123. Hoe versnelde Japan en viel China stil? - De lange 19de eeuw: deel 8b

Viet je dat ook ongemakkelijk, als neonaties dan haar geslopen? Denk je wel eens, sprek die linkjes, dus dit keer, delde waarheid? Of raag je af, waarom er nog steeds partijen zijn? Die vinden dat vrouwen niet thuis horen in de politiek. Luister dan naar radio-vrije Nederland. Iedere woensdag middag in je favoriete podcast heb. De show, waarin ik, Henrik Noten? -En ik, Sandra Heinen. Je bijprater over alles wat ons opvalt in en rond de politiek. Grappig als het kan, ernstig als het moet. Radio-vrije Nederland. MUZIEK. Zoals, iedere jaar is deze zaal tot de nook gevuld voor de hoogmis de apotheoze. Dit is de last night of the prams in the Royal Albert Hall. In gehuldig door Koning in Victoria in 1871. Ternaagdachten is aan haar echt genoot. Je hoorde de monsterheid die schalt als een volkslied. Rool Britenia. Een oorworm. Je betrap hetzelf er niet zelden op, het te neur je. Toch aan deze kant van het kanaal. Een beladen debat voor de ene Brit is dit een onschuldige traditie. Voor de andere beladen met kolonial superioritijdsdenken. Vooral de zin. Britens Never Shelby Sleves. Wirkt wel eens als een rode lap op een stier. Vandaag volgen we dus opnieuw de Britten. Wij vonden een Victoria's kinderboekje. Wie Elphabet voor Baby Patriots. Het hammer de imperiale triomf, er al van in de wieg in Luister Tume. "Ey is the army that dies for the queen. Is the very best army that ever was seen." Oh, cute, zeg. "These are for battles, why which England name has forever been covered with glory and fame." Ja, lieve kinderen, dat klopt, want Jullieland is onder queen Vicki voor duurent in Oorlog. Jullieland zelf, dat is veilig, maar aan de randen van het rijk is het dat iets anders. En de C waar staat die voor, niet voor cat, of voor cookie? Nee, nee. C is for colonies, rightly we boast, dat of all the great nations where Britain has most." Over de tekeningen die bij dit oolijke rijnpjezelfabet horen, zullen we maar zwijgen. Ook al zijn de Britain hun amerikanse colonies kwijt gespeeld, naar stig timmeren ze woord aan hun koloniale rijk. Als we het in Kulhord onderen, dan luistert u best naar deel 1, want dit is het tweede deel van ons hoofdstuk over het moderne imperialisme. En dat is deel van onze lange reeks over de lange 19e eeuw, die nadert nu haar einde. Maar 'The Britain Empire' is nog in opmarse. Vorige keer bestudeerde we twee landkarten, maar één regio hadden we nog even op de lange baan geschofen het Verde Oosten. Ook daar is het westen aan het coloniseren geslagen. We kijken kort naar de kaart. Zo ligt daar Portugese Timor, of Nederland's Indie, Indonesië dus 'spans-ost-Indie'. Dat zijn voornamelijk de Filipijnen. Frans-Indosina, dat weet u misschien dat zijn Vietnam, Laos en Cambodia. En Brits-Birma, Malaya en Borneo. Interessant, Nederland is nooit gecoloniseerd. Thailand, of zoals het danheid, het Koninkrijk-Siam. Dat wordt een neutrale bufverstaat, gesant witcht tussen de Franse en Brits-Colonis. Maar de Sia-Mese moeten hun onafhankelijkheid duur betalen en gebieden afstaan, zoals Laos en Cambodia. Recent grinsconflikte tussen Thailand en Cambodia gaan hierop terug. Maar we reizen samen nog verder. Buiten Zuid-Oostasia liggen nog twee eeuwen nu de cultuur. Twee ruizen, waar Europa nooit van heeft durven te dromen. Het respectieve land van het midden en het land van de reizen de zon. China en Japan. We zijn in het jaar 1839 aan de Chinese-Kust en we staan aan de Rand van de Paarol-Rivier-Delta. In Guangdong, ook bekend als de Tijgermond. De lucht is zoel en herbeginners hangt hier iets plechtigs in de lucht. Geen rauwst doet deze keer, maar een ceremonie die de wereld zal doen daaren. Voor ons drie gigantische, met een handgegraven keulen. Daar rond honderden arbeiders, de mouwen opgestroopt, stocken in de hand. Een grote gezette man met een dikke zwarte snor en een lange baard kijk toe. Dit is Commissaris Lin Seishu. Daar komt de dragers met 20.000 houten kisten, goed voor meer dan 1200 tomdrugs. Dit is de oogst van één de senium verslaving en het is begonnen. Eén voor één vrikken ze de kisten open. Klonders en pallen zwarte opjun komen te voorschein, aard zijn bitter van geur. Alle inhoudt de keilen in zouterrover en daarna ongebluste kalk. Wat er erbij, het goedje sist en bollt. Straks vallen de vogels nog uit de lucht van de stank. Arbeiders ruren de drap tot een melkachtige brei. Die langzaam naar het strandvloed via gulen. Luisterhars, dit taffereel zal zich 22 dagen lang herhalen. Trevier kleur dag naar dag donkerder. Lin Seishu wil dat iedereen dit ziet, dit statement van je welste. Dit is geen simpele opruimactie, maar een nationale reiniging. Op 26 juni 1839 rapporteert hij aan zijn keizer geen kist resteert. Alle opjum vernietigd tot de laatste kruimel. 26 juni kennen wij vandaag als de werelddag tegen Drugs. Lin heeft er zelfs een standbeeld voor gekregen in het hart van China Town, New York. Met een boodschap in het Engels en het China's zijn nu to the drugs, als dat geen herbeginnerslezzes is. Nu vraagt u zich wel ligt af wat heeft dit met de Britten te maken. Welke zal u zeggen, zij kunnen niet lachen om deze drugspreventie. Ze zien het zelfs als een oorlogsverklaaring. De opjum oorlogen kunnen beginnen. Wat voorafging, we moeten terugsponden in de tijd. Eind 18e eeuw, dus aan het begin van wat wij de lange 19e eeuw noemen, leeft China in de overtuiging van zijn absoluutensuperioriteit. De Qing Dynasty beperkt handel met buitenlanders tot een paar havensteren, en alleen in Canton of Guangzhou mogen koplieden binnen. In 1793 stuurt keizer Channong, de zon des heemels een brief, naar Koning George de Derde. Een brief die liggen daar is wordt. Wat staat erin? Wel het heemelse rijk, China, dus we zitten alles wat er nodig heeft. En heeft dus alle minst behoefte aan engels producten. Daarn, dat prikt. Diplomaten moeten als op audiensie komen bij de Chinese keizer, ook meer maals een rituele knieval uitvoeren, hoeft op de grond een koutouw. Het wordt bestaat vandaag nog voor slafse onderdanigheid. De Britten vinden die knieval naar een knieval. Erwijgeren om die uit te voeren. Dit is een botsing van twee culturen. Een Britse cultuur die associeren wij vandaag met een drankje Tee. Okoning in Victoria is er verzot op. Ze houdt een dagboek bij van 1830 tot. Houdt u vast 1901 en daarin wordt het goed je 7587 keer vermeld. Tee, Britzer dus, dan Britz. Maar is dat wel zo? Waar komt die Tee vandaan drie keer raden? Jawel, uit China. En wat wil China in ruil? Geer wister zijn bocht mede in Europe, maar zilver. En dat wordt lastig voorlonden. De schadk is tot leeg. Nu gelukkig is daar, we kennen ze nog van de vorige keer, die honorable East India company. Die heeft een monopoly op handel met het oosten en vindt iets dat wel gewilt is bij heel veel Chinese. Een drug. De company producert het zelfs in India. En verkoopt het via tussenpersonen die het illegal naar de kust van China brengen. Om het daart te verkopen aan smokklaars ierel voor zilver. Dat dan terugvloeit naar England. Zo dus, de Engels hebben een hart nekige verslaving T. En ze maken dat mogelijk door Chinese verslaaf te maken aan drugs. Opium is een luxe product. Ik denk zaken mannen die een pijpje opsteken bij een dine, een beetje zoals Franse cognac, maar dan illegal. Rond 1820 is het al het belangrijkste importartikel van China. In de jaar 30 komt er zelfs meer opium binnen dan dat er T buiten gaat. Nefast voor de Chinese feest vreugde, want zilver stromt nu massaal het land uit. De zilverprijs stijgt de economie kruint en tegelijk worden miljoenen Chinese junkies. En het hoofd van de keizer woed een veldenbat. De drug legaliseren en controleeren of uitroeien. En er een hoge amtenaar die het als zijn morrelen plicht ziet om zo'n land te verlossen van deze plaag. Lin Zessu. Die denkt me alles Chinese, maar niet met een deze zijn plan illegal maken, of liever illegal lor. Gebruikers krijgen een jaar om af te kikken met help zelfs van de staat, ziekenhuizen en medicatie. En wie daarna nog in hoogere sfeer verkeert, die krijgt de doodstraf. In 1839 stuur Lin een brief naar Londen, naar Victoria. Het doel van uw kopeling is winstmaken en dankzij de goede die de Chinese leveren maken ze ook veel winst. Belonen ze zo hun wel doen, dus door vergiven naar hen te sturen? Ik hoor dat opium in uw land streng verboden is, wat aantoont dat jullie weten hoe schadelijk die stof is. Als u niet wilt dat opium uw eigen lands gaat, waarom staat u dan toe dat dit kwaad andere landen zoals China wel bereikt? Wie één persoon vermoord kan de doodstraf krijgen? Stelten we zich voor hoeveel mensen erdoor opium geduld zijn. Ja, dat is dreigende taal, iedere buitenlander die ten voert opgehamden of onthoofd. Nu Victoria zal deze brief nooit ontvangen, want hij raakt verloren, losst. Lyn, die eist, dat 350 handelaars in Canton, hun voratien neveren, en laat een opsel uit en in pakhuizen terwijl ze al daten op gongs slaan of op toeter blase kwijst die van de spanning een beetje op te voeren. Na 6 weken dragen ze de 20.000 kisten over die we daar straks zagen verdwijnen. Linder is tegen 1000 verslaafd en heeft 70.000 pijpen in beslag. De Britten zijn furieus, want officieel zijn de drugs van de Britse overheid. Westmünster onderhoud nauwe banden met de drugskartels. Vele politici hebben lucratieve aandelen. Ze voeren de drug op, regering duwsamting en in 1939 breek dan de opium oorlog uit. En is de nevi, we keep at spithead, it's a sight that makes foreigners wish they were dead. Weereldkarte lijken dan wel vol landmassa te staan, het zijn de zeen die alles verbinden, de snelwegen van het rijk. De Britse kopvardij vervoert een omge even naar deel van de weereldhandel. O is the ocean where none but a fool would ever their question a title to rule. In de tweede helfde van de 19e eeuw is de royal nevi de grootste marine ter weereld, met meer dan 500 schepen. En China is er niet op voorbrijd. Eben geleden besloten min dynastie dat China op zichzelf moest staan en geen zeewarende mogelijkheid mogen zijn. De imposantenvlood van Admiral Zheng He, die helemaal tot India, de straat van Hormuz, en zelfs dat aan de oostkust van Afrika was gevaren werd ontmanteld zeker te verbrand. Dus ja, China heeft nog nauwelijks de kennis of infrastructuur en de Britse ga nu geen gas terug nemen. Ze testen het eerste stom oorlogschip, de nemesis, die chinesekronieke het duivelschip, totaal ongevoelig voor chinesen kanonnen. De opje m'n oorlog is een vluitje van een cent, sommige belegeringen duren aan per 10 minuten. 'Ev is for flag, which wherever you see, you know that beneath it you're happy and free.' Ze nemen kanton in, en planten de Union Jack, net daarop die plek waar Lin en heeft verneiderd. In 1842 volg de terste van de zogenoemde, verneiderende verdragen, het verdrag van Nanking. China betaalt 21 miljoen tijl ofwel 48.000 ton aan pur zilver voor de kosten van de opium en de Britse oorlogskosten. Het land moet ook vier extra steden op bestellen voorhandel, waaronder een slaapregge kuststad, met een naan Shanghai. En vanaf nu mogen Engelsa Handelaars die verdacht worden van een misdat niet berecht worden door chinesen. Tot slot, China staat ook de naar wirocheurende haven af of wel Hongkong, dat wordt een Britse krongcolonie tot in de eeuwigheid. We lezen mee over de schouder van Victoria, hier is er nog jong, aan per 22. Mijn livste om, hartelijk dank voor uw vriendelijke brief. Ik denk best om dat u het oosten niet alleen eeuwen absurd zou vinden als het weste, maar daar bovenop ook zeer barbaars vreet en gevaarlijk. De Chinese kwistie baart ons grote zorgen, onze mariniers voor de recent een zeer dappere aanvall en bestorming uit. Er was enorme verhoosting onder de Chinese, de verhade over hun vreetheid tegenover elkaar zijn afschuldig. Elbert is zo geamuseerd dat ik het eilend Hongkong heb verkregen. Wij vinden trouwens dat ik, Victoria, naast Princess Royal, ook Princess van Hongkong zou moeten worden genoemd. Ik heb vernomen dat Charlotte helemaal prachtig is. Ik kan mijn jaloes zien nauwelijks verbergen. Waarwel voor altijd uw toegewijden niet. Harom is onze koning neopelde eerste en Princess Charlotte, die kent u misschien van onze bonusaflevering over Charlotte van Mexico. Nu, we zagen net de eerste open-jume oorlog. Je voelt het al aan uw teewater. Er komt er nog in. In 1856, jaren na deze brief, 4th Victoria, het einde van de crim-orlog, maar de rust is van korte duur. Want denk ik dat mijn later brengt die tweede open-jume oorlog uit. Waarom dit keer? Oficieel, omdat een schip onder Britse vlag in beslag is genomen, door de Chinesen, verdacht van smokkel en piraterij. Oficieus, omdat dat verdracht van nanking niet vergenoeg gaat, de winst moet omhoog. In 1860, trekken 18.000 Britse en Fransen zoldaten naar pekking, hun doelbid, het oude zomerpaleis, een complex van paviljoenen, bloemen tuinen en monumenten. Een lang opgebouwd en uitgebreid door de keizers. Wat volgt, is geen weltslag, maar een stroptocht. De troepen, plundere rijkdommen, en steken hele vleugels in brand. Een zeldzame versie van de jongle Dadian, de Chinesen en Cyclopedia, het begin van de 15e eeuw, gaat verloren. Nu tussen de oorlogs buit, zitten ook hontjes uit pekking, eras dat al eeuwen bij het hoofd wordt gehouden. Peekie nezen dus. Eens gaat hontje, plant op de schot van Victoria herself, het begin van een rage bij de aadel van Europa. Victoria is een nieuwe huisdier, panijsdier luistert naar de naam Lutie, letterlijk oorlogse buitje. Kennelijk is het buitenland legplunderen normaal. Viktag Hugo schrijft met Tafschu over bandietig gedrag en spreekt de hoop uit dat Frankrijk ooit de schatten zal teruggeven. Maar u hoort ons al komen, veel van die souvenirs kunt u vandaag zien liggen in het British Museum en het Louvre. Maar ja, dat laatste blijkt vandaag ook wat de bar voor plundering, karma. Voor China zijn dit pijnelijke herinneringen, sinds de jaren 90, eist pekking hun teruggave via diplomatie of door ze terug te kopen op veilingen. De ruines van het oude zomerpaleis liggen nog altijd in de hoofdstad, als een testament, een nieuwe zomerpaleis, lichternast. Na deze tweede oorlog moet China nog een eilandaf geven, 2 miljoen tijd al zilver betalen en de handel in opjum volledig legaliseren. Buitenlanders mogen handeldrijven in speciale zoners en europeanen gaan in pekking wonen in de legatiewijk, de diplomatenwijk. Vanaf nu vallen ook missionaris en bekeerlingen niet langer onder de Chinesewet. Een stempel in Londen kan voortaan twingen zijn in pekking. Dit vredesvertrag, tussen aanhalingstekens, wordt inmiddeld door Rusland en dat land krijgt als blijk van tussen aanhalingstekens waardering nord-Chinese gebieden. En 19e eeuw is 1/10 van de Chinese bevolking zo'n 40 miljoen mensen verslaafd aan opjum. Hier gaat de Europatrouw's ook niet vrij uit. In Engeland krijg je mommies of baby sittens zonder voorschrift zoeten zeer op met opjum om huilende babies rustig te maken. Ondanks het risico opvergiftiging of de dood. Shina rakt nu echt van de regen in de drupp, opstanden volgen elkaar op de typing opstand van 1850 tot 64, hij is meer dan 20 miljoen levens, volgens sommige historie de bloedigste burgeroorlog ooit. En leider, in een hongsjoud schwen, noemt zichzelf de jonge broer van Jezus. En hij wil Shina christelijk maken, hij bedrijkt de hoofdstadpeeking met een achterband van 1 miljoen mannen en vrouwen. Nog wat zout in de wonden voor de keizer, want de Britten moeten hem uit de knell komen helpen. De Chinese messias sterft onder dubieusomstandigheden. De Qing dynasty krak nu in haar voegen. De verneerding is compleet een sterke hervormers die zijn er niet. Laat staan een gedeelde visie. Nu verleggen onze focus naar een ander land in Japan. Maar daarvoor gaan we heel even naar de Amerikaanse president Donald Trump. We won de 1e wereldoorlog. We won de 2e wereldoorlog. We won everything before that and in between. We decided we could change a name to the Department of Defense. We're going to Department of War. I think that's a big one, I'll be honest. We changed the name after World War II from the Department of War to the Department of Defense in 1947. We haven't won a major war since, and that's not to disparage our warfighters, whether it's the Korean War, Vietnam War, or our generation of Iraq and Afghanistan. That's to recognize that this name change is not just about renaming, it's about restoring. Words matter. It's restoring as you've guided us to, Mr. President, restoring the warrior ethos, restoring victory and clarity as an instinct, restoring intentionality to the use of force. We don't only defend ourselves, but we're ready to live. We're just half of the earth's wealth to be in the time. When countries can't deal with this, with their livelihood, but with steel, gunboat diplomacy or canonairboat diplomacy. A strange theory was that Plotsin the Havelach was an ultimatum, not a god-like horse. And those spiraling, rolling-dead-de-desk better than their sportsmen, channels and telegraphs. The opium-orloga of the net is the school example of canonairboat diplomacy, and later, as well as Russia and Japan, this tactic, to take over. But first, Japan will get the canonair boat to the front door. We've written the year 1853, and we're standing on the edge of Edel, where at the moment an escader of colossal black ships was sitting, on behalf of Matthew Perry, a commander of the American Navy. The storm-flutten gillen, samurai runne heinen weer op de kaden en wachtores, slaan, alarm. Matthew Perry eist, open havens, namens een president, en het dreigt met geweld. Maar, Amerikaan die eist, hij zit ook een show op. Hij demonstreert een miniaturstomlocomotive, die puffend over een sport draait, en een telegraph, die woorden omzet, in ritmisch getik. Japaners weten niet wat ze zien. Hij schengt sterke drank uit, en het overt een cult revolver uit zijn zak. Dit is een serieus staatje soft power, en de Commodore heeft nog iets senis meegebracht, een recht hoekig, wit, doek, voor het geval de Japaners zich nu al ineens willen overgeven. De boodschap die Perry kan brengen, in naam van zijn president, Millert, Philmore, is helder. Oosteratorium streeg zich uit van de ene tot de andere Oceaan. Oze grote staat California ligt precies tegenover uw grondgebied. Oze stoomschappen kunnen de oversteek maken in 18 dagen. California producert jarlijks, maar liefst 60 miljoen dollar aan goud, en daarnaast nog zilver, kwik, edelstenen en andere bringling. De Japaners die kiezen eieren voor uw geld, want ze weten wat er met China is gebeurd. Het is tekenen of ploen. En in 1854 tekenen ze, en ze krijgen nog wat trappen na, wanneer ook, groot Britanje, Nederland, Frankrijk en Rusland, met hun kanoneerbooten en verlangskomen. Op 1 door 10ereen voor de kusten van Japan, maar begint 19e eeuw als zo'n idee om bestanden. Wat voorafging, bespoelen we weer even terug. Al eeuwen lang zit Japan echt pot dicht voor de rest van de wereld. Er is een keizer, maar die heeft geen echte macht. Het is de Shogun, een militaire oppere bevelheber die de laak is uitdeeld. Under de Shoguns van de Tokugawa dynasty beperkontakt met de wereldzicht tot China, af en toe en een handvolle Nederlanders van de VLC, die wat handel mogen voeren op de Shima. Daar net genoemd, waar je voor mij eiland je van anderhalve hectare. Christelijke missionarisse maak 0,0 kans. Christen in in Japan moeten hun geloof ritueel afsweren, door op een afbeeld in van Jezus te trappen, de zogenaamde Vomie. De japaner die wijgert, bungel-tonderste boven een put vol feccale of wel stront. Maar nu in 1953 is die japanse lockdown, plots voorbij, dankzijt hij met Joperi. Ah ja, voor wie zich al drie minuten de kop aan het breken is over waar ken ik die naam met Joperi, dat is ook chandleren van France. In Europa barst het japanisme los, japanse kunst wordt verzamelen object en de kimono letterlijk een ding om te dragen duikt op je salons. Weesterse vrouwen dragen hem als kamerjas, als japoon. Klodemonne schildert z'n vrouw in kimono, vinsendvijgog raakt geen spirit door japanse prente en houds neerde, etc., etc. In japan daarin tegen zorgde de opening voor Gaals, een burgeroorlog breekt uit en in 1860 valt het jogenaat. De keizer, genaan Meji, 15 jaar oud, verhuist naar Tokio, letterlijk hoofdstad van het toosten, een betere positie als internationale haven. Dit is het begin van een crucial tijd perk voor japan, de Meji restauratie. Keizer Meji neemt zijn intrek in het oude Shogunkasteel van of nu het keizerlijke palijs. Hij is weer een plichtige et van 5 punten, 5 grote hervormingen, 1 punten springt eruit, kennis van over de hele wereldzoeken om japan sterker te maken, ook militaire en industrieel. Voor de Meji restauratie liepen de samurai rond als ervlijke zwaardmeesters en kantoorchefs van hun veel dale heer. Arna 1868 moeten ze hun katana, hun zwaard inwevren. De samurai smelten samen met de burgerij en ze gaan andere jobs uittoefenen. De klasse worden afgeschaft. Antenaren worden verplicht om een kimono te verruilen voor een wester spak, maar zoals altijd met verandering, niet iedereen accepteert ze. In 1977 komt het tot een laatste samurai opstand, geluid door Saigo Takamori. Maar het intussen hiper moderne leger van de keizer hakt ze in de pan. Takamori en vele andere houden de er aan zichzelf en ze doen seppuku of harakiri, letterlijk buikopen doen. De modernisering van japan gaat rasend snel. Keizer Meji stuurt de ontalend naar Europa en de VS onder van alles te gaan leren. Japan krijgt een onderwijsstel sol en politie macht naar fransmodel. Een leger naar Duits voorbeeld en een vlot naar Britse snit. Nieuwe dingen vragen om nieuwe woorden en zo ontstaats vrikogen, landleger en kijk een marine, telegraphie, spoorwegen, dienstplicht, fabriekken, belastingen, een Europese calendar in plaats van steeds opnieuw bij nul te beginnen. Bij elke nieuwe keizer westerse experts komen naar japan om te helpen. De Fransenarts Ludovica Vatier noteert in 1879 dat japan sneller vooruit gaat dan Frankrijk in 200 jaar. Hij voorspeeld over 20 jaar heb je als japan er meer reden om trots te zijn dan als Europian. De leidrat is westerse techniek japanse ziel. Japan wil zich nu duidelijk mee te met swerrels grootmachten. Nu japan heeft zelden oorlog gevoerd met buitenlanders, de Mongolen waar de dreiging van de 13e eeuw, maar toen redde een hevige storm het land, een godelijke wind of wel kamikaze. Terwijl daarbij een mislukte invasie van Corea in de 16e eeuw, dat is het wel zo'n beetje. Maar Corea, ook wel het land van de morgen stilte, is altijd strategisch gebleven. Japan ziet het schier Eiland als een donk op z'n hart. In 1884 probeert japan om Corea mee te trekken in hun modernisering met een pro japanse staatsgrijp. Die mislukt. Japan wil dus meer grip op Corea en zo botst het met China, de eerste Chinese japanse oorlogbrekt uit. Voor het eerst stuurt japan op nieuw troepen over zee en ze winnen met glans. China is een gewere geld op hoesten, het moet een Eiland afstaan, Formosa of Taiwan en het moet Corea loslaten. Japan krijgt extra handelsrechten, ja luisteraar, het was al weer een kwartier geleden dat China nog eens gestraft was en dit keer is het niet door Europianen. De wereld schrikt zich een app en de japaners zien hun hervormingen beloond, de Chinese staan perplex. Japan heeft hen alle hoeken van de kamer laten zien. Vorige keer zagen we de Scramble voor Africa, nu volgt de Scramble voor China, nu is China de taart. Duitsland, hij is de bai van Chao Chao, groot Britannien en Frankrijk vergrotte hun griep op de kust. Nu hoe gaat het in tussen binnenlands met China? Van 1875 regered daar een vrouw, de keizerin weduwe Tsushi, bijgenaan de oude Buddha. Ze plaats daar neef je, keizer Guangzhou onder huisarist omdat hij westerse hervormingen stuint. Een jaar na haar aantreden slaat een hongersnop toe, tussen de 10 en 20 miljoen Chinese komen om. Eerst eten ze gras en bomschorz, daarna worden lijken opgegraven om ze te rooster, kinderen worden ontvoerd en opgegeten. Trouwe zover machtige vrouwen gesproken, vraagt u zich ook af wat Victoria al die tijd aan het uitspoken is. Wel zij is in tussen een dame op leeftijd. De eeuwige weduwe van Albert, immers in zwart met zo'n gezicht dat op onweer staat vind ik al het zo serieus. Maar kenelijk niet ongevoelig voor wat exotische scharmen, een paal uit de toosten ligt haar na aan het hart. Ik ben zo gehecht aan hem, hij is zo goed, zo zachtaardig en zo vol van begrip voor alles wat ik verlang. Hij is een war trost voor mij. En lagt ingrapt, is vriendelijk en opgewekt tegenover de andere bedienden en hoedigt hen uit om al zijn mooie dingen te komen zien. En hij biedt hen zelfs fruitkijk aan om te eten. Apertoeel Karim, of ze wel zij hem noemt Munshi binnen het jaar, is hij niet langer zo maar een bedienden. Munshi leert Victoria Urdu en Hindi en doet haar kennis maken met Curry. Hij wordt haar hoog gedekoreerde secretaris. Krijgt huizen op de koninklijke Domijnen een privékoets, metlakei en mag een zwaarddragen en familieledelaten overkomen uit India. De brieven, die Victoria naar haar vertrouweling schrijft ondertekend ze met je liefhebden moeder. En, oh ja, heilie, een juuswil soms ondertekend ze met een reeks, kusses, kusses, Victoria, you cooker, de rodelpers draait over uren. In een tijd waarin het Britse reik op zijn hoogte punt is, wordt een jonge mozzalim, plots één van de invloed reiks de mensen rond het dron. Maar goed, genoeg over Curry en kuskes. Waarin of China bezig? In 1894, 1995 volg nog een oorlog met Japan. China gauwde handok in de ring, en teken voor de zoveelste keer, verneiderend, verdrag. Voor Europe is het uiteindelijk, China is nu echt rijp om helemaal kaal te plukken. Toegang tot Chinese marten wordt top prioriteit, bij voorkeur via het Pachten van Havis voor 99 jaar. In 1995 zijn er al 80 van die verdragshavis, in Britse handen, maar ook Frans, Russische, zelfs, Italiaanse. En voor de luisteraar die graag in Chinese pils gedrinkt, ook de Duitsers krijgen een concessie rond Chintao. Chintao is nog steeds het populairste Chinese beer, ooit dus gebrouwen onder toeziend oog van Duitsers. Maar ons lijst je nog verder, zelfs Japan, de VS, Portugal en België krijgen concessies, ja ja ons land. In 1898 probeert Kijzer Kwang Chou, een ambitieuze honderd dagen hervorming, om het tijd te keren. Een grondwet, vrouwenrecht, bodernonderwijs, industrialisatie, weet je zoals in Japan. Maar dat is dan zonder tante sushi gereken. Ze laat hem arresteren, de hervormers executeren en ze draaien de klok terug. Meanwhile in England, het is weer eens van datum, een Jubilee, een Diamond Jubilee. In 1897 zit Victoria 60 jaar op de tron. Saint Paul's Cathedral is feestelijk verlicht. Er is gratis el, maaltijden en pijp tabak voor 400.000 armen, gesponsort door teemagnaat Sir Thames Lipten. In de pubs, die sluitenpas om halve drie soortens, wow! Alle britse honderdalen van de sessjellen tot de Shetland-eilanden krijgen een tag verloof. Al deze officieele plechtegeerden zijn voor een tachtig jaar gekongen een serieus en beproving. Victoria is bijna blind en grund onder de artritisch, maar ze houd zich kranig. Niemand geloof ik, heeft ooit zo'n ovasie gekregen als ik terwijl ik die zes mij lange route door de straat aflegte. De massas waren bijna niet te beschrijven en hun enthousiasme was werkelijk prachtig. Een tiep ontroerend. Het gejug was overdoovend, elke gezicht leek volblijtschap. Ik was diep geraakt en dankbaar. Die nacht was het erg heet en ik was rusteloos, er was vella waai, maar toch slaagde ik er iemand slaap te vinden. Zommer in de vroeger Ochtend en benoud. Ondbeten met Vicki, Lennchen en Beatrice in de Chinese-eetkamer. Terwijl zij gaan eten, in een kamervol fake Chinese-erie, gaan wij weer naar het echte China. Daar is nu een nationalistische beweging ontstaan. De frustraties koken over, ja alweer, een opstand. Gelijteren geheimgenotschap, dat zichzelf wuiste voor gerechtigheid en eindracht noemt. Niet de meest Ketchin nam, en daarom dopt de twisten ze om tot de boxers. Tussen 1899 en 1901, van de boxers-westernelingen daarnof, zoals zij die noemen, de vreemde duivels. Maar de prullenband met die ongelijken verdragen eruit met die missionarisse en opium-tielers. Alle Europese activiteiten in China moeten stoppen. De buitenlanders hebben ons agressief bejegend. Onze territoriale integriteit geschonden en ontsvolk onder de voet gelopen. Iedereen wil vraak. Al dus de keizerin weet uwe, zelfs sushi schaart zich achter de boxers. In pekenen belegeren die de diplomatieke wijk en zoderen duitse gezand. Nu sturen achterlanden hun troepen, een ongeziene alliancie. Grootbritangje, Frankrijk, Duitsland, Italië, Oosterijkogarijen, Japan, Rusland en de vreemde staten. Eigenlijk is het nu heel de wereld tegen China. En nu horde het, Japan strijd mee. Japan is nu een volledwaardige lid van de kring van grote nazis. Het verschil tussen China en Japan is niet meer te overbruggen. 20.000 troepen trekken pekking binnen, breken het beleg, dwingen de boxers op de knieë. Die worden onthoofd voor het oog van uw landgenoten oplijnen. De Chinese moeten nogmares betalen 18.000 ton fijnzilver. Ja, wat is zich? Beste luisteraar, wij draaien nu onze rug naar het oosten. China loopt in tussen vol met de westerlingen. We gaan nog een laatste keer bij Victoria Langs. Op 6 januari 1901 schrijft zijn brief naar haar oudste dochter Vicki, Duitskeizerin. Dat doet me zo verdriet om in je lieve brief te lezen dat je handen je zo veel pijn bezorgen. Het is echt vreeselijk dat ze je zo veel last geven. Ik probeer zelf te schrijven in plaats van te dikteren. Mijn ooggeven gelukkig geen probleem, alleen mijn gezichtsvermogen is wat zwak, sinds ik me niet zo goed voel. Hopelijk zal het binnenkort veel beter gaan. Ik vrees dat ik voor vandaag moet stoppen, om de post te sparen. God zeggen je lieve kind. Q is our queen. It fails us with pride to see the queen's coach when the queen is inside. Twee weken na deze brief geeft Victoria de geest. De dold van een tijdperk. In ons grotere verhaal zijn we nu aanblant waar we begonnen waren. haar begraven is. Victoria wordt bijgezet bij Windsor Castle in een mausoleum naast haar eeuwige geliefde Albert. Ook wij nemen nu afschijt van haar. Eigenlijk hebben we maar enkele fragmenten uit haar leven gebruikt als rode draad. We hebben haar veel aan het woord gelaten, als boegbeeld van het Britse rijk, maar ze blijft bedolven onder de mieten gekneed door hielenikers en pluinstrijkers, maar heeft goed door criticasters en door haar zelf. Jaren lang hield zij het record tron zitten. 63 jaar en 7 maanden tot ze werd geklopt door Queen Elizabeth II. Vandaag reisden we naar China en Japan. Was dit voor de luister eigenlijk wel een herbeginnerslees? Want veel van wat we zagen, komt op westerse scholen, amper of niet aanbod. Op het einde van de lange 19e eeuw wordt China de zieke man van Asia genoemd. Japan heeft tijd gewonnen, China een eeuw verloren. De opiumverpranding van 1839 is een bron van nationale trots, een Chinese dat van verzet tegenover mojallen, maar het is ook het begin van de eeuw van verneidering. Die zal duren tot de japanse bezetting tijdens de tweede wereldoorlog. Die eeuw van verneidering zindert na in het collectieve Chinese geheugen, en laat zich samenvatten in een uitdrukking met mandarijn is slecht, zeg maar, om bestanden in het Nederlandse decals wie achter staat, krijgt op zondonder. Vandaag wordt in China nog vaak gerefererd aan opiumoorlogen, bezettingen en schadevergoedingen. Telkens moest China een koud touw doen voor die buitenlanders, met als gevolg, drieber, ellende en de kiemen voor revoluties in de tragische twintigste eeuw. Wie van dag in Hongkong rondlopt, ziet een Chinese stad, maar met rode brieven bussen en telefooncellen, dubbeldikkers, de Victoria Peak Tram, en straat namen als Twins Road of Cambridge Road. Deze stad is Brit's geworden door een druchsoorlog, en ze zou Brit's blijven tot 1997. Eind 19e eeuw is de dominanciën van het westen, al om tegenwoordig. Nog een lettertje. Hier is a empire, we zijn never said, the larger we make it, the bigger we get. Biggest zich maar huge, meingetacht. Aan de vooravond van de eerste wereldoorlog is het Britse rijk, het grootste rijk uit de geschiedenis van de mens, met 33 miljoen, vierkante kilometer en 450 miljoen inwoners. Maar toch is die dominanciën niet onaantastbaar in de verte verschijnen, barsten. Ook wat topfiel in onze rij is door het buitenlands nieuws, mensen onder buitenlands gezag, ondergaan hun lot niet passief. Ze zijn geen figuranten in een westerstonneelstuk, maar spelers die hun lot proberen te sturen, soms met woorden, soms met taxie, soms met wapens. Om de lange termijn zal het wester drie grote uitdagers krijgen. Ten eerste, zijn we vandaag, Japan, het eilende rijk dat nooit wordt gecoloniseerd, en dat in amper één generatie eeuwen aan achterstand inhaald. Maar het einde van de 19e eeuw is Japan op het hoogte punt van zijn macht, een moderne, gere specterde, asiatische groot macht. Maar ook een gevresde, want een land dat groot wordt wil vaak nog groter worden. Daarom doet het wat andere ook doen, colonies verzamelen. Dat begon vandaag al met Taiwan, een voorboden van de tragische koers die het land zal varen in de 20e eeuwen. De status van asiatische supermacht is het kwijt sinds de Tweede Wereldoorlog. De Tweede, grote uitdager van het westen, van het begin van de 20e eeuw, het grootste land ter wereld, Rusland. Daar hebben wij al veel aflevering eruit gewijd, vooral naar de Tweede Wereldoorlog, zal de Sovjetunie het tegengewicht zijn voor het westen. Sinds 1991 is het land geen supermacht meer tot grote frustratie van Putin. Maar, term derde, de grote uitdager van het westen van vandaag, die is durf, vanwegeweest. De Chinese regering van Xi Jinping is aan een inhalveweging bezig, met de laatste dan nooit zullen ze denken, China zal hersteld worden, is een oude glorie. Deze episod is tekenend, in het jaar 2006, waarten Amerikaans vloteskader door de Oost-Chinese Sea, met onder andere de USS Kitty Hawk, vliegdekschip van 300 meter lang. Dijk, daar plots toch wel een Chinese gevecht zonder zeer opzeker, niet manned die die had gezien of zelfs maar gehoord, paniek en woede bij de Amerikanen, wat een provocatie zo dicht bij hun vlot. Het was een teken aan de wand, en vooral een staatje van omgekeerde canonairbootpolitiek. Oh, jullie ook hier, wat een toevall duik mij toch zo maar even op tussen jullie oorlogschepen zeker, voor onze kust. Oh ja, en in het bereik van onze torpedoes, China kan nu terugbrullen op zeen. We zijn er voor vandaag, onze les is verteld, we kunnen niet overal stoppen, Nederland sindien, de Antille, Suriname, Algerijen maar Rocco, ooit komen die misschien nog. De lange 19e eeuw is de eeuw van het moderne imperialisme, magt betekend territorium in nemen, volkere domineren en kassa-kassa-kassa. Ironisch genoeg, verwijt de VS China vandaag, de export van precursor-gemicalie, voor synthetische opioïde, zoals fantamil. U hoort daarin de eeuw van de 19e eeuw, maar de rollen zijn nu omgedraaid. En ook dat ouderwetse idee van landjepik is eigenlijk nooit weggeweest, denk aan Rusland en Ukraine, China en Taiwan, Israel en Gaza, Rwandai en Oostkongo of Trump die Groenland wil opkopen van denemarken. Dat hele idee van westerse superioriteit is een constructie. Eeuw lang was het oosten, rijker, stabiler, gesofistikeerder, maar in de lange 19e eeuw kreeg het westen zijn voorsprong, niet alleen door prachtige principus, als vrijheid en vooruitgang, maar door stom, staal en staatsmacht. Door kanonnen en kapitaal. Vandaag leren we vooral dat beschavingen niet per se achterlopen, ze bewegen gewoon anders, soms betekent dat ze verrast worden, maar zo draazen ontwaken begint het spel op nieuw. We hebben heel wat mensen te bedanken vandaag om te beginnen Pieter Jan de Papen als de Chinesse Lin en analyse Geobels als Kijzer in Tsushi. Koning in Victoria werd vertokt door de waardige, grootse magisterale anokluiten en Marianne schutter, twee topactrices. En dan zeg je nu zelf "cuteer" dan "cute", ik kan echt al heel goed lezen die 7-year-old chap met een naam waarop ik heb geoefend, drie dezelfde klinkers moeten het zijn, George Von Shaw. Kom maar, go. Graag, tot de volgende keer. [Muziek] [Muziek] Helpt een eisbad echt, moet je 160 gram eiwit per dag en hoeveel koffie is nog gezond? Online weemeld het van de trends, maar wat helpt nu echt? Als prof konijn test ik elke week een nieuwe hype en ik duik als arts te onderzoek in zodat jij weet wat werkt en wat onzin is. Weethoord zit, blijft je elke dinsdag naar een nieuwe aflevering van langzaam je leven.