Juliana de Lannoy: de vroegmoderne Amy Winehouse

Kijken jullie jouw zon vol? -Ja. Kijken jullie Pieter Konnelers van hoofd? -Ja. Kijken jullie breder om? -Ja. Maar kijken jullie ook een kredscher van Nacken? -Nee. Kijken jullie Katharina Kerstje? -Nee. Kijken jullie Katharina Ververs? -Nooi het wel vork. Ja, in dit is dus precies het probleem. Wie maakt het, die vrouw? Je luistert naar Vondel was een vrouw. De podcast die je meeneem naar de 17 en 18e eeuze teater wereld. Ik ben Roos, historicus bij Goeie ouwe coeie. En samen met experts haal ik tenielschrijven de vrouwen van toen uit de vergetenheid. Vandaag leren we Juliana de Lanoi, wat beter kennen, of Juliana de Lanoa. Daar komen we straks achter. En zij was een schrijvende barron. Bij mij een tafel zit inrebus van je, artistiek lijden van teater kwast. Teatergezelschap dat een stuk van Juliana de Lanoi opvoert. En inre, jij bent inmiddels groot van haar volgens mij. Ja, ik ben een heel mooi fan van Juliana. Ja, met wie vergelekje, nu? Ik vind haar echt het Nederlandse Jane Oosten. Want het is zo scherp maatschappijkritiek. En dat heb ik in Nederland nog nooit gelezen. Dus dat vind ik heel erg leuk. Nou, mooi dat we haar mogen leren kennen. En daarvoor hebben we ook lieken van deinse onderzoeker en docent aan de KU-leven. En jij woont in Antwerpen. Maar wij zitten hier nu met jou op afstand. Een hele internationale aflevering. Heel leuke dat je er bent lieken. En jij moet ik er al mee mag doen. Ja, jij doet onderzoek naar de beeldforming rondom schrijven de vrouwen in de vroeg moderne tijd. Kun je daar kort iets over vertellen lieken? Ja, zeker. Ja, want ik doe is onderzoek naar hoe vrouwelijke schrijf waarschijnlijk te publieke bekend heen de uitgroeien in die vroeg moderne tijd. En ik doe dat onderzoek vrouw aan de hand van hun portvretto. Dus echt de foto's van die vroeg moderne foto's van die schrijven de vrouwen. En die waren superpokular in die perioden. Want alle lasers die verzamelde de plaatjes van hun meest favoriete uteur. Die foto's ook steeds vaker in boeken. In Mrenic hebben hier alle twee onze exemplar van de Laanman meegenomen. Met alle twee een portvret van de Laanman erin. Die laat ze nu heel trots van elkaar zien. Men is het mooiste ook. Maar dat is niet een lastig voor die schrijven de vrouwen. Nou, daar gaan we straks ook denk ik in veel meer detail over spreken. Die vrouwen, dus we zijn er niet evident dat die mededen in die literaire mannen wereld. En hun portret al schrijven de vrouwen wereld en helpen was heel konverterend. Een beeld, een plaatje van hun vrouw die aan het schrijven was. En aan de hand van dat soort portretten onderzoek ik nou hoe ze zich zelf positioneerde in die dreire mannen wereld. En waar komt jouw fascinatie voor deze perioden van Dane? Nou, als het gaat over mijn onderzoek naar schrijven de vrouwen dan is dit echt het moment dat die schrijven de vrouwen vol het eerst actief. En op grote schaan gaan we mee doen aan die boeken wereld, tussen 17 en 18 de eeuw is echt heel belangrijk daarvoor. Oke, nou ja. Tijd om één van die vrouwen dan wat beter te leren kennen. We pakken vond ons vriendenboeker bij. Dit enorme boek, waar ja aan de hand daarvan leren we die vrouwen wat beter kennen. Nou ja, de naam is natuurlijk de eerste vraag die er instaats. Gaan we voor de Lanoi of toch voor het wat schieke, fransere de Lanoa. Wat denk jij, Lieke? Ja, ik denk dus dat het alle twee kanderen, zoals het er zijn al twee kanten aan een vrouw, de Lanoi zegt echt iets volgens mij over dat het echt een Nederlandse vrouw is. Een geenmansiepeerde Nederlandse vrouw, de Lanoa, pas natuurlijk heel goed uitvijt dat ze eigenlijk ook baranes was. Een beetje schieke. Dus ja, ik heb eigenlijk misschien geen voorkeur. En misschien passen de verschillende de Lanoi of de Lanoas ook wel bij verschillende aspekten van haar leven. Oh, die is mooi, ja. We gaan wistselen, oké, ik mag doorgeparen. Ja, we dreden. In Ravar naar Leefte zijn. Het zijn leefte in de tweede helft van de 18e eeuw. Het is geboren in 1738 en overleed in 1782. 43 jaar oud geworden. Niet zo heel oud. Nee, maar uit haar gedichter kom je er wel achter dat ze een beetje ziekelijk was. Ze heeft dat schijlijk uit een long onsteking gehad waar ze heel lang mee getopt heeft. En ik heeft dat er ook denkken we de kop gekost. Dat schijft er ook gedichten of was bedengaar dat ze letterlijk weer lucht heeft. En waar kennen we ervan? Ze heeft de drie tonnel, de treingjes gezeven voor de Amsterdamse Stadschoumerig. En een van de meest invloedrijkeren van was de beleeging op haar lemm. Waarin ze, ik kijk mensen kennen waar kenen, ook wel van het beleeg van haar lemm, zei veel tirol helemaal opnieuw in. En dat maakt haar heel bijzonder. En daarnaast levert ze prijsgedichten, ze was de koning in van het behalen van medailles met een gedicht bij genootschappen. En is dat ook dat stuk wat ze nam voor de Amsterdamse Schoubergescheef? Kenne Vondel en Delanoi, elkaar daar ook van? Nee, ik kijk Vondel was dood. 18e eeuw, zij heeft Vondel absoluut gekend. Vondel bleef toch een soort standaart waar je denk ik aan spiegelde. Dus ik dus ik ken dus in werk, ja zeker. En daar hoort natuurlijk een foto bij een vriendenboekje. Hoe dacht ze eruit? Ja, die hebben we allebei, dus ik ken ik. Wie mag er om schrijven? Ja, het is likkend een expertise. Ik zie wat ik interessant vind, ik had het hier over met een kostumgistoricus. Je ziet namelijk enorm hoge haar. Bij ervaren het als een pruk, dat is het niet. Er zitten kussentjes in het haar waardoor je het zo hoog opstappelt. Nou, dat is een heel raar denktuis. Kussentjes, er tussen. Ja, er tussen, dus je toepert het eigenlijk op. En dan leg je in kussentje er tussen, dus dit is haar eigen haar. Het is een beetje de volkmoderende Amy Winehouse. Ja, precies dat zie ik. Of niet terug of het tantenijl uitje. Maar ik vind het wel schiek eruit, Jenoer. Heel lieken waarken jij eigenlijk van of. Nou ja, waarin jij met de lanoïn aanraak ingekomen? Ik de eerste keer dat ik met haar werk in aanraak kwam, was tijdens mijn eerste jaar schooletje toen ik Nederlanders studeren. En we laatden toen een bloemlezing van haar. Het zoet, de heenzaamheid. En ik dacht, nou echt, nou, dat kan nooit wat zijn. Ik heb geen Nederland studeren voor moderne schrijfers. En nou, ik zal daarbij 18 de eeuw, ik moest dat gelezen. En ik was echt gelijk gegrepen. Zijn vrouw 200 jaar geleden die zo moderne woonde ambitieus overkomt. Ik denk dat ik met haar stiekem ook een beetje in haar kenden. En ik denk dat het ook niet toevallig is. Dat toen ik promoveerde al 3 jaar geleden dat ik ook de boek van vrienden kado kreeg. Dus eigenlijk loopt de laatma als een soort rooje draad door mijn studie en werkzaamhelevel. En dat is een van morgen loslaat. Mooi. Waar woonde zij inmeren? Zij woonde in Geertruiden Bergen. Help me even, waar ligt dat? Geertruiden, onder de rook van Bredaad was een garnisshoedstad in de 18e eeuw. En ga allemaal een keer naar Geertruiden Bergen, maar je kan haar huis nog bezoeken. En dat is heel bijzonder museum de Rose. En dat staat een bureauetje waar zij dan gezeten. Dus wij hebben dat echt een bureauetje, maar we doen dat zo. En dan kijk je ze over de markt. En Geertruiden Bergen, dat is. Ik vind het spectaculair, want het is als of je een rol wel daarom aan instap namelijk. Als je over de markt van Geertruiden Bergen stelt je uitkijk dan staat er in enorme energiecentralen waar er ook uit spat. En dat betrast dat schattig festingstadje en dat enorme. hodert de energieelige belt, dat is heel spat. Kunnen we zo'n film maken? Ja, dat was ook een hegevoel. Ja, in Braband, dus liken was. Stop, stop, de wastoen nog geen Braband. Dat hoort bij Holland. Ja, het was een Hollandstaat, net zo doordrecht. Oké. Nou ja, was dan toch dat schrijvers milieuur daar anders dan in. en Den Haag of een Leiden of Amsterdam? Ja, dus dat natuurlijk toch een beetje in het zuiden des lands. En je hebt veel schrijven, de vrouwen ook in de zuidelijke. in het zuiden en vooral ook in de zuidelijke Nederlander. Maar eigenlijk die vrouwen die. herschrijven de tijdgenoten die op die plek ook schrijven, waren al maar religieus, dus ja, we dachten het er even zo'n beetje geïsoleerd. Maar er wordt wel alle oplossingen voor door heel veel te communiceren, en te corresponderen met vooranstande. interactoren uit de grote centra, uit Amsterdam, uit Den Haag, uit Leiden. Bilderdijk toch? Ja, vooral, belderdijk. En er reint het wistveid, groot, van alle twee ze adoreerde haar. Ja, ik ben niet de enige die hij zo leuk vind. Nee. Nou, we begrijpen steeds beter waar dat allemaal vondaan komt. En ze kwam dus wel uit een goed milieuidus. Er was baren nes, militaire gezin voor mij. Ja. En ik heb een leuke vraag binnen gekregen die daar wel goed bij aansluit. We hebben verschillende mensen gevraagd om vragen in te sturen. En in deze aflevering is er een van een student van de toenilschol. We gaan even luisteren. Hoi, ik ben Paulien Foest. Ik zit op de toenilacademie in mijn eerste jaar van de acteursopleiding. En ik was eigenlijk wel heel erg benieuwd hoe het er voor die vrouwen, de schrijvers. en toenilmakers in die tijd een opleiding eruit zag. Hoe zacht de opleiding van toenilschrijvers nou niet? Dat bestond helemaal niet. Dit is een toenilschrijverij, is iets wat je doet in je eigen tijd. Het is liefhebberij waar je er en ruame behaalt, maar het idee dat je daar echt een opleiding toevond. Dat kennis niet kijk je niet, want je moet natuurlijk niet zo iemand als u de jaren dan La Noa, of La Noa, zal heel veel gelezen hebben en zich daar gespiegeld hebben. Maar dat was dus dezelfde studie en dat kan ik geert naar de berg heel goed. Dat lijkt. Ja, zij zijn last wel veel, was heel liegierig. Waar naar debuteerden zij, Lique? Ja, in 1766. En ze was toen net 27 jaar oud, ik vind dat dat een beetje frustreren, als iemand debuteert die jonger is dan dat ik ben nu. Maar nee, ja, ze was toen eigenlijk al een paar jaar heel hard bezig met diezelfste studie. En ze schrijft en de her eerste gedicht dat ze publiciseerd is eigenlijk superfocinerend. Een satirisch gedicht, ze pakt gelijk met een vleimscherpe pen een heikelijk westen aan. Het gedicht heeft aan mijn geest. En nou, wat ze eigenlijk in doet, is ze beschrijft de dialog tussen. eigenlijk een interne dialog, tussen zichzelf, de ikviger en haar geest. En die geest is eigenlijk de geemansiepeerde schrijfster die ze aan wil worden. Dus enerzijds heb je de jong vrouw de La Noa. En aan de andere kant die geemansiepeerde dichter resten die zei, hoopt worden. En nou, dat is natuurlijk super vooruitstrevenend tot dat moment. Ja, want wat kunnen we aan de hand van dit werk zeggen over de positie van de vrouw in die tijd? Voor zo'n vrouw als de La Noa die echt de ambitie dat om haar literare stem te laten horen, was het niet evident. Dus dat in wereld in de 17e en zeker ook nog in de 18e was vrouw een mann wereld. En van vrouwen werd toch vrouw verwacht dat ze zich toenlegten op het huis gezin. Een vrouw van stand als de La Noa, daar kwam een hele set aan verwachtingen bij. En daar pas de niet bij dat je zeker kritische literaire teksten kon schrijven. En de La Noan die verzet zich dat tegen, maar dat gedicht dat de buurt gedicht laat heel mooi zien dat ze daar wel mee worst tot. En het springt dat toch ook opvers eigenlijk voor op want daarmee groots ook weegedicht begrijp ik toch. Ja, nou ja, de La Noa, uiteindelijk is er zal niet te rallen. Ze krijgt geen kinderen. Dus het schrijperschap komt wel met een prijs in haar leven. Ja, ja. Ja, want hoe werkt haar werk dan ontvang in die tijd? Nou ja, dat gedicht heel erg, nou, ze kijken er wel een beetje met de arvens ogen naar, maar wat bijvoorbeeld heel bijzonder is is dat een van mijn andere grote favoriete dichteressen, betje wolf, Elizabeth wolf, die graut dat gedicht dat aan mijn geest bijvoorbeeld aan een ruim 10 jaar later zelf ook zo'n aan mijn geest gedicht te schrijven. Waarin ze haar eigen worsteling met dat schrijperschap brengt, dus ze is heel erg invloedrijp, wel dat betreft. Maar waar ze vooral enorm populair mee wordt en eigenlijk soms wel mannen als van vrouwen heel veel wolf krijgt is door haar, toen niets werk. Dan is er toch wel echt de kern van haar uur veren. Ja, en hoe is dat in lateren periode's in? Ja, zoals dat snel gaat met tonilwerkje, verdwen je het ook wel over het algemeen feest snel in de vergetelheid. Dat heeft denk ik ook met de omelop snelheid in de schaalburg te maken. Er werd zo ontzettend wel repetbaar ook schrijven en verteld dat je ze daar een beetje in verzuipt, maar haar blijven de arvens is wel dat zij het beeld dus van die kanaal op schopzet. Daar echt iets anders van maakt. Dat werd altijd geïnterd als een man wijf. En zij zegt nee, het is juist vanuit vrouwlijke kracht, dat kanaal vecht. Nou, dat is een nieuwe interpretatie. Je had dus niet je kracht bij die mannen van haar maar uit jezelf. En je ziet in dat wat het even een beelbedijk die als zij overleid dan dat zie je niet zo heel vaak volgens mij. Maar dan komen allerlei publiekarties ter eerder van deze dichterrest die overleden is. En dat is veel bijzonder. Dat ben ik niet heel veel tegengekomen. Nee, die vrouwen nemen dus wel echt een hele belangrijke plek in haar werk. Lieke, ik ben eigenlijk wel benieuwd hoe zij over mannen schrijft. Ja, dat is interessant, want ondoute namelijk zeer explizient. En ik denk dat jullie wel een van mijn favoriete korte gedichtjes die zij schrijft heet ook de volmaakte man. En ik kan je alvast verklappen, die man was helemaal niet zo volmaakt. Ja, ik ben benieuwd wat voorbeeld ze daar dan schets van de ideale man. Ja, wat ze dan doet? En ik ga toch gewoon een stukje voorlezen, ik ben eigenlijk bijz. Nou, wat zegt ze dan over die man? Al altijd aan het werk tot nutzend huis gezin. Een eifelig om zijn ant met glorite bekleden. Hij is echt geweldig. Niet wiftig nooit genijg tot d'artelenzeden bezorgd over zijn belang, maar was ons slecht gewinn. Nou, dan gaat zo verder en dat gaat zo verder. Hij gaat niet aan. De dronk, hij, het laat zich niet verleiden door vrouwen buiten zijn huwelijk. Hij is een trouwwe echt genoot. Nou, dat allemaal, hij is trouwt tot de dood, hij is bereid om zijn leven te geven voor zijn gezin. En dan komt de zin, hij is metogen beschafd, oprecht bij zijn vriendelijk vzacht van geest. Het houd niet op, het houd niet op. En dan komt de conclusie en de strofen en die wil ik hem niet onthouden. Die man net zo veel deugd met zo veel roem beschonken. Die man zo dubbelwaard in mij de dichtluste ontvonken. Dit is het onderwerp waar ze hem over moet schrijven. En dan komt de crux, is nou ik merken kan nog nooit op art geweest. De ideale man bestaat. - Die is er niet. Nee, want ze hebben het niet. - De ideale man bedoekt. Ja. - Ja. Shit. Ja, maar ze komt de liefde, ze trouwt niet. Is dat omdat ze de liefde niet tegenkomt of wat ze staan in de hand? Nou, ik denk dat haar ambitie is haar een andere kant uitleden. Ze is natuurlijk heel ambitieus en daarmee kies ze heel natuurlijk voor de schrijverschap. En niet voor. Kijk, het was ook niet ongebruikelijk op momenten. Je ziet meer schrijven de vrouwen, je ziet heel vaak op moment dat die trouwen. Dit die ook stoppen met pubiseren bijvoorbeeld. En dat was voor haar geen optie. Dus je denkt dat dat wel een heel belangrijk rol heeft gespeeld. Ja, dus het schrijven gaat dan toch boven de man voor haar. Ik denk het ook, maar moeten niet het kennenlomen om te haar niet wegzetten als een soort van oude vrijster of nidiet en een mankelkomen. Echt allermiddest, als je ziet wat van fanmail die voor haar gekregen heeft. Wel, me noem de d even, beelder daar kruim van spuit. Echt alle jongen dichters, alle aansdormen de dichters, ik laag haar naar voeten. Aan allerfgegen, brekk, ja. Echt aan binnen. Ja, echt aan binnen. Misschien was het nog prachtig, zie je voor dan me dachten. Ja. Ik wil graag afsluiten met een stukje uit haar toen nieuelstuk, de belegging van Harlem. Ja. Iemeren, wat is nou echt de aller mooiste zin daaruit? Nou, ik wou het voorlesen wat niet in het stuk zelf zitten, maar wat uit de voorrede komt. Het is een vaakingsan als het gepubisiteerd wordt, dan komt er een voorrede bij van waarom ik die het gesreven heb. En dan staat een klein gedigje aan het einde. En dat vond ik zo leuk omdat er bij te halen. Dan zegt ze namelijk dat ze verbouwste is over waar de dichtkunst haar leidt. Namelijk zijn leefte voor om Nederland een dag, een uur voor maak te geven, is stanz te onstervelijkheid en de opperste eer voor mij. Nou, die zucht naar Roem zie je toch terug in de studiana Dylan Wa. En dat lees jij ook voor uit een prachtig boek, uit? 18-Juz exemplaadje, van ruid, de geschiedenisje. Ja, ruidelen waarschijnlijk. Nou, dank je wel. En dank je ook, Lique, vanuit Antwerpen, heel leuk. Nou ja, dat je ons meenam in dat leven van Dylan Wa. Volgende keer bespreken wij Marga Reta van der Werken. Ja, ben benieuwd wat dat voor vrouw was. Dank je wel. Doei. De podcast vonden was een vrouwse productie van Goeie ouw, koje in opdracht van te eten kwast. De podcast kwam tot stand met steun van het cultuurstimulairisch vond haar, de grafien van Bieland Stichting, de Yeze Rijgroks Stichting en het Prince Bernad Culture van Nordhuland. Veel dank uit Imrebusanje en aan alle experts die als meenam in haar vroeger. Wil jij een van de voorstellingen van kwast bijwonen? Ga dan naar teaterkwas.nl voor programma. En wil je dat nog meer mensen kennis maken met deze 17e OCT-aater wereld? Daad dan een recentie achter. Dat maakt de podcast beter vindbaar. Dank je wel. (C) TV GELDERLAND 2020