Eşsiz Bir Kar Tanesi

Çat balığın ülkenin fight club adına romarından sanıyorum Aşinaiz kitabından çok filmiyle olsa da şöyle diyorum özel değilsin güzel ve eşsiz bir kartanesi de değilsin. Sen de diğer her şey gibi şurayan bir organik maddesin hepimiz aynı kompos diyenin parçalarıyız. Bu satırları not alırken öyle ozanlar derni ismiyle izlediğimiz o unutulmaz filmin içerisinde ki Amerika'lı Şair Robert Frost'ın gidinmeyen yol başlattığı şiiri geldi ansızın semi aydının çevirisinden aktarayım size. Diyor ki en Frost. Bir ormanda yol iki ayırıldı ve ben daha az gidinmiş olanı tercih ettim ve bu oldu bütün farkı yaratan. Yani özet diyecek olursak Bay Chuck diyor ki hiçbir özelliğin yok, hiçbir sıra dışılığın yok. Bay Robert da diyor ki beni farklı kalan herkesin gittiği yolun dışındaki daha az tercih edilen yolu tercih etmiş olmamda diyor. Dolayısıyla Haddina Aşan Yaşan Repp benim bölümünün de aşağı yıkarı konusu belirmiş oluyor. Bu hafta sürüye katılmanın rehabetiyle kendini asolabilmüğünüz orluklar arasındaki puslu bölgeye bakıyoruz. Kendine özgü olma ile sıra dışı olma sıklıkla karıştırılan birbirliğiyle aynı anlamış gibi kullanılan iki sözcük oysaki değil elbette aynı olsaydı farklı isimlere sahip olmazdı şüphesiz. Şimdi özgün niye bakalım önce özgününün maşa yukarıda kafamızda belirdiği gibi kendine asolma hali. Nevi şahsına minhasır olma durumu bir başka böyle daha eski Türkçe'yle anacak olursak. Kriterlerine nedir? Bir yaratıcılık nafsyunu gerektiriyor yani kendinize has bir çizgi oluşturmak için olaylara durumlara yaşama hem sonuç çözüm olarak hem de tabur olarak bir yaratıcı dokunuş gerekiyor. Kendine has bir tarz gerekiyor da olayisiyle ve bu bütün oluşturduğumuz fikri, fikri, bütün nünil etişiminin sağlıklı bir şekilde kurabilmemiz gerekiyor ki bu aslında her zaman sağlıklı olmak durumundan değil ama bir ifade gerektiriyor özgünlük yani özgünlük kendi içimizde kaldığı sürece bir anlam ihtiva etmiyor ya da özgün olarak nitelendirilemiyor çünkü özgün oluşunu biz belirlemiyoruz diğerleri belirliyor diğerleri bunun kararını veriyor. Dolayısıyla bunu bir ifade edilmesi lazım yani özgünlük özet de kendine has olma durumu peki kötü tarafın ne yani kulağı gayet hoş geliyor da kötü tarafı ilk sıra bir çabaya ihtiyaç duyuyor yaşam içerisinde pek çok benzerinde olduğu gibi farklı olmanın getirdiği aydı bir sorunluluk var ve kaçınılma sonuçlarından biri de yine pek çok enterrektüel arayışın sonunda ulaşılan nihayi kaçınılmaz nokta olan yalnızlık halim. Sırı dışılık ise başka bir şey demin de bahsettiğim gibi sırı dışılık özgünlükle aynı değil birbirini mütemlimcuzu ayrılmaz parçası değililer her sırı dışı olan özgün olmayabiliyor aynı zamanda. Sırı dışılık özgünlük bir sıraya düzene ihtiyaç duyuyor en başta yani adından danlaşılacağı üzere sıra dışı ne demek bir sıra var bir düzen var bir nizem var bir de onun dışında kalmayı tercih eden ya da istese de o sıranın o düzenin on izamını içerisinde yer alamayan var. Sırı dışılık özgünlük bir sıraya ihtiyaç duyuyor ama özgünlük kendi haline kendine özgü olma durumu herhangi başka bir referans noktasına ihtiyaç duyuyor tamamen kendi içimizde gerçekleşen bir mesele. Mesela sırı dışılık içerisinde her ne kadar iletişimi bu şekilde yapılmasa da ilgi çekmeyi dikkat çekmeyi isteyen bir tavır da var kaçınılmaz olarak ama özgün olanın böyle bir önceliği yok. Yani özgün olan da dikkat çeker sırı dışı olan da dikkat çeken ama özgünlüğün içerisinde böyle bir şart yok yani ilgi peşinde değil. Doğal bir yan etki olarak oluyor yani aslında özgünlüğün ilgi çekici dikkat alıp ve özgünlük sırı dışılığa kıyasla daha içten gelen bir his. Tepkisellik ön planda değil herhangi bir şeye karşı tepki olarak belirmiyor özgünlük bir parça iç güdüsel bir şey ama sırı dışılık bazen tepki olarak da karşımıza çıkabiliyor. İşte genellikle toplumun kendi kalabalıklı içerisinde toplumun dışında kalan kişiler ya da zümreler, gruplar, alt gruplar sayıca az olduğundan topluluğun o kalabalığın bütününe alabildiğine sıradan benzer görmüyor. Dolayısıyla onları isimlendirirken de böyle bazen birbirine karıştırıyoruz. programın alıntılarına girmeden önce kavramlar oturttuğumuz bu bölümde zihnimizi bir netleştirelim dedik özgünlük kendini asolma halim, sırı dışılık ise sıranın nizamın düzenin dışarısında olmayı, yürümeyi bulunmayı ve anılmayı tercih edenlerin bunun için uğraşanların kulübe. Bir restoran mutfakta yaşananlarla ilgili ilgilim iştirisinin çok bilgisay ve olmasını istemeyebiliriz belki en azından genellikle böyle bir şimdilerde bazı restoranların böyle ortada, şeffaf mutfakları oluyor ve siz siparişi verdikten sonra mutfak ekibinin onunla uğraşırken, ceberleşirken yaşadıklarını çektiklerini emeklerini uğraşlarını görüyorsunuz. İm oluyorketim oluyor bilmiyorum ama bazen de böyle bu podcast konularıyla ilgili, bu konuları seçenken bana ilan veren şeyler nelerdi diye belki de kendi kayıtlarım adına paylaşmak istiyorum. İki konu ben de bu duyguyu pekiştirdi birisi uzun zamandır aklımda dolanan tanıdığım bir arkadaşımın kendisine izin almadığım için bir bahsetmek olmaz. Gerçi komuya açık bir röportajda bir söyleşi de bahsetmişti ama yanlış hatırlamışlarım Arman çağlayan'ın konuğuyken ana doldan İstanbul'a göç ettikten sonraki ailesiyle birlikte ki şimdi İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nde görevini diyordu ki benim offkum daraldı. Yani benim doğduğum ve büyüdüğüm kasabada bizim en az 1,2 kilometrelik bir offkumuz vardı. Camdan pencereye açıp baktığımızda karşımızdaki uzun ova da vadıyla olan aramızdaki bölümde kilometrelerce bir offkumuz vardı ve ben İstanbul'a taşındıktan sonra offkum birkaç metreye indi. 4-5 metre offkum kaldığı zaman kendimi şanslı hissediyorum dedi. İstanbul'da yaşayanlar yada ziyaret edenler bilir herkesin derin bir ao çektiği am vardır o da işte vopura bindiğiniz zaman ya da iki yakayı Avrupa ve Asya'ya kısını birbirine bağlayan bir kaş köprünün birinden geçtiğiniz zaman. Yüzünüzü denize döndüğünüzde bir ferahlama olur çünkü o offkum genişlemesi siz de böyle bir hissir atırım. Bu bölüm için ikinci ilham noktam ise bu hafta ve önümüzdeki hafta devam edecek olan iş seyahatleriyle bezeli bir süreçti yani en azından bu hafta siz bunları dinlerken ben iki yurt dışı seyahati, iki yurt dışı seyahati yapmış olacağım. Sanıyorum hostesler uçuş görevlileri bile bu kadar yoğun bir mesai içinde değiller tam emin değilim ama ve bütün bunların içerisinde korkunç kalabalıkları içerisindeyim kalabalık bekleme salonları kalabalık uçaklar kalabalık hava alanları o toparklar konferan salonları toplantılar. Sür ipli insanlar insanlar insanlar görültü uğultu deep ses tahmin edeceğiniz pek çok şey ve bütün bunların içerisinde bütün o kalabalıklar insana denizdeki sular işte gökte uçuşan sürü halindeki kuşlar gibi görünmek de birlikte arada bazıları dikkatinizi çekiyor. İster istemez onlara o da haklanıyorsunuz o kadar kalabalık içerisinde insanların nasıl birbirinden o kadar farksız olarak olduğunu düşünürken arada birisi dikkatinizi çekiyor. Şapkası ile ne bileyim işte çiçeği ile gidi kıyafetin rengi ile hareketleri ile birşey ile dikkatinizi çekiyor. O bütün kalabalıklar içerisinde hani filmlerde de olur ya kalabalık bir plandan film başlar ve kamera yavaş yavaş kalabalığın içerisine doğru yaklaşmaya başlar. Ve siz iç güdü sen olarak neredeyse ki değildir tabii ki şüphesiz ama o yönetmenin dikkatinizi çekmeye çalıştığı kişiye ya da objeye doğru kilitlenmeye başlarsınız. O bir şekilde kendine beni letmeye başlar. Bazen aşık oyunlarıyla bazen kamera oyunlarıyla hayatta da böyle bir şey var işte. Kendine özgün insanlar var ve bu kendine özgün insanlar bir yandan ilgimizi çekiyor, bir yandan böyle sinirimizi bozuyor. Çünkü hepimizin içerisinde böyle isyan etmek farklı olmak ya da sürekli bastırdığımız kendimize ait hairlerimizi yaşamayla ilgili bir arzu var. Ve onu yaşayamadığımız için yaşayan herkese de onu çok görüyoruz ve haset ediyoruz. Bir yandan bu sebeple dikkatimizi çekiyor. Bir yandan da hani o insanların dünyasını merak ediyorsunuz. De benim en azından ben ediyorum. Yani çok enteresan bir mesela ne bileyim. Şapkaya sahip birisinin acaba birbirinden ilginç şapgalardan oluşan dev bir koleksiyonu var mıdır? Yazında kışında takmakta mıdır, giymek demedir. Bir sürü şey aklıma geliyor işte. Bu yüzden birazcık böyle bu kendine has olma özgün olma halinden bahsetmek istedim. Ama bunun tanımını yapmak da zor. Yani nihayetinde hepimiz tabii ki Çak Palaynük'in iddiaasının aksine istesekte istemesekte essiz bir kartanesiz. Yani hangimiz birbirimizde tıp atıp aynı is. Ama hani dediğim gibi bakıldığında sokakta yürürken hiç dikkatinizi çekmeyen yüz binlerin yanından yaşadığınız ortama göre. ortama göre, bazen milyonların yanından geçti. Çiveriyorsunuz, ama bunların içerisinde bazı insanlar sıra dışı halleriyle, kendine has halleriyle dikkatimizi çekiyor ve onlarla ilgili düşünmeye başlıyoruz. Neler düşünüyoruz? Bu sıra dışılın kulağa geldiği kadar hoş bir şey olup olmadığını düşünüyoruz ve daha pek çok şey. Ama ben bunları hep iyi düşündüm, size de biraz düşünme payı vermek üzere kısa bir ara veriyoruz. Ardından bu kendine has olma halinin gerçekten istenip istenmediğini ve ulaşıldığında gerçekten bize keyif verip vermediğini inceleyeceğiz. Sıra dışılık kulağa çok güzel geliyor, çok komfortlu geliyor. Ama enteresan da biliyorum. Yani kendine has olma hali, sıra dışı olma hali ilginç bir eşik. Mesela hani benzetmede hata olmaz derler ama delidir ne yapsa yeridir diye bir laf var ya. Hani öyle bir eşik var ki artık o noktayı açtıktan sonra size her şeyin mübah olduğu, her şeyin mağazur görüldüğü bir nokta var. İşte öyle bir enteresan durup. Yani sıra dışılık kulağa güzel geliyor ama bir anlamda büyük bir sorumluluk. Çünkü ekstra çaba gerektiriyor mesela. Hani ne bir şahsını minasura olma özgün olmadan önce bir sıra dışılığında bir temizlemesini yapalım dedim. Ya bu ekstra çaba çünkü herkes bir şekilde bir şeyi tercih etmiş, belirleri kurasettirini benimsemiş, o yolda ilerliyor ve bütün değerlendirme kriterileri oranın standardlarını göre ama siz diyorsunuz ki hayır, ben oradan değil buradan gideceğim. Ben oradan yürüm yiyeceğim, buradan yürüyeceğim. Ben öyle yapmayacağım, böyle yapacağım ve öyle değil de böyle yapacağım demenin iki durumu var, bir pozitif bir negatif. Negatif olan bu size çok fazla sorumluluk yükliyor ve çok daha fazla çaba göstermeniz gerekiyor. Kendi başarınızı ispatlamak için. İkincisi ise, pozitif yönü ise, kuralları kendiniz oluşturduğunuz için başarı ve başarısızlık kavramını üstlenme ya da o yafdının boynunuza yüklenme durumunda biraz daha kontrol sizde oluyor. Sırı dışılık eşiği, zamana ve zemine göre değişiyor. Mesela ne bileyim düşünün, çiftler arasında tek kalmış bir eylelerin zamanla ocak dışı kalma hali gibi. Yani şöyle düşünün. Diyelim ki bütün arkadaşlarınız evlendi veya bir işte sevgilisi var falan, bir tek siz böyle tek başınızı ısınız. Ve bir sürü sonra fark ederseniz ki artık arkadaşlarınız sizi daha az davet etmeye başlamış. Daha fazla birlikte zaman geçiriyorlar kendi çiftler arasında ve siz tek kalmışsınız. Benzer şey. Aksi durumda da geçen edir. Yani tek başına olan arkadaş grubu içerisinde bir çift olarak hayatına devam eden kişi de azınlıkta ise o da kendisini dışlanmış dışarıda kalmış gibi hisseder istemez ve süreçte onu ona itler. Mesela, tüketim alışkanlıklarımıza bakalım. En yaygın, en çok böyle gözümüze çarpan ayrıntılardan biri olan araçlara, motorla araçları, automobillere en genel tabiyle tabi bir sürü alt kategorisi var ama de automobillere bakalım. Her ülkenin favori bir automobil rengi var. Mesela Türkiye'nin en favori rengleri tahmin edeceğiniz gibi beyaz ve gri. İlginç bir şekilde otomatif sektörünün çok büyük olduğu Almanya'da siyah rengi öncelikle. Yani insanların en tercih ettiği renglerin başında siyah geliyor. Türkiye'de edinmiyor çünkü siyah maalemin çok girileniyor yollar, çok tozu çamurlu ve bir sürü başka sebepte var işte çizikli, çürükli, çarıkli, çok belli ediyor kendini. Beyaz ve gri'nin tercih edilmesinin altında yatan önemli motivasyonlardan biri de araştırmalarda, ikinci elde daha kolay satılabilmesi olarak gösteriyor. Yani belki siz hayatınız boyunca mavi ya da turuncu bir aracı sahip olmak istiyorsunuz. Hatta onu buluyorsunuz da ama etrafınızdaki neredeyiz ki ya bunu satamazsın, satarken çok zorlanırsın. Bu ikinci elde çok değerinden kaybeder falan gibi. Yani sahip olduğunuz bir şey sahip olduğunuz andan itibaren kullandığınız süre boyuncu. Onunla ve dağlaşana kadar yaşayacağınız o mutluluklar üzerine kurmuyorsunuz. Aksine onunla ve dağlaşacağınız anda ne kaybedip ne kazanacağınıza bakarak karar veriyorsunuz. Ve bütün arada ki süreci turuncu bir araba evimmek isterken sıkıcı gri veya beyaz bir arabanın içerisinde harcayıp gidiyorsunuz. Otomobil örneği önemli. Çünkü hayatımızın pek çok alanında da karşımıza çıkan şey bu. Yani zannetmeyin ki otomobille böyle davranıyoruz da evimizin duvarlarında başka davranıyoruz. Kıyafetlerimizin renk seçeneklerinde başka davranıyoruz. Açın garderovunuzu bir tarafın kıyafetlerinize bakın bakalım. Başka yukarı hep aynı rengin tonlarını göreceksiniz. Erkekler için siyah, lacibert, efendim başka neren olabilir. İşte cint renkleri, koltkumaş renkleri ve yaz bu. Kadınlarda durum çok farklı mıdır bilmiyorum. İlginç bir şekilde aslında kadınların çok daha fazla biriyle eşleştirece kıyafet ve aksizor parçası olmakla birlikte orada da böyle temel birkaç rengin hakim olduğunu göreceksiniz kendi garderovunuzu da. Özgünlük hareket imkanını arttırırken beklentiği de yükseltiyor. Demin de bahsettiğimi çünkü siz özgününsünüz kendinize hassınız. Bu size büyük bir hareket imkanı veriyor. Yep yeni bir oyun alanı sunuyor çünkü siz onların oynadığı bahçede oynamıyorsunuz. Kendinize bir bahçı oluşturmuşsunuz. Sınırlarını sadece siz biliyorsunuz. İstediğiniz gibi alt koşturuyorsunuz fakat diğer bahçede ki bütün o kurallı kaydeli oyuncuların hepsinin gözü sizin üstünüzde sürekli size bakıyorlar ve diyorlar ki yaptın ama oldu mu? Bu mu? Bu mu? Bunun için mi bu kadar bilmem ne yaptın gibisinden sürekli bir itip kalkma dönemini var. Dolayısıyla beklenti yüksek ve sürüden ayrılınca hata yapma ihtimali de çok fazlalaşıyor artıyor. Sürüyle birlikteyken yaptığınız hataların fark edinme ihtimali çok az. Çok zaman bu anlaşılmaz bile ama sürüden ayrı kuzu iken en ufak bir hata sizi av yapabilir tahmin edeceğiniz gibi. Özgünlik olan dışı bir durum olduğundan dolayı sistem tarafından da istemez. Mesela Metin nerede bile bir tahküm var. Ben hani işim yazmak ve konuşmak. Dolayısıyla aslında konuşurken de çok fazla bir irticaren konuşmuyorum. Ne yapıyorum? Belirlini notlar çıkartıyorum. Yani sürekli bir yazma eğlenme içerisindeyim. Ve sürekli karşıma otomatik düzeltme araştırının tahkümü çıkıyor. Benim üzerimde bir otorite kurmaya çalışıyorlar. Benim kendi dinimi, kendi cümlelerimi, kendi gramerimi oluşturmamaya engelliyorlar. Diyorlar ki böyle yazdın ama bu yanlış bunun doğrusu bu. Ama belki ben kendimi kelimelerimi türetleyeceğim ben. Mesela benim çocukluğumun en üretken ismi kim de düşünün. Özgürk Serhan geldi mesela. Bir sürü böyle sözcük uydurmuştu, türetmişti. Özgürk Serhan gelin kendine az bir diri vardı, insanı vardı ya da ne bileyim. Serhan dükkâr gazesinde senelerce birlikte çalıştınız. Perehan maden, köşer zalarıyla da, romanlarıyla da, kendine az dili üstü bu ile. Ben başka bir kişiydi. Ama bugünün dünyasında bulmayım kendiği çünkü sürekli olarak otomatik düzeltme araştırı. Onun doğrusu o değil böyle diyor. Demenin de ötesinde bazen size sormadan onları düzeltti veriyor. Yani bu özgün olmak, kendine has olma hâle esasında bilgisayarların o digital dünyasında bile oldukça zorlayıcı bir şey. Hatta bugün yapay zeka botları sayesinde digital araştır tarafından cevaplanan metinler, mesajlar, işte efendim çağrı merkezi, talepleri ile düşündüğümüzde artık neredeyse kendi cümlelerimiz bile kalmadı. Yani en kolay, en ücretsiz, en basit şekil de oluşturabileceğimiz bu özgünlük çavası bile bizzat teknolojinin araşları tarafından elimizden alınmış durumda. Kendimize has olabilme hâle bugün neredeyse cep telefonu kılıklarımızla kısıtlı hâle gelmiş gibi görünüyor yani. En radikal olabildiğimiz alan renk, alacağlı bulacağlı bir cep telefonu kılıklı sahibi olmak belki de. Ve çoğumuz farklılaşma peşindeyiz. Fakat bu talep dahi sınırları tanımlı belirli bir farklılaşma. Yani farklılaşmak istiyoruz ama öyle çok da uçuk kaçık bir farklılaşma değil arzuladığımız. Çoğumuz esasında özel güzel bir eşsiz bir kartanesi olmak istiyoruz. Neyi mi? Bakıldığında fakat sizinle küçük bir muhalefet şerimi paylaşayım. Tamaksini çoğumuz esasında özel güzel bir eşsiz bir kartanesi olmak istemiyoruz. Böyle bir talebimiz yok. Yani şu an kimin sözüydü unuttum ama şöyle diyor bir filozof kafesteki kuş için uçmak bir anomalidir diyor. Hayat birazcık işte böyle bir şey. Mesela bir ara böyle acayip meraklara dalıyorum. Ben böyle herhalde ilk kokul öncesinde beslediğin bir kanarya yadan beri kuşlarla ilgili hiçbir şeyim yok. İdişkim alakam yok. Bir dönem yapmıştığım var. Bir kanarya beslemiştim var. Bir ara böyle bu işte kafes kuşcularına yapıyorlar falan diye. Bunların formlarına daldım. Haftalar boyu alt üst ettim işte. Muhabbet kuşuna yapıyor da bilmem ne yapıyor da. Mesela kanat çırpan muhabbet kuştur. Kafeste kanat çırpan muhabbet kuştur diye bir fenomem var ve formlarda en çok tartıştan konulardan biri bu. Ve sahipleri diyor ki. Bunlar kafesini içerisinde niye kanat çırpıyorlar diyor ve formları okuyarlar. Tabii o klasik cevapla karşılaşıyorlar. Çünkü diğaframlarını boşaltmak için bunu yapmaları lazım. Kuşlar metabolizmalarını böyle denk geliyorlar gibi. Peki insan metabolizmasının nasıl denk geliyor. Bu toplumun baskıcı hali. Bu toplumun baskıcı halinden ferahlamak adına başka bir yoldan yürüme arzusu. Ama bu başka yoldan yürüme arzusunun getirdiği yalnızlık ve sorumluluk ile baş edemeyerek. Aman çok da işte uzakta durmayayım. Süriden çok da ayrılmayayım, kurt kapar. Aman ağzımızın tadı kaçmasından ürzağabey modunda yaşadığımız hayatında kendi o güvenli suları bizi de tatmin etmiyor. Dolayısıyla kaçınılmaz olarak özetleyecek olursak bu bölümü kendimizi hasız. Kendimizi özgüyüz. Kaçınılmaz olarak özgünüz. Ve bazılarımız çeşitli sebeplerle sıra dışı olmayı da beceriyor. Bunu göze alalım. Ama nihayetinde istediğimiz şey bu değerli esasında istediğimiz belki de toplumun baskısından uzak bir şekilde kendimiz olabilmek, kendi hayatımıza yaşayabilmek ve müzmim bir karamsar olarak kapanışta şu ayrıntıyı da belirtiğim. Böyle bir şey olmayacak dostlar toplum işi gücü ve sizi bırakmayacak aslında her zaman etrafını kollayacak sizin üzerinizdeki fikirlerine sizinle paylaşma konusundaki iş dahı asla dinleyecek ve siz her zaman bütün mutluluğunuzu toplumun sizin hakkınızda ki bu yargılarına kulaktıkla evinme kabiliyetinizde kazanacaksınız. Yani doğamız gereği kendimize hassız. Çaba gösterdiğimiz şey özgünlük değil, sıradanlaşmamak. Kendimize hasolan yanlarımızı bazen kültürle bazen görgüyle eğitim veya geleneklerle törpülemeye ve birbirine benzetmeye çalışıyoruz. Ve mesele işte bu ikilemdeki dengeyi altın orunu bulmak gibi görünüyor. Zor olan kısmı bu olduğundan tam da bu sebebi de en az kafaya orduğumuz kısmında bu sonyuyorum. Eşsiz bir kart tanesi olmak zorunda değiliz. Fakat hayatta kendimize has bir iz bırakma gayretinin de gayet insanı olduğunu unutmamız lazım. Hadi bine aşan yaşam reklereyim. Hadi dine aşmayalım. Ölümüzdeki bölümünde devam edecek. [MÜZİK ÇALIYOR]