Ep. 77: The promise and perils of Pax Silica

Nihaw naman kayo, tayo ng cup of Filipino. Malangan ngayon sa group na kontiday sa barit daco. Uh, stream yard. Anyway, mag-atang nga bipos ay yung lahat ako post-cretion is gira. And welcome to our thing live, Vax 1 episode. Yung aro po ng web-s. Ngayon po ay July. July. Hindi July. Sayon again, gaskin sa rili ko. Today is July 30, 20, 20, 6. Alam ang paguusapan natin. Atom marami sa yung inaabangan at ang episode natin. Tungkol ditus sa Paks silika. And ako nalala niya po, viral itong natin ng napakatalina tap ang gagalina B.C. Presidente. D'yun sa isang very controlled na interview with the fellow DDS. I think sa Denetherlands ito ano. Kamukat mo kat mo matan ang banaman siya. Biniglasyan ang nakata ang na DDS. Nakomahasabi niya sa Paks silika. And that actually exposed the level of intelligence at the Vice President. Has about this very important initiative that the Philippines has decided to join. Although hindi pa naman fully implemented ito ano. Nas early stages as far as we understand. Pero, importante na kung nasata as ka. Isaka sa mga pina ka mata asa official ng ating bansa. Atikawin ang declare na. Natatak bukas sa pagkapahulo. Ano ba na manyo mag-ugel ka mo chat GPT. Ano ba na manyo ng Paks silika. Eto ang kitang kitain pa katentatin pa yung sabi Paksili. Ano comment. Okay. Kayakani na nagpasyap assessment putayos sa Facebook. Naman ang post ako doan. On a scale of Saradoterte to ten. Gaa na pubakayo ka familiar dito pa pusa Paks silika. And ako kita natin tinitwis na to na mga DDS. Diba mga naman ako kita na ako mga post. Ano sabo ka ideodarais yung. Basekali pagging ignorante ng B.S.P. Dito pusa na paka yung portanting issue na ito. Sina sabi. Oganin o comment. Kasay ko meron mga yariin masama sa Pilipinas dahil jansa Paks silika niyan. Bahala ka iyan. Basein B.S.P. No comment. That presupposes na pogn. Nago usapan natin at ng Paks silika. Agri na tayo dito. Hindi ipot, no? Let this episode tonight be a learning experience for all of us. Talk about the promise. And perhaps more importantly, the perils of this Paks silika initiative. Makakasama puna natin. Isang tunain na experto indefinitli. Tehamak namilia-milia. Yung alam. Paltating burito sa Paks silika initiative. Like to welcome. It's been a while, no? Is it a professor? Shalom Agno. Mga tanggabeprof. Oganin ng Gabe. Yung alam. Gabe sa mga takapakinig ng Paks first. Parang takil natin di nakikita, no? Pontagal. Pero bokas mga kikita tayo. Pero dito sa episode mea juibana. Mea ju. Let's turn this into a learning experience. Kasi ang hirap na mankulahatayo. Isara dotterting level nakakala mandiit sa Paks silika. Asa ikaw nilang baiway of introduction dito sa mga viewers natin. Nago usapan puna natin dito. Isang global consortium initiated by the US. In the country ito na kasama yung EU. Japan, South Korea. Hanapaba yung kay na kasama rito. And Philippines to Malirito. So basically we're talking here of a panilang press release. Securing the global supply chain when it comes to semiconductor manufacturing AI. And the geopolitical aspect. The counter in Chinese influence. The reliance dito sa China. If you're talking about North Korea. You're talking about North Korea. Bina-git ma-profis sa ano, in sa mining, and usually daba ang inexpert natin yung raw, yung processing in nagawa, I think sa China pati ba Japan? Ya, so 10% ng saaten ay napupunta sa Japan, dahil ang Nikal Asia, yung biggest Nikal mining company na sa Pilipinas ay my partnership with Somotomo. So that's a Japanese company, 10% napupunta sa Indonesia, I think 66% napupunta sa China, and then the difference napupunta sa Indonesia, 'cause Indonesia may access capacity ngayon sa processing. So ka ilanganan nilang mag-import ng Nikal para ifedon sa processing plants nala. Okay, so insuredon sa supply chain, nandan tayo sa bottom, hindi ba? tayo yung nag-export, and I think sa mga promise nitong paksilika, ayin dina natin kailangan galo niyan at his entirely, tamaba poin ang galo niyo processing dito, the benefit of the market, tamak. Pero even suming mong yariyan, pero. mo yung pinaka-concern ko talaga dung palang sa level ng pagbibenta. Kasi itong mga mineral sa to, whether itibenta na sa China or sa U.S. ka ilangan proper yung pricing natin, pano ba yung pricing na yan yung usapin palang ng taxation and royalty. Kakakaman palang ng batas na yan, pero ako yung hindi ma-saya. Kasi if you look at the total profit that we are getting from the mining company sa Pilipinas, mga around 37 to 39 per cent, share of profit lang ang napupunta sa Gubirno. Tapos na paka-complicated pan o nung ano-an, nung perform yulana na inimplement natin na obiusly, yung ganitong policy ang nagbebenefit lang mining company. So that's one, feeding ko, kahit ang mong move natin, whether we're selling to China, Japan or U.S., we should get a fair payment for the minerals that we are producing. Pangalawa, if we start processing here, ang malino na maging in Direction Punyan, ay guaranteea ng continue supply ng mineral sa kanala. Kasi hindi pa natin na resolve at the national level, kung ano ng mga areas batalaging bubuk sa natin sa pagmimina. Kasi, if you remember a few weeks ago, naging issue yung mina sa Sibuyan Island sa Romblon, which is a protected area, da ba? So, maraming ganyan ng area sa Pilipinas, may multiple uses, watershed, agricultural area, protected area, may mga old groceries na big lang ole fa sa natin na bubukusan sa pagmimina. Nayan palang pinagugu usapan at na i-introducong, how do we decide? Ano ba yung talaga ng maximum use of a land? Mining batalaga just because my minerals don't, or baka may imang use as pa? Yaw nyo mga hindi panagugu usapan na mag-mag-mag-mag-mag-mag-mag-mag-magiging-dag-dag-pressure sa atin. Once nang jayon yung paksilika. Kasi kung bagan nang-lagay ka nang mga planta. Kailangan mo yung paka-ininin ng mga rom minerals. In that means increasing mining activities in nakantri. Handa nabatayin pag-usapan ko. Ano ba talaga yung bukasamina, sarado sa mina. Yung pag-recognisang karapatan ng mga indigenous peoples natinjan na mga communities na patulin na nagsasabe ng nung sa mining. At shempre, kapulad nung mga AI data centers ang mining malakas din puyan sa tubigha. At akumismo, may mga research na nakita na even government is not able to monitor yung over extraction ng tubig ng mga mining companies. At naraam na manyan mga communities, kasi household level na gamit ng tubig na wawa la. OK, tu-point sa mga nangbina-git mo proff of. Sa yung huwino ng nadinigyan. Kasi nga imong discussion dito. We are a-technical about the AI aspect of it. Tapos yung isa na manyan, ang geo-political. Pero, konti-conti ng talagang nabapapak-usapan pag dating sa leverage. Kong bagahin dito para tematang dito yung mo-amerkan, no, with this initiative, pati na sabi. It's your lucky day. Da, we're inviting you to be part of it. Patang dapat irreversat ng yung perspective na teka maska ilangan yung kami, kasi maska ilangan. Do you think so far, based on what you know so far, are we using that leverage properly or even to the health? And number two, may nabanggit mo sa mining, kasi very problematikan yung. Alabi mga changes in terms of our policy framework that should be made, to be able to deal with this challenges that you mentioned. Uh-uh. Yung su-unano, nakakalong kutian, kasi antagal na natin dapag-inagamit na leverage, even with China. Kasi tayo ngayon ng susuplay ng mineral sa kanila, and we made them a major player in terms of yung control sa critical mineral sa no. Tapos para ang dating e, parang yung garment sector. Na hindi, wakayon ang aales baba-anpanamay yung tax para pumunta kayo, forgetting nakia sila nandito ay tayo yung may minerals. At chokapag binagusaapan punaten yung mga ganiton, hindi paginihimay natin yung taxilicate, doesn't mean we're against development. We just want to make sure nama maximais natin yung interes ng taong ba. Yung kasi, for example, Indonesia, mas bula king ay yung share nila sa production ng minerals, pero hindi sa lasomalais sa taxilika, dahil ang ginagwanila, bilateral, negotiation, dun sa mga country sa may kailangan ng susplayin nala. So that means they can get more than what taxilicate may offer to them. So yung ganong thinking sana, nat kung inisip mo ay yung interes ng Pilipinas at ng taong ba yan, mas mapapalawak at mapapalaka yan. Dito naman sa mining sector. Yung makalangan natin yung upgrade, yung tunay na monitoring na mga operation ng mining sa Pilipinas ka tulong ng nabangit ko, yung water quality as sa kayong pag-extraq ng tubig, kasi nina pa ka lakas niyan sa tubig sa processing sa. ayipag-utilize digtos sa atin sa Pilipinas, tapos pangalawa, yung mga areas ng ancestral domain, ng mga indigenous communities. Yung hindi parayan yung result, kasi karamihin sa mga mineralize areas natin, nasa IP communities. Nai pangatlong issue na hindi parayan na resolv. Minsan yung mining rights, na bibigay sa multiple local governments, na yung area yung coverage. Alimbawa, municipaliti AB&C. Alimaka ka digit sila, adjacent. Yes. So, ito ang resolv pato. Ibig sa bihin pa, pagpumayag si A and CB, hindi pumayag si C, goa na ang mining, oka ilangan pumayag si AB&C bago gung malaw ang mining sa Pilipinas. And you were so far. And what are the applicable? That's unspoken. Ang B&R, parang their leaning towards kahit majoriti lang guna. Of course, ang community ang gusto nila consensus. And I would agree, na dapat consensus yan, kasi that may karapatankang mug decide, kung ano yung makiging impact sa yung mining. Kung si A and B lang pumayag, goa na K&B lang dapat. But in fact, majo mas malaking debata yan, kasi, minsan kahit K&B lang yung cooperation, may impact kasi e, pa na yung river. Kung may downstream, de ba? So may effectod dan sa kanala. Pagatapos yung osapenang, yung nga nabanggit ko yung taxation, hindi hindi parang ako masayagyan, at hindi ako satisfied sa rate na iniimpos natin sa ating mo ako communities. Anapaba. Maraming, yung multiple use, forest, rehabilitation natin. Maraming areas na tapos na yung mina. Supposedly, maganda yung 1995 mining act. Pero may mga areas na hindi panarirehabilitate, at nga mga minero na hindi nagarirehabilitate, lalong laluna, yung companya, ni Mike Defensor, da ba? May special mention, te lagakasakan niya. Haberin ako luna ako, special mention parin ako. Baga ko mo na namin, yung kailabari kipotas. Kasi ang yung feeling niya, champion sa nga anti-corruption, e bago hoomali sa DOF, may report, may report na synubmit sa DOF showing na yung companya mesmo niya, nakuhana ang mga nickel, sa minda nao, pero hindi panarirehabilitate, yung area. Okay. Ya, no? Ah, ito papala. Ito sa pang pinaka-importante, pinag easy, pang kotong nayon ko, anong stratiya yung gagawin natin. Yung contract disclosure bang. Sino ang nagmamaay arit, na mga mining sa Pilipinas. Hindi sa pat na i-disclose lang, kung anoong companya. Kailangan niya, disclose natin yung beneficial owners, at i-identified, ang mga politically exposed individuals, kasi yung conflict of interest ba, bakit ba mag-mababa, ang tax ng mining sa Pilipinas. Obiusly, dahil mga politically o ang may are, ng karmihin ng mga mining sa Pilipinas. Eh, dapat bawalian eh. Dahil contractor sila, ng gobyerno, tapos sila din yung politically ko. De ba? But the NR has not done it. Hindi panilachi ni check, kung sino ba, ang mga beneficial owners pa laga. ng mining sa Pilipinas, at dapat pinag bawal nila. Yung mga politically ko. Kaya rami, kailangan ay usan sa regulation, sa governance, sa standard ng ating ang operation, to make sure na mag-be-benefic ng tayo, kapan nagpaksilikat tayo. So hindi yan na naka-pashuni, nabito sa isu na toko sa dalong decade, ako na toong pinaglala ba ni. Kaya nangata in invite. Kaya mag-adnoportunter in do, para mag-exert ng pressure di to sa mga political. Nata laga nasa lukalit ng mga mining companies. Dahil. De ba magaling sila sa corporate layering. De ba? Yung veil of corporate veil. Naga naka-lata gyan, fara din. Yung sila may identify. And by putting pressure on them, siguro, mas makakarono pagkakata on to expose them. Yung centur sa itad tayo, doon sa 1600 hectare, jaan sa nukark city, at nisat sa plano. Is na mapang ng barito ng koreante, di ba? Yes. Sa nbaku-kuhayan ng koreante supply, dan basalason grid. At kung dunsakomuha, natural limo-epektor yan, yung sa mga ordinary consumers, hindi iba. And then number two in two big. Yung nga. Dapat hindi tayo pirmah ng pirmah. Kapanag pirmahan tayo ng framework, dapat na ilatag natan yana, ng isang condition. Kong mutata yung tayo ng mga AID center sa Filipinas, dapat completely renewable energy, ang source ng energy nalada ba. At kailangan, independently produce ng mga systema, nila kasi ko i-digit mo yung sa luson grid. Aigudlak na lang sa hating lahat, in terms of energy supply. Itong water supply, napakalak na impact niyan, kasi sa central luson illo-locate. Iang central luson ang rice granari natin. At lat na yana, ng gupurdus ng mula, pampanga, nebaisihabang. bataan, bulakan, rice producer, good luck sa water supply. Naga, katawano, kasipin ng git ng BCDA magpapagwadotay na water catchment. Para yung rainfall, liku-collectahin natin para sa water supply na mga AI na to. Napakadali sigurong i-compute, kasi kung i-zipin mo. Kong isangalimbawa na AI data center, kailangan ng 2 million liter of water a day. Kaya ni lang ay-astimit yan eh, simple model. Manggana yung volume of water natin ng nakukuha sa ulan. So kung ganipin, volume of water natin sa ulan. At kailangan ng isang data center ng 2 million sa water day. Ganokalaking mga water collection facility. At itata yung mo, to be able to supply the water nang hindi ng gagaling sa mga ano natin. Da ba? Sa ilalim ng lupa kung hindi talagang sa ulan lang. At pano kung may tantuyot na panahon sa natin kung hindi ng tubing na yan, da ba? But then, lobali sa mga cities, monisipalitis in other countries, sa naguhus ng AI data centers, nag-upgrade na sila ng standard. Nag-up may certain demand na sila sa technology, nakailangan, daladalan ng AI data centers. So kung maglulukay sa kanila. Ang tanong napagaralan maman lang yan. Nari-search maman lang yan ng gubier. Nong mag-offersilana. Ito libre, o-lis. Libre to years. Yung mga kasabaidapat ng pga-offer natin ng list na yan. Ito naman mga demands naman. Kung ipaprocess. Kung dibiyan namin kain ng access, aming process, aming minerals. Ito yung mga inexpect naman, counterpart naman in terms of labor standard. Ito yung mga trabahoong gusto na ang makuha. Hindi yung janitorial services lang, da. Kasi paning 1 million jobs. Pero janitorial pala. O kaya catering, da ba? Hindi yung mga ganod naman. Kaya ito namin ang mag-degenerate ng work economic activity, ba? Pati ang paktit ng desa labas. Isaamas targigang nung liba. Exactly! O kaya pag-wawales. Baka-wag canapuntay mga tupada nung natin, da ba? Yung mga AX. Para yung panang hani-glow-rearoya ng tayo siya na ano. Yung oyster program. Yung out of school yung. Ya, paktinin ng mayan ako yung ano. Yung neganan ng glili ni sa mga kanaldaten ng wawales wawales sa kali. Oyster. Acha ka sa kali niyong superman. Acha kali niyong superman. Singgay, bye-bye. Singgay, bye-bye.