Dutch Today Podcast #21: Waar komt taal vandaan?

Hallo allemaal en welkom terug bij een nieuwe podcast. Vandaag heb ik het nog een keer over taal en deze keer wil ik graag dieper in gaan op wat taal nu eigenlijk is en hoe het in verband staat met onze cultured. En ik denk dat dit niet een podcast van een deel wordt maar van twee delen want er is te veel over te vertellen te bespreken. Maar laten we beginnen met een simpele vraag namelijk wat is taal? Dat lijkt een simpele vraag maar dat moet we wel goed definieren, we communiceren door taal, maar dieren communiceren ook soms op complexe manieren. Bij je dansen om informatie door te geven, vogels en wolfissen zingen, maar bezien dat niet als taal. Taal is een structuriert systeem van communicatie dat we gebruiken voor meer dan alleen informatie door geven. Deze communicatie kan door middel van spreken, schrijven en gebaren en er zijn ongeveer 6.000 taalen op de wereld. De meeste van deze taalen hebben ook een geschreven versie zodat de communicatie kan doorgegeven worden aan volgende generaties. Taal heeft een gelimiteerd aantal klanken en woorden, maar we kunnen er een oneindig aantal verschillende zinnen mee maken met verschillende betekentis. Vaak hebben de geluiden die we voor woorden maken, niets te maken met de betekentis en is abstract. We kunnen er mee praten over dingen die er niet zijn omdat ze ver van ons zijn of in een andere tijd in het verleden of de toekomst. Dit zijn allemaal dingen die dieren niet kunnen, als zij een sommige dierentaalen complexer dan we eerst dachten. De dingen die we communiceren hoefen ook niet waarten zijn. We kunnen taal gebruiken om een false boodschap te sturen, om te liggen. Dieren doen dit niet. Dit komt omdat je in een brein een gelimiteerd aantal stappen kan maken. De eerste stap is bijvoorbeeld ik wil eten. De tweede stap is hij weet dat ik wil eten. De derde stap kan dan zijn. Ik wil niet dat hij weet dat ik wil eten en ze voort's. Mensen kunnen ongeveer 5 stappen maken, maar de meeste dieren maar één of twee. Daarom kunnen ze ook niet liggen. Ze kunnen geen goed onderscheid maken tussen zichzelf en de wereld om ze heen. Aanbub probeer er wel eens te liggen, maar ze zijn er niet goed in. Dus taal, onze manier van communiceren, is veel complexer dan die vandieren. Dat we weten, maar is dit onze argantie dat ik jij misschien begrijpen we niet genoeg van die dierentaalen. Het is bijvoorbeeld interessant dat jonge vogels zingen in hun dromen. Zo hoefen ze verschillende patronen, maar of dat een taal is dat weten we eigenlijk niet. Dat onze taal complexis zorgt er ook voor dat we een complexe samenleving kunnen creëren. We spreken dus niet alleen over het hier en nu, maar ook over het verleden en de toekomst. Zo kunnen we leren van onze fouten en plannen maken voor later. En door tot in detail met elkaar te communiceren kunnen we ook samenwerken en dingen bouwen, uitvindingen doen. En omdat we niet altijd de waarheid spreken, moeten we goed nadenken over wat we tegen wie gezegd hebben. Het klinkt misschien freemd, maar Liege heeft veel innovatie gebracht en heeft het brein verder ontwikkeld. We werken niet alleen samen via communicatie, we werken ook tegen elkaar. En als niet iedereen zegt wat ze bedoelen, moeten we goed onze herstenen gebruiken om niet gepasseerd te worden. Het heeft ons geholpen om niet iedereen te kunnen vertrouwen. Onderzoekers zeggen dat menselijke taal waarschijnlijk tussen de zestig en de honderd 1000 jaar oud is. We weten weinig over hoe taal precies ontstaan is, maar men denkt dat taal één keer is uitgevonden. Niet op verschillende plaatsen tegelijk door verschillende mensen. Het is waarschijnlijk dat we een pro-dotaal hadden, een moeder taal. En dat verschillende taalen ontstaan zijn uit verschillende accenten, omdat mensen verhuizen. Dan kwamen er kleine lokale veranderingen in de taal, variaties en dat veranderten over duizenden jaren in taalen die zo anders wagen dat de mensen elkaar niet meer konden verstaan. Ze hebben geen idee van hoe de pro-dotaal zich ontwikkeld heeft of hoe deze klonk. Wel denken ze dat mensen veel hoger, nasaler en luider communiceren. Het geschreel dat je soms bij neanderthalers in horrorfilms hort. Deze teorie komt van onderzoek naar de fysieke eigenschappen van oude botten en oude skeletten die ze gevonden hebben. De BBC heeft hiervan op YouTube een filmpje dat ik ook zal bijvogen, want het klinkt erg grappig. Er zijn teorieën over hoe taal is ontstaan. Sommige mensen denken dat we dieren na deden en hun geluiden maakte en dit langzaam woorden geworden zijn. Een andere teorie is dat verreputitief werkteden en daarbij geluid maakte zoals de dwerge in het sneewidje, heo heo en dat dit woorden zijn geworden. Deëren andere teorie is dat onze tong de beweging van dingen na deed. Als je in het Engels datta zegt betekent dat toedoeie en je tong maakt een beweging als of je gedag zwijt met je hand. Ook kan het zijn dat we in het begin vooral zongen als een manier om sociale te zijn, rond het kampfuur, of dat we meer gebaren maakte dan geluiden en meer en meer geluiden beide gebaren zijn gemaakt. Waarschijnlijk zijn deze teorieën niet compleet genoeg, maar zijn het kleine factoren in hoe taal is begonnen. De eerste taal die we leren is onze moedertal. Die wordt zo genoemd omdat in de meeste cultuur het de moedert is die kinderen taal en traditie leert. In elk land leren kinderen hun moedertal spreken op jonge leeftijd. Na bijna twee jaar kunnen kinderen wat losen woorden zeggen en die soms tot korte zinnen van twee tot vier woorden samenvoegen. Dit is trouwens ook de beste leeftijd om een tweede taalt leeren, direct als kinderen leeren te praten. Hoe we een taal aan leren is verschillend. Het grootste verschil is tussen mensen met weinig educatie op het platte land en mensen met een educatie in de stad. De cultuur in de stad heeft het leren van taal ook de moedertal effigienter gemaakt. Hoe komt dit? Dit komt door dat op het platte land de mensen vaak praten met hun kinderen terwijl ze werken en kinderen picken woorden en zinnen eigenlijk bij toevall op. In de stad gebruiken ouders vaak iets dat ze in het Engels joint attention noemen. Dat betekent dat ouders samen met een kind focusen op een voorwerp of persoon en daarover praten. Kijk, zie je dat hondje? Wat doet het hondje? Hij pak de bal. Zo maken ze het taal makkelijker voor kinderen om te begrijpen en neren de kinderen snel veel nieuwe woorden. Dat het belangrijk is hoe we tegen kinderen praten, zien we ook aan hoe kinderen uit verschillende culturen leren praten. De cultuur bepaalt vaak hoe wij volwassene tegen kinderen praten. Op Nio-Ginea bijvoorbeeld geloven mensen dat babies loskomen van de dieren wereld wanneer ze beginnen te praten. Daarom leren de ouders de kinderen heel actief praten. Zeg eens dit? Zeg eens dat? Maar de mensen van Westse Moa geloven dat volwassene niet tegen kinderen horen te praten omdat dit hun status verlagt. Daarom spreken ze alleen tegen kinderen wanneer het moed en dan op dezelfde manier als ze tegen volwassene praten. Als de kinderen dit niet begrijpen en de informatie belangrijk is vragen de volwassene en ouderen kinderen hun woorden te vertalen. Dit helpde jonge kinderen niet snel de taal te leren. Maar uit eindelijk leren alle kinderen hun moeder taal. Het verschillt alleen hoe snel ze deze leren. Overgens kunnen er ook kleine genetjes er verschillende mees begren. Er wordt nog onderzoek naar gedaan maar er zijn bijvoorbeeld aanwijzingen dat chinesen babies makkelijker tonen kunnen underscheiden dan Nederlandse babies omdat tonen zo belangrijk zijn in een taal dat het misschien genetjes doorgegeven wordt. We weten ook niet precies hoe het meegen is met werkt waardoor kinderen hun moeder taal leren. Weet een schapper noem Chomsky denkt de taal begrijpen aangeboren is dat kinderen hiermee geboren worden. Deze teorie heet in een moeilijke term linguistisch determinisme. Dit houd in dat we de wereld begrijpen door onze moeder taal die heel diep in ons gewoorteld is. Ons denken wordt bepaald door onze moeder taal. Onze moeder taal bepaald onze percepcië van de wereld. Het is een bril waardoor we het leven zien en die we niet kunnen veranderen. Hierdoor is het onmogelijk voor ons om een andere culture volledig te begrijpen, zeg Chomsky. Laat ik twee voorbeelden noemen van hoe taal je percepcië kan bepalen. Voor veel Australische aborigines is het makkelijker om posities van dingen te onthouden dan voor ons. Dit is omdat ze in hun taal de dingen niet beschrijven als links van mij of achter haar maar als richtingen op het kompass. De televisie staat in orde van mij, de boom staat in oosten van het huis en als deze mensen naar een foto kijken zeggen ze ook. Het meisje staat in oosten van de jonge. En als je de foto omdraait, zeggen ze, het meisje staat ten westen van die jongen. Niet links of rechts. Het blijkt uit onderzoek dat deze manier van positie beschrijven veel langer in het geheugen blijft hangen. In het Russisch heb je twee verschillende woorden voor blauw, één voor lichtblauw en één voor donkerblauw. In de hersenen van Russische mensen is er dus een verschil tussen deze twee kleuren. En ze zullen dat sneller kunnen benoemen dan mensen in windstaal maar één woord voor blauw bestaat. Zoals in de Nederlandse. Maar aan de andere kant kunnen mensen die maar één woord hebben voor groen en blauw zoals mensen in New Guinea wel het verschil tussen de twee zien. Ze kunnen bijvoorbeeld zeggen dat de ene kleur voor water is en de andere voor Russ. Er is dus een verschil maar het is niet alles bepaland. De meeste lingwisten mensen die taal studeren zijn het niet met de lingwistisch determinisme Theorie 1. Zei zeggen dat het andersom is dat taal zich passiert op de cultuur en dat de manier waarop we praten onze status en onze cultuur reflecteert. Ze zeggen dat de taal vermogen voor een groot deel aangeleerd is en bepaalde door de cultuur. Dat is verschijnlijker maar toch heeft taal ook een invloed op ons denken. Dus zoals met de meeste grote vragen in het leven is het antwoord "Zo wel ja, als nee". De taal kan de cultuur veranderen. Zo maak ik bijvoorbeeld andere grappa in het Japan, dan in het Nederlands. En als ik met een Amerikaanse vriend praat die ook je pans breed, gebruiken we soms je pansen worden omdat die het gevoel beter uitrukken. Voor sommigen gevoelend gebruiken we daarom ook Engels in het Nederlands. Vaak hebben we hier ook Nederlands uitdrukkingen voor, maar het voelt anders. Zo zeggen veel mensen in Nederland ook wordt in plaats van ongemakkelijk het voelt anders. Maar andersom veranderde de cultuur ook zeker de taal. Er zijn veel woorden die we bijvoorbeeld niet meer gebruiken omdat ze niet meer nodig zijn. Wie in Nederland weten nog wat een randsel is. Het is een vierkante rugzak die soldaten, scholieren en reizigers vroeger gebruikten. Toch is dit in Japan nog steeds de naam voor de rugdast die kinderen meenemen naar school. Dit woord is ooit uit de Nederlands geïntroduceerd omdat dit diepe rugzak daar ook door de Nederlanders is geïntroduceerd in de 17e of 18e eeuw. Anderen worden verdwijnen omdat we ze niet meer goed vinden. Zo gebruik ik voor mensen die niet uit Nederland komen vaak het woord buitenlanders omdat dit heel akurat is. Maar sommigen Nederlanders vinden dit geen goed woord omdat andere mensen het soms op een racistische manier gebruiken. Ze gebruiken het om mensen buiten te sluiten. Daarom werd het woord al agdon geïntroduceerd. Toen dat ook racistisch gebruikt werd was het volgende woord anders taligen of nieuwe Nederlanders. Je ziet hetzelfde met woorden die gelingt zijn aan bijvoorbeeld slavernij of anti-homo-sentimenten. Worden die als negatief woorden ervaren worden vaak vervangen door nieuwe varianten. Elk jaar komen er nieuwe woorden bij en elk jaar hebben we een verkezing van woord van het jaar. Ik zal de link toevoegen waar je deze woorden kunt vinden. Dit zijn vaak woorden die te maken hebben met nieuwe dingen die gebeuren in de wereld zoals corona of voor nieuwe uitvingingen. Niemand heeft ooit gezegd ik ga elektriciteit uitvinden. Meestal wordt eerst iets uitgevonden en daarna geven we er een naam aan. Taal evaluiert constant en wordt constant aangepast, waardoor veeltalen er geotie zijn. In deze gauw is kun je de historie van een taal zien als deringen van een boom. Dus het is wel een mooie gauw. Neem bijvoorbeeld het woordenwedstrijd. Voor een spel waarbij het team of de speler met de meeste punten wind. Dit komt van twee woorden. Wedden en strijd. Vroeger wedden mensen geld om boxers die vochten of terwijl strijden. Nu noemen we alles spellen waarbij iemand wind een wedstrijd. Maar dit komt dus van geld inzetten op vechters. Natuurlijk is er nog veel meer te zeggen over taal en hoe het onze culture beïnvloedt, maar dat is voor een volgende podcast. Ik zal in de toekomst een beeld twee doen als dat interessant is voor het luisteraars. Als je wilt volg maar ook op YouTube, op Dutch.de en op Instagram op bankyo.dutch. Dat is B-E-N-K-I-G-R-K-O Dutch. Bedankt voor het luisteren en tot de volgende keer. Doei! (C) TV GELDERLAND 2020.