John Rawls

Sociale en economische ongelijkheden die in het zote worden georganiseerd, dat ze het meest en goede komen aan de minst bedilden. Volgens de Amerikaanse politiekfilisove John Rawls zouden rechtvaardigen een redelijke samenleving naar dit verschilprinsiepen moeten worden ingericht. Of welke manier zorgt er Rawls in die jaren 70 voor een aardverschrijving in de politieke filosofie? Hoe werkt zijn beroemde veel of ignorance? En hoe moet een democratische samenleving ongaan met anti-democratische krachten? Over deze vragen en nog veel meer gaan we de komende triquitier hebben. De gast is Patrick Lobbuik, de Denker die centraal staat Rawls. Goeditje weer luistert naar een nieuwe aflevering van de politkastfilisovee van het zandgeerrasme, schoolverfilisovee. Mijn naam is Allerder Amelink en het concept is wel bekend. We duiken in één Denker aan de handel een hoofdgast, een prestater en een strijdkiek. En in ongeveer 45 minuten zijn we daarmee klaar. En naastman, is dit Jude Twijstra? Hé Allerder, wij zitten in een ruimagentse werkamer, klaar voor nieuwe opname, Josef is hier ook. En beneden wachten een bebetje en twee hondjes bij Kees. Dus tot we wil ik gaan beneden verregen. Ja, precies en dit is net de onderweg van onze belgische tripp die we ook ja ondernemen. En we zijn op een bekende adres. We zijn ook weer bij Patrick Lobbuik, de gast. Hé, studeerde godsingswetenschappen aan de KU-Leven. Morral, wetenschappen aan de Universiteit van Gent. En die sinds 2006 verbonden aan de Universiteit Antwerpen aan het centrum Pieter Gillis. En hij is naast ook gastprofessor-politieke filosofie aan de Universiteit Gent. Moordat we weer bij het de gast mogen zijn, Patrick. Heel feit. Volgens mij hebben we het Patrick gezegd, dus ik probeer nu heel constant patriek te zeggen. Ja, precies. We leren zo ook weer een beetje bij. En vorig jaar hadden wij contact over dat zij jij heel terecht. Er moest een aflevering komen over John Rolls, want het was honderd jaar geleden. Dat John Rolls was geboren. Er hadden wij iemand anders over op het oog. Daar is het nooit meer van gekomen, maar nu in meteen jaar vertraging. En er is een Habermas podcast eerder achter de rug. We hebben dan nu toch over John Rolls geboren dus in 1921. Een jaar geleden in Baltimore studerde aan Princeton, iets wat onderbrok werd door de Tweede Wildoorlog, waar hij vocht een andere japan en nieuw gineën. Hij promoveerde in 1950 aan Princeton in de filosofie en vanaf 1964 was hij aan Harvard verbonden als oogleeraar filosofie. In 2002 heroverleden, en wat ik denk als ze weer dan van die Denkers hebben we altijd een zo'n werkgelijk, die je oppopt, dan is dat bij Rolls wel een theory of justice. En daarbij is natuurlijk altijd een vraag, is het nou terecht dat daar dan een zo'n werk uit springt of doen we naar Rolls eigenlijk mee te kort? Wel, het is een ieder zetzeker terecht dat de theory of justice aandacht krijgt ook in deze podcast. Het is trouwens 20 jaar geleden dat Rolls is overleden, dus dat kan toch nog een jaar geleden doen. Ik denk dat we dit nu opnemen eind in 2002 en er misschien uitbrengen voelprijden. Ach, heel erg. Dus we zijn er toch niet in hem aangatement. Ik zal straks om wat vader uitleggen waarom theory of justice zo belangrijk is, op verschillende vlakken. Maar anderszijds kunnen we Rolls daartoe ook niet herleidend. Hij heeft bijna me in 1993 ook nog een heel belangrijk boek geschreven met de titel "Political Liberalism", waar de theory of justice vertalt, is het in het Nederlands, is politico-liberalism nog steeds niet vertalt, maar ik vind het wel een zeer belangrijk werk, waarin hij vooral nadankt over hoe kunnen we samenleven, ondanks het feit dat burgers op vlak van IT-ke moral en levensbeschouwing heel grondig met elkaar van mening kunnen verschillen. Hoe kunnen we dan toch nog stabiele rechtvaardig onze samenleving organiseren? Hij heeft in 1999 ook nog een dunder boek geschreven waar hij nadankt over hoe rechtvaardigheid gedacht moet worden tussen staten en zaintermen, tussen volkeren. Hij heeft het werkje "Hit the law of peoples". Alle boeken liggen hier ook op tafel? Ja. En misschien moeten ze me gewoon langs lopen, denk ik net. Je zegt naar bij de laatste de law of peoples, is een internationaal perspektief. Ja. TV of Justice richting meer op binnen staatelijke. Ja, Freysteria of Justice gaat Rolls nadenken over wat is rechtvaardigheid, en die rechtvaardigheid wordt meteen zo gedacht dat het plaatsvindt binnen een afgesloten politieke gemeenschap. Er zoekt trouwens iets waar Rolls snel op bekritiseerd is geweest en op bevraagd en uitgedacht is geweest. Namelijk hoe zijn rechtvaardigheidskonzept zich vertaalt op eerend vlak. En daar zijn ook heel veel discussies over hoe dat in de laatste zo goed te gebeuren. En in wat behals dat werk? Hoe kijk jij dan dat vraagstuk na het van wat is rechtvaardigheid? Misschien toch is in de verf zetten hoe belangrijk het boeken is. Het verschijnt in de beginten jaar 70. Hij heeft er ongeveer 20 jaar aangewerkt en we hebben geluk dat het een ene 75 kunnen verschijnen. Want er is een anecdote dat zegt, moet het goed voorstellen. Er waren nog geen computers en zo'n dikboek aan het maken waren. Dus dat waren te getekten, dat we bestonden verschillende versies. En dus dat was een bepaalde bijna finalen versie die zijn zeker te resten gehad getekt. En op bepaalde moment is hij een Stanford en daar is er een brandbom. Gelukkig blijft het manuskriept gespaard, maar het heeft wel enorm veel schade opgelopen door het blustend. Dus heel veel water opgehuurd. Dus je ziet het al voor, dus al die vallenpapier hebben daar toetrogen gelegd, was meer dan 500 bladzijden. En wist ook zelf die toen in het indiende bij de uitgeven hoeveel bladzijden het zou zijn. Ze werken dus dat dan moeilijk nog voorstellen. En het zou ook zelf nog mannen wil een indikster bijgemaakt. Maar goed, dus het verschijnt begint de jaren 70 dan toch eindelijk. En waarom is het zo belangrijk omdat de politieke 4x4 op dat moment niet zo veel meer voorstelden. En er is zelfs een quote van Peter Lesslet die zegt politieke 4x4 zo'n 4x4 is zo goed als dood. En goed is dat natuurlijk niet warm, het is altijd mensen met politieke 4x4 bezig geweest. Maar hij zou kunnen zeggen dat ze hier allemaal kleine huishuisjes aan het bouw waren, terwijl Rose met Centaurif Justice der geslaat is, op een soort van woonten. Dat is een gigantisch gebouw waar niemand die nog aan politieke 4x4 zo gaan doen rond kan. Het was ook bijvoorbeeld noodzik, iemand die Rose dan bekritiseert heeft. Zeg dat ook. Je zegt niemand kan nog aan politieke 4x4 doen, zonder zicht tenatie van de Theaurif Justice te verhaal. Eens te zijn natuurlijk, maar je kunt er moeilijk nog rond. En het interessante is, en misschien moeten we dat beeld van die wolkenkrabber verder uitwerken, naar Rose zijn er nieuwe grote gebouwen ontstaan. Voor het noodzik heeft het Libertarisme uitgedacht en ontwikkeld. Er zijn nieuwe grote gebouwen, maar meneer zoek gaan nadenken over global justice, meneer zoek gaan nadenken over multicontrolisme, meneer zoek gaan nadenken over liberal nationalisme en al dit soort dingen, zet allemaal nieuwe gebouwen, communicaties mee, ook net ook, allemaal nieuwe gebouwen. En ik is dat het dorp of de stad van de politieke 4x4 vandaag is eigenlijk groeit uit dat ene grote monument van dat Rose met centeelijks niet rejagt om het werk. Ja, heel veel voorbouwend op. Heel veel reacties voorbouwend, verduidelijkingen, of thema's die Rose zelf te weinig, bijvoorbeeld global justice die je dan te weinig in zijn werk heeft behandeld, die dan, maar dan andere auto's en dat gaat zeggen als springen. Maar dan terug naar de vraag om hoe we gaat aan de slag met rechtvaardigheid net. Ja, Rose, die probeert, heeft een specifieke methodiek om over rechtvaardigheid en eitiek meer algemeen na te denken en dat noemt hij het reflexief evenwicht, reflectief equilibrium. We kunnen niet in de eitiek overwaarheid spreken zoals we in de westkunde, over het 2x2x4 dat we makkelijk aan, maar wat is nu de geldigheid van wat ik nu rechtvaardig nu mij zo. En dan zegt hij ja, ik heb een bepaalde methodiek die reflectief equilibrium, waarin ik probeer de moriele intuities die we hebben en de moriele overtuigingen die we hebben en een coherent geheel met elkaar te denken en we moeten een verschillende elementen in dat geheel op elkaar afstammen. Bijvoorbeeld, je kunt van mening zijn en dat was toen de hangbare, meest hangbare teorie en de politiek filosofie, utilitarisme, namelijk de politiek is er in functie van de greatest happiness of the greatest number, en elk taalt in die kalkulus van de greatest happiness of the greatest number als gelijken mee. Ja, dat is onze podcast over John Stuart Millen. Ondermint? Ja, en Jeremy Bentham. Ja. Dat klinkt interessant en attractief totdat je daar een beetje gaat over doordenken en vast taalt dat die greatest happiness of the greatest number er toe kan leiden dat individuwen of mensluitsgroep opgeopverd worden voor dat grote geheel en dan potsta met onze intuïsie van dat is niet een ideale voorvarechtvarengeet of gelijkheid, hè. Of bijvoorbeeld je gaat naar het station en je ontmoed daar twee mensen, twee bedelaars die geld vragen en de ene bedelaar die speelt muziek en de andere, die legt daar maar wat met zijn hond tussen zijn tassen. En dan veel kans dat je zegt, ik ga die persoon die muziek speelt. Hij doet er te mensen iets voor. Het bepaalt zoiets die we hebben op wat er echt vaardig is. Ja, en dan, oké, maar als we dan dan op gaan doordenken, misschien is dat wel onrechtvaardig van ons. Want misschien geef je de meeste mensen naar land die persoon die iets doet. En misschien is die persoon die geen muziek speelt nog veel meer in de miserie. Omdat hij echt niks kan en de ongeveer een instrument kan kopen. En misschien heeft die persoon die muziek speelt gelukt. Het had hij toevallig ouders gehad die muziek hebben geleerd. En dan zegt je dan misschien toch niet zo rechtvaardig. En op die manier voel je proberend. Hij is zo heen a weerders een opvatting van rechtvaardigheid te komen. En misschien moet ik ook meteen verklappen wat zijn opvatting van een uurvaardigheid behalst. Hij heeft verschillende principes naar vorm geschofen. De eerste principe is dat een rechtvaardige samenleving. Alle burgers een zo groot mogelijk pakket aan basisvrijheden moeten ter beschikking hebben. En dus het gaat dus niet meer over, bijvoorbeeld zoals dit utiliterisme, dat mensen gelukkig moeten zijn of zo. Of utility moeten, dat moet verdeelden. En het gaat over basisvrijheden. Het gaat over de mogelijkheid hebben om wij geleven vorm te geven. Dat impuzeert dus vrij het van geweten, van vergaadering, vrij het van meningzuiting, maar ook de vrij het onpolitiek te participeren. Dat moet iedere moeder zo groot mogelijk basispakket hebben van dit soort vrijheden. Een tweede element van rechtvaardigheid is dat de jobs en de posities die waar mensen voordeel kunnen uithalen, dat die onder een regime van en van gelijke kanten. Dat het dus niet zo mag zijn, dat omdat jij vrouw bent, je minder of meer kansen hebt dan iemand die geen vrouw is, of je huidskuur, maar ook andere elementen, dat het dus moet gelijke kanten daar spelen. En dan het een derde en dat is het een beginsel waar hij zeer beroemd om geworden is, dat is het zo genaamde verschilprincipe, waarbij hij zegt socialeconomische ongelijkheid mag, op voorwaarde dat die ongelijkheid. En het voordeel is van de mensen bedilden in uw samenleving. Dus Roos is eigenlijk een egalitaire liberale Denker. Hij vindt gelijkheid belangrijk, maar hij zegt niet dat we naar het strekt egalitaire samenleving moeten streven. Hij zegt we moeten de samenleving, hij noemt dat de basic structure of society. We moeten die maatschappelijke structuur zo organiseren, dat wanneer er dus ongelijkheid tot stand komt, dat het in het voordeel is van de smakst. En komt hier dan die veel of ik naar enzo om de hoek kijken? Ja, hier komt die veel of ik door enzo om de hoek kijken. Maar een vraag voor het stem, dat is wel haks op hoe het nu natuurlijk vaak is, want we richten het samenleving, is ongelijk en die werkt toch vaak in het voordeel van de juiste meer bedilden. Het lijkt me niet eens in de tevrij. Dan ik al tegenoverstelde opvattingen. Ja, het is van hoe het nu is, toch? Ja, maar het is ongetwijfeld, als je zijn opvattingen door denkt, het is heel radicalen. Dus hij zegt ook bijvoorbeeld dat veel mensen denken dat dat roospleid voor een soort van welvaart staat, maar hij zee is heel expliciter over dat zijn idee over de basic structure of society, dat dat wel nog grondig verschilt met de welvaart staat. Dus dat er veel kritischer begon voor kapitaal accumulatie. Hij vindt dat de basic structure of society, dus via belastingen is ervoor dat je moet zorgen dat die kapitaal accumulatie niet al te grote proporcies aaneemd, omdat dat ook gevolgen heeft voor ons voor de idee van sociale gelijkheid. En wanneer er te veel mensen te veel kapitaals overvoert hebben, hebben ze ook te veel macht vaak en dat is bedreigend voor de democratie. En dus voor het samenleving op basis van vrijheid en gelijkheid. Vandaar dat hij begonnen zegt, een serieus erfen is belasting, dat moet dan maar maar kunnen, dat ze middelen om kapitaal te gaan herverdelen. En natuurlijk inderdaad, maar dat is een empirische kwestie, is de ongelijkheid die wij vandaag hebben in het voordeel van de mensen betelden. Dat is bepaalde ooggelijkheid in mogelijk zwal. En bijvoorbeeld waar Rosemie speelt, is eigenlijk de idee. Kijk, artsen bijvoorbeeld. Die mogen volgens Rosen niet per se, die moeten niet meer verdienen om dat zij slimmer zijn dan andere mensen, omdat ze langer gestuteert hebben dan andere mensen, omdat ze hoger IQ hebben of meer talent hebben dan andere mensen, want daarvan zegt Rosen, en dat is iets dat voor duurend terugkomt in zijn werk. Ja, rechtvaardigheid mag niet, of de verdeling van de middelen, dan mag niet bepaald worden door dingen die toevallig zijn, maar wij eigenlijk geen verdiensten aan hebben, het feit dat jij slim bent, ook het feit dat je, en daar gaat je dus zeer veren. Ook het feit dat jij dus de moed hebt, onbepaalde moeilijke studies bijvoorbeeld aan te vatten. En nu daar ook voor inspant, daarvan zegt hij ook, dat is eigenlijk iets waar je niet zo veel kunt aan doen. We zeggen natuurlijk de graag zelf dat we grote inspanning gedaan en dus moeten dat ook voor beloontor. Ros heeft daar een andere idee over hebben, we hebben geen verdiensten aan onze talenten, maar ook niet aan ons doorzetten, dat is verboogend. Ja, dus in deze en alles staat het wel haks op die middelen. Het staat heel haast op de meditokrasie, en dat zegt heel, heel expliciteit. Zijn boek is een grote kritiek om de idee van "meditokrasie", want hij zegt "meditokrasie", zelfs als je dat invuld met gelijke kansen die niet alleen voor meel zijn, waarbij je zegt iedereen heeft gelijke kansen, waarbij je zegt die gelijke kansen moeten ook substant zilden, dat betekent dat het voor je onderwijs iedereen en staat staat om iets met die kansen te doen. Zelfs dat, als je dat loslaat, zo meer het okratisch system, dat creëert onrechtvallige ongelijkheid, omdat dat nog altijd een samenleving zou zijn, waarin mensen met bepaalde talenten extreem rij kunnen worden en andere mensen niet. En hij heeft twee jaar gemeenten, hij zegt, het feit dat jij die talenten hebt, daar kan jij eigenlijk niet aan doen. Dat is het gevolg van natuurlijke loterheid, en te tweede zegt hij, het feit dat die talenten in die samenleving vandaag zo succes van ontzettend worden. -Gewaarderde. -Gewaarderde? -Ja. Dat is toevallig. Als jij bijvoorbeeld een talent hebt om komisch te zijn, je bent stand-up comedien geworden en je brekt door, dan is dat dankzij de media die je groot heeft, maar ook dankzij het feit dat we een samenleving heeft, die dit soort dingen appressiert en daar ook wel geldt voor vrijmaken. Maar misschien was je een heel andere cultuur. -Hij gaat niet aan verschillen. -Ja, dus. Dus dat mag geen maatstaf zijn voor wat je verdient. Waarom hoge artsen dan wel meer verdienen dan andere mensen? En hoe moet dat? Of je kunt dat noemen? Incentive inequality. Je kunt mensen proberen aan te moedigen om hun talenten te ontwikkelen, in functie van de zwaksten in de samen. Bij artsen is dat nogal duidelijk. Dus we hebben nood aan artsen omdat er mensen in ziek zijn en dat dus de zwaksten in de samenleving daarbij gebaseerd is. Of dat dan zo veel moet zijn, zoals ze verdient, dan kan je zeker vragen bijstellen. Maar dat je probeert om mensen die bepaalde talenten hebben. te motiveren om de dingen te doen die in het voordelen zijn van de mensen bedeeld. Daar heeft de roog, dus daar is een stukje markt-meganismijn. Daar vind je de markt voor kunt gebruiken. Maar dus niet als belouding, maar als een soort lokkerje, zodat ze zich aan insetten voor. - Ja, ja. Dus dat is goed. - Ja, voor de zongenen. Daar is dus nogmaast heel radicalen. We verdienen niet wat we verdienen. Moriele verdiensten, dat is niet het element. dat waar de samenleving op ons moet opbelonen of zo. De samenleving mag ons belonen. volgens de afspraken die we gemaakt hebben rond. We hebben bepaalde posities in de samenleving die ingevoel moeten worden. door mensen met bepaalde talenten en zo'n voord. En om die mensen daar te krijgen, kan het interessant zijn. om op die manier verschilwoordig te maken. Die veel of ignorance. Ja, daar is ze gewoon zo heel broemtrot geworden. Ja, even hier, just is veel ignorance. Ja, dat is eigenlijk de originele positie. Wat hij zegt is. Laat u beeld dat we in een positie zetten en noemt dat de originele positie. waarin we de opdracht krijgen, de interessante opdracht krijgen. om de uitgangspunten, de moriele uitgangspunten van de samenleving. waarin we straks zullen terecht komen te bedanken. Dus dat wij hier, met ons club, hier in deze kamer, de opdracht krijgen. om de basisbeginselen van de samenleving waarin we straks zullen terecht komen. uit te tekenen. Er zijn heel boeiende opdrachten die we krijgen. Maar goed, er zijn twee constraints. Ten eerste, we mogen alleen maar op papier zetten waar wij het allemaal over eens zijn. goed consensus zijn. En ten tweede, dat is dan die veel of ignorance. We weten niet waar we straks naar buiten gaan, wie we zullen zijn. We zetten achter een sluier van onwetendheid. Ik ben nu een man met achter 48 jaar met een bepaalde achtergrond. een bepaalde sexuele bepaalde. vorker en bepaalde liever beschouwelijk vorker, maar het kan zijn dat ik je naar buiten ga, dat ik iemand jongens ben, andere geslacht heb, andere vorker heb, als je zo voort hebt. Je zou het zoeken in beelden dat deze deur uitgerust is met transvervormers. We gaan er door, we zijn niet zeker, we straks nog dezelfde persoon zijn. Dat zijn de condisties waar een roles ons doet nadenken over rechtvaardigheid en een ideale samenleving straks, wel eens echt vrouwls, was zullen wij beslissen, laten we ze eens die oefening maken. Bevorbeeld over manvrouwgelijkheid, misschien, als hier een macho in deze kamer, zou iemand zeggen, laten we ze een samenleving organiseren waar het mannel meer rechten hebben daar vrouw. Nu, u zou het dan zeggen, denk ik, ik ben het daar niet meer eens, maar ik zal ook zeggen, ik ben het daar niet meer eens. Bovendien is het ook wat roos dan zo noemen, een onredelijk standpunt. Waarom is dat een onredelijk standpunt? Omdat u, wanneer u dat verdedigt, dat man dan meer rechten moeten hebben daar vrouwen, dat dat dat eigenlijk dom is en zeker zijn, want straks ben jij misschien vrouw. Maar gaat hij er al steeds van uit dat je al dat dus wel vanuit je eigen belang zou gaan kiezen, ook met de inrichting, dus als je af te liet. Dat is een gebruikje met een rational choice theory, hij zegt eigenlijk, zelfs als je mensen alleen vanuit eigen belang laat kiezen. Je hoeft niet eens, ik hoef niet eens van elkaar te understand dat we altruistisch zijn of politiek, korrekt of weet ik voor wat, zelfs als we er gewoon vanuit gaan, dat we een soort rational choice subjecten zijn, dan gaan wij voor het zekerste, we gaan wij uit tekenen en onze grondwijd zetten, dan vrouw gelijkheid, dan gaan wij doen, we gaan we zetten over Godzienst, we gaan niet, iemand zal misschien zeggen, ik ben zo altidisch, ik ben tegen Godzienst, misschien is het beter dat die samenleving straks Godzienst daar naar Godzienst daar verboden is. Dat is een onredelijk standpunt, zo role second, wanneer je straks daar buiten gaat, bij je misschien een vrouwmuyot of een vrouwmumoslim. En ja, kom je in een samenleving waar je je discrimineren, dat zal jij niet willen, dus we gaan we afsprieken voor het zekerste, vanaf je ook vanuit de ratione choice diorie, Godzienst vrijheid, die overheid waar we straks mee te maken zouden hebben, die moet iedereen wat gelijk behalden, wat die, wat dins, levensbescholk achtergrond ook is. En dan was ze nog afsprieken over sociale economische ongelijkheid, en dan komt dat verschillende principe op de prop en opnieuw. Rovenstek, zullen wij afsprieken dat we in een samenleving terecht willen komen, waar het de greatest happens of the greatest number geldt. De reikste samenleving en termen van Bruto National Product, nee, zegt we wel, we zullen dan niet afsprieken, maar wie weet, is dat Bruto National Product, zogen of is de land zogen, organiseren dat er wel een groot Bruto National Product heeft, wat dat bijvoorbeeld tot stand komt door de 10% reikste, en dat dat er er gigantische onderklassen is, waar wij dan mogelijk toe behoorren, dat gaan we niet doen. We gaan niet kiezen voor samenleving waarin dat we veel kans hebben, dat we in de echt in de miserie zouden zetten. Zouden we kiezen voor een samenleving, die strikt egalitaires, ja, misschien ook niet, wanneer we zouden kunnen kiezen voor een samenleving, waarin staat je bijvoorbeeld dat we zouden kunnen kiezen tussen een samenleving die strikt egalitaires, laten we zeggen, iedereen van ons straks krijgt buiten de waarde van 15, 15 euro weet ik van wat, maar we kunnen ook voor een samenlevingsmodaal kiezen, waarbij de reikste is veel meer dan die 15.000 krijgen, en de zwaksten in die samenleving garandeert 20.000 krijgen, maar het is door de marktsysteem en door de blasting, en zover dat dat systeem zo evaluiert, dat dus die ongelijkheid, ook in het voordel is van die mensen bedeelden, wel zegt Rolls, je zou dan moeten zijn, om niveau die samenleving te kiezen, voor een samenleving, waarin de ongelijkheid die er is ook uit te leggen is aan de zwaksten in de samenleving, en we zullen dus kiezen voor een samenleving, waarin maximen geldt, we kiezen voor een samenleving, waarin de zwaksten er nog het best aan toe zijn, je zou vanuit de resten de joystie, die bestaat ook zo iets als de keuzes dat hij van maximaaks, je zou kunnen zeggen, we gaan kiezen voor een samenleving, dat samenlevingsmodaal, waarin de reiksten het superreikst zijn, dat zouden we op staan als een gokker, dat is niet rationeel, dat is echt rollig, vanaf dat de veilig ignorance gaan wij dat niet doen, we gaan kiezen voor vanuit het idee, stel dat ik tot die onderklasse behoor, laat ons dan kiezen voor dat samenlevingsmodaal, waarin ik als ik tot die onderklasse behoor, we er toch nog het beste relatief gesproken en vergelijken onder samenlevings maar dat er het best aan toe bent. En dat is dan het difference principle, dus kiezen niet per se voor een samenleving waar het striktig lijkt is, we kiezen voor een samenleving die zich zo organiseren, via markt en belastingen naar herverdeling, dat de ongelijkheid kan, maar het voordeel is van de zwaksten. En je zegt ondat beetje dat is de rationaliteit van een gokker, in hoeveer kunnen we ons houdelen op kunnen vertrouwen in zo'n situatie dat iedereen na het sowieso rationeel reden heert, want het is natuurlijk ergens soort gekken, bij is dat iedereen de lootereijen bestaan om dat mensen ook naar denken van, ja, tuurlijk ga ik hem niet winnen, maar ja, iemand moet hem inderdaad misschien ben ik het wel, zoveel overschatting dat in, gaat die ze maar daarop, inderdaad, ja, dat laat even bij het beschouwing. We gaan er voor een stuk op in en dan is er natuurlijk ook door andere auto's op aangesproken, want mensen die zeggen ja, zo, toch niet logisch zijn dat, is het wel zo noodzakelijk dat je voor een rollsjaans- en samenleving kiezen achter die veilig ovens, zouden we bijvoorbeeld die kiezen voor basisinkomen, universal basisinkomen en iets wat de andere auto's hebben binnengebracht. Het gokken daarvan zegt Rolls dat hij zegt, we zitten achter de sleyer van om weten tijd en niet achter de sleyer van onzekerheid en de zin van, het is niet zo dat we risico's kunnen inschatten en weten welke maten we hoeveel risico we hebben om tot bepaalde groep te behoorren. Dat is het niet, want dat zou je wel kunnen gokken, zeg ik weet dat, misschien, het is gewoon een procent kan in de samenleving. Maar dat weten we niet, het is echt de veilig ignorance, we weten het niet en we weten wat we wel weten, is dat er een kans bestaat dat we onderste groep behoorren en dat die onderste groep echt ook ver onder het benzwaardige lichten. Ja dan zegt Rolls ja, het zou honorerelijk zijn, hij denkt wel dat dus en natuurlijk dat moet je dan Rolls in volgen natuurlijk. Het is een teneerste, het is een gedachte experiment, het gaat dus om, waarbij jij dus mensen achter die veilig ignorance zet, dat is heel vaak ook verkeerd, begreep er als of dat Rolls alleen zo volledig abstractie of rechtvaartigheid en zo en over een samenleving zo denken, dat is zeker niet het geval. Rolls gaat er vanuit dat wij in de samenleving ingebed zijn en cultuur bepaalt zijn door opvoeding ungeslacht hebben, allebei voorkeuren, het is net om dat wij dat allemaal zullen hebben, dat we bijvoorbeeld zo leplijten voor een samenleving waarin vrij het zo belangrijk is, waarin er form vastaatssutraaliteit en op partijtighet en ondiskriminatie is zo belangrijk. Ja, het is niet dat er al die levens in die verveel net zo neutraal in check worden maar. Nee, het is net omdat wij in ons concrete leven allerlei dingen opvoeding hebben waar we belang aan hechten, dat wij voor het zou zeggen, dat resulteert in een opvoeding vastaatssutraaliteit. Wij zullen hier niet en daarvoor gebruikt hij dat gedachte experiment om ons, wat Rolls eigenlijk wel doen met dat gedachte experiment is en we willen us laten invoelen wat wederkeerigheid is en we willen us even laten denken van ja, maar hoe zou dat, hoe wordt mijn standpunt bekeken vanuit de ander en daarvoor gebruikt hij de veiligheid, ik wil ons pur als een gedachte experiment niet als een beschrijving van hoe de wereld echt een elkaar is. En wat ik me nog afvragen, ook zo over praten van is dit voor hem nou een soort teoretische wensgewijs om dit uit te werken. Of heeft hij ook in zijn en dus het verschijnt begin 70 jaar, heeft hij ook zeg maar om zich heen gekeken gedacht van naar de samenleving waarin ik nu zit, dat vind ik unjust of is het een reactie zeg maar op de manier waarop hij voor anchort in het leven staat en in de samenleving staat in zijn tijd of is het echt een academisch werk wat er gewoon moest komen en in één. Ja, ik denk bijna. Er is zeker een academisch werk en dan zie je ook in de opbouw van theory of justice waarin hij heel veel tijd neemt en vanuit ons perspectiefijk misschien toveel tijd neem om het utilitarisme om ver te werpen. En te zeggen dat dat via die meetalen ver is flexief ecluurium, dat er allerlei problemen zijn met dat utilitarisme. En waarom doet hij dat en daarin is dat natuurlijk kind van zijn tijd, omdat dat utilitarisme op dat moment er was en de meest attractieve manier leek te zijn om over rechtvaardigheid aan welvaart en markten zo na te denken. Maar het is in die zin een soort academische oefening, maar en het is echt ook, ik doe een ideal theory en wat ik doe is, ik probeer een ideale samenleving te denken en de grondbeginsel van de ideale samenleving te denken waarvan hij wel zegt dat het een redelijke en principal halbare utopia is, maar het heeft natuurlijk ook politieke waarde en die zijn dat hij de ideeltie en die ideale samenleving in die principe is naar voorschuft om ons in staat te stellen om concrété samenlevings voor en concrété en prolastingssystemen enzovoort af te meten aan dat ideale model. Als hij aan bepaalde m'n zegt, ja maar bijvoorbeeld de manier waarop. Kapitaal belast wordt of de manier op kinderbeislag gegeven wordt aan mensen. Dat is onrechtvaardig, wat zeg je dat eigenlijk? Dus hij biedt eigenlijk criteria aan omdat dat af te meten. En je zegt dat criteria om dat af te meten, dat die viel of ignorance moe, komt hij met die uitwerkingen die je net gaf over religie en over zesjaar economische huidingen, komt hij met een soort conclusies die die groep zou trekken, of zegt hij nou dit is een metode om daar te komen, maar veel te dat niet in, of hoe ver gaat hij in zijn gevolg trekking daarvan zeg maar. Hoe je dat politiek vertalt, wat voor? Ja, nou of hoe komt hij met voorstellen voor hoe die samenleving er? Ja, dat is, of doet hij dit gedachteigd pigment, of is dat het voor, of doorleegt hij hem zelf en geeft hij de antwoorden zeg maar ook? Ja, rol is redelijk ontgooglund voor mensen die op zoek zijn daar actie-medlen om de samenleving te veranderen. En ook daar de concrete voorstellen hoe je zijn theory of justice moet implementeren. Ik geef al jarenlens over het boek en ik zie dat dat bij sommige mensen tot frustratie erinheid. Dus je zult hand, dat is een leiver boek, maar je vindt erg heel weinig concrete voorstellen. Wat hij wel doet als voorstel is belasting, heb ik al gezegd op erfenis, dat vindt hij rechtvaardig. Hij pleit ook voor een progresieve verbruikers belasting. En wanneer je dingen consumeert, dan mag je daarover de overheid daar ook tax opheffen. En je zal iets skeptisch erover een tax op arbeid, waarom? Omdat manier je iets verbruikt, dan neem je iets weg uit de wereld. Dan eind je iets toe en dat moet gecompenseerd worden, aanderen die dan niet meer kunnen gebruiken of zo. Dat is de redering. Terwijl je arbeid kreer je iets en het is eigenlijk een beetje vreemd dat we dat zouden gaan belastingen. Maar hij geeft wel toe dat het kan rechtvaardig zijn om ook om arbeid te belastingen, maar het hoeft niet persi. En dan een ander belangrijk punt wel bij hem dat hij als voorstel op een boek wel bevat is het zociaal minimum. Hij vindt dat het zelfs in de grondheid moet staan, dat iedereen, mensen, bepaalde leven standaard moet geharandeerd hebben. En dat de staat daar garant moet voorstaan. Maar voor de rest is dat ook openen. Hij zegt op mijn theory of justice dat kan misschien vertaald worden door een democratisch socialistisch system. Maar het kan net zo goed vertaald worden in wat hij dan een volkskapitalisme of property owning democracy. Dat is ook waar Rose attraktief voor is geweest. Hij heeft zegt politiek op de vlakte gehad, waardoor tot op vandaag je ziet dat zo wel social democraten. Als partij politieke liberalen wel graag is naar Rose verwijzen. Mogen ze dat ook omdat hij niet al te veel politiek heeft? Hij moet zijn werk doen, dat is de democratie, dat moet volkeren moeten zichzelf bestuuren, maar beslissingen nemen. Ik zeg alleen, als je beslissingen neemt, dan zijn hier natal criteria op basis waarvan je kunt zeggen die beslissingen zijn meer of minder maten rechtvaardig. Wat mij legt je om een beetje het drukje naar de tweede boek dat we de besprekken, politico-liberalisme, metna een beetje zij van die mensen in die samenleden moeven niet allemaal checken, neutralen mensen te zijn die mogen om al hun verschijnheid hebben. Maar het systeem moet dat goed inbeden zijn. Ja, gaat ernaat dat werking daar toch over in je kortzaam. Ja, politico-liberalisme kan in die zin hoe wel Rose dat zelf ontkend, maar ik zie het ook een beetje zo ook gezien worden als een reactie van Rose. Een reactie van Rose, een antwoord van Rose, op een aantal communicataristische kritieken die je heeft gekregen. En behoorlijk, Michael Sandwell, bekende nog steeds Star Philosoph vandaag, die trouwens ook heel erg kritisch is over de mediator Karasi. En op dat punt, heel veel gelijk, een CNF trouwens hoort met Rose. Maar heeft Rose al in die jaren 80 bekritiseerd om wellen van het feit dat hij beschuldigd de trouwens van dat Rose een veel abstract mensbeeld zou hebben. Daar heb ik al besproken hebben. Ik denk dus dat Rosendel fout is, dat hij Rose verkeerd gelezen heeft. En ik denk dat Rose zelf ook dacht. Rose was toch niet iemand die op alle kritieken. Maar hij heeft heel veel kritie gekregen natuurlijk op zijn boek of vragen. Hij ging er allemaal niet te sterk op in. Hij heeft maar op een paar dingen echt doorgegaan. Zonder ander dat communicatarisme, hij heeft proberen aan te tonen in politica liberalisme dat hij helemaal niet vertrekt van de idee dat mensen niet in gebetsen zijn. Maar dat mensen in concreto, mensen zijn van vrees en bloed. We hebben palen bijvoorbeeld ook leven de schoonlijke voorkeuren. En dat mensen op dat punt heel erg van elkaar kunnen verschillen. En dat je dan moet gaan nadijken hoe kunnen we nu tot de rechtvaardig samenlevingsmodel komen. Daar komt dus de worteling en de persoonlijke levens worden er eigenlijk tegenover of in interactie met dat politieke geplaatst in dat boek politico-liberisme. En wat hij daar heel belangrijk concept, dat hij daar introducerde zou kunnen zeggen, die wel of ignorance en de organelle positie zijn verschil principe. Dat is vooral die theory of justice. Wat politico-liberisme doet, voor concept dat daar heel belangrijk is, is de overlapende consensus. Dat aan de basis, de overlapende consensus, die aan de basis ligt van de publieke moral, hij zegt. Als we wel een samenleven ondanks feitaal wij over vanal zijn nog wat vanmeering verschillen, dan moeten we toch over aantal dingen eens zijn. We moeten niet eens zijn over wat we begrijpen onder het goede leven. U mag graag consumeren en ik mag eerder sober zijn. U mag Godzien zijn en ik mag atiestisch zijn. U mag eerder utilitaristisch denken en ik mag eerder kant ja en nu maar op zijn. U mag van muziek houden en ik eerder van sport, allerlei verschillen. Op dat punt hoeven we helemaal geen consensus te hebben. We hoeven geen consensus te hebben over wat het goede leven is. We moeten wel consensus hebben over wat we over de principes op basis van de samenleven. En dat noemtijd de overlapende consensus en interessant genoeg, kan hij opnieuw zijn, veilig ignorance en zei gedachten experimenten van de organelle positie gebruiken, om ons te doen invoelen wat die overlapende consensus zou kunnen zijn. En deze vraag is opnieuw, een soort rollen spallen. Als u geloven bent en ik ben ongeloven. En we willen samen leven. Ja, we zouden u raar kaars kop kunnen lentslaven, ik zou kunnen zeggen, maar ik vind dat mijn leven beschouwijen meer rechten moeten hebben dan die van u. Maar je vindt dat natuurlijk omgekeerd en zo voor het. U vindt bijvoorbeeld dat wij een drinken zondag is, alke hulzondag is. Ik ben bijvoorbeeld een Christen, ik heb wij nodig om een religieus te eken, ik moet mij nu garistie kunnen vieren, dus onderwijnen gaat dat niet. Dus je zit bij het incompatible, dus als u die rollen splaast, waar kom je op uit? Ja, goed, op goddienst, vrijheid, vrijheid van gehoeten. En dit zijn elementen van de overlapende consensus. En wat rollen spraagt is een politische liberalisme van ons als burger is, je moet aanvarden. Hoe sterk je overtuig bent van uw persoonlijke moriele, elieve beschouwlijke opvattingen? Je moet aanvarden dat een overheid zich voor haar wedgeving niet op die particuliere normen aan waarden en uitgangspunten kan baseeren. U mag perfect vinden dat alke hul drinken zondag is. U mag zelfs vinden dat ze lastig dat weetig dat homosexualiteit zondag is, maar je moet aanvarden dat de overheid. niet om dat je vindt dat het zondag is vanuit uw leven beschomen over liet. Dat gaan geen argumenten voor de overheid om voor het alke hul te verbinden. Als de overheid alke hul wel verbieden, bijvoorbeeld in bepaalde contexten, dan is dat omdat er neutrale redenen voor zijn, namelijk veiligheid. En veiligheid behoort dat de overlapende consensus is. Alledelijk individue kan daarmee instellen. Maar ik kan nu niet in een heel concreet voorbeeld bedenken, maar lukt het altijd om dat midden te vinden waar je elkaar kan vinden. Dus weinig drinken is zonder of niet, dan kun je het overdiskissieren. Dat zei je dat de brengen de vakte gezondheid bijvoorbeeld in. We moeten wel kunnen moeten niet kunnen. Ik noem meek veel rastavari en. ik noem me rastavari en marioana gebruikt, ik zeg gewoon, het is dat niet, drugsgevardig is. De komende kan hele moeilijke spanningsvelde uit. waar in de opgeruimde versje kunnen ik wel wat evidenten kunnen doen. Op een midden uit waar het wel gaat botsen, waard wel. Ja, natuurlijk. En dat ook, je kunt zeggen, mijn fundamentale overtuiging, is niet dat het ik het niet goed vind, maar acht mensen moeten me weten, maar dit kan gewoon echt niet. Weet je al, over maar dit body, dit gaat niet gebeuren in ons samenleving. Hoe moet je daarmee omgaan? Ja, dat is natuurlijk de lastige kwestie waar hij ons mee confronteert. En eerst de punt misschien, het politiek liberalisme of de uitgangspunten die hij daar geeft, daar is rollzoek heel expliciet over, die zijn vaak inconclusief, daarmee bedoel ik. Bijvoorbeeld, de manier waarop we godzienst vrijheid gestalte geven en de vrijheid van geweten gestalte geven, dat gebeurt in Nederland anders dan in België. En in Frankrijk anders dan in de vrienden staat, daar is boord een andere kerkstaatverhouding. Nu daarvan zou Rolls zeggen, er is nog heel veel mogelijkheid binnen het politiek liberalisme, binnen die krijdlijnen om aan politiek te doen. Want we moeten natuurlijk niet over als consensies hebben, anders moeten we de politiek afschaffen. Dat is ook een beetje zoals het Europese hoffvordrecht van de mensen werkt. Daar is een Europese verdraagvordrecht van de mensen, waar hij er na een aantal uitgangspunten staan, en dat is de discriminatie in de remoglijk behalveerd. gehandeld worden, graag iets vrijheid van geweten, maar of je nu bijvoorbeeld religies financieerd of niet, wij doen dat in België wel en Frankrijk doet men dat niet. Daarvan zegt de Europese Hop, daar ga ik mij niet bij bemoeien, zo lang dat systeem in zijn uitwerking, geen schending is van de krijtleinen van het Europese verdrag, en dus als je het eronsjaans vertalt, als het geen schending is van uitgangspunten en de overlaapde koncenties. Als ik bijvoorbeeld een systeem zou hebben dat in het officiële schoolen iedereen verplicht is om romskatolieke godhins te volgen. Daarvan, zo rolls, dat gaat intit respect voor iederstvrijd te gelijken, dat zouden wij ook achter de Veluweek erons nooit beslissen, maar moet een levensbescholke vakken al daar niet op het Curriculum staan? Ja, en dat moeten we bediskusseren. Jij is een krijtleinen moet je heel strak inrichten en daar binnen zal het altijd een komen en gaan en bewegen. Klopt. Maar hoe streng zijn we? Hij blijft dus altijd wel een appel doen op die rationaliteit, dus je moet in je eigen particularen overtuiging dat mag perfect alles zijn, maar ik moet altijd een soort kleine ruimte open laten, waarin je met je rationaliteit zeg je, maar dat mag nooit zovergaan in eigen opvatting, dat ik die spelregels voor het gemeenschappelijke deel niet meer. Ja, je moet eruit vanuit gaan, dat je eigen particulieren opvatting nooit door de overheid zomer kunnen overgeroomen worden om wetten te maken die voor iedereen van toepassen te zijn. Omdat dat in zo'n luister tegen respect voor iederstvrijd tegelijkheid, als wat u wel natuurlijk niet leven in een samenleving waarin de wetten gemaakt wordt, op basis van mijn levensbescholing en omgekeerd opnieuw is het die wederkeerigheid, ik wil natuurlijk niet leven in een samenleving waarin de betten van de overheid gemaakt zijn, op basis van u levensbescholing die ik niet deel. Goed, als we dat allemaal doordenken, dan kom je uit bij een form van staatstneutraliteit en wat Rosa noemt publiekriezen. De overheid moet zich altijd kunnen verantwoorden in termen van publiekriezen, bijvoorbeeld. De overheid beperkt de snelheid op de snelweg. Toet de overheid dat om de mensen te pesten die graag snel rijden helemaal niet, de overheid zegt niet dat manier je zwaar goed hebt of graag eens kekkt of op snelheid of graag met een grote auto-ruite, waarin we op snelere snel meer rijten, dat dat slecht is, de overheid doet daar echt geen uitspraak over. De argument van de overheid is veiligheid. Goed, maar wij kunnen dan nog discusseren moeten 120, 130, 110 of moet het überhaupt niet, en daar kun je allemaal over discusseren. Punt is als de overheid onze vrijheid beperkt, dan moet ze daar een argument van publiekriezen voor hebben. En mag dat niet zijn dat de overheid enkel zegt, ja, maar we doen daar zo omdat in de Koran zo staat of we doen daar zo omdat vrij zijn en geen zo denken of we doen daar zo omdat Marx dat zegt, nee, je moet argumenten van publiekriezen en hoe kom je die argumenten van publiekriezen op het spoor? Dat zijn die argumenten die achter de veilige ignorance, zo aanvarden. Dus in een context waarin je niet weet wie je precies bent. Ja, ik blijf hem interagent, omdat hij altijd op bepaalde punten zo schuren, bijvoorbeeld ook verhouding man vrouwvold stellen uit een orthodox geloveren die zegt, ja, ik geloof dat gewoon beter is dat een vrouw ondergeschikt is aan m'n man. En ook als ik een vrouw zeg hij, vroeg vind ik dat als nog. Je kunt dat nooit helemaal niet zeggen, dat ik geloof dat ik geloof. Als je zegt veel je kan perfect, particulieren bepaalde opvating hebben, waard nou als in die opvating een heel sterk idee zit over hoe de samenleving ga even moeten zien. Dat is dan alweer moeilijk hè. Dat klopt. En dus bepaalde opvating daarvan zal hij zeggen, die zijn onredelijk, waarheria bijvoorbeeld klassiek voorbeeld te geven, Sharia voor Belgium, waarheria zegt wij strijden voor een samenleving, die zich niet democratisch organiseren, maar respect voor die is vrij tegelijk. Maar wij strijden voor een samenleving waarin de wetten gebaseerd zijn op Sharia en islamitische regelheving. Ja, daarvan zou rollen zeggen, dat is een onredelijke doctrine. Ja. En in principe, vanuit de idealtheorie, zet hij onredelijke doctrine, zegt als het waar zelf buiten spel. En dan natuurlijk de vraag is dan concreet, wat moet je met dit soort doctrine schaan doen? Wat moet je met intoleranten doctrine schaan doen? Dan zet je in de non-idealtheorie, want in de idealtheorie hebben die in principe geen plaats, maar ja, daarvan zegt hij ja, we moeten wel opletten dat de intolerantie een beetje poppersparadox hebben, we moeten zorgen dat de intolerantie niet overwecht krijgt. En dus de democratie, die mag zich beschermen, de democratie, die mag zich weerbaar opstellen. En als het dus echt nodig is, dan mag je bepaalde overtuiging, eventueel buiten de wetstellen of zorgen dat ze zeker niet in het onderwijs binnenkomen, dus dat wel. Dus er is dus wel degelijk. En ook dat is bekritiseerd, zet dat onderschep, maar dat is wel degelijk. Vonsrol, z'n onderschijt dus redelijke doctrine is. En dat kunnen er heel veel zijn. Bijvoorbeeld het catolacisme is voor hem een redelijke doctrine, sinds de tweede Vaticanscocilli. Voor het tweede Vaticanscocilli, jaren 60 van de vorige eeuw, was de romscatholijke kerk eigenlijk pleitbezorgen van een staat die zich op grond van catolieke uitgangspunk zou organiseren. En kristinnen of catolieke politici waren er gevraagd om dat te doen en om daarna te streven. Vanaf de jaren 60 hebben ze explicit het geweer van schouden, veranderd hebben gezegd, wij streven niet naar een samenleving waarin de catolieke moral grondslag geeft is, aan de basis van het samenleving, wij zijn voor het samenleving die zich baseerd op basis van vrijheid van geweten en vrijheid van gondisch en vrijheid van vergaardering. En gaan we zo maar door, wij zegt er onmiddellijk bij. En wij gaan van die vrijheid natuurlijk maximaal gebruik maken om ons te organiseren, juur beweging en de kerk genoegschap uit de voort. En dat mag ook, want er is natuurlijk vrijheid van vereriging in een open en vrijere samenleving. Maar het punt is daar wel gemaakt, dat mijn afstap van de idee dat het samenleving zich op die manier moet organiseren. Maar je rakt een heel moeilijk punt aan, bijvoorbeeld de gendero gelijkheid en gezinnen of in traditionele gelovesgemeenschappen. Roos schrijft daar ook wel over hoor, en het is een lastig punt omdat, ik heb betrechte om aan mijn vrouw mepalde, dat is eigenlijk je hoop meer in het zin. Ik heb betrechte om aan mijn vrouw mepalde overdeling af te spreken. En dat kan, ik kan meer of minder huishoudig getrokken en zo voort. En het is niet geoorloopt voor een staat of niet zo maar geoorloopt voor een staat, om binnen te treeden in die privaten ruimte van mensen. Wat je wel moet garanteren, dat het tegenover is, je moet mensen, je moet zorgen dat mensen weerbaar zijn, je moet mensen zorgen dat mensen kunnen opkomen voor een recht. Je moet zorgen dat mensen wanneer het haar niet meer aan staat in die levensbeschouwing, of in andere keuzes kunnen maken en eruit kunnen stappen. En je Goddienstvrijd implicitiert niet alleen het recht om volgens je Goddienst te leven, maar ook omvangen van idee te veranderen en ook om de Goddienst achteruit te laten. Dus wanneer we in een situatie zo zit, de overheid kan volgens roles niet opleggen dat bijvoorbeeld mannen en vrouwen in de islam gelijk behandeld moeten worden. In de context van de islamen zouden, bijvoorbeeld in de mosqueën. Daar zou roles zeggen, dat moet je buiten blijven als staat. We moeten natuurlijk wel de vrouwen in staat stellen dat wanneer ze daar niet meer in zijn, dat zijn we in de eigen religie oprecht drauitstappen. En je moet ook zorgen dat die politieke ruimte, daar is dat die mensen niet vervolgd worden, dat die mensen niet vervolgd worden. En voor het ook dus dat vrouwen wel ook onderwijs moeten volgen, gewoon het generikken onderwijs. Dat kun je dan dan weer, ja, waardoor als je bijvoorbeeld zegt vanuit mijn levensbeschouwing mogen vrouwen niet naar school, of vanuit mijn levensbeschouwing is een discussiegewis met de emissiemplende vrienden staten, vanuit onze levensbeschouwing, en we toch liever niet dat kinderen langer dan dan 13, 14 jaar naar school gaan, want anders komt onze levensstijl misschien wel in het gedrang. Daarvan zo'n roles zeggen, dat passeert niet, alle kinderen hebben recht op adiquat onderwijs, wat de opvattingen van de ouders ook zijn, en waarom is dat zo? Dat is niet zo omdat ik mensen beter vindt dan anders, dus dat gaat niet over bepaalde opvattingen van het goede leer, het gaat over de basisprincipes, namelijk weer respecten voor iederst vrij te gelijk, dat impiëert dat je mensen gelijk en staatsstaalt om iets van hun leven te maken, en dat betekent dat je mensen informeert of goede wereld te lakerzen, weerbaar maakt en dan ze van sociale religiërs en andere druk die kan bestaan, en dat doe je onderwijs, onder andere en onderwijs, en dus vrijstelling van leerplicht of zo, dat zal je bij Roos genargement even. Ja, natuurlijk ouders die Roos daarop bekritiseer, bijvoorbeeld Cucatas, gaan er aan Cucatas, die zou zeggen, waar moet Roos zich meer als ouders zeggen dat een kinderen niet naar school gaan, die niet naar schoolen, en Cucatas zeggen dat enige wat je van burros kan verwachten, is dat ze toller aan zijn, zodat mensen elkaar scop niet enslaan, dan is dat dan is dat geen probleem. Ja, maar heel concreet, orthodoxe ouders, gemeenschap, gesiede ouders, gemeenschap in antwerpen, en die heel zichtbare aanwezig is in de buurt van centraastation daar, ja, daar hebben we die problematiek wel een beetje rond onderwijs, want ze doet soms thuis onderwijs, overheeft niet altijd controle over, Cucatas zou zeggen, laat die mensen gerust, die doen toch geen vlieg kwad, Roos zou zeggen en ik ben een Bapunt zeker ook een Roos ja, ik zou zeggen, ja wel, ik vind dat daar iets, dat daar onrecht wordt aangedaan aan die kinderen, die moeten in staat gesteld worden om over een eigen leven en opvoeding na te denken, blijven zijn al die in de gasidische gemeenschap, prima, natuurlijk, we hebben maar wel mijn daruitstappen moeten natuurlijk ook heren, en daar raak je natuurlijk een belangrijke punt, die ook een functie van idee van bouticulturalisme, interessant is, Roos zou zeggen, opvoedingen van het goede leven, leverbeschouwingeren, religie, cultuur, die zijn slechts waardevol, voor zover vrij en geïnformeer de mensen daarvoor kiezen. Maar het is dus inderdaad altijd wel een soort moldeheider dan overheen lagt het. Dus van irasionaliteit en ja, kun je niet echt ook punten keer meelmaken. Maar dat vervalben wel gewoon op in dit gespreid. Dat is een fundamentele onderlaag. Ja, dat is echt een fundamentele onderlaag. Dus er is dan wel heel veel ruimte voor je eigen partikelier opvatting, maar niet onbegrensd. Alte dinarasionaliteit. Niet onbegrensd en de zin, maar irasionaliteit gebruikt hij niet. Eigenlijk gebruikt het woordje een redelijkheid. Dus je mag heel erg overtuigd zijn van een irasional standpunt. Maar voorbeeldje mag vinden dat de soorten niet geïvolueerd zijn. En dat je omdat je in het schappingsverhaal letterlijk leest. Maar je mag niet verwachten dat dat in het onderlaag is komen bijvoorbeeld. Maar je mag volstrek die opvatting hebben. Je mag daar zelfs, je mag clubs organiseren rond die opvatting. Je mag boeken publiezeren rond die opvatting. Je mag zoveel als die opvatting gaan aanballen bij mensen en mensen proberen daarvan te overden. Maar natuurlijk je mag niet van meneer zijn dat iedereen zo moet denken. En dus bijvoorbeeld dit soort ideeen gaan we niet toelaten bij een leerkracht. Omdat daar onderwijs dient om voorlopige bestekennen zou je om mensen door te geven. En goed, creationisme en die letterlijk leesing van de tekst, dat hoort daar niet bij. En dus dat is daar geen plaats. Je mag volstrek van meneer zijn dat er een mooi voorbeeld in Duitsland zijn in bepaalde staten. Lenders is dat daar zeker, die zeggen je mag niet waar er een dans verbod is op goede vrijdag. Een goede vrijdag voor de niet-catholieke is de dag waarop Jesus gestorven is, waarop de catolieke dat herdenkt. Het is een dag van rauw voor catolieke in een dag vast zo breit vasten. Je mag natuurlijk perfect van meneer zijn en zeggen, ik dans niet op goede vrijdag. Ik vind dat zeer ongepast als ik dat het zou zien. Je mag ook van meneer zijn, ik sluit bij een club die zegt, wij dansen niet op goede vrijdag. Maar je mag niet verwachten van de overheid, dat ze zeggen dat er een dans verbod is op goede vrijdag. Dat is een onredelijke eis die daar stelt aan de overheid. Net zoals je woordat je mag van meneer zijn dat je moet vasten tijdens de maanden rammer dan. Maar je mag niet verwachten dat de overheid dat ook meer gaat afdringen. Wat voor een stukje broed en maar ook het gevallen ze. Nee, want dat zou indruizen die respect voor iederstvrijd dan gelijkert. De toetssteen van wat de overheid waalauw niet mag doen is respect voor iederstvrijd dan gelijkert. We graakken, denk ik niet meer aan de loofde piepen. Nou, laten we nog even bekorten bijpakken. Tot slot na nog de loofde people of de loofde people. Dat probeert het internationaal te pakken. Ja, dus dat probeert hij dat just is rechtvaardigheid internationaal te denken. En misschien kort daarover wat daar op vallend aan is, is dat hij het Difference principle. En dus zijn kriterium om over rechtvaardigheid naar te denken binnen een politieke context. Niet toepast op een internationale context. Dus hij zegt niet dat ongelijkheid op wereldvlak tussen landen. Zo moet georganiseerd zijn dat het in het voordier is van de mensen bedelden. Wat hij doet is heel op vallend en hij is daar natuurlijk ook zo aan op bekritiseerd. En je vind daar al de zatjes van in de theory of justice. Hij zegt politieke gemeenschappen die moeten als autonome gegeelen beschouwen die het recht hebben om zich te organiseren. En dus dat zet een idee achter van staatsovereniteit. Maar hij zet ook een idee achter van, oké, wij kunnen met de middelen die we het er beschikking hebben, onze economie zes of zo organiseren. Wij kunnen dat op een meer of minder efficiënte manier doen. Waar neer nu bepaalde staten, dat goed doen, goed beleid voeren en de markstimuleren en groestimuleren dan is die ene staat rijker dan een andere staten. Ja, dat als dat het gevolg is van de politiek die daar gevoerd is van de politieke en economische cultuur die daar leeft, dan is dat voor ons rolls geen onrechtvaardige ongelijkheid. Wat jij wel zegt, er zijn een aantal staten die scherke staten zijn. Ik denk het rustland zo dat nu ondervallen omdat je dus een territorio van anderen zomaar binnenvalt. Daar mag je je tegenverdeerdigend, trouwens is vrij veel ook na aangedacht over rechtvaardige oorlog. Ook al een stukje in theory of justice omdat die natuurlijk in de jaren 60 moment dat hij dat schreef Vietnam oorlog was. En hij vond heeft ze daar ook overuitgesproken de Vietnam oorlog immoreal ongepast. Hij vond er ook publiek actie ondernomen en van de weinig publiek acties die hij ondernomen was tegen de onrechtvaardigheid dat er was diensplicht. Dus mensen konden onder de wapensgroepen worden om in de Vietnam oorlog te gaan mee werken. Dat zij je aan het ontdekken was op de Universiteit bijvoorbeeld. En dat vond er als onrechtvaardig. Ja, dat is voor zo'n kleine groep. Ja, dus hij heeft daar ook de discussie rond aangebakkerd. Dus je moet die staten die hebben recht op een territorium. Dus je mag de ander staat in die last van. Je mag goed nadenken over hoe je een staat te kunt helpen, want niet alke staat is al wat hij noemt een wel ordered society. Dus het kan zijn dat bepaalde staaten nog in een soort ontwikkelingsvase zitten. Dat kan je dan even als reikland wel helpen, maar liefst wel ondervoorwaarden. Dat daar een democratisch bestuur komt, ondervoorwaard dat dat de land wordt die mensenrecht in de respecteerd. En eenmaal we dus een wereld zouden hebben waarin alle volkeren zich op basis van minimale mensenrecht in zo'n voort zouden organiseren. Dan is het speelte het probleem van herverdering voor ons rolls niet meer. Natuurlijk gaat er hier nu erg vanuit en dat gaat inderdaad in een bepaalde globaliseringstesis natuurlijk. Maar dat die land er heel onafhankelijk van elkaar functioneer. Dat moet weten, dat het kapitalisme, dat ook gedijd door andere landen uit te buiten of zo voort zijn. Dus daar houdt hij eigenlijk weinig rekening mee, en op dat punt is hij natuurlijk ook sterk bekritiseerd. Wat ook wel interessant is, is nog dat hij geeft geen concrete voorbeeld, maar hij verwijs bijvoorbeeld naar Kazanistan. En waarmee wij al aangeven dat zo'n land die zo andrelijdeus is, dus het is een land die zich wel men of meer mensenrecht inlaat. Wat is niet volledig democratisch, niet democratisch. Dus hij noemt dat een hierarchische, decent society. Zelfs daar moeten we met onze polen vanaf blijven. Die landen hebben hun recht en betrecht om zich zo te organiseren. Ook al is dat niet volledig lieveral. Dus hij is eigenlijk de ene soort van liberalkolonialisme, wat ik het zo mag. Als ik me zo mag huid. Dus hij vindt dat we dat toch redelijk terughouden moeten inzijden. Waarin er fundamenteel mensenrecht door de gescholde dan mogen we ingrijpen. En dat kan we eventueel zelfs denken over militaire ingrijpen en zo voort. En zeker in de onderhandeling moeten we dan met die landen dat die mensenrecht op de eigenaar zetten. Maar waarin het landen zijn die zo goed. Ja, hij verrijkt het een beetje met ottomanse rijk waar mensen ja, de Christen die mochten er zijn. En ze hadden niet vervolgd, ze mochten er was vervrijd van gebied en ze voort ja. Dan blijven dat toch beter af. En ze zijn werelder worden. Dankjewel Patrick, volgens mij een heel uitgevrijd en rateef daarmee compleetvouw over Rollslaatse werk moest natuurlijk wat kortere doorheen. We begonnen bij The Theory of Justice and Out, 20 jaar lang heeft Rolls daar aan gewerkt. Met als hoogvraag wat is rechtvaardigheid en dat worden we ook even bij de laatstwerk binnen een gesloten potieke gemeenschap. Potiekphilosie is een beetje dood in de jaren 70, is een beetje het beeld. Utiliterisme is leidend, maar eigenlijk zeggen Rolls mooi beeld dat Patrick werkte een soort nieuwe wolke krabberdijen. waarin vervolgens een loop de jaren lieperterisme, global justice, allemaal omheen komt. In reacties op zijn werken, hij wordt echt een nieuwe standaard die hij eigenlijk daar neerzit. En waar hij introducierd in 4 uur of justice een soort metodiek reflexiefs evenwicht. Er zijn ten opzicht van uiteliterisme, daar gaat dat leidende is, The Greatest Happiness of The Greatest Numbers. En daar zijn eigenlijk morhelen, intuities, overtuigingen die daar toch mee botsen, waarmee je gewoelsmaatige aanwold van het schuurd. Dat is niet altijd de meest sluitende verhaal. Patrick werkt het voorbeeld van twee dakloos, en als het elkaar de ene heeft de instrument, de ander niet, de ene maakt muziek. En wie geef hij dat muntje, geeft dat die passieven, want die heeft misschien eigenlijk wel veel meer nodig, die heeft niet eens een instrument. Of reeftjes, niet eens, waarmee je zegt, ja, daar moet juist die werkte minst nog voor zijn geld. Kortom je ziet dat hij probeert eigenlijk die morhelen, intuities, die overtuigingen tot een coherent geheel te denken. En die meetenemen in een hoe je de samenleven moet inrichten. En dan komt hij met drie principes. Allereerst alle burgers moeten een zo groot mogelijk pakket van basisfrijheden krijgen. Geweedsfrijheid, vrij termijningsuit in vrijheid van vereniging. En daarna zal hij gelijken kansen voor iedereen, ongeacht, sexen of geaartijt of afkomst. En vervolgens komt hij als derde met het verschil principe. En daarvoor gelden dat social-ekenomen verschil best mag bestaan. Mits het in de basic structure of society werkt in het voordeel van de minst bedilde. En we kwamen eigenlijk een beetje aan de achtergrachten dat het best een radical na het idee is, dat is hier tegen de merito-kratie, waarin je zegt dat na het systeem nog best werken in de mensen die toch al veel hebben. Nee, wat hij voordat is een wereld waar eigenlijk niet beloond wordt op basis van toevalligheden. En de categorie van toevalligheden is vrij groot, het gaat over talent of opvoeding en zelfs. Het talent hebben om goed te kunnen studeren, of het talent hebben om de moeten hebben om u behoud een studie aan te gaan. All these talenten heb je toevallig gekregen en op basis daarvan moet je ze niet, dus mensen beloonen. En je hebt ook maar toevallig dat het talenten die jij hebt, dat pakket je dat dat toevallig vandaag heel populair is. dus net ben je nu grappig, kan je komidien worden. Waar ze het rond jaar geleden had je misschien te weinig dieprang. En was het een nutloze krakte eigenschap geweest. Welke grond moet we artsen bijvoorbeeld wat meer laten verdienen? Nou, niet op basis van een talent of een opleiding of een inspanning, maar wel om incentiv te geven. Dat ze zich gaan toeleggen, dat ze hun talenten gaan ontwikkelen voor het helpen van de zwakken. Dat is de enige grond voor op je dat zou kunnen doen. En daarbij is de Veel of Icknernunds. Een belangrijk principe na het bekende gedachte experimenten, dat hij interesseerd iedereen heeft een originele positie. En met elkaar besluiten welke uitgangspunten de samenleving moet worden ingeicht. En in de tussentijd van tussen die originele positie, en dat werkelijk samenleving vindt er een soort magische transitieplaat. Niemand weet op welke plek die terechtkomt. En dat de samen met dat alleen maar consensis over is, dat mag op papier gezet worden, de twee spelregels eigenlijk voor die Veel of Icknernunds. Waardoor je dus een hopelijk vier-resignal choice-fury-achtige ingericht speelk krijgt, waarin mensen tot reelijke beslissingen komen. Bijvoorbeeld over de wouding tussen mannen en vrouw, je weet dus niet of je in de nieuwe samenleving als man of vrouw terechtkomt. En ja, hoe ga je dan denken over de wouding tussen mannen en vrouw? En die zou je zo gelijk waardig mogelijk willen insteken, want dat is veel beter voor je ongeacht, dus aan een welke kant hier van spectrum zou komen te staan. En valt ook social-economisch, zou je dan zeggen nou, de stuur op BMP in onze nieuwe samenleving. Nou, dat is misschien helemaal niet anders, want hoe grotere BMP, dat hoeft niet te betekenen, dat het ook dat werkelijk eerlijk verdeeld is. Maar ook andersom, interessant, strikt agiliteria misschien ook niet, want dat gaat niet eens weer misschien over dat je zegt dat iedereen maar precies hetzelfde moet zijn, maar dat vooral de minsten het toch goed genoeg hebben. Dat is dat eigenlijk een betere samenleving. Dus, zo komt die tot wat inzichten die hij zegt van nou, zo zo zo'n samenleving daaruit kunnen zetten zien, bovenop dit gedachte experiment. En hij komt niet met een enorme implementatieplan, maar geeft wel wat duidelijke richtingen of een paar goede ideeën, een progresieve gebruikersheving stelt bijvoorbeeld voor, want ja, dan ontnemen je iets uit de samenleving in plaats van je iets toevoegd. Arbetsbelasting is juist daarom kritisch op, want dat vocht juist iets toe, waarom zou je dat naar belasten? En ervbelasting, want dat is natuurlijk zo'n toevallstreffer, dat je toevallig ouders treft met geld, dat zou aan je naak kunnen laten. En een social-medium voor iedereen, zodat iedereen een prettige plek in de samenleving kan hebben. En het aardige is dat, zoals dat niet uitwerkt van het, een social-demokratische perspektief of een liberaal perspektief, maar dat neutral laat. En dat maakt ook wel dat die aan zo'n kanten van de potiekspectrum om armzotofviel met hem gewerkt wordt. In het gedachte experiment is het niet zo, dus dat dat vervolgens een samenleving moet opleveren, waarin iedereen een soort neutrale positie heeft en ongekaardert is en geen achtergrond heeft en geen verdere overtuigingen. Nee, die samenleving moet juist de ruimte bieden, zodat iedereen die verschijdenheid kan uiten. En dat werkt hij verder uit in de boekpolitico-liberalisme, een reactie op communicatieristische kritieken die hij verkeeg, om andere van Zendel, omdat hij daar de kritie was mede, dat hij toen abstract mensbeeld opnaar jult. Dat rationele wezens die maar wat bedenken en vervolgens, in een soort klinische samenleving, verder gaan, nee. Mensen zijn concreet, ze hebben verschillen. En het vraag is, vooral, hoe kun je er goed en rechtvaardig in bed? En hoe betje dat dan dus goed in? Hij beantwoordelijk die vraag wordt zeggen, je moet zoeken naar de overlapende consensis die aan de basislicht van de potieke moral. Dat gaat niet over de vraag, wat is nou het goed en hoe moet je leven? Maar welke principes willen we dat we de samenleving in ieder gegeten, zodat er voor ieder verschillen en ruimte er ruimte is? En ook daar weer een vraag van Viel of Icknerans. Als je dan een godzinsvrijd, hoe moet je daarna mee omgaan? Ik kan het einde vinden, de ander kan het ander vinden, maar probeer daar aan iedereen een bepaalde ruimte te geven dan de beste redelijke optie. En het moeilijke wel, daar kan de gesprek op terug van ja, hoe sterk je overtuig bent van je mening, of de overheid moet ruimte blijven bieden voor die mening, maar jouw mening nooit opdringen, en dan lijkt dat ze dat ook meningen zijn die soort wel een kleem maken op de totale werkelijkheid, dan zeg je dat gaat niet verder. Ik wil wel gewoon dat dit voor iedereen geldt. Die zoekt toch bijftern. Er zijn alleen wel echt harde grenzen uit, want het moet een reelijk idee zijn, het moet vrij bieden aan diversiteit. En daarnaast is het alleen wel inconclusief. Dus het is niet na dat het was een strakspalettevoortkomt van zo moeten dan dus zijn. Nee, die stelregels moeten goed gehandhaafd zijn. Ja, binnen kunnen dus allebei varianten zijn. En de overheid moet zeggen, er altijd kunnen beroepen op een public reason, dus ook die reelijkheid erin. De overheid mag ons niet peste door dat we niet te hard mogelijk rijmen, maar mag dat wel vanuit het ooit van veiligheid voldoen. Er bestaande zijn ook onreelijke doctrineis en een demigratie mag ook wel zich wapende tegen zoek soort ideeën om te voorkomen, dus die spelregels worden vernietigd, zeg maar. En vervolgens heb ik nog kort zil gedaan bij die law of the law of peoples. En daar geldt eigenlijk niet die helezelfde principe, dat gaat over de internationale vergelijking. Inzans dat dit allemaal dus binnen staatelijke discussies waren. En er buiten zeggen, Ross zijn volkeren gewoon echt autonome gehele die ziel beter zelf moeten bedenken hoe ze hun samenleving in ijrichten. En ja, je kunt zo'n zondag in de staat helpen om wat verder te komen, onder voorwaar dat het wel bij zo'n demigratie bijvoorbeeld mensrechtig beurt. Maar eigenlijk moeten we zatervallig hun eigen pad laten gaan. Daar in Missie ook wel een stuk van wat explotatie doet en dat ik nam ze goed ook vaak in kostighaat van anderen. Maar stelt die wel dus al de principe van autonomie daar in hier central. En de vrijheid die ook weer schinnen en de landen daar weer in moeten hebben. Hardelijk dank Patrick voor, er is een 111 jaren geven jaardag van Ross. En ik wil u dit ook. En jij natuurlijk heel harde dank voor het luisteren. Dat doe je al in grote getalen en dat vind je wel fijn. Deel deze podcast voorop met mensiediet interessant vinden. En heel graag weer tot tot volgende. ♫