder soms wel moeilijke keuzes moet maken, want een kind kan niet altijd de inschatten of je het wel of niet verstandig of gevaarlijk is en kun je ook niet altijd de langere te mijn consequenties helemaal in beeld en daar ben jij wel de ouder voor. Ja, precies. Als ouder beel je er altijd nog om de grenzen te bewaken. Ja. Dan sluit we hiermee af. Sophie, hartelijk dank voor je goost. Dankjewel.