Humberto's Favorieten: vroegste foto uit Suriname

Dus die hele samenleving die hier in de 19e Eeuw in Nederland was, die was daar in de 19e Eeuw net zo goed aan de gang. Alleen vind je daar die interessante menging van al die achtergronden en al die culturen. En ja, dat maakt zich schieten is wel heel interessant. Dus dit is echt wel voor mij een object. Dat heeft echt mijn menging en mijn beeld gekanteld. Het lijkt gewoon een foto van een man in een vrouw is schieke kleren, maar wat we zien is bijzonder. Het is de vroegste foto uit Suriname. Gemaakt midden 19e Eeuw, zondzessjaar naar de uitvinding van de fotografie. De foto is een van de weinig uit het caribisgebied uit die periode bewaardt. Maar hoe zit dat? En wie zijn die twee mensen op de foto? Ik ben hun berthotan en dit is in het Rijksmuseum, de podcast van het Rijksmuseum waarin we bijzondere verhalen vertellen over voorwerpen en vooral ook hun makers. Verdeelde over vier verdiepingen en 80 salen zie je in het museum meer dan 8000 voorwerpen. In deze aflevering, Matty Bohn, conservatervotografie, over een 19e eelsportret van een Suriname's echt paar. Maar voor het begin, wil je weten hoe de foto die je bespreken eruit ziet, gaat dan naar Rijksmuseum.nl/podcast. Het mooie is Matty. We hebben elkaar gezien in het Rijksmuseum toevallig toen ik op bezoek was. Eigenlijk heb ik toen twee vlieg in één clap geslagen. Eén, mijn gebrek en kennis, de schitterende bibliotheek. Ik had het nog nooit gezien. En ik moed ook eerlijk zeggen, ik had een foto gemaakt van de bibliotheek, ook naar een collega's laten zien. Die had nog het ook nog nooit gezien. Dus gelukkig was het niet alleen. En twee en daar gaan we het over hebben deze foto. Een foto uit 18 was schijkelijk 46. Waar kijk we naar? Nou, wat zie je op de foto? Dus twee hele mooie, rijk aangekleedementse. Zij is Maria Louie ze naar de hart. De dochter van een jodse kope man. En zijn vrij gekochten Slavine. De man op de foto is Johannes Ellis. En hij was de zoon van de Nederlandse goeferneur in Suriname. Een buiten echtelijke kind. En van zijn Slavine van die Ellis. Zij zijn afkomsten uit Gana. En hij is met die hele familie van zijn vader naar Suriname gegaan. En daar hebben ze elkaar kennenlijke omhoed op de foto. 19 of 20, hij is 33. Nou, een heel mooi echtbaar. En ja, dat is uitzondelijk. Ah, dat er een foto is uit die vroegepereode. Want er zijn een 30-toll foto's uit de hele west bewaard gebleven. Uit die vroegepereode. Dit zijn foto's op verzilverde plaatjes. En als je ze niet goed impact, dan zijn ze zo verdwenen. Dus dat is de plaatpoetse en weg is de beeltenis. Dus we zijn er maar een paar over. Dus dat is bijzonder dat zo'n voge foto bewaard is gebleven. En dat het hier kennelijk gaat om een heel rijk en wel varent koppel. En wie zijn dat dan? En ik weet nog dat de foto in het Rijksmuseum werd binnengebracht. En je zat in zo'n soort babywashandje. En de vraag was, jullie kunnen er beter voor zorgen dan wij. Want dit soort foto's vervallen. Daar zit vervol van zilver en dingen aan en dat moet je goed bewaalen. En ik fiets de smiddag's naar huis. En ik dacht, hoe kan dat een foto? En de familie wisst dat die van rondacht die 45 was. Ik dacht, zo vroeg! Ik kenne het niet. Er was een prachtig boekverschene over fotografie en suriname gemaakt door andere kegroeneveld. Mijn collega uit Rotterdam van het wereldmuseum. En daar begint de fotogafie pas rond. 85, 1870. Dit is de hele vroeg periode. En het was een kostbaar goed. Ik bedoel dit is eliten die hier op de foto's. Doer om te laten maken? Ja, doer om te laten maken. En toen is er een soort zoektocht begonnen met die foto. En ja, dat was wel heel interessant. Omdat de vroegste foto van suriname was. Dat hadden we nagegaan met alle mensen die het ook kon weten van klopt het. Dit is er een je echt uit de vroeg periode. Was ik met die foto op het NOS-surnal? En om het ding te laten zien. Want het was een prachtig portrait. Was volgens mij ook net in de periode dat Obama was gekozen, herkozen, weet ik niet meer. 2008-2019. Ja, en ik was echt zelf verbaster over. Want dat je gewend bent aan beelden van tot slaafgemaakte mensen zonder kleren. We had in museum een heel groot dikboek. En dat heet Les Abitans de suriname Amsterdam 1883. En dat is gemaakt in de periode dat in Amsterdam achter het reikst museum. Op het museumplein een grote internationale tentoontstelling was. Waar volkeren tentoongesteld werden. Je kan het niet voorstellen. Maar daar werden ook surinamers tentoongesteld. En er was een Franse antropolog Bonaparte. En die had geregeld dat die mensen meekonemen. Naar de foto studio van Hissgen in de PC-roofstraatnoten benen. En daar zijn ze allemaal portraiteerd. Naakt, alvast en profiel. Met hele beschrijvingen en alles erbij. Dus dat is dan je beeld van suriname. Ik weet wel dat ik dat boek voor het eerst zag. Ik moet je voorstellen dat wij gullen het of reikaard op die manier gaan portraiteren. Dat hebben we het over 1883 en dan niet. Verneiderend. Als je hier in heen het mensen in Rijke Kledijn toendacht, ik geloof nu ook mijn beeld moet bijstellen. Wat jij zegt, ik moet dus denken aan een foto die ik ooit gezien heb. Ik ben van een meisje in België die tentongesteld werd. Je kan het opzoeken dat heet een black girl in een human zoo in Belgium. En dan praat je dus gewoon over de jaren 60. Dat is bizarre. Maar dat was dus eigenlijk het beeld wat heel lang bestaan heeft. Maar deze foto, de vroegse foto van suriname uit 1846, daar zie je dus twee hele staten geschikken. Dat was zo'n bijzonder ook voor die tijd. Ja, dan ga je op zoek naar de maakgeschieden is van het ding. Je weet het is een daag EOTP, dus zo'n foto op zo'n zilverplaatje. Zit goed verpak, maar geen luchtbij komen, anders verdwijnt die. Dan ga je op zoek naar wie kan dat gemaakt hebben in die tijd. Want het was een lastig procé dee. Die daag EOTP, je moest alle apparatuur hebben, je moest kwikkasten hebben, je moest chemikalie hebben, moest van alles hebben, voor dat je die foto kon maken was een hele ochtend bezig om die plaat te polijsten. En de camera's en alles. En er was in die periode, was er langs, zoals ze dat noemde, de wilde kust, een hele groep van rondruizen. Of heet dat zo toen de wilde kust? Ja, de wilde kust. Ik ben geboren in de wilde kust. Een groep van rondruizen de fotografen en die gingen van Brit-Sriana, Frans-Sriana, Suriname, Zakt-en-Auf naar Brasilien. Die deden daar, zaken en die mensen hadden vaak. Ook neven berupen waren er tijdelijk ergens. En die gingen dan bijvoorbeeld als standarts. En als fotograaf daarna toe. En de advertiële ze in de cramten. En dan huurden ze voor een maand of twee maanden een kamer. En daar vondt de portret, zesie plaats. En daar moesten flink voor betalen. Wat is dat? De mannen die bij deze foto horen, die vroeger 10 tot 20 gulden. Was dat veel? Dat was veel. Alleen al de reis van Nederland naar Suriname was toen een enkeltsen 300 gulden. Dus reken maar uit hoeveel dan zo'n foto kost. Dus dat die foto die hoort bij de elite. Dat was echt alleen voor beperkte groep mensen betaalbaar. Waar we nog niet over gaat hebben over de foto, zijn nog twee elementen die mij in ieder geval opvallen. Het eerste element, de uwele. Want je ziet bij haar, ook met name hier zie je dat heel goed, dat goud ingecleurd. Echt heel erg prachtig nan. Dus je kan het echt duidelijk zien. We weten daar iets meer van waarom dat op die manie gedaan is. Die dagiotipie, dat waren net als die voorwerpen, die miniaturstjes, die eerder besprak, dat waren mooie hebbendingetjes. Dat waren unieke voorwerpen. En die fotografen hadden vaak retoezers in dienst. Die foto's inkleurde en dan was het gebruikelijk om orbellen, hangers, kettingen, armbanden, omdat allemaal in het app met goud in te kleuren. Het vervindt is dat ze nog weer extra kwetsbaar maakt. Als wij die ding ten tonen stellen, dat je altijd ook naar het goud moet kijken, vanaf is het er nog. En ja, dat betreft werd feitelijk mooier gemaakt en geretoezersal. En het tweede wat mij meteen opvalt, nog los van hun schitterend uiterlijk en de kleding, etc. Maar hun blik is heel serieus. -Ja. Misschien was dat toen de manier van fotogeferen, maar dat zit echt heel strak. Ja, maar je moet bedenken in de begin tijd van de fotogefie. Dan waren die belichtingstijden heel lang. -Het is lang blijven zitten. En mooie hezen noemen dagelijontie pieen ook wel magische voorwerpen, is dat die portretten zo tasbaar zijn. Dat je mensen echt als het ware bij je hebt, daarom waren het van die dierbare objecten. En het gebeurde heel vaak dat, was het natuurlijk grote kinderstervte, dat het postmortemtswerder gemaakt van overleden kinderen. En gewoon om die beeltenissen dichtbij te houden. En je weet niet precies hoe dat gaat, maar het is in feiten een soort vorm van extreemen, slow photography. Dus dat hele langzame inetzen van het beeld op het plaatje. En daardoor heb je zo'n tasbare beeltenis, want eigenlijk een foto op papier houdt het hier niet bij. Je moet echt een heel bijzonder postdee. -Ja, je moet echt extreem stil blijven zitten. Je wil je dit resultaat bereiken met zo'n langen belichting stijgen, maar dan zie je iedere beweging zie je. En uiteindelijk zie je dat ze heel stil blijven. -Ja, en als je echt vroeger foto's hebt, dus ik noem maar wat uit 1840, dan zie je soms ook nog wel een necklam, dat mensen vast te houden. Ja, maar in deze periode hoeft het ook niet meer. Dan zat je aan een half minuut 20 seconden zo iets. Het was wel zaken dat ze inderdaad even goed en hij houdt ook zo'n arm zo. -Ja. Om haar schouder dat ze even goed stil blijven zitten. Je gaat dus op zoek naar wie zij niet mensen en waarom hebben ze die foto laten maken, welke antwoorden vind je? Nou, het bijzondere ook van deze foto is dat je weet wie er op staan. Meestal weet je bij die daag-eotipie. Je bent al blij als je erheen hebt, omdat ze vrij schaars zijn. En weet je niet wie er op staan, maar hier wist ze vanuit de familie die de daag-eotipie in bezit heeft. En aan het museum in Bruiklijn heeft er geef, wie dit waren. Dus Maria Luiz en de Hart en Johan is Ellis. En dat is getrouwd waren in 1845. En dan ga je verder op zoek dan proberen je zo'n stambom te rekonstrueren. Dan ga je op zoek naar de namen, wie was getrouwd met wie en hoe ging hun leven verder. In dit geval waren we enorm geholpen door dat item op de televisie in het nostsornal. Want ik denk dat dat op een vrijdag was. En die maandag werd ik gebeld door een meneer invassenaar. En die zei tegen mij, ik heb hier een foto van haar twee links dus. Een dag later, weer, word ik gebeld door een meneer uit Haarlem. En die zei tegen mij, ik heb hier een foto van die jongste broer. Daar ja. Nou, dus de nazaat van die jongste broer. Dat was meneer Gert Vaken die had al heel veel onderzoek gedaan. Die wist helemaal hoe die familie in elkaar zat. Dus we hebben de vader van het meisje, de joutse kope man. Die was waarschijnlijk omdat hij geen zin had om mee te doen met die napoliontische oorlogen. Hup, naar Surinaam gegaan. -Ja, anders die moesten naar Zruisland aan het volgens. Ja, dat wilde die niet. Dus hij ging naar Surinaam om zaken te doen. Werkt daar een belangrijk figure. Hij was de voorzitter van de verzamelde Sina Gogers in Paramari-bo. Hij ontving de broer van de koning. Hij had diverse plantaasjes. Dus was een rijk man. En met zijn vrij gekochte vrouw hebben zij twaalf kinderen gekregen. En de manier uit Haarlem, die mij gebeld had, had die noemde dat de rug nummers. Hij zei, ja, ik ben bezig met het rekonstrueren van de rug nummers. Wie is wie? En hoe zit die familie in elkaar? Nou ja, dat was een ontzettend, interessant verhaal. Want dit verhaal is al interessant van Maria Luisa en Johanna Zellis. Van hoe zijn die bij elkaar gekomen. En wat was hun achtergrond? Wat was zijn functie? Hij was een hele hoge hand te naar. En dan was hun broer. Die was admiraal in het leger. En hij had een belangrijke rol bij de slag in Simonosseeki, waarin Nederland betrokken was om Japans te verslaan met de Russen en Engelsenaal. Zo ging dat verhaal, maar verder was bij iedereen in die familie een interessant geef. En we ook nog een twelingseus. Dus je zag een soort film hier zich ontrollen. Maar het is ook bijzonder omdat in die tijd, dat komt ook voor een deel terug bij drie portretten die ook in het reismuseum liggen, geschilderder portretten. Van drie meisjes, dat komt daarin ook terug. In die perioden in het systeem was heel erg basierend ook op kleur. Dus hoe bitter, hoe belangrijk er je als in een samenleving, hier zie je twee zwarte mensen, een rijk bekleed met een duurre techniek, fotografie, waarbij zij de hoofd voor ons spelen en zij dus een voornaam opositie had in die samenleving? Ja, ja. En dat ook een nieuw inzicht daarover, dat je deze foto daarvan of niet? Ja, wel, want ik weet nog wel, dat ik toen uit onze fantastische bibliotheken, van het reismuseum, zorgd laboratorium, is dat. Een vroeger geschiedenis, een anticlopendief, een syrename heb opgediept, waarin daarover uitlegst ontvangen van hoeveel europeanen er in paramari-boodwonden, hoe die menging tot stand kwam. Dus dat er om grote groep, daar waren 3000 europeanen, 5000 vrijgekochten, zwarte mensen die woonden in de stad, dan had je in de stad ook nog zwarte stad slaafen, zoals dat heette. Kriolen? Ja, dus er waren allerlei verschillende bevolkingsgroepen. Dan had je ook nog de orspronkelijke syrenamers. Dat is net als in Amerika, de Native American's, Native syrenamers, waarin mensen met die achtergronden waren. Vroeger zijn we in Ijane, nu de Inhemie ze? Ja, dus dat was een soort melting pot van allemaal mensen met verschillende achtergronden, zowel europees als binnen syrename, ook met allerlei achtergronden, geloven, etnische achtergronden, daar werden de verschillen ook al gevoeld en zichtbaar. Dus ja, daar heb ik toen veel overgelezen en hoe zat die economie in elkaar? En als je dan ook ontdekt hebt dat je in die krant uit die periode van alles kunt vinden, in mijn geval niet alleen over die fotografen die daar op zoek kwamen. Maar als je ziet wat daar vanuit Nederland hebt, ging van al die werven op testsel, ging dat met scheepsladingen iedere dag kwamen, daar ik weet niet hoe verschepen aan met de raarste dingen, damens hoe de laarze, dassen, zeiden, natuurlijk etensware, voedsel, drank van alles en nog wat. Dus die hele samenleving die hier in de 19e Elianet was, die was daar in de 19e Elianet net zo goed aan de gang, alleen vind je daar die interessante menging van al die achtergronden en al die culturen. Dat heeft echt mijn mening en mijn beeld gekanteld. Ja, dus eigenlijk dit werk stimuliert je om je te verdiepen in die periode, de suyenaamse samenleving, hoe die in elkaar stag. En welke complexiteiten ook daaronder konden liggen, bijvoorbeeld door te kijken aan deze twee mensen. Nou, is er nog iets anders bijzonders aan de hand, want het werk is niet geexproceerd in het Rijfmuseum, want het is kwetsbaar. Je mag toch maar geduren beperkte tijd, maar je hebt even kijken, want voorwege de werking van het licht is dat zo. Nee, je mag het in de studie zal eindlos, maar als je in de studie zal komt, dan die mooi bibliotheek, dan kan je zitten. En dan mag je er de hele dag naar kijken. Maar wij kunnen foto's niet langer dan drie, vier maanden, ten tonstellen, omdat er chemie in zit, zit zilver in. En als net als met je tafel zilver, dat wordt normaal te de tijd voordat zwart. En dat krijgt je? - Ja, dat gaat ook zideren. Dus daarom moet die dagéotipie ook goed ingepakt, zit altijd achterglas in een soort pakketje en wij hebben hem dan in een soort extra steevige pakket gedaan. En zodat onze restauratoren ieder jaar kijkersen van, loopt dat verval door of hebben we dat tot stillstand gebracht? Oh, want dat wordt gegeject en dat kan je ook wat dan doen. Nee, je kan er niks aan doen, want het is verval van zilver. Dus het ene wat je kan doen is het tot stillstand brengen. En dat moet we niet mee tevangen, hebben we het inderdaad tot stillstand. Maar je mag zo'n dagéotipie, wel degelijk tenten, we hebben hem maar on parkeer in het Rijksmuseum tenten gesteld. Waarom heet het dagéotipie? Omdat de Fransman Louie dagéer die heeft dit procede uitgevonden. En vandaar dat het dagéotipie heet en in die vroeger perioden, dus dat zijn de eerste tien jaar van de fotografie, dus ruweer, tussen 1848, 1850, was dat wel. Het medium waarmee je fotografie bedreeft. En het was zo spannend omdat je mensenconvautigeferie kon je dierbare dichtbijhalen. Maar het was een uniek procede. Je hebt daar maar één van. Je kon ze niet eindeloos blijven afdrukken, zoals met de fotografie later in de 20eel welkom. Dus het is één ding. Vaak zat het in een E2, of in een lijstje je kon het ook bij je dragen. Het zat in ciraden, in brorsjes, in hangers. Dus je hebt echt je dierbare letterlijk bij je. MUZIEK. Deze foto is eigenlijk ook een symbol voor uw behauptphotografie uit die periode. En uit Suriname. Volgens mij bij de introductie van die foto in het Rijksmuseum. De vroegste foto van Suriname, zo heten, is nog een boekje. En als je dat boekje door kijkt, dan zie je echt een enorme hoeveelheid aan vroeger foto's uit die periode. En ik zit er na te kijken vooral deze foto fascineert mij. Het is een foto aan de waterkant, omdat de waterkant nu totaal anders eruit ziet dan wat je op deze foto ziet. De waterkant in Paramaribo nu is een plek langs het water van de stad van de stad waar veel auto verkeer is. En hier zie je, als of het koning in het dag is, zo druk. Bevoellijk, dat geeft mij ook inzicht in een Paramaribo dat ik helemaal niet ken. Is deze foto de aanleiding geweest in dat om nog meer te kijken naar een fotografie uit die periode? Of had het Rijksmuseum al een aantal van dat soort foto's in de collectie? Nee, we hadden al het eenand naar in de collectie. En het was net op een moment, tussen rond 2009 en 2008, dat er allemaal prachtige zaken werden binnengebracht. Dus mensen komen vaak naar ons toe en die zeggen, ik kan hier niet goed verzorgen. We willen jullie dat doen en dan schenke ze vaak spullen. En wij kunnen wel zien of het al bijzonder is. Dus die foto die hij nu laten zien van de waterkant, hij was van mijn neer van Leelyveld. En mijn neer van Leelyveld was een kunstzenij. Maar die was ook de atudant van de goeferneur van Suriname. Dus die rijsten met hem heel Suriname door en maakte foto's op al die plekken ook in de binnenlanden van Al-Lijks. En daar maakte die uniek materiaal en dat zat allemaal in een albem. En dat hadden we toen ook op dat moment binnen gekregen. En toen hebben we fotogefief van Suriname gemaakt. Met alle materiaal dat we hadden, maar nadietentoonstelling kwam er steeds meer binnen en steeds meer bij. En dat maakte dat we nu een fantastische groep foto's. Suriname hebben want alleen al die prachtig foto van de waterkant toen ik dat zag 1895. Dat is Wilhelm Di Braam aan Van La Litteren. Die heeft in de jaren 1970 aan de vooravond van de ondervankelijkheid. Hij heeft die in Suriname gevoert gefeerd, maar dit is net zo goed. Dit is fantastisch. Dit is een fantastische foto in een soort seapjaakleur die je ziet. Nou heeft Suriname heeft in heelzaad Amerika een bijzondere positief enthik. Want je hebt de drie Guiana's, Brits Guiana, Dodge Guiana, Frans Guiana, Dodge Guiana, Suriname. Is er met Frans Guiana en Guiana? Is daar een soort van kennis uitwisteling mee? Want ik kan me voorstellen dat ook in Guiana en in Frans Guiana, in Cayenne in George Town, dat daar vergelijkbare foto's van zijn in oud die periode. En dat misschien bij Zustermusea van jullie in Frankrijk of in Engeland, vergelijkbare foto's liggen die misschien iets meer vertellen over de mensen die toen ook in die landen zijn geportratererd. Ja, we hebben toen we onderzoek hier naar gingen doen. Toen was het zaak om eerst te kijken welke rondrijs in de fotografen waren er en wanneer. Want wij wilden natuurlijk weten wie was de maker, want dit is een prachtige foto. Ja, ik bedoel, als je andere foto ziet dan denk je, ben je zelf oké. Maar dit is echt een heel mooi exemplar dus welke fotografen is hier aan het werk geweest. En toen heb ik contact gehad met een onderzoeker die dat hele gebied had onderzocht. En sowel ook Frans Guiana, gekeken had welke fotografen, was wanneer daar. Toen heb ik ook aan hem gevraagd hoeveel foto's er überhaupt uit dat hele gebied bewaard gebleven. Uit de eerste tien jaar waren er 26 foto's uit die voge tijd. En dat kwam die van ons bij, maar door dat wij er onderzoek naar deden en door dat wij ook daarmee op tv waren geweest, kwam er de mensen met telkes meer foto's aan. Dus we zijn uiteindelijk geëindigd met dat er nu 36. Dus we zijn er tien wij gekomen. Want ja, de telefoon stond maar dat ook niet roodgloeien, maar bij wij van ze ook. Ja, zo van ik heb ook nog wat foto's en ik heb dit en ik ben op zoek naar mijn voorvaderen. En die familie Alice is ook een hele uitgebreidigde groep mensen die genealogisch onderzoek doet. En ja dus je hebt die hele familie de hart en die familie Alice. En al hun aanzaat in Nederland die hier nieuwsgierig zijn. En je hebt je binnen de Suriname's gemeenschappen, je belangrijk tijdschriften zoals wie Roethoew. Hij waarin heel veel onderzoek gedaan wordt, juist naar dit soort dingen. En toen hebben we wel kunnen rekonstrueren vannaar ja. Er zijn zo'n luttel aantal foto's maar bewouwd hoe leven. Maar we hebben er een leuk deel aan toe kunnen voegen. Kijk nou, gaan we deze podcast geten. Ja, gaan we. Als mensen niet te horen, dan nog meer. Ja. En dan gaan we het zo goed doen. En rond 1860 is het echt paar met hun kinderen in Nederland gaan wonen. Zijn ze hier in Amsterdam op de herengracht recht gekomen. En ja, daar wonen ze in een groot huis met bedoende en met een paar kinderen. Ook uit Suriname hun achtergrond. Daar ben ik toen niet achter gekomen, Joit het is een. En ik denk dat ze die in het huis houden hebben opgenomen. Dus vanaf 1860 zijn ze in Nederland gekomen. En dat was voor de opvoeding en de schoeling van die vier dochters. Die moesten naar goede scholen in Nederland. En dat gebeurde vaker ook vanuit de oost, maar kenelijk ook vanuit de west. En is er iets meer bekend over hun leven hier in Nederland? En wat ze gedaan hebben ze aan hun geld verdiend. Als je zo'n overtocht maakt, kijk in Suriname dat je die positie hebt. Dat is één en daar heb ik je netwerk en je kan je inkomsten genereren. Maar als je hem ingerderd, dan moet je dat allemaal nieuw doen. Of je bent zo bemiddeld. Ja, maar dat waren ze natuurlijk. Ik bedoel hij was de zoon van Nederlandse goeferneur. Hij zou niet arm geweest zijn. Hij vader had al die plantages. Dus die vergoedingen die bij de afschaffing van de slavernij werd uitbetrouwd aan plantage eigenaren. Die werd uitbetrouwd aan die 12 kinderen de hart. Dus daar was leuk wat te verdelen. Broel dat ze heel vrang, maar er zou was het. Ja. En dus zij bracht gewoon ook veel geld en rijkdom mee en hij. Iedereen die toen natuurlijk. Ja, wat de eigenaren van de plantage toen in die periode ook nog delen toen de aankondiging van de afschaffen van de slavernij was. Is dat ze extra slaver inkochten, zodat ze meer compensatie kregen bij de afschaffing. Ja. Als mensen handel investeren, nog meer mannen en vrouwen kopen, waardoor je gewoon goed werd afgekocht. Dus dat hebben ze gewoon heel goed aan verdien dan afschaffing van de slavernij ook nog. Ja, en dat geldt in dit geval ook. Dit moest wel eens waar onder die 12 kinderen verdeeld, maar die waren natuurlijk allemaal niet onbemiddelt. Nee. En die jongste zonen, ik geloof dat drie zonen van die de hart die hadden zelf ook weer plantages. Is er nog iets van deze foto wat jij niet weet, maar wel graag zoveel we willen weten? Nou ja, ik wil natuurlijk weten of meneer Riker of meneer Tondsen die foto gemaakt heeft. En daar kom ik niet achter, want we hebben natuurlijk ook mensen ingeschakeld die alles weten over Amerikaanse dag heo, BF onschang naar. voorbeelden van meneer Riker in Amerika te vinden. Nee, die zijn er niet. Maar je moet het niet uitsluiten. Het kan altijd de voorschijn komen, want hoe lang zit ik al in dit vak, maar dit komt er ook ineens weer uit de noekje gekopen. En ja, uit een kaste op zolder, te voorschijn. Ja, dus in die zin moet je altijd kijken of dat onderzoek bijgesteld kan worden. Of niet, maar dat is wel iets wat er toch gewoon zou willen weten. Maar ik vind, bij dit verhaal, en bij dit familieverhaal, vind ik het verhaal het belangrijkst. Ik ben dat twelingzussen, dat dan weer in bruisen terechtkomt. En een jongerzussen, dat ook weer met een Nederlandse aaloborst trouwt. Maar dan ineens moet schijden omdat zij om trouw geweest zou zijn. En zo gaat dat familieverhaal maar door. En dat gaat tot in de huidige tijd. Ik bedoel, als je ziet dat al die nazaaten elkaar niet eens kenden, die me uit was, naar Belden, die me uit Haarlem Belden, de mevrouw die dit en haar kast had liggen, die kenden elkaar niet eens. Dus er is nog heel veel van die geschrittenes te ontraafelen en terug te vinden. En dat vind ik toch bij deze foto het belangrijkste. Of nou, Riker of Thompson om gemaakt heeft, zwa. Het fascinerende verhaal van de vroegste foto van Syriname ligt een interactie van de reismuseum bij de bibliotheek. Benieuwd hoe de foto eruit ziet, Mati Bohm schreef voor een boekje over dat geïlustreerd is met veel meer Syriname's foto's. We hadden het even over met de foto uit de waterkant, schitterende foto's dat. Een link je na, denk je, in de show notes, zoals het dat. In de volgende aflevering gaan we naar de bibliotheek van de reismuseum. Een van de meisge fotografieëde plekken, vat het muziek op Instagram klopt, heb ik ook gedaan. Benieuwd luisterna met respect daarover met Alex als hem geest.