Hoe lasersatellietcommunicatie het verschil gaat maken

We willen AI-intergering ons korsiesteem, maar dat is echt gedoen. Ja, oud-systeemzeken. Ja, veel maatwerken, de geenidiolles wisten ze ook niet. Maar ja, dat hadden wij ook precies zo. Je durft er nog gewoon niet goed aan te zitten. Ja, hadden wij ook alles hangt er vanaf. Ondertussen wilde bids dus wel door. Precies en beons er de problemen uiteindelijk niet eens in de AI zelf. Maar dan in? Hoe afhankelijk we nog waren van het ouwe systeem. Nou, dat ken ik wel. Nou, daar zijn we toen eerst iets mee gaan doen. Pas daarna, we terrest ook echt mogelijk. Misschien kijk je er al te lang hetzelfde naar. We think it, we have linked it. Dit is een B&R podcast. Nr. 494. Hieronder 4nd. We gaan het technoloog. Ben, ik ben Mark. Ja, in onze gasten vandaag. Een directer space en scientific instruments B&O. Keeze, buis, roge. Welkom. Ja, keeze welkom. En ik wil gelijk met inhoud beginnen, want wij zijn niet van. hebben hier een fein weekend gehad. Maar dat heb je ongevindt. Kijk, we kijk. We hebben er wel nieuws gek. Nee, maar heb ik niks mee te maken. Een paar week gereden hadden we de art en ms 2. En daar moest ik me in verdiepen. Wat was geen straf en geweldig wat daar allemaal is gebeurd, vind ik dan persoonlijk. Ik denk heel veel mensen die luisteren. Maar er hebben ze ook lasercommunicaats. Want de graag vandaag hebben we over lasercommunicaats. Jullie hadden een rondkut persbericht. Wij hebben een experimenten aan met lasercommunicaats. Met satellite en met vliegtaan. Zat niet de vliegtaan, maar door de rame. Heen, het was te gek. Wat jullie hadden gedaan. Ik wacht dat ik aan het wist. Liet u er al in de praktijk. Dus ja, die schrikje voor met deze eerste vraag. Maar hoe zit dat nou? Ja, ik heb eigenlijk niet zoveel met de maan. Ik wens hier een goed bent. Dus voor mij mag ik hem niet zeggen. Ik vond het mooiste dat de Nederlandse zonependeel opzater. Ja, vond ik dat vriendje echt wel buitengevond. En liet er een zonependeel. Maar toch helemaal bij eezer. Weet dat de Orion Service Module komt eezer. Maar Nederlandse zonependeel. Dat vond ik het eigenlijk te aller mooiste van die maanmessie. Ja, we kunnen het altijd over. We zijn laserseb in plaats van het over zonependeel. Laat maar gaan. Bij communicatie en zeker ook bij lasercommunicatie moeten dat u zien als een netwerk. Dus we bouwen een netwerk met allemaal punten die met elkaar communiceren. En even die punten er dan daad op die Artemis Missie was een lasercommunicatie termen. Precies van wie weet ik niet eens. Maar wat we hier aan het bouwen zijn is een netwerk. En ons, ja, onze bijdrage is ook een punten dat netwerk in dit gewamende vliegtuig. Dus je hebt een puntje in het netwerk gebouwd. Een puntje, maar we werken aan meer punten. Maar inderdaad, het gaat wel weer. Maar wat we doen met een puntje in het netwerk? Oké, wat je eigenlijk ziet, en jullie hebben het vaker over Elon Musk en over Starlink. Wat de Elon maar ook andere natuurlijk aan het bouwen zijn is een arke spinnewaardromt om de aarde met connectiviteit. Maar dat spinnewaap, dat moet ook communiceren met bijvoorbeeld de grond. We gaan van de grond naar de ruimte. We gaan van de ruimte terug naar de grond, al die u die laatst ook over hebben. Het is niet makkelijk, werken we ook aan. Maar wat we hier hebben gedaan is een user terminal ontwikkelen. Dat is de nieuwe term die EZ had daarvoor eigenlijk gebruikt. Een user terminal, dus een terminal die ingaat koppelen in het netwerk met een gebruiker. En een vliegtuig, bijvoorbeeld een schip dat ze een typische voorbeelden van user terminals. Dat hebben wij nu voor elkaar gekregen. En er is het heel bijzonder dan. We waren er eerst in de wereld, het is best bijzonder. Maar wat is dat dan dozen? Toos die dan, wat doet het? Je moet je voorstellen, je hebt een vliegtuig. Dat vliegt op morgen weer 10 kilometer hoogte met wat is het 8-100 kilometer per uur. En die wil je laten communiceren met een satelliet. Waarom wil je dat? Dat gebeurt nu al even in radio-frequenzien. Maar het nadel van de huidige communicaties eigenlijk dat de bandbreedrelatief beperkt is. En het is relatief makkelijk af te luisteren. Nou, vooral als je nou gaat naar wat meer militaire toepassingen of hoge breedband toepassingen, dan wil je glasfeizoen van je vliegtuig naar een satelliet hebben. Maar een draad in de ruimte is ingewikkeld, dat we niet. Dus ga je dat met een free space laser doen. Nou, dat hebben we voor elkaar gekomen. Een free space laser. Wat vrij ruimte, maar wat maakt hem tot een niet gewone laser, maar een vrij ruimte laser? Nou, wat de mensen in ons vakgebied zeggen die noemen dat free space optiks. Dus niet optiks via een glasfezeltje. Maar op die graa in de vrij ruimte. Dus dwars door de lucht, gewoon een laser eigenlijk dus. Eigenlijk een vroorolive. Ja. Alleen dat niet in een hele bepersel. Een hele ruimte. Ja, en dan niet in een afgesloten ruimte in het lab. Nee, letterlijk. Free space. Ja. Oké. Maar er zitten dus in het vliegtuig een doos. Vaak, stoppen we alles in dozen. Het is wel ook wel handig. Wat zit er dan in die doos? Ja, dit was een hele grote doos. Hoe groot? Ik moet je voorstellen, dit is letterlijk de eerste keer in de wereld dat het voor elkaar gekregen is. Dus we hebben dat niet alleen als TNO gedaan. We hebben dat in opdracht van Airbus Connected Intelligence gedaan. De Duitsentak van Airbus die connectiviteit verkopen. Dat hebben we binnen een ESA-project gedaan en we hebben het met Airbus Nederland gedaan. Of een paar onderaanneemers. Wat is dan precies wat je die nu als voor de eerste keer gedaan hebt? Want de laserverbindingen maken we via glasfezelolde decennia. Ja. Volgens mij wordt er ook wel heel lang met satellite gelezerd. Ja. Maar is dan de toevalling met een vliegtuig en een satellite is dat het voor de eerste? Dat is voor het eerst en vooral van een vliegtuig naar een geostationaires satellite. Dus een satellite 36.000 km verderop. En in de daadstaling gebruikt al intersetteleid, een kroninkiefliet, dat is eigenlijk makkelijk. Dat is stelt helemaal niks voor. Waarom is dat makkelijk? Je hebt geen atmosfeer. En vanaf dat vliegtuig naar die satellite zit er atmosfeer in de weg. En dat maakt dit heel ingewikkeld. Naast het feit dat dat vliegtuig natuurlijk trielt en beeft en schut en doet, dat is ingewikkeld. Dat hebben we voor elkaar te leggen. Ik heb toch, ja, wat je wilt terug naar je doos, hè. Nou, ja maar vond je nog even die laser, want daar gaan we altijd aan voorbij. Dus oké, je hebt een laser van 1.1.1. En ik ken natuurlijk zo'n laserstraat dat ken ik, maar wat is het nu precies? Wat doe je nu precies? Ja, heel goed. Dus we hebben een enorme doos. Ik denk ongeveer anderhalve kuwukke meter. Stond er in dat vliegtuig. Zwaar? Ja, heel zwaar. Ja, maar naast die doos stonden nog, ik geloof drie van die 26 inch racks, met alle elektronicaare naast. Oké, het is echt enorm. En in die doos zit een laser. En dan niet ongeveer 22 wat laser. En die laser met allemaal spiegeljes en control algoritmen hebben we gericht naar die satelliet. En die satelliet, die kijk naar ons. En we hebben elkaar gevonden met de laser en hebben dat daar verbinding mogelijk gemaakt. Ja, want een radiofsignal gaat natuurlijk al ik altijd op. En een laser is precies parallel en nou straaltje meestal maar. Ja, hier ga je dus zeggen. Dus een radiofverbinding is. Ja, ik zeg altijd als een soort spreeh, dat gaat heel bred naar menee. Heel handig als je heel veel gebruikers hebt van je satelliet. Een broadcast ja. Ja, maar wij gaan point to point. Dus we gaan van de ene punt naar het andere punt. En het ingewikkelde zinnerdaten, die laser is. Nou, die begin natuurlijk heel smal. Die waaien het wel een beetje uit, over die 6-inch mat effect parallel, want dat moet bij een laser toch. Ja, we hebben geloven een hoekafwijking van 10 micro-rad. Ik weet het anders wat het is, maar radstens zijn van die knopjes hier op je rekenemstintje. omt hem in een paar schrokken instellen naast te geraden. Wat die doet toch? Die laser wordt weggestuurd en die waaiert ongeveer, en dat is best bizarre over 36.000 km, 700 meter uit. Dus op de satelliet hebben we een bundel van onze laser van over 700 meter. Nou, dat is best knop. Ja, doeg. Maar dat maakt ook het richten makkelijker dat die een klein beetje uitwijert. Zeker, dat maakt makkelijker, maar dan nog op 36.000 km is het niet zo veel, maar 700 meter. Nee, maar ik zat dat denk als je een klein rondje, een klein stipje op de muur maakt met je laserpointerni. en ben netjes aan het handen bij de af. En ook als je naar de sterke kijkt, heb je ook eens heel makkelijker. hiel moment een laser even de ster aanweizen. Dat heb ik twee wekenleden gedaan, en je is er klaar. Ja, het is leuk. Is er nacht, maar het gaat toch? Ja. Maar dan hebben we nog steeds niet. eerst nog steeds die doos, dus ze zitten speelgertjes in de kraotjes en dan wat meer. Dat ging kraltjes, maar wel speelgertjes. Misschien is het omdat een beetje uit te leggen, is het handig als we bij de satellite beginnen. Oh, dus die satellite? Die satellite is van ESA en Erbus, de Alfa-Sat-Satellite. Eigenlijk is dat zo gewoon een aardig vrouw. Erbus en ESA waren de eerste die lasercommunicatie mogelijk hebben gemaakt. Ik moet het uit me hoofd, ik denk een jaren 1520 geleden. De European Data Relay Service, denk ik, EDMS. En die hebben data van ESA-Satelliten, maar opties hebben ze met een laser van alles satellite naar geostationaire satellite verzonden. Nou, wat wij hebben gedaan, of Erbus vroeg eigenlijk aan ons, best de TNO. Wij willen graag niet alleen van satellite, lag naar satellite hoog. Wij willen met een vliegtuig. Jij heeft verteld in de meneden. Ja. Nee, naar boven, hè? Ja, vliegtuig naar boven. Ja. En dat is ook wel aardig. Dus Erbus en Duitsland vroeg dat dan ons. We weten dat hebben ze geproeerd in Duitsland, Miss Luppt. We weten, hebben ze geprobeerd in Amerika, denken we te weten. Miss Luppt, toen kwamen ze bij ons, terecht. Dan hebben we gekzegd, nou prima willen we jullie best bij helpen. Twee dingen regelen, moeten jullie ons betalen. En. Een veel betalen. Moeten jullie ons betalen. En we gaan ervoor zorgen, allebei. De pleitje in Nederland. Vond Duitsland prima, want zij hadden een business case voor connectivity. Dus dataverkop. En dan is het een Erbus-Nederland-vestering in Nederland. Nou, dus die. En die vanuit de nieuwe elven met elkaar gemaakt. Dus die terug naar die satelliet, erbers-eza-satelliet, die hangt daar. Wat doet die daar? -Nom afgesproken. Die maakt dus verbinding met een paar centinellen satellieten van Eza. Dat zijn art-observaties-satellieten voor klimaat. En die verstuur dus heel veel data van die satelliet naar de geostationeie-satelliet. En dan nam het RFN-arbe nemen. -Ja. Dus die satelliet hangt daar 36.000 kilometer hoogte. Geostationeier, wat betekent dat? Deze hoogte stukje van de aarde. Dus die zit zo hoog dat die altijd met ons meedruid, zodat die altijd in zich blijft. Die satelliet zijn blips uit. Die zijn alvendoel laserpuls uit om zijn target in eerste instantie een satelliet, maar nu een vliegtuig te vinden. Dus wij weten via GPS, we zijn gaan vliegen met dat vliegtuig. We weten van elkaar ongeveer waar we zitten. Satelliet zit daar vliegtuig, zet daar met de satelliet. En die satelliet zit een blip uit richting het vliegtuig waar onze grote dozen staat. Langzaam vangen we elkaar op. Dus hij gaat cirkelen. Eerst een grote cirkel, langzaam komt u op onze detector. En dan hebben we de eerste bliep te pakken. Dan komen onze spiegel en kraaltjes van jou eigenlijk hebben. Dus dan gaan wij onze laser ook naar de satelliet stuur. Dus we hebben er meer stondvangen op de detector in houtreerheid dat apparaat van ons. We volgens gaan we terugsturen. En dan gaan we elkaar, gaan die twee ja, hoe zeg je dat? Bikens gaan elkaar vinden. En als we elkaar enke te pakken hebben, is het niet zo moeilijk. Dan gaan we steeds nou kuren, gecerkelen. Maar voordat je dat voor elkaar hebt, dat is heel erg weken. En dus in de vliegtuig, dus door het ramen heen of hoe. Dus doen we een ramenstuur en laser, geen specialvliegtuig? Allebei ja. Wat je eigenlijk straks wil, is dat er een apart apparaat bovenop dat vliegtuig komt staan. Gaan ik gewoon een klein doosje? Ja, precies. Een soort pot, een richt apparaat. Maar dit was een prototype. Dus dan vonden we niet zo belangrijk. We dachten jo, om nou een apart apparaat daar ook we voor het ontwikkelen lama gaan. Dus we zijn door een special ramen, was het nog wel een aardig verhaal. De moest speciale door uit het vliegtuig met onze ramen. Dat is een special ramen. Als je dat door je normale vliegtuig ramen doet en heb je veel te veel. Ja, als je dat verstoor in natuurlijk. Dus een speciale ruit in het vliegtuig en daar hebben we met onze laser door heen gescheen. En hebben we dus ook de ontvangelijke laser van de satte die gekregen. Maar een heel eventjesvindje zijn het. Je is proberen je elkaar te vinden en dan op een groep, man. Als je elkaar een keer te pak hebt, dan is die verbinding gemaakt en dan haen je wel vast. Waarom is dat je zelf al van moeilijker dan dat tweede? Wat dat voor mij ligt dat helemaal niet voor dat. Omdat je zover weg bent. Dat is echt het probleem. GPS is wel nou keurig, maar dan nog. Je moet over die enorme afstand moet je elkaar zien te vinden. Dus de eerste heen en weer, he? Van de sattelied naar het vliegtuig en van het vliegtuig naar de sattelied. Die is het lastigst. Want zeker. Sattelied vliegtuig. Nou, we weten ongeveer waar het vliegtuig wil zitten. Maar dan gaan we met onze laser met die bunnen van 700 meter uitwaren. Daar gaan we die sattelied vinden. Dat is heel lastig. Ja, dat is gewoon omdat je niet precies weet waar je met twee hoge vlieg bent. Ja, en wat gebeurde met je emotional toen die connectie was gemaakt? Ik zie nu echt liplag. Ja, je moet je lachen, ja. Oké, we zijn dit avontuur begonnen in 2018. Dat is ook serieus. Mooie. Dat is ook wel mooi. Je moet ook wel. Ik wil ook nog weten waarom de Duitsers en de Amerikanen niet lukt hebben. Maar eerst een moment, dat was heel mooi om te zien. Ja, echt mooi. Oké, dit project is begonnen in een bistro of tegenover Garbinoor in Parijs. Ja. Dus daar was je bij. Zeker. Oké, ja, die het van zelfs breken, het was wel. Ik met een collega in de talis gestapt en hij heeft een rugbivriendje. Waar hij ooit mij heeft gerugbied en die werkte bij Airbus Connected Intelligence. En die mannen kennen elkaar al lang. Dus langzaam wisten we van elkaar. Nou, wij kunnen dit goed. Airbus wil dat goed. En toen hebben wij een paar uur lang in die bistro gezeten. En is ultra erg geboren. Toen dachten we met elkaar pot. Verderdeorie, dit gaan we doen. 2018, zon tijdje geleden. Kun je zeggen, God zeg, jullie zijn langzaam. Je kan ook zeggen pot, verdorie, dit was heel hier gewikend. Ik denk dat het laatste het geval is. Dus ik zat thuis en ik werd gebeld door mijn vriend bij Airbus. Een Frans-O's werken in Duitsland, de baas van dit programma. En die zei, dit is die beelden mij en die was daar. En die zei, Kees, we hebben het voor elkaar. Nou, het dacht ik wel even. Holy moly, wat gebeurt hier jongens. En ik had natuurlijk wel wat berichten van ons team in Frankrijk gehad. Maar dat die Frans-O's mei beelden en ze zei, Kees, het is gelukt. Ja, dat was wel een bezoek. En van het betekent dat het project door ging dat een financiering was. Nee, nee, ik ben nu echt op het moment dat we de data verbinding mogelijk hebben. Nee, ik dacht dat ik dat ik nog in 2018 was. Nee, ik ben over, nou, wat is het? Het 1,620, ja. Maar wacht, daar even. In 2018 is er afgesproken in die bistro tegenover Gardy Noor. En ik heb er ook in de paar bistro's gezegd. Dus ik zit hier even te beteken wel, ik zat in de rood. Zat die me die zei vrucht hebben. Ja, ben je. Hij zat in dezelfde bistro. Maar niet op hetzelfde, waar ze er al in 20 jaar had. Maar ga je even terug? Dus toen krijg je die opdracht, ga je maken maken, gaan we een verdopen. Wist je toen al dat eruit zijn? Zijn ze niet konden? Nou, kijk, daar zijn ze natuurlijk niet zo'n explicite over. Want er vinden ze niet zo leuk, ook als iets niet lukt. Maar. Zullen jullie dat flopens 7 jaar ook niet veel keer van de daken geschreven hebben? Het is nog niet gelukt hoor. Nee, alleen. We weten, denk ik, dat ze wel geprobeerd hebben. Ja. Die per-apparalele projecten. Maar wist je dat toen al? Nee, toen wist je dat nog niet. Ja, je bent eigenlijk meer mensenwebézig. Nee, maar het was natuurlijk niet zonder reden dat ze bij ons kwamen. Dat had natuurlijk gehoopt, dat het er al lag. Dat het er al lag. Ja. Oké. En die per-apparalele projecten gedurende die 8 jaar. Dat weet je eigenlijk niet goed. Als wij wisten dat eigenlijk niet goed, waarom niet? Vaak zijn het ook militaire projecten. En daar zijn ze niet heel erg schoetig mee met dat te vertellen. We hebben daar wel geprobeerd achter te komen. Maar we hebben niks gezien en gehoord in het buitenland wat er ook gebeurt. Het is 1 keer eerder gelukt, he. 1 keer eerder hebben de Franse en hele instabilen korte laagbreedbanden geconnectie gemaakt. En dan werd er niks voor. Nou ja. Nee, dat was echt knullig. Maar goed, jij. Het ging al, want het was een emotional moment. En toen kwam je hij beeld dat het is gelukt, ik had verwacht. Je ziet in dat vliegtuig of jij. Dus ik had het telefoonje thuis. Ja, ja, lullig eigenlijk. Maar we. Ja, we moeten er niet bij zijn. Die hadden het verzonnen in de biestroeipareis. Ja, maar wij hebben een fantastisch team bij Teno, samen met Airbus en. Wat is dat team? Die waren in dat vliegtuig bezig waren. God, ik weet niet, als ik denk een persoon of vijf. Maar in totaal, als ik me heb hier 140 mensen aangewerkt. 8 jaar lang. Niet allemaal tegelijkertijd. Hij maakt het volgt elkaar natuurlijk op, maar 140 mensen. Dit is. Vorig jaar, vierden wij 60 jaar Teno ruimtevaart. Ja. Dus moeilijkst wat we uit hebben gedaan. En waarom. Wat was nu de verbinding? Maar wat was nou echt zo moeilijk? Oké. Wij zijn. Nu gaat het gebeuren. Nou ja, je vast allemaal. Wij zijn als land. heel goed in optische instrumenten. Optische instrumenten, wat betekent dat? Vorig jaar, vierden wij bij Teno 60 jaar Teno ruimtevaart. Daar zijn we groot in geworden door eigenlijk wetenschappelijke missies. Dat gaat over aartopsevatie. Het vanavond staat de lied. Naar met namen ons al op een sfeer kijken. Er zijn wel z'n Nederland echt wereldlein. Echt zijn we heel goed in. En we er afgelopen jaren waren zinige instrumenten gebouwd. Wij zijn goed in optische instrumenten voor astronomie. Hoe kijk je nou vanavond staat de lied naar boven? Hoe we we gesterem, planeten. Gaia, achterge dingen hebben jullie misschien was van goed. We hebben zelfs als Nederland dan hubbel gewerkt en James Webb gewerkt. Zo raar dat we dan Amerikaanse voorbeelden doen, want we hebben wel zo'n rood voor ook ontstand. Ik d'r walaf. We zijn ook goed in het maken van apparaten. op een teleskop op de grond. Wat is daarnaamlijk in geweak? Er heb je diezelfde atmosfeer in de weg, zit als je naar Stere en Planeten wil kijken. Ik voor de leken, ik zeg altijd, staan de rand van het zwembad en kijk naar de bodem. Dat is ongeveer hetzelfde effect wat die atmosfeer als schijft. Oké, dus we hebben 60 jaar hebben wij wetenschappelijke instrumenten gebouwd. Nu op Eens moeten we iets anders gaan doen. Of neelat ik het anders formuleren. Met die kennis en ervaring. dachten wij echt 7, 8 jaar geleden heen, maar de ontstaat een nieuwe markt. De ontstaat een markt van lasercommunicatie, optische connectivity. En dat gaat niet alleen maar over enkelstuk's wetenschappelijke instrumenten. Dat gaat over honderden. Je kan een staling duizenden van dat soort terminals. Dus we hebben twee dingen gedaan. Wij hebben onze expertise op het riet van aardopsevatie. En ik kom zo op jouw vragen. Maar ik heb nu een hef in mijn hoofd waar ik krijg ik het antwoord. En ik kom er aan. Het gaat over optische systemen ontwerpen voor de aardopsevatie in instrumenten. Het gaat over de heel nauwkeurige pointer van lasers. Het kunnen we met astronomie. En het gaat over het kunnen korrigeren voor turbulensie in de atmosfeer. Dat hebben we geleden. met astronomie op de grond. Dus wat hebben we gedaan? We hebben eigenlijk al die expertise gecombineerd. En waarom is het ook moeilijk? We hebben er nu één gemaakt, maar er moeten straks misschien wel honderden duizenden gemaakt worden. Dus wat hebben we heel actief gedaan? Naast de Airbus in Nederland, hebben we eigenlijk de supply chain van AASML hierin getrokken. Dus de Heitechbedrijven als VDO en DEMCOM, die gewend zijn, dit soort apraten in een AASML-machine. Dat is ook vaak we mee. Dan is de stad naar Rijmersireus. Dan is de stad naar ruimte waar het niet zo in gewikkelt. En dan hadden wij wel verstand van. Dus we hebben die bedrijven in spese getrokken. Waarom is dit naast er in gewikkelt? Omdat we alles hebben gecombineerd. Op die systemen, niet alleen maar statisch, maar ook controle, bewegen vliegtuig, koriseren voor turbulensie, koriseren voor bewegingen. Dat maakt dit zo waanzinnig moeilijk. Wat was de hul van DEMCOM en AASML precies? AASML natuurlijk zelf niet, maar we hebben die supply chain gebruikt. Dus de leveranciers van AASML die veel ervaringen met optische elementen heb je gebruikt? Dat is eigenlijk ook weer een aardig verhalen. Dus de hoofdtaan nemen hiervan, waar erbus en. Zij zijn. Maar we hebben dus gebruik gemaakt en dat gaan we doen. Want even weer een sidestep, we bouwen niet alleen maar. We zijn gek op het trouwens, sidestep. We bouwen niet alleen maar vliegtuig, termels. Dus we hebben werken ook aan intersatellietconnectiviteit, we werken aan satellietnummerneden, we werken aan schip omhoog. En dat moet allemaal geproduceerd worden. En nog een keer. We gaan jullie niet zelf doen, maar misschien wel de licensies daarvan. Exakt. Dus wij ontwikkelen die technologie, en dat we moeten zo snel mogelijk bij ons weg. Want wij zijn. Allemaal gek. Dat ga je niet zelf doen, koffers. Blikken je ook, want nee, dat gaan we zeker. Nee, nee, moet dat niet aan denken. En dat is toch niet waarom ik op aarde ben als TNO. Waarom ben ik er? Voor de ontwikkeling, wat is dat? Ja, maar we werken aan maatschappelijke problemen en in dit geval connectivity. En wij willen Nederland's verdien vermogen voor elkaar krijgen. Jullie hebben we een tijdje geleden, sproken voor ons mij, hè. Hier hebben we zo'n. Ja, in de grote tekst, ja, maar de deur is niet zo. Hier hebben we zo'n prachtig voorbeeld daarvan. Oké, dus wat hebben we gedaan? We hebben tegen VD Aandem kon gezegd, Jofië, die dit interessant. We waren ze al een keer eerder tegengekomen in astronomieprojecten, bijvoorbeeld. Nu wordt er van hele enorme sidestep, maar we hebben voor een grote telescope in Chili. hebben wij een apparat gebouwd, maar er moest er duizend van gemaakt worden. Gaan we niet doen. Hebben we een VDL gevraagd, jullie doen ze? Dus ja, vind ik het interessant. Dus we waren VDL tegengekomen, Dem kon tegengekomen. En die hebben een joint venture opgevecht. Hebden ze ook. En nu, ik heb dan aan te keer over de enorme hoeveelheid van die apparaten die er gemaakt moet worden. Ik zit nog steeds met die anderhalve cupike meter die dan dus te achter is. Ik kan winters toelen om mogelijk maakt, dus dat wordt heel duur om tenzij het alleen van een leer kleiner gemaakt te worden. Dus wat moet er tegen iets gebeuren om het kleine te krijgen? Zit dat erin, want als je een hele bol spiereltjes zijn voor benen, dan wat kraaltjes erbij in dat apparaten nodig hebt, dat kan je niet minimiseren, dat de turiseren zoals voorbij Aasameel gewend zijn. En toch gaat dat gebeuren. Het gaat wel gebeuren, het kan niet, maar dit moet. Dat is waar Nederland is heel goed in is. En daarom, dit project hebben we niet in ons eentje gedaan. Wat ik al vertelde, erbister bij, die joint venture van Dem kon een VDL zitter bij, juist hierum, die moet hier een product van gaan maken. Wij laten wat moeten technisch worden opgelossen om het in de data te verkleinen. Nou, we hebben nog een keer bent omdat dit zo lastig was, hebben we niet gelet op. Ja, het klinkt wel heel raar, op kosten en op afmeting, natuurlijk wel op kosten, maar niet op kosten naar een product. Dus het is engineering-wise, het is gewoon een beetje in elkaar geflansd als het maar werkt. Nee, het is dat, dat kan. Niet geflansd, maar precies dat. Ja, het is een beetje een zolaboratorium, het is vaak ook zo'n tafel met heel veel spiegeltsjes die staan er heel rojauw uit elkaar. Heb je een eene noord en een aantal boyard tafels naast elkaar, vaak voor een mooie expirimentje. Maar die zit geen fundamentele problemen dus. Nou ja, daar zit vaak wel de schaal, is toch een van de remeneers van belang. Dus ons vraagt wat? Wat moet er nu gedaan worden om het kleiner te maken? En dat ga je liens misschien niet zelf doen, maar wat is de volgende fase? Nou, dat is wel mooi hoor. Dus die tafel met die spiegeltsjes in de paaltjes hebben wij ook. Dat noemen wij in breadboard. Daar testen we eigenlijk wat wij door hebben bedacht, lukt dat. Dus ons? Nou, zet er allemaal gaatjes in, daar kan je spiegeltsje brinken en dat kun je dat maar slim doen, kan je daar mooie meroeteren. Dus ook voor dit project Ultra hebben we een paar van die breadboard's gebouwd, de lukt. Nou, vervolgens bouwen je het samen. En ik doe onze engineers in echt de korte, want we maken er een beetje een gapje van. Ze hebben echt een hele hele hele hele jonge job gedaan. En ik love direct. Ik wil naar die verbinding, die was 2,6 gigabyte per seconden. Ja. Maar, nou, waarom 2.6? Waarom niet 2.5? Waarom niet 2.7? En is dat de max? Ja. Omdat dit in samenspraak met ESA en Airbus bedacht is. Dus die zijde jongwijl we willen zo'n band breten hebben, dit is ongeveer de connectie. En dat is snel. Dat hoef je die denk niet uit te leggen. Dat is echt een waanzinnige band breten. Ja. Wat vergelijken het is met nu een starling verbindingtje. En dan neem ik zo'n klein radio-terminal, als je een plat van een laser ontvanger is. Is dat al oorders groter? Ja, dat ik stuit. Ik heb geen idee. Maar, waarom moet ik meegebikken? Ja, maar hoeft het een paar honderd jaar? Ja. Volgens mij 300. Ik weet het niet uit. Maar dus ik zat gisteravond nog even een beetje te goeile. Volgens mij is het een HD veel minder minuut of zo. Wat weer voor elkaar krijgen? Oké. Dat is echt stevig. Ja. Hoge band breten. Dat is wat je wil. Download 80 tot 200 mpc en Up15 tot 35. Zoek ik net even op. Ja. Nou, ik ben naga. Ja. Wat voor gehaal je het gebruik? Ja, uiteindelijk moet je dat toch een keer vragen. Nou, ik zou zeggen nog. We gaan heel even hier de spanning opbouwen. Daar wil je mensen zo heel even halden breken. Dus we gaan het al doorwerpen waarom we dit al doen. Oké, dat is eindelijk. Abonneer je op painer nieuws vandaag. Voor de beste start van je werkdag staat er om half zeven aflevering voor je klaar. En dan is het wel een hele andere dag. Voor de beste start van je werkdag staat er om half zeven aflevering voor je klaar met bass en iban. En even na hal 5 bespreken, nieuws en liefstwet, het nieuws. Waarmee jij thuis kunt komen. BNR nieuws vandaag. Voel het moment dat het jouw uitkomt. Luister die je de BNR hebt of een andere podcast hebt. Ah, niet bestaat, ik denk niet. En blijf scherp. Oké. Nou, dit wil je gehad in bijoom kunnen betalen. Ja. We hebben nu geld verdiend. Vertel. Waarvoor gaan we het gebruiken? Erbus connected intelligence. Bedenkt je die hadden die satellietelen waar ik over vertelde? Dus die EDRS satelliet samen met ESA om aardopsevertisch te doen dat hadden we ook al? Ja. Maar connected intelligence is eigenlijk ja erbus defense en space. Wat was hun en is, denk ik nog steeds hun originele gedachten? Je hebt een tankervliechtuigvliegen, militair-tankervliechtuig. En aan dat tankervliechtuigkiep. Hoe zeg je dat? Denkker de jachtvliechtuig. Die jachtvliechtuigen die vergaaren allemaal sensordata, heel veel. En die moeten ze eenvloden. Maar dat is natuurlijk gevoelige data. En nu komt die laser dus in het spel. Als een jachtvliechtuig denkt met de kabel om te refuelen, kunnen ze veilig, zonder af te luisteren, die sensordata van het jachtvliechtuig naar het tankervliechtuig versturen. Maar erbus wil dan niet dat vervolgens die gevoelige data van het tankervliechtuig naar de satellite gaat via radio-frequencie. Want dat is relatief makkelijk. Dat zijn helemaal in het begin ja dat dat. Dit was de business case. Dus hoe kunnen wij. Het is eigenlijk om heel moeilijk afloofstobaarverbeedingen te maken. Exact. We bouwen dat je er ook een enorme band breet, mee weer in tineins. Allebei, hè, want die vergaaren heel veel sensordata, zippen en een hoge band breet nodig. En je wil niet dat dat afgeluisterd wordt. En nou klingt een laser. En als het een perfecte laser is in een uur team vaak, dan is dat natuurlijk een hele mooie gelijk geschakelde parallele baan van dichtdeeltjes. Maar in de praktijk heb je allemaal lucht en de deeltje kamp en een vijfn drupeltjes in de lucht. Dus al die lasers, informatie die gaat natuurlijk behalveen, die maastraal van 700 meter ook gewoon op zij. Nou, bouwen een binnen-disever met het neet. Maar dat kan helemaal niet, want je hebt tegen het stofdeeltjes aan te stuiten, dus dat zal allemaal reflectie alle kant op gaan. Het lukt ons om een binnen-disever honderd te houden. En wat is de truc? Kan we toch een beetje terug bij de doos van Ben? Daar zit er een paar slimmerspiegel in. De eerste slimmerspiegel is zien. Nee, het vliegtar gvliegt. Die staat er lietsdataar, maar je hebt 36.000 kilometer te overbruggen. Dus je hebt ongeveer een vertraging van 0,12 seconden. Oké, dus er zit een pointe het mirror in. Die spiegel zorgt ervoor, en mijn collega vergeleken het kleiduilverschieten. Je moet micken net even voor waar die satte die straks al zijn. Snap je. Dat is slimmerspiegel 1, de pointe het mirror. Daarnaast zit er een vast steering mirror in. Dat is een heel klein spiegel, wat een enorme hoge frequentie heen en weer kan me weg. Die doet de rucht. Die altijd recht op die satte die blijft micken. Dus die korregeert zeker voor turbulensie en nu eigenlijk terbulens van vliegtar. en terbulens in de atmosfeer. Dus dat zijn eigenlijk de twee belangrijkste componenten. Ik snap dat je die op die manier die straal heel goed kan richten. Maar ik bedoel dat zijn uit het verleden heks geweest of inbevoerd. en dat is een verbrekken bij grote bedrijven, omdat mensen niet op de monitor konden kijken, maar de reflexie op de muur konden meten. Dat zal je er ook als je door de lucht gaat. Die hebben allemaal drippeltjes watering, stoffedeeltjes, en die lezerstrijl gaat bijna helemaal weg te boog. Maar hove dat misschien 1% of 2%? De kant op beweegd. Of is dat echt niet helemaal meer? -Laten we al meer. Nu komt er misschien een nuancer in mijn enthousiasme. Lezer is leuk, maar al was er iets echt in de weg zit. En wat kan er echt in de weg zitten? Een wolk, reage en heb je hem problemen. Doet hij het niet? Dus wat doe je? En dan is er vliegtuig. Daarom zei ik misschien net ook te snel in de ruimte. Dus het maakkelijk. -Ja. Daar zit niks in de weg. -Ja, ja. Wat doen we met het vliegtuig als er een wolk zit? U raadt het al. We gaan boven de wolk vliegen. Dus we proberen dit soort verstoringen wel te vermaiden. En dat is het allergrootste nadeel van lezercommunicaatie. Je moet wel blijven nadenken. -Nee. Je moet. -Dat is het gegeven bedding. Je moet lijn of zijd hebben. Dus er moet niet nog een keer wolk of reage in de weg zitten. Dat moet hier niet. -Ja, precies. Dus het is niet per se dat je data gevoelig wordt, snap je er op je bedoel, het is meer dat je geen connectivityvity hebt. Ik voel nog steeds dat daar eens wak punt zit. Maar misschien dat dat. Je kan zeggen met veel vertuigd dat het niet twister is. We gaan eruit naar kijken. -Ja. Ik zit nog steeds mee dat de business case, de juice case is. dat we veilige data hebben voor wat de jachtvliegertuigen aan data verzamelen. Alleen voor familietery, juice. Dat denk ik ook van. Moet dat. -Dat is een enorme rijke markt. Ja, maar dat vuur is echt daadje daar. Als je een klein persentaal van m'n gaf romen. Ja, maar dat doen we het wel voor hoor. Nee, maar ik wil dat door, juice, hebben. Ik wil natuurlijk ook gewoon in je erbesvliegtaag. Als consument wil je kunnen we even. Oh, en. -Waakt het wel nadat je tegenwoordig invliegtaag. reden ook wie we viep? Ik was al zo lekker in een vliegtaag dat je gewoon even gewoon. oorloopt, achter je of 10 uur lang niks had. Ja, dat is nu maar. -Ja, je regert niet. Ook wat invliegels in, maar dit te zijden. Ja. Dus. Ja, dat is wel. We geven onder andere ideeën wat je meetje loopt. Kijk, de eerste business keisesmilitaar. Ik hoef jullie niet uit te leggen wat er in de wereld aan het gebeuren is. Ik denk. -Vald veel te verdient, dat gelukt. Nou, ja, het is een hele relevant juice keis. Dat ook. Steech, maar aan het worden. En dit is een beetje kippen. Dit wordt pas relevant als de rest van de infrastructuur er ook is. Dus als ook de satellieten infrastructuur er is. Maar dat vliegtaag mee verbinding kan maken. En die was er niet. Dus nog een keer, het is een beetje kippen. En nu die. Ja, wij noemen het de bekbeoon in de ruimte. Dus die satellieten die ook optisch communiceren komt. Maar zijn er daar nu voldoenden van? Ja, ja. Maar is het bekbeoon door? -Nee, toch. En dan moet je wel nog even terug naar je vraag, zowel. Want die ga ik zo beantwoorden. -Ja. In eerste instantie zie je dat het data relays. Wat betekent dat? We maken internet over de wereld mogelijk. Dat is wat sterling doen, dat is wat IRISquart. Heb je die misschien wel zoongehoorten. Dus het Europese antwoord op sterling. In eerste instantie gaat het om connectivity over de wereld van elkaar te krijgen. Wat ik eerder zij nu komt de tijd of de volgende generatie zijn die user terminals. Hoe gaan we nou in en uitkoppelen in het netwerk? En dan niet via hadden over kans, maar ook via optiek. Vliegtaugen, schepen, stations op de grond. Dat is wat er nu aan het gebeuren is. Maar eerst moet die bekbanken. Wij hebben in Europa nog geen IRISquart. Wij zijn hier heel enthousiast over. We hebben al zo'n rope verloop om nog niet. Wat is het? 28, 20, 20, 30, de eerste vrouwen. Dus het antwoord op je vraag bent, het is nu aan het ontstaan. Maar we zijn er nog niet. Alleen dan terug. Maar we hebben dit niet. Dus kijk, sterling heeft nu 7.000 volgens mij. 10. 10.000? -10.000. Ik dacht dat totaal 10 is, hij hebben 70 procent. Maar doe het niet toe. Want jij heeft het meer in. -Echt veel in, zet liets hebben ze. 10.000 sterling staat te lieten nu, met uit mijn hoofd 80 procent optische connectiefdien. Ja, dus Amerika-staling heeft dat netwerk. Wie jij zeg Europa gaat dat netwerk ook hem bouwen. Hoeveel hebben wij er nu vliegen? We hebben als IRISquart vliegte nog niks. Nog niks. Dus wat moeten we nog 10.000 netels hebben, die nodig 10.000? Maar we moeten een stuk of 5.000 nog de lucht die schieten. Nou, in Europa zijn er dus in de laat. Sterling is nu leidend. Jullie kennen waarschijnlijk kuiper van bezels. En zo zijn er nog een paar grote Amerikaans. De Chinese zijn ook nogal ambitieuze bezig. Ik weet niet wie die dat weten. Dus in het begin van het jaar kondigde musk aan. Ik ga nog eens, wat is het? 17.000 satellieten in Orpen doorbrengen. Wij nemen alles van musk wel met een kortje zuidoern. Maar ik heb het even. Alleen nu komt er nog een grotere koronshoud. Ongeveer een paar dagen later of eerder. Weet ik niet precies, zijde de Chinese. Wij gaan twee constellaties bouwen. Van ieder 100.000 satellieten. Een naakkap, effe. Twee keer, 100.000 satellieten. Daarna kwam Ielen met ze datacenders in spese. Ik dacht dat je jongens waar gaat het allemaal nog over. Maar dus. En we hebben een hele mooie aflevering over gemaakt. Ik ben het hier even teruggemoet. Echt een moeite waard. Ik moest mijn best doen om jullie bij te benen. Maar het was echt een graag aflevering. Dus waar is Europa's antwoord? We kwamen hier pijnlijk achter tijdens de oorlog in Ukraine. Ik wens jullie daar wel eens aanigd aan hebben besteed. Dus de Okra Inners gebruik de starling. Wilde met een zetroon, een vergad aan vallen van de Russen. Dat vond ik heel bekend voor. Meest ik geen goed idee, dus die zet startt uit. Potsverdekking. Dan werd Europa wakker. En zijde ze ook, we moeten versneld een Europese systembouw. Dat system met Irishquart. In de tussen tijd hebben we wel wel wat. Uitelszaad, dat soort systemen. Dus we hebben wel wat. Maar het is bij ver en niet met bandbreten en de latensieders de vertraging de starlingkameren. Oké, maar even praktisch te maken. Je bent nu bezig met die regesteek. Ze verbindingt tussen unvliegtuig en unsatelliet. En over hoeveel jaren is het gewoon dat ik een KLM tikket koop. En dat ik dan de opzien aan kan finken. Wil je satellite communicatie daarbij via onze laser? Ja. Kijk, waarom ben ik hier toch wel hoop voor over? Omdat wij dit hebben doen, niet hebben gedaan maar doen. Met grootstvliegtuig bouwetewerend. Namelijk, met meer mevrouw. Inbeïst zit iets wat eigenlijk een paar jaar hetjes. Twee drie voor een ontwikkeling van een klein reversie nodig heeft. Of is het iets waar verschrikkelijk veel meer bij komt kijken dan je nu kan overzien? Ja. Ik kan het antwoordenkje niet geven. Ah. Dus het tweede? Nee, dat weet ik niet. Kijk, technisch lukt dit. Dus we hebben het gedemonstreerd. Dit is een kwestie en dat zouden iemand als beter. Ik zeg, 'Aa, dat moet je uit te enje nieren'. Dat kunnen we wel. Alleen het gaat rond en dat is denk ik te vraagt die je die net stelde. Wanneer gaat de business kees letterlijk en vervuulijk vliegen. Dus wanneer is er genoeg netwerk voor die vliegtuig om in te koppelen. Ik weet het echt niet. Wat je dus ziet, Irish quote. 4 en 4 de ronden van de fancy gaat alles heel snel op. Zeker. Dus het zou zo'n moment kunnen zijn dat we binnen een paar jaar voldoende satellites hebben rondse cirkelen. En dan gaat het lonen om in een vliegtuig zo'n ingewikkeld apparat van jullie. Ik heb wel even nog het boven te aan hoeveel miljard we nodig hebben voor die satellite de backbone. Ha, ha, ha, oké. Oké, nu gaan we beginnen. En en en. We hebben weer veel te. Je praat je. Irish quote gaat ongeveer die miljard kost. Al van meet. Nee, maar dat van meet. Dat ik dan ik een beetje en giega wat AI-fectory-boud bij het tweede miljard kwijt. Missies. Die miljard. En dat worden niet duizenden satellites. Wij doen dat als Europian en net iets anders. Wij gaan niet naar één lagen in de ruimte op 500 kilometer van starling. We gaan naar drie lagen, zodat je wat slimmer bent in connectivity. De duitsers hebben wat is het eind voor jaar aangekondigd dat ze hun eigen militairen ruimte vaak netwerk gaan bouwen. Connectivity maar ook intelligence. Maak je ze 30 miljard voor vrij of 25 miljard. Dat is niet erg voor Nederland. Nee, hangen. Waarom werken? Het is Europese waarom we niet zijn. Als ze duitsen dat dat doen, taal een beetje mee. Welkom in de geopolitiek. Ik ben echt een Europé ja. Vind ik, probeer ik te zijn. Ik denk dat we dit soort oplossingen in de dat in Europa van elkaar met elkaar. Het is zo kostbaar. En daarnaast wij zijn maar een klein landje. Dus we hebben niet de zakken van de Franse of de duitsers. Dus ik geloof er echt in dat je dit binnen Europa zou moeten doen. Wat je ziet gebeuren is dat niet iedereen met Kees Buisroog 1 is. De belagelijk. Dat is echt de schambe. Ja, ik denk dat dit de nieuwskoppen boven dat ik erboven in de bod kracht wordt. Ze hebben die kaal aan het verstandigde. Zonder gekheid. Je ziet dat dit soort systemen minitair zo gevoelig zijn. Die landen zeggen dat we gewoon zelf doen. En hier maken we geld voor vrij. En dat geld hebben ze dan de zo. Daarnaast gaat het ook over industriepolitiek. En dat is een heel erg ekelmeerboest. En natuurlijk vind ik laten wij kijken met de ontwikkelinger waar Nederland goed in is. Bijvoorbeeld dit operatop dat vliegtuig. Proberen aan te hakken met de duidelijkers. De duitsers hebben dit nog niet, hè. En toch zie je die houden de deur dicht. Ja, maar eigenlijk. want het wanneer ik helemaal niet zelf beschrijven, doen we zijn wij geen haar beter. Je zei ik wil wel dat in dat heel supply chain in Nederland komt te liggen. Niet in Duitsland, niet in Frankrijk en al helemaal niet in hogereien. Nou, als je eens gister gaat dat beter. Nee, ja, maar je bedoel dat het moet hier zijn. Dus dat is dezelfde. Nee, dat is de keer zijde waarschijnlijk van dezelfde munt. Dat vind ik niet. -Nee? En hier heb ik. Hier heb ik geprobeerd. En dat die idee hadden we al. Maar wat is mijn drone? Als TNO, spees, als TNO, je behaupten ik, kleine aansame als bouwen. Dus met de technologie die wij hebben, zowel verdiever mogelijk creëren, maar ook en dat noemt Peter Wenninger, strategische relevantie creëren. Dus niet strategisch autonomie, hè. Wij gaan hier. denk ik niet in Nederland, alles zelf doen. Maar ontwikkeld nou in dit connectieve die netwerk van satellietcommunicatie. 1 of 2 of 3 punten die wij supergoed kunnen. en waarvan Anderlanden en Port Verdorie. Maar daarmee willen we met jullie samenwerken daar geloof ik in. Oké, dus dat gebruik je dit als chefbal, omdat bij de taartjes binnenkomen, dit gevolg. Exakt. Maar goede schienen er nog maar. -Nee, die zijn daar niet zo gevolg voor. Tot die toe, ze hebben gewoon je dit uit te leggen. Ja, dat is. En dat is dus de geopolitiek waar we in zitten. En ik denk dat er twee draaivers zijn. Ze zeggen waar we willen het zelf doen, omdat snelheid. Europe is natuurlijk een fantastisch vehicle, maar je moet met iedereen afstemmen. En dat duurt gewoon lang. Ze heeft van 20 keer zo lange verhaderingen. Ja, maar echt. Dus die duitse zeggen. Ja, en ik speek u leer een beetje, maar ik ben redelijk geïnformeerd. Die zeggen, "We hebben geen zin in." En daarnaast, ja, toch ook een eigen industrie. En dat vind ik jammer. -Ja. Ik denk als Europa gebruikmaakt van echt elkaar's krachten, duitse z'n heel goed in A, wij zijn heel goed in B, de Franse zijn goed in C. Dus dat wil meer bij elkaar leggen, zou ik ook snel kunnen gaan. Zoveel terug gaan aan mijn vraag? -Ja, ik ben heel juist. Ik weet het wel wat juist. -Ja, doe juist. En toen begon ik de antwoord dat ik heel blij ben met Airbus aspartner hier en natuurlijk komt er in civiele business case. Absoluut. Maar de eerste wordt militaire. Ik denk dat je net zij je, dus daar zit de snelheid nu. Of vliegtuig een boaten? Er is alleen vliegtuig om dat boaten moeilijk is, omdat je dan meer door dat misvier moet. We zijn het parallel aan het doen. Dus vliegtuig hebben we gedemonstreerd. Ik denk dat boaten misschien misschien wat makkelijker te implementeren is. Maar op vliegtuig is zeker ook civiel. Dit gaat gebeuren. Ik wens van overtuigd. En dan is de business case zo rond, al rond. Omdat Mark als je naar je pan vliegt voor de zoveelste keer, dat hij dan snelke neen te net. Ja. Dat vind ik toch wel verbazing meekend. Dat is de case. Dat ik dan de business case blijke te zijn. Maar ik moet zeggen, ik ben ook heel net voor zijnheid. Ik ben niet het doel goed op m'n deze. Sorry. Maar man, ik zit hier waar de technologen. Had er wel een hele mooie dat het is, maar ik vind het ook heel lekker dat ik er geen gebruik verloefd baken. Nu moet ik echt denken aan het filmpje van die mensen op straat. Die dachten geen mobiele telefoon te willen. Wat is het 30 jaar geleden? Dat was ik ook. Dit wordt een hele ander discussie. Dat vloken die mobiele foto's. Er is nog een interessant ding. Maar is dat. Nee, of is het? Is dat de business case? Dus we bedenken dat alleen in vliegtuigen in 30 buik en on boaten in het gebruik. Dat is op. Nee, nee, dat is een stuk veel. Gebieden waar geen internet is. Dat is als staling de business case rondheft. Ja, oké. Helve. Is door één. Er is daarna. Ook door de atmospheus moeilijker hebben uitgelegd dat losje op. Op een of andere manier ik weet nog niet hoe, maar dat weet je wel. Je bedoelt van de schipen voor mij. Ja, een vliegtuig is makkelijk, want je zit een hoogje op geen wolken. Ik leer al de afgelopen tijd voor jouw wolken zijn een probleem. En nu gaan we niks met wolken werken. Lichtag is het lastigst door al die vibraties, die trillingen en het vliegtuig. Maar je hebt geen wolken, dat is fijn, maar lezen de wolken. Dat is moeilijk, dat heb je me net verteld. Dus wat is het? En je wil het ook gewoon op een bood doen. Ja, en ook op het land. En dan wordt het leven relatief en vuurig als wolken geen verbinding. Dus dan voel je terug of je RF. RF, ja. Oké. Dan word je terug op RF. Dat is misschien nog één aardig dingen aan het vliegtuig. We begonnen met dit point to point. Dus één vliegtuig, nou één satelliet, dat is dus niet schaalbaar. En je hebt weet ik hoe vervliegtuig er altijd vliegen. Die kunnen niet één voor een met z'n satelliet communiceren. Dus we moeten iets verzinnen, zijn we mee bezig. Om vanaf als satelliet met meerdere vliegtuigen tegelijk te kunnen praten. En dat is er nog niet. Dat is er nog niet. Dit is de heilige graal. Dit lijkt mij wel een enorme oordeelig gezicht. Nou ja, kijk, het is voor militaar gebruikt het niet zo erg. Want als je met z'n tenker vliegtuig vliegtuig is het niet erg als die. in z'n eentje verbinding met één van die satelliet heeft. We werken over eens nu. Want we hebben vliegtuig geostationer gedaan. We werken nu een project om ook vliegtuig leo te doen. Dus waar die Stalin- and Irish Squareds had to lie to komen. Maar dan nog zou ik kunnen zeggen, ik heb één op één verbinding. Maar je wil veel vliegtuigen op één satelliet. Dus je moet iets verzinnen op je satelliet, zou je nu mee bezig. Waar moeten we dan denken? Kan een spiritje dat af en toe even naar die ene en dan naar de volgende en dan de derde? Ik ga het om te zeggen. Dit gaat zo. Dit is kaim. Nee, maar zonder gekheid. Dit is gekheid, gehoord. Hier hebben we iets bedacht. Waarbij het ligt, wel, bilje op tafel al. Ja. En je ooit dit. Het is wel fantastisch. Kun je om schrijven hoe dat dat met jullie bedacht wordt? Oh wow, ja zeker. Wij werken aan een paar onderwerpen. Dus ik vertel uit op zervatie, astronomisch satellietcomunikatie. En voor ieder onderwerp, onderwerp in de grootmepe noemen wij dat. Hebben wij een moenschot en een grootmepepe. Dus onze mensen proberen te bedenken, wat is het nou? Dat er in de wereld over 10, 15 jaar nodig is. En wat zijn nou de stoppen die wij moeten nemen? Wij noemen dat demonstrators, welke demonstrators moeten wij laten zien op de roadmap om dit voor elkaar te krijgen. Dus die multi point, dus vanof die satelliet naar verschillende vliegtea, staat dan tijdje bij ons op de roadmap. Dus daar werken we wel. Niet als moenschot. Er is ver weg. Dus wat staat er dan over 10, 15 jaar als moenschot? Voor satellietekomunikatie is onze moenschot. Er is een beetje een vrouw om misschien, maar hoe krijgen wij Nederland in de grote constellaties in de wereld? Dat is daar heilige graal. Maar daar heb je daarna allemaal technische afleidingen van. Dus wat moeten we dat in de ruimte doen, wat moeten we airborne doen, dus in vliegtea-gedoen en wat moeten we op de grond doen. En voor alle drie die onderwerpen moenschot, roadmap, ga hem. En dan moet ik gewoon zien een laboratorium achtergromgeving waar alle mensen experimenteren en rekenen. Ja, nee. Dit moet altijd met een partner. Als we dit in ons eentje doen is het niet goed genoeg. Dus we moeten altijd ook al heel vroeg kijken. Oké, maar we zagen het universiteit. Dus we moeten er echt al van begint of aan met een partner werken. Die zegt, oké, het is wel heel ver weg. Best de TNO, maar ja, dit wil ik. En dan hebben we natuurlijk verschillende vormen van projecten. We hebben een klein beetje eigen geld, als als TNO. Dus dat stoppen we van de eerste in die hele verkennen in die idee. En dan gaan we naar buiten. En dan doen we dat samen met bedrijven. Maar dan is het wel misschien wat je zegt. Ja, waanzinig, slimmen mensen die niet alleen maar zitten te rekenen. Maar experimenteren, projecten doen, allerlei verschillende manieren. En jullie hebben straks die doos? En je hebt nu die grote doos? De demonstratie doos en straks hebben jullie een kleinere doos die dan. Nou ja, wie zal het zijn, VD-halve zou wordt afgemaakt. Hoe makkelijk is het na te maken als je een keer weet dat het kan. En jullie hebben het nu laten zien. Ja, dat is ook wel een goede. die doos moeten zijn zwart doos zijn. Dat moet een blijk kocken zijn. Ja, ja, ja. Kijk, het is nog een keer. Ik vertelde net mijn drone, is kleine hazemelen als bouwen. Nou, jullie hebben het vaste ongeveer over hazemelen machiner gehad. Zeker. Het is de meest ingewikkelde machine in ter real, het volgens mij komt volgens de 1.250 miljoen. Wat wij hier doen is ingewikkeld, maar natuurlijk lang niet zo ingewikkeld als een hazemelen machiner. Maar het is wel echt technische over het lastig. Dus wat doen we? We beschermen het met patente. Ja. Maar we houden het ook gewoon geheim. En het patente maakt je het openbaar dat je het weet. Dus het is een combinatie stodelen zijn geheim en de heerlijker patenteert. Exact. En het zit hem ook gewoon. en dat probeer ik net uit de lager in de ervaring die wij hebben. Je doet dit niet zo maar na. Maar je moet die doos wel zwart maken. Ja, als je het niet wilt, dit natuurlijk ook. Dus die gaan dan om jullie patente in het seerds hebben, niks bij de fancier daar. Dus die zijn. Was ga ik ook met een stodderbouwtubes, op op de oogmolekemen met een spiegeltsjes? Nou, dus met China doen we niks dat kan jullie voorstellen. Nee. Ik was een paar weken terug in San Francisco voor het eerste meleven daar. Nou, je moet een keer naar San Francisco. Oké. Niemand, jongen. Doe-en dat nee? Al die dakloos op straat. Ook? Ook. Maar waarom. mag ik weer uitwaren of niet? Ja, graag. Nee, dat. We doen niet anders. We hebben nog een klik, wat is? Echt heel goed. Ik las net als jullie misschien in de krant en ook in spese nieuws, Ile musk wil daar. De natacentersbouwende ruimte. En nog een keer die hebben daar prachtig aflevering over gemaakt. En ik dacht jongens wat er ons in. En ik ging verder met mijn leven. En ik doe deze baan nu een jaar of acht. Ik weet best wel wat van ruimtevaart inmiddels. Ik dacht wat er nog ons in. Dus ik in het vliegtuig met inderdaad Bracke Vivi naar San Francisco. En we spraken daar een paar mensen, paar bedrijven, de grote universiteiten, Stanford, Berkelieven, waren bij de National Labs. En ik sprak een venture capitalbedrijf. Dus ik vroeg aan die dame, wat is nou een happening in de B-area, op het riet van Space? En wat zegt zij datacenters in Space? En ik dacht hier vrouwlijke Nederland wat er ons in. Zij zegt ook, maar ze gaan het toch doen. Ze gaan het doen. Ze zegt best kees. In het Engels lopen hier drie parallele trajecten of vier om datacent in Space. Waarom was ik daar om te denken, wat gebeurt hier? Het was waanzinnig, maar het is hetzelfde als die telefoon in 1999. Maar nee, nee, we toen hadden gelijk met die mobiltjes. Ik dacht dat het er nog. We hadden al gelijk dat je helemaal geen mobiltie nodig hebt om te bellen. Daar zijn we ook niet voor graag gebruiken. Dus dat we dachten waarom zij de hele dag met een telefoon rond gaan lopen. Nee, we willen een scherm hebben om de app te kunnen meelen, het jette en andere dingen. Maar je hebt geen veel. Ja, dus waar je het inteerde van hebt. Ik had niet anders gaan doen dan de meemag. En dan moet je een ding geet, want je moet gewoon zijn vrienden te laten goed worden. Sorry, dit was mijn uitwijring. Dat was een telefoon van jou. Oké, dat moet ik ook nog. Dus ik was in San Francisco en ik sprak die mevrouw. En mijn punten denk ik meer. Daar maken ze de toekomst. Dus wij hebben nu iets hier in Nederland gedaan, wat voor het eerst in de wereld was. Maar waarom was het denk ik goed dat ik in San Francisco was? Ik dat we in San Francisco waren. Het gaat er tientje sneller dan hier. Ik vond het waanzinig inspirerend. De snelheid die ze maken, de kapitaal die ze erin stoppen niet alleen van de overheid. Maar dus ook privatkapitaal. Waanzinig inspirerend. En angst aan jagend. Ja, dat lijkt wel. Als je het omgeving waarin dat zo kwam, hoe makkelijk maak je ze het na. Als we anders weten dat het kan, dan ze hebben gezien. Voor jullie dat het bestaat. En dat kom ik dus niet. Dus ik sprak ook weer een dame van de DIU, de defense innovation unit. En soort ja, het is niet helemaal DARPA. Ze willen sneller naar producten toe voor de fancy. Waanzinig inspirerende club. En die zei, oh, jullie hebben iets met een vliegtuig gedaan. Je merkt die lijhoud ons in de gaten. Gaten. Gaten logisch. Dus wat wil ik? Strathegesrelevansier. Hoe kunnen wij als Nederlanders wat meer on par komen met de rest van Europa, maar ook met die Amerikanen? En wat wordt ons modell natuurlijk? Dat de Nederlandse bedrijf Leaward Potential ook aan Amerikanen? En ik ben het met je eens, natuurlijk is dat gevoelig. En als in van wordt het niet gekoopeeerd, maar niet lever is ook een optie, denk ik. Nee. Nou ja, bij een daasmele machines waarmee het net mee vergelijkt. Daarvan is ze nou, ja. Er is bekend dat het reetje in China staat die het niet doet. En ze zei dat we krijgen de maanden praat. En dat is niet gelukt, hoor ik steeds. Dus als het echt maar in gewikkeld genoeg is. En dan is de vraag op een opgevuld op dit te schaal van 0 tot A-ZML. Waar zit jullie? Waar in gewikkeld uit? Kakaopierbaarheid. Oeh, daar vind ik echte lastige vraag. Nog een keer. A-ZML machines de meeste in gewikkelder. Ja, daarop dacht ik van 0 tot A-ZML. Dus ik wil echt niet pretenderen dat wij een A-ZML machine. Nou, we kunnen. Nee, anders geformuleerd. Ik heb een paar keer met Peter Wenning mogen spreken hierover. Dus wat ze nou de toekomst de ronde waren per voor Nederland? Peter is aftukke geen tegnut. Maar die zegt, ja, wat jullie hier doen, dit is zo'n punt waar ik het over heb. Dit is het technologie. Dit is het technologie waar we al hebben, waar we in Europa moeten hebben. Want we gaan al lang niet mee winnen. Maar als je in kritisch kropend hebt, dan heb je een voordeel. En dus niet alleen in Europa, maar in Nederland. Dus wij kunnen hier mee bouwen aan een sterke Europa, met een sterke positie voor Nederlander in. En de exportmarkt buiten Europa. Dat is niet ieder land, maar bijvoorbeeld wel naar Amerika. We moeten on par komen. En met dit soort technologie ben ik vanovertuig gelukt dat. Heb je een moeilijke gesprek over met ministeries? Of waar mag je bij samenwerken? Waar niet? Dus dat nog tevrede hebben die gesprekken, maar die vind ik niet moeilijk. Want ik denk dat we snel eens zijn met elkaar als TNO en als ministering. Komt het moment dat Amerika er niet meer echt niet meer onze vrienden vinden. Zo goud ze groenland binnen van het hadden, hoor, op het ze. Dan gaan we het gallen onderhuiscontraksen voor jullie licensie. Het gaat nemen elkaar in de koekast. Kijk, dat is gelukkig niet aan mij. Daar hebben we het ministerie voor om dat te besluiten. Dat duurt hoe is dat allemaal nog gewoon, hier zijn wel eens en dat is makkelijk. Nou, kijk, Amerika vrienden, Sina niet, Rusland ook niet. En Amerika vrienden, ik weet niet of Amerika onze vrienden zijn, Amerika is onze partners. En als wij maar, en dat is echt mijn boodschap, als wij maar een hele vand genoeg zijn voor de Amerikanen, dan zijn we gelijkwaardig gepartners. Hoe zegt Wendingent, hè? Als je niet op het menu staat, als je niet aan het tafel zit, staan je op het menu. Ja. - Dat is hier aan de roorder. En wij zijn TNO, het zijn straks de bedrijven in Nederland, die dit soort producten gaan exporteren. Ja, met onze tegelocht. - Zeker. Maar ook met het je nu met Airbus, verzamewerkje, je had ook nu met Boeing kunnen samenwerken. Dat gesprek, maar dat heeft toevallig was het een Europese die jullie vond. Nee, maar dat is natuurlijk niet toevallig. Nee, dat is natuurlijk niet toevallig. Ik geloof echt sterk Europa en een sterkepositie van Nederland in het sterk Europa. En dat betekent niet dat we niet exporteren, maar ja, waarom zou ik met alle respecten, een paar miljoen euro, een Amerikaansbedrijven nog sterker maken, dat dat zo zijn? En we moeten je zeker niet doen, toch? Ik zit er toch nog een beetje mee met je zij van kritisch knopend. Dat hebben we dan, maar je mag vroeg van over hoeveel tijd hebben we dat? Ja, dat wil je geen aanspak over doen. Ik voel nu wel een grensie dat dit echt snel moet. Dus een is de vraag, je wilt nog steeds zeggen waar we het hebben, wat de kleine is dat je het in massproductie kan verkopen. In iemand anders, want jullie hebben het alleen maar ontwikkeld. Dat wil je nog steeds niet zeggen. Of nu in middelste. Ja, kijk, het is niet dat ik het niet wil zeggen. Het is heel lastig, is omdat het inderdaad is. Oké, wat heb je nodig, zodat het ver snel het wordt? Kijk, nu staan het bedrijven. Dus wij hebben het tegenstedial bijvoorbeeld? Nou, VDO gaat het produceren. We hebben hier een partnership met Airbus over. En Airbus doet dat ook, hè? Dus Airbus is een gesprek met verschillende buitenlands. De fansjouorganisaties, bijvoorbeeld van Jo Kijkers, wat wij hebben laten zien, is dat in het Sand for You Lee. Waar neer gaat dat glukken? In een paar jaar. Dus jij hebt niks meer nodig. Want het is wel het weekend voor mij, maar nog heel veel nodig. Je moet ontwikkelen, dat het klein wordt, dat het goed op een boat wordt. de lucht, de energie. Spiegers moet nog iets beter. Die is je moeder wat dingen doen, toch? Zeker. En wat ik zeg, we hebben het nu met een geosatelliet gedaan. We moeten naar Leersatellen, gewoon. Goetje, ik loopt. Wij zijn wel ook nog niet uitge. Ik zou het niet zo ontwikkelen. En Lail, ik wil voor Low Earth orbit. Ja, goed gegokt. Ja, ja, ja. Dus dat zijn de constellaties die nu gebouwd worden. Dat was de SpaceX en alles. Ja, over Irish Square at straks. Ja, exact. Nou ja, het is natuurlijk moeder veel gebeuren. Alleen, nee, laat ik een ander afslag nemen. Ik ben antijasd over wat de Nederlandse defensie aan het doen is. Dus Nederland gaat nu ook zijn eigen satellite netwerk bouwen. Satelliten die naar de aarde gaan kijken. Waarbij van dat FZO-bedrijf, die joint-vrentje tussen Demkomen en VDL. Waar onze technologie in zit voor intersatellietcommunication. Dus daar hebben we niet meer duitsers nodig. Nee, daar gaan we zelf doen. Kijk, dit is aan de defensie. Wanneer zij zeggen, jo, maar ook dat vliegtuig satellite is voor ons zo ontstand. Gaan we doen? De defensie kijkt heel geïnteresseerd in nu wat wij doen met dat schip. Dus vanaf een vroegat, misschien wel hun constellatie in. Dus dit gaat gebeuren ben. Alleen wat neer, ja, dat moet je niet op het vast binnen. En vraagt hier eigenlijk helemaal het begin al het thuis geworden. Maar dit is nog niet een stetje, toch komen we. We hebben steeds over laser en bij laserdenkjaan ligt. Kijk, werkt dit ook met andere frequenties. Kan je dit ook naar. Ik film misschien niet met UV of met in vrij lotjaars dan die kant weer mag lekker de wolken heen komt. We kan je dit geschikt maken om toch in een onder meer omstandigheden te werken. Dat stuurt zeker waar we naar kijken. Het zit nu op duizend 64 nanometer geloof ik. Dat is omdat die ID-rest staat er liet met die frequentie. Althans die golflang te communiceren. We gaan voor het grote netwerk naar een iets andere golflang te, maar dat is geoptimaliseerd. Dus dat is niet aan te draaien zeg maar dit is. Dit is een optimale frequentie. Ja, ik had nog niet op. Ik zat nog te denken als je met allerlei vliegtuigen een kan natuurlijk de eentje iets meer blauwe en de ander iets meer groep. En de ander iets meer roto, maar dat is niet je lop. Dat is grijm, maar. Dus al was je het wel, daar ga je toch deze heren natuurlijk. Maar hier durf ik neem op te zeggen. Hier durf je deel, dit is niet. Maar daar zit een handelband breeten hier nog niet gebruikt dan, want je kan al die andere kleur kan je ook doen. Ja, maar dat is niet nodig. Geen kijk, gaan we terug naar radio, toen wij vroeg in de auto zaten. En je zat net naast een zender op je auto-radio, je kwam in de knop met iedereen naast had. Daar heb je met lezen geen last van omdat die bundel zo smalzen. Dus. Iedereen kan gewoon dezelfde kleurroot gehaasje niks aan de hand. Ik weet niet wat duizend vier en zes nanatemeter is dat erroot. Dat is kleurloos. Dus je ziet het niet. Dat is over het gingen we weinig. Nee, we hebben geen tijd, we hebben nog zeker een bedoet. Waar we ook aan werken met een paar andere Nederlandse bedrijven, is kan je dat nou ook op de grond doen. Dus kan kunnen we ook op de grond met laserlicht-communicineeren. Waarom wil je dat? Ook bandbreten, lastig te jemen, maar ook niet te detecteren. Dat is een derde optie die voor dat vliegtuig niet zo relevant was, maar op de grond wel. Als je ergens in een oorlogsgebied zit en je gebruik je radio, dan heeft je tegenstander dat door. Als jij met lichtcommunicieert van een bepaalde golven, dan is het niet zichtbaar. Die spreekt van de voorgeven met elkaar welke dat dan moet zijn. Dan is dat ook nog eens niet te detecteren, misschien voor een volgende keer. Ja, het is een tek nog. We hebben een jaar af anderhalve geleden, Patrick Boulder en keer, de fancier, de zuinger, Ralf Gat, die had het hier ook over. Dus misschien moeten mensen als er de ruimte. Ja, ik heb een andere ruimte, maar ik heb een beetje. Die ook begrijven te zoeken. Ja, voor mij moeten ze gewoon afgelopen 494 afleveringen terugluisgen. Dan hoef ze door die iets terug te luisteren, wat hebben ze dat gedaan? 493, echt. Als dit 44 is. Oh ja, hoe is dit? 493, we hebben het in begonnen. We zijn niet de nerds dat we zijn begonnen met afleveringen, 0. Dat gaat wel eens wel moeten doen. Dat is echt slecht. Nee, we zijn wel door de tijd. Niet dat het gesprek wel helemaal klaar is, maar als het studio is ook opgegen. en de reservering gaat weer door dat woord opgegen. Hele praktische overwering om elkaar te gesprek af te breken. Dank je wel, Kees Banschogel van TNO. Kees bedankt. Moet vanaan. Lekker. Dank je wel. En iedereen die wil kan meden naar technologen het BNR. Ga nou ont. Ja, dan zie ik daar je abrietjes over. Ga je dan leuk. Ik ben een beetje met vakantie, dus de reactiesnelheid is iets geminderig. Groot deze week, maar dat wordt wel aanbreken. Ja, je blijft gewoon lekker mee. Zonde, dit lekker rustig flieger het najappad. Ik ga naar een eiland waar we het eigenlijk helemaal geen wiffie decken is. Ja, ook na, waar je zeker is. Al die kleine eilandjes daar. Oh, hele, ook na, waar man worden mensen zo oud. Ja, dus jij wordt oud, je gaat erheen en ik woon je oud om dat je daar geweest bent. Ze ook alweer zo'n knap. We gaan hier straks doorheven de Theorie van Einstein op naar slaat hoe dat dan weer werkt. Met ze snelheid. Dank je wel. Ik dacht dat ik er volg. Je kunt het zien denk dat je het niet meer ziet. Dus kan het weer weer voor. En nobody's ever heard a podcast like this before. Want Amerika podcast is een podcast die je nergens anders hoort. Elke week nemen we je mee naar misschien wel de spannendste periode in de Amerikaanse geschiedenis. Je kunt het zien dat het er niet meer is. Met Bernhard Handelberg vanuit de studio in Amsterdam of New York. En Jan Prostma vanuit het AP Centrum was je niet. Abonneer je nu op de Amerika podcast en luister elke week in de BNR app of je podcast app.