Is buitenaards leven mogelijk?

Als je bekijkt dat hier op aarde naar een paar 100 miljoen jaren het leven altijd begonnen is. dan kan het niet anders dat dat op andere plekken ook zo is. We weten absoluut niet hoe zelf het is. Welkom bij de podcast "Wetenschap op je gemak". Een podcast van de vakantuitwiskende en natuurwetenschappen van de Universiteit Leiden. Samen met een onderzoeker, geef je een makkelijk antwoord op jouw prangende wetenschaps vragen. Mijn naam is Inge van Dijk. En ik ben jullie Janssen. En vandaag beantwoorden wij de vraag, is buitartsleven mogelijk. En bij ons aan het avond zit in Janssen. Hij is oogelerig sterk kunnen en doet vernaalelijk onderzoek naar Exoplaneten. Daaraast is hij wetenschappelijk directeur van de Sterlemacht Leiden. En heeft hij dit jaar de Spinoza Premium hier gewonnen voor zijn onderzoek? Nou gefeliciteerd. Welkom in Janssen, leuk dat je bent. Waarom zijn mensen volgens jou zo geïnstert in buitartsleven? Ja, dat is een goede vraag. Misschien moet ik dat eerst aan mij zelf denken, want dan ben ik intesseerd. Ja, ik vind het eigenlijk een beetje dat het wat meer over ons zelf vertelt. Zitten in een uni-versum wat enorm groot is. En zijn we nou echt de enige? Dat zou ik een beetje raven in. Daarom ben ik opzoek. Nou, misschien zal het ook wel waarom andere mensen die vragen hebben, zijn we de enige? Ja, klopt. Ja, we hebben ook even gevraagd hier op de Universiteit. Zijn we rondgelopen en we hebben een paar opnames van wat zij hebben gezegd. Ik heb welt idee dat het feit dat we leven hier op aarde hebben, betekent dat het eerst anders ook is. Echt zo iets als wij, dat denk ik dan we niet. Dat we kunnen praten of ja, communiceren dat dan weer wel. Misschien een echt soort van organisme is en dat soort dingen. Bij buiten als leven stellen veel mensen zich voor groene mannetjes die ergens rondlopen of er wordt in de films in elk geval voorgesteld. Maar wat verstaan we eigenlijk onder buiten als leven? Wat verstaan we onder buiten als leven? Ja, dat zijn we, weet we niet, of dat we het nog niet gekregen. Kijk, ik denk dat we ons zeker niet moeten denken dat het hier om groene mannetjes gaat. Misschien zijn die wel ergens, maar de kans daar open zijn heel klein. Als je naar de Nes van onze aarde kijkt, is er eigenlijk over miljaar de jaren is er al leven, maar wij komen pas net kijken. Dus als je naar een wilkeur, andere wereld zou gaan kijken en je vindt dat leven, ja, de kans dat het meer iets weer zal slijmen of zo is, denk ik het grootste. Nou, dus geen groene mannetjes, wel een groe slijmen. Misschien dat wel, ja. Gewoon van Bakté en je dan. Ja, sweet. Is dat dan ook waar jullie als terricundige naar op zoek zijn, naar slijmen of is het naar water of wat is? Nou, dat is ook een hele goede vraag natuurlijk. Want als er ergens op een wereld slijmen zit, ja, dat gaan we natuurlijk niet zien. Dus we moeten op een andere manier, moeten we die aanwijzingen voor leven vinden. De eerste denken we dat als je naar alle leven hier op aarde kijkt, is eigenlijk altijd het vloeibau watergebelangrijk. Dus wij denken dat dat voor buiten aardleven eigenlijk ook zo is. Dus we zoeken naar plekken waar je dat vloeibau water zou kunnen hebben. Dus dat is eigenlijk één. En als je die plek dan gevonden hebt, dan zou je willen kijken, zien we aanwijzingen of hier leven is. Nou, als je nou van een enorme afstand naar de aarde zou kijken, dan zou je een spectrum naar zegt met de kleuren van de aarde kunnen kijken, dan kun je zien dat hier zo'n stof voorkond. Er zit hier alleen vuur suurstof om dat er leven is. Dus nou, op die manier zou je dan langzaamde aanwijzingen, voor bijvoorbeeld zeg maar buiten aardleven kunnen vinden. Dus als er ergens water is, betekent het niet dat er ook andere leven is. Nee, nee, dat weet we in principe niet. Kijk, water is een molecule wat heel veel voorkom, maar het is meestal in de gasvase of het is eis. Maar je hebt dus lucht, luchtdruk nodig. Dus het moet tussen 0 en 100 graden zelfs zijn, zeg maar, dan kun je vloeibauw water hebben. Ja, wij zien wel, dat was. Denk ik al vrij snel op aarde vloeibauw water. En het leven is hier heel snel ook weer maar begonnen. Dus zou je kunnen afvragen als nou de omstandigheden op andere werelden ook zo is? Ja, is dat dan ook ook leven? Nou, dat is iets, wat we heel graag natuurlijk gaan uit zoeken. En die goede mannetjes waren we ervan. Die wij ook vaak marschmannetjes genoet. Want onze buurplaneten die is ook wel aardig interessant. We hebben ons daar nou water gevonden. Ja, daar is daar heel vaak water gevonden. Nazaakt komt één keer in de drie jaar met een bericht dat ze eindelijk water gevonden hebben. Dat is het echte keer dan, hè? Ja, ja, ja, ja, ja. Dat komt, er is heel veel water. Dus op de polen van zijn maar mars ligt zoveel water. Dat als dat allemaal vloeibaren zou zijn, dan zou je de hele mars op een vlak onder een meter of tien diepe ocean kunnen verbergen. Oké, maar ja, dat is dus allemaal in de ijs-vase, omdat het veel te koud is. En je hebt daar eigenlijk dan een soort van een broekas effect nodig. Een dikke dam kring ook om het daar warm genoeg te krijgen om dat water vloeuward te maken. En dan zijn hele sterke geologische aanwijzingen dat het nog helemaal niet zo lang leidde en dat dat zo was. Oké, dus eigenlijk kunnen we nou over heel veel jaren misschien wel weer mars l warm in. Ja, er moet wel nog in een tijdje wachten. Ja, dat gaat over 100,000 jaren. Oké, ja, ja. Maar het is heel interessant om daar met robots heen te gaan. Het is een gelukrijd daarom een kaartje. Maar om daar in de grond te gaan boeren en te kijken, wat voor een moleculen zitten hier eigenlijk. En kunnen we misschien zelfs aanwijzingen voor leven vinden wat hier ooit zijn, maar geweest is. Maar momentail is er geen mogelijkheid dat wij er ooit zouden kunnen leven in. Nee, dat je zult er altijd je ruimte pak aan moeten hebben. Ja, de luchtdruk is daar honderd keer lager, dan het hier is. Het komt ook heel schadelijke straling komt daar op het zet maar op het vlakken. Dus ja, je moet er aan, nee, je moet er niet rondlopen. Dat is niet echt gezond. Je zou daar misschien wel onder de grond kunnen gaan leven, maar ja, gaan helemaal naar magst doen naar onder de grond gaan. Ja, het voelt ook een beetje. Ja, ja. Oké. Dat is heel slecht jammer te aarde dan. Dus de idee is nou, ja, we zouden een super nu mensen naar magst kunnen sturen. Het doet ongeveer een jaar om daar heen te gaan. Ja, dan kun je daar een half jaar blijven en dan weer zeg maar terug. Ja, het is wel een enorme moeite allemaal. Moeite allemaal, maar ik zeg om dat te gaan doen. Stel dat zou kunnen, zou je dat ik weer willen doen of? Nee, nee, nee. Nee, nee, nee, nee. Dan zou ik liever naar de maan gaan. Oké. Dat lijkt me wel, de kloof dat we binnenkort ruimte reizen mogelijk. Dat je niet op de maan land, omdat je een rondje onder zijn maar maan maakt. Ja, dat lijkt me wel leuk. Ja, het lijkt me wel. Ja. Zij ook met de maan willen jullie? Ja, ik denk het wel wel. Ja, weet je als iemand zoals mij dat laat te doen dan zou ik het wel even doen. Maar in ons eigen zonder stil zijn er nog meer plekken waar iets gevonden is van water of van leven. Ja, dus je zou eigenlijk wat belangrijk is de afstand tot onze zon. Dus hoe dichter bij de zon, hoe zijn we warm het is. Als je een merk uur is een venus, is het zo heet. Dat komt geen vloedbaar water voor. Er zit net op z'n afstand dat je hier wel vloedbaar water mogelijk hebt, maar staat wat verder weg. Daar is het eigenlijk tussen maar koud, maar misschien dat het toch periodes geweest zijn. Als je nog verder weg gaat, dan kom je bij Jupiter uit. Nou, daar is het veel te koud, maar je kunt ook energie op andere manier opweken. En dat gaat over de app een vloedwerking. Daar gaat er een aantal kleine maanjes die om Jupiter heen draaien. Ja, en dat is de zwaardkast in vloed van Jupiter. Zo dat het een soort kneding op wekt, waardoor die maanjes warm worden. Er zijn een aantal van die maan, bijvoorbeeld Europa. Die heeft een dik eislaag, maar onder die eislaag is inderdaad vloedbaar water. Oké. En die wordt vanuit de onderkanto, alle volkkane en geisels wordt dat warm gouder. En dat is nu juist heel erg interessant, want die omstandigheden daar zijn biologische strommingen of scholen die denken dat het leven op water ooit begonnen is. En op water ooit begonnen is ook op zo'n plek op de bodem van onze Oceaan, waar geisels en delen gebeuren. Dat daar misschien ooit het leven begonnen is. Misschien zijn die omstandigheden op zo'n maan als Europa hetzelfde. Dus ja, dat is heel erg interessant om daar verder onderzoek aan te gaan doen. Ja, dat is omstandigheden moeten steeds echt perfect zijn. Ja, om onderzoek daarna is dan heel moeilijk, want dan is dat leven dus onder het eist. Dan zou je daar een robot heen moeten sturen die tot een kilometer of tien diep een gat boort. En dan wagen het kijken. Waar er zijn andere manieren, daar zitten ook skeuren in dat eis. En we zien af en toe bij Europa is dat nog niet duidelijk, maar bij andere maan zien we dat wel. Dat daar enorme, dat daar gaat water uitgespoten wordt. En dan komt het water de ruimte in. En dan kun je daar met een robot door ze maar heen vliegen of je kunt daar respecteren van nemen. Dan kun je gaan kijken. Ja, wat voor moleculen zitten daar. Dat is heel erg mooi. Of een soort gelijk moleculen. Ja, dan kun je kijken wat voor een chemische samenstelling dat er maar water heeft. Dus ja, nou, voor nu is dat nog een beetje ver weg. En nog niet leefbaar. Ja, en een beetje lastig om op te leven. Ja. En zijn er verder nog in ons onderstelsel? Nee, in ons onderstelsel zijn niet te zijn waren wat recent wat onderzoeken die hadden bedacht dat er misschien op Venus in de wolken van Venus. Venus zelf het opeblak is heel heet, 500 karen zelfs. Dus dan kun je niet te maken in de wolken. En ze hadden wat chemische samenstellingen gewonden die daar mogelijk op zouden kunnen wijzen. Maar dat onderzoek dat blijkt niet te we klop. Ja, ik zeg zelf persoonlijk geloof helemaal niet dat dat Venus mogelijk zou zijn. Ja. Dus er mogelijkheid in ons onderstelsel zijn best beperkt? Ja, zeker. Ja. En dat is de zware milie eigenlijk verder weg. Ja, want zeker als je dus aan, maar zelf honderd jaar geleden waren dan. Als we noemen, die dachten ja dat daar hele beschavigingen waren. Want als je daar de telescopen opricht, dan zie je die konden lijnen zien en dergen. Dat blijkt later toen de sterkijks beter werden. Blijkt al weinig van de kloppen. Maar wat ze wel zagen dat de ene keer dat ze naar Mars keken, er heel anders uitzacht dan de andere keer. En men dacht dat daar dat ze dan ook stuk gedaan had. Dus dat daar met de ope 888 anders uitzacht. Maar dat blijkt dat op Mars een enorme stofstormen voorkomen. Dus dat zijn periodes dat je van het opperevlakte eigenlijk helemaal niks zegt wat ze ziet. Dus dat was eigenlijk een enorme teleurstelling. Toen de eerste zat er je lieten naar Mars een jaar 60 bleek dat een hele doodse plek eigenlijk was. Ja. Dus de astronomie is eigenlijk dus begonnen met de telescopen. Die waren toen dus iets minder goed dan. Ja, dus in de 616-deel is het begonnen met de telescopen. Alles daarvoor is allemaal met het bloot er ook gebeurd. Nou, er staat een hele grote telescopen in Leiden en de oude sterren wacht. Dus wij hebben ook een hele later relatief groot. Hij is grote dan de telescopen in de wokamer in ieder geval. Daar zijn we ook even langs geweest om het kijken. [Muziek] [Muziek] [Muziek] [Muziek] Oh ho. Ja, echt een koepel helemaal inhoud met een schijfdak. Allemaal raar aan de zijkant. Beste goed uitzicht op de Leiden hier ook. Ja, dat is vrouwen van die kant. Hier is het centrum van Leiden. [Muziek] Je ziet het nu nu even niet, maar we moeten een koepel even draaien dan komen de raampjes al beter. [Muziek] Om de sterren aan de andere kant te zien moet zo'n goed gaat tegen heel leuk koepen draaien. Injas gaat draaien dan een grote wiel met een hendel. En dat er wel een telescopen en een stoer stil blijft staan. Dus het is even een beetje duizend. Ja. Het ziet er een beetje uit. Dat is zo'n grote, langer eisere buis van, wat zal zijn een meter of drie. Maar hiermee kan je dus echt gewoon drie, vier misschien. Hiermee kan je dus echt tot in de ruimte kijken. Ja, maar je kunt met je bloot er ook in ruimte. Ja, dat is waar. Hiermee kan je weer in de ruimte kijken. Maar het is wel een grootere sterren kijken. Het is voor twee dingen. Hoe groot dat je kijkt. Je moet er uiteindelijk zien als een soort groot oog. Dus jouw oog is een kleine vlek. En deze is tien woevel, tien duins, acht duins. En hoe groot het oog, hoe meer lichtje opvand. Maar het zit nog een tweede aspect dan. En dat is ook hoe scherper je kunt kunnen zo'n bekeken. En dat is eigenlijk verreden waarom een steedje grote uit de telescopen. En hoe oud is deze telescopen, denk je? Ja, nou, de sterrenwacht is gebouwd in 1860 goed mee. En ja, deze is zo oud, maar er is de 19e jael. Ja, het ziet er ook een beetje uit als van die apertuur die ook die van die oude onderzeer is. Ja, ja, dat lijkt wel een beetje op. Ja, een beetje dat grijzen met dit soort knopper op. Maar ik heb begrepen dat er hierin leiden dus eigenlijk niet zo heel veel met mijn deze telescopen keekhoord. Ja, nou, om er heel eerlijk te zijn. Dus wij zijn hier in de jaren zeuftig zijn er weer weggegaan. Maar eigenlijk, sinds de tweede wereld onwacht is er niet. Er zijn er niet echt hele serieus waarneringen meer. Ja, heel ben ik wel beneert wat al die sterren kunnen gingen in leiden dan doen we. Ja, bij de onderzoek. Maar daarvoor gebruiken we niet meer de sterkijkerst die hier in leiden zijn. Als we wel optische waarneringen, dan kun je er alle leiden het hele spectrum kunnen waarneringen. Dan kunnen we ook een radio schalingen, maar dat kan wel heel goed vanuit ze in Nederland. Maar alle onze optische waarneringen, dus het ligt wat we ook meer als ook kunnen zien. Dat we allemaal vanuit Hawaii of Knuins, Eindland of Chili. Hebben jullie wel als een keer wat leukers weer gezien of. Oh, je kunt hier heel leuk maanlijken mee zien. Wat zat er in? Oké, gaan we eens kijken, te doen heen. Ja, dan kijken we eens. Ja, nu staat hier dat recht op, dus dan hebben we daar een trappetje voor. We kunnen hem even wat lagen zetten, want we hebben het trappetje niet nodig. Kijk, je wordt helemaal afgesteld met allemaal knopjes. Nou, kijken. Nou, ik zie nu niet zo heel veel. Ik denk dat de kapper ook op zit, dus dat kan wel wel. Oh! Waar de geeft niet. Nou, we zagen er dus een relatief kleine telescope. Maar je hebt natuurlijk onderzoek naar exoplaneten die buiten ons zonnestelsten zijn. Ja. En daarvoor is wel een heel wat groter telescope. Ja, ja, ja. Ja, je moet je even voorstellen de afstander, want we hebben het net over magschat. Magst dat doe je met een ruimtevaartuig, zou je daar een jaar over doen, misschien wat kortig. De dicht bij zijn de steg, proximaan, die staat 100.000 keer verder weg. De eerste tim buiten ons zonnestelsten. Ja, ja. Dus onze zonnestesteg. En dan gaat dus naar de volgende steg, die staat de 100.000 keer verder weg, dan zijn we maar mags. Dus ja, als we het dus over dat soort werelden hebben, dan moeten we niet dat we daar ooit heen gaan of zo. Dat zijn de afstander veel te groot voor. Maar we willen graag weten, ja, of dat er andere aarde zijn, nog daar mogelijk leven voorkomt. Ja, ik las dat dat iets van 4000 licht jaar ver weg was. Kloopt dat? Nou, dat valt wel mee. Dus de dicht bij zijn de steg, die staat op 4,2 licht jaar. Oh, oké, dat is ik kom. Dus wat je met sterk kunnen altijd hebt, is dat hoe verder je kijkt, hoe meer je terug in de zometijd kijkt. Binnen onze eigen melkweg, dat is eigenlijk onze eiland van sterk. Heb je daar niet iets niet zo las van? Dus dan heb je het over 1000 jaar misschien als je naar de verste sterk kijkt. Wat is een licht jaar eigenlijk? Een licht jaar is de afstandsmaat die wij gebruiken. En dat is een licht, een snelheid, dat is iets wat wij niet merken, omdat de 300.000 kilometer per seconden duurt. Dus een licht jaar is die afstander je het licht in een jaar aflegd. Dus dat is 300.000 kilometer maal, 68.400 per dag, maal, 350 dagen. Ja, dus dat gaat wel even duur als je daar met je heen vliegt. Ja, ik had een net over exoplaneten, dat is een te waar je vooral onderzoek naar doet. Maar een exoplaneten, wat kan je deze term even uitleggen? Ja, een exoplaneten is een planetje rond om een andere sterk draait. Dus de planeten in onze eigen zonder stijlse draaien om onze zonrein, dus zonder zoeksteg. En dan je kunt je al voorstellen, dus hoe helden de zonder zijn onze heen? Al die sterken, die aan de sterken zijn ook zonnen en hoe zwak die zijn. Dus je kunt al voorstellen wat van afstanden dat is allemaal zijn. Nou, als je naar een exoplanet gaat zoeken, is heel moeilijk. Want dat is dus een heel klein object, onder de aarde bijvoorbeeld. Het is honderdke kleine dan de zemmen zon. Maar straat ook zelf helemaal geen licht uit. Dus hij weer kaartst een heel klein beetje licht, waardoor die miljoen tot miljard keer zwakker is dan onze zon. Dus je zoekt eigenlijk een heel zwak op jek, een vlak naast een hele helderen sterk aan de aan de heen. Nou, het is zo moeilijk dat we zeker op deze manier de andere aarde's nog niet kunnen zien. Maar we kunnen wel trucjes verzinnen, waardoor we toch hier onderzoek aan kunnen doen. En toch dit zou het werelden kunnen vinden. Ja, want wat weten we nu al over de exoplaneten die het niet toegevonden zijn of die bijvoorbeeld rond die proxie, maar. Ja, nou, dat is wel belangrijk, dus dat soort een atmosfeer onderzoek. Dat kunnen we alleen maar voor zo'n naam de gasgroeze. Dat zijn de Jupiter achter. Jupiter is 10 keer groter dan onze aarde. Het is eigenlijk een grote gasball, wat waterstofgast is dat vooral. Dat soort atmosfeer-meten is relatief makkelijk. En dat kunnen we met de huidige instrumenten die we hebben kunnen wat goed doen. Dan kunnen we bijvoorbeeld CO2 en meta-aangehas en de constantmonoxiden waterdamp wel wel wagenomen. Als je dat voor andere aarde's wil gaat doen. Dan moet je echt deelskoop hebben die een stuk beter zijn. Dat kan de James Webb ruimte deelskoop ook niet. Maar we zijn nu met de IALT bezigde extreme, die laatste telekope in Nordschilie. Dat wordt de huidige deelskoop 8 meter en deze wordt een 39 meter telekope. Die meter, die uitig. Ja, enorm. En daarmee kunnen we in de laatste andere aarde's gaan wagenemen. En dan vooral heel interessant wordt proxima. Dat is onze buursteg, dat is een heel klein stertje. En daarvan weten we dat daar een andere aarde omheen draait. Een object ongeveer zo zwaar als de aarde. En ook die in een baan zit. Maar door die net zoveel energie opvangt als een planet in onze eigen zonderstel zult tussen de aarde en mars in. Dus het zal misschien wat kouders zijn dan hier op aarde. Maar warmer dan op mars. En ja, dat wordt heel erg interessant om te zien of dat water voorkomt en wat voor gas daarvoor komen. Dat kunnen we dus als de IALT die klaar is over ja of 56 kunnen we dat gaan doen. Oké, en die staat nu aan het bouwen in Chilie. Ja, die zijn nu aan de bouwen. En een van de instrumenten waar we nou juist heel goed dit soort onderzoek kunnen doen. Die bouwen hier in Nederland. Daar heeft leiden heeft daar de leiding over. Dus dat is ontzettend leuk. Maar het zou dus kunnen dat er die planet ook leven is als wij het hier kennen. Of denk je niet dat het kan. Nou, voor dat we daar achter komen. Kijk, ook als de zuurstof vinden. Dan weet we natuurlijk nog niet helemaal zeker of het zuurstof door leven komt. Allet zuurstof hier op aarde komt door leven. Als het leven hier zo uitsterven. Dan zou ik binnen koster tijd alle zuurstof ook weg zijn. Maar er zijn wel nog misschien andere manieren om zuurstof te zijn maar maken. Dus dat zullen we dan ook eerst moeten gaan onderzoeken. Dan moeten we heel goed bezig maar grijpen ook hoe dat de atmospheer wat voor fysis en chemische processen er allemaal voorkomen. Ook nou heel op andere werelden gaan kijken waar zuurstof dat niet voorkomt en begrijpen waarom dit dan een buitbeentje is. Dus we gaan niet op een dag leven vinden zeg maar. Dat gaat een heel langzaam proces. Ja, eigenlijk met wel een stelde zou zuurstof gevonden worden dan weet je dat alleen. Ja, dan weet ik maar een stapje verder. Ja, dan moeten we weer verder. We hebben misschien wel weer nog weer groter in het testkoper nodig. Maar denk je zelf dat er nog ergens leven is zoals wij te kennen? Ja, ja, dat denk ik wel. Het hele al is enorm groot. Dus onze melkweg heeft honderd miljard ster. We weten nou dat andere aarde's heel veel voorkomen omdat onze buurster heeft al een aarde. Dus dan weten we oké, dan komen we aarde's eigenlijk overal voor. Dus dat hebben we over miljarden aarde's waar waarschijnlijk de omstandigheden hetzelfde zijn als hier. En onze melkweg, onze eiland is niet het eindige eiland in het huiland. In het zichtbare eiland zijn nog miljaar de andere eilanden, andere melkwegstens. Dus dan heb je dat allemaal welke opteld, heb je een met 21 nul geloofd. Dat zijn er de aantal stegen in onze zichtbare melkweg. Ja, als je bekijkt dat hier op aarde naar een paar honderd miljoen jaren het leven al zeg maar begonnen is. Ja, dan kan het niet anders dat dat op andere plekken ook zo is. We weten absoluut niet hoe zeldzaam het is. Dus ik zou kunnen zeggen dat het pas op honderd de lichtjaren afstand een andere planeten gaan vinden. Ja, dan gaat het nog heel lang duren. Dan ga ik dat niet meer mee te maken. Maar dit soort dingen voek ik mij net heel klein. Ja, sterken is wel een weetge van de grote getallen. Ja, dat is goed. Ja, ja. Waarom sterken er dus ook zo interessant is, is het ook omdat we meer leren over hoe ons eigen aardond staan is? Ja, daar gaat het om. Het is een deze zoek naar het leven, het is niet dat ik zocht als opstaan. Ik denk dat ik vandaag vandaag naar leven zoeken. Zo werkt het niet wel ook omdat we helemaal niet kunnen. De hangen als wetenschappers zitten er ook heel veel vragen daarom heen hoe dit is te aarde. En hoe vaak komt dat voor hoe het niet is in zo'n stelsel eigenlijk? En wat we eigenlijk waar ik, waar ik heel erg geïnteresseerd in ben nu als we naar ons eigen zonnestelsel kijken, zijn aan aantal werelden die hebben we op de aarde lijken. We hebben Venus, Max, Qua, Groot en Qua, Massa. Maar verder lijken ze helemaal niet. Ik weet niet of Venus is Qua. De dam kring zo anders als de aarde. Het is daar 500 graden. Het is daar eigenlijk één grote hel. Max is nu juist weer heel dood, een woestijn 80. En waarom zijn die werelden die werelden eigenlijk best op elkaar lijken? Rond om dezelfde sterven. Waarom zijn die nou zo anders? Om dat te kunnen begrijpen, moet je naar buiten ons zonnestelsel gaan. En heel veel andere Venusen en aarde en Maxen gaan kijken om te gaan begrijpen. Ja, waardoor dat komt. Ik zeg maar eigenlijk de grote doel van dit onderzoek. En dan als een soort bijvangst kunnen we ook naar leven zoeken. Ja, voor nu is het nog even niet realistisch om de aarde te ontstappen. Nee, en dat is ook echt niet te reden waarom we dit onderzoek doen. Als standen zijn veel te groot. Ja, ze moeten een af enkeel belangrijkheid, filosofsaspect, hoe zij niet weer op onze aarde moeten zijn. Misschien is dat wel de belangrijkste les uit dit onderzoek. Maar hartstikke bedankt dat je eigenlijk ons mee wil nemen in dit verhaal van de sterke kunde. Af en dan? Ja, ik hoop dat we de vraag een beetje duidelijker hebben gemaakt, of het andere op de vraag een beetje duidelijker hebben gemaakt voor de luisterhars. Ja, en hopelijk komen we de komende jaren nog veel twee. Ze moeten een vanieuwe podkast op nemen. Ja, leuk. Ja, dat zien we over vijf jaar. (C) TV GELDERLAND 2020