Dirk De Wachter: over de helende kracht van luisteren

Luisteren. Luisteren. Luisteren. Luisteren. René de kart zei ik denk dus ik ben, maar tegenwoordig lijkt het eerder. Ik praat dus ik ben. We leven in een echte praatkultuur. Meningen zijn variëtig geworden. We willen die liefst zo luid mogelijk verkondigen. Maar wat dan met de deugden van echt luisteren? Die zijn onderweg precies wel een beetje verloren. En daar wil ik heel graag iets aan doen. En wat beter wil je dan een podcast omnaart te juist luisteren? I am all ears, en ik hoop van jou hetzelfde. Dag, dirk de wachter. - Goedemiddag. Eerst en vooral bedankt dat je tijd wel maakt voor je sprek over luisteren. Met genoegen. - Meneer de wachter mag ik het dirk zeggen. Absoluut, ja, dat is mijn naam. - Ja, oké, goed. Dat komt goed uit. - Voila, misschien even beginnen bij het begin. Ik ben Vlaams-Pzigiatr, hoogleeraar aan de KU-Leuven. Gespecialiseerd in systeem en gezinste rapie. Verget ik belangrijke dingen. Ik ben grootvader van twee en binnenkort de drie klein kinderen. Wow. - Dat is. Om het teelt zo een beetje het belangrijkste. - Ja, voor wanneer is het? Het herde voor november, dus het is nog even geduld. Ze hebben voor november bij mijn dochter, ja, voila. - Proficiat? Ja, is dat recht gezet? Dat is belangrijkste. - Ja, voila. Ik begint het gesprek altijd. Het is een gesprek over luisteren, rond luisteren. Met de definitie van luisteren, te minsten, volgens vandaal. Daarin staat op nummer 1 dat het is met aandacht gerecht horen, zodat iets tot je doordringt, ten tweede aandacht schenken aan, en ten derde gehoor samen. Ja, die laatste was ik een beetje vergeten. - Ja. Maar wat mij vooral interesseert, mocht jij de definitie mogen invullen? Mocht jij inschrever voor vandaal zijn? Hoe zou jou definitie dan leiden? - Ik heb er beter dan vandaal, denk ik, hè. Maar in ieder geval luisteren is de belangrijkste toer van de psychiater. Geduldig. Respektvoll. Nabij, dat zijn zo'n woorden die daarbij passen. Ja, geduldig respectvoll, nabij. Dat zijn, daar denk ik, zo spontaan omdat ik heb het nu niet voorbereid. Ik heb geen cursus doorgenomen. Het is een beetje vanzelf, dat ik spreek. Maar dat is in ieder geval de belangrijkste handeling die ik dagelijks zien mijn werk moet stellen. En zeker niet de derde betekens van vandaal. De mensen moet niet naar mij luisteren, als of ik het zou weten, hè. In tegen de hel ik probeer als ze zeggen 'doctor, wat moet ik doen?' Probeer ik te zeggen 'me vertel is, wat heb je zo al gedaan?' En in z'n voort, ik probeer hen aan te zetten om hun eigen leven in handen te nemen. En niet, het is niet aan mij om te zeggen hoe ze moeten leven. Het is een belangrijk en nu Hans eigenlijk. Ja, is luisteren moeilijk? Ik hoop voor mij niet, want als het mijn beroep is en ik het film moet doen, het gaat mij wel redelijk goed af eigenlijk. Denk ik al 35 jaar en meer. Maar het blijkt in onze maatschappij moeilijk te zijn, hè. Dat blijkt dat we altijd maar meningen willen hebben en niet rustig kunnen wachten tot dat de andere mening gezegd wordt. We zijn kakel en zo het blijkt in onze maatschappij moeilijk te zijn om stil te maken, bijvoorbeeld. Stil zijn is erg belangrijk om goed te luisteren. Zo'n geboorde zeker als het gaat over verdriet, hè, in mijn beroep, verdriet en te kort en lastigheid en rau. Dat heeft tijd en stil te nodig, dat komt niet zo maar direct, hè. Oest, hoe en eh, oest en dan stil en dan komen de traan wel opgeweld. Zo gaat dat, geduldigheid wachten, hè. Mijn naam is de wachter, dus het wachten is me serienegen. Ja, ik ben er voor z'n boren eigenlijk. Ja, wel, ik kan er niets aan doen, want mijn vader was ook een de wachter. En hij had het van zijn vader. Dus het komt vanzelf, maar het is toevallig natuurlijk. Het is wel belangrijk om geduldig aanwezig te zijn, hopvoll te zijn, genegend te zijn, zo, nabij dat zijn heel belangrijk te zaken in mijn beroep, ja. Veel mensen lijken het ook iets lastig te vinden, hè, luisteren. Moeilijk, lastig, kost veel energie, je moet er tijd voor maken. Toen allemaal precies niet meer zo graag, hè, dat zal. Wel, de wereld onze westerse wereld drammt nogal heel erg door. Dit moet allemaal rap gaan, ze zijn zeer ongeduldig van tenaartander. Het moet ook allemaal heel zo gezicht functioneel zijn, hè. Dus direct een antwoord en direct een oplossing. En bij verdriet is dat niet, er is geen direct antwoord. Zeker geen directe oplossing, er is alleen maar de moedig voorzichtig tijd maken. En zien dat het niet allemaal direct in orde komt, dat kan niet. Nabij zijn, zo van die dingen allemaal, ja. Dat is inderdaad niet zo makkelijk in onze maatschappij die alles direct wil. Heel instant. Boepend komt, en de volgende dag met een witte kamerjonnet aan u deur. Maar bij het roost gaat dat zo niet. Nee, zo, het een goed iets zijn, mocht er een bol dat komt voor emoties bestaan? Ik denk het niet, nee. Ik denk niet dat dat goed zou zijn. Dat is een eluze, ja. Dat stildagverdriet hebt om een geliefde diegeverloor zet. En dat gaat dan met boepend komt bij wijze van spreken. Directe een instand op een vala. Ik ben het vergeten, het is gedaan, het is voorbij. Dat zou geen goeie zaak zijn voor het menselijk bestaan. Het is door dat lang aanslepende verdriet en dat we voelen hoe liefde voletgebeest is. Als we een kind verliezen dat is het ergste te bestaat. Dat raakt mij al dat heel erg als dat in mijn consultatie te spreken komt. Mensen zeggen ook, ik wil dat verdriet niet kwijt, ik wil dat blijven voelen. Dat is een bewijs van de liefde. Dus de psychiater zal dan moeten luisteren geduldig zijn. Het verdriet niet weg nemen. Maar het verdriet wil proberen, te wikkelen, te windelen. Zodat het wel draagelijk is, dat mensen het kunnen meenemen, de rest van hun dagen. Als een restant van een liefde volleheid die nooit over gaat. Zo denk ik dat. U zegt dat luisteren is een crucial onderdeel of het belangrijkste in uw job. Maar in jobs zoals de uwe komt ook die tijd, die ruimte die u hebt of krijgt onder de rug te staan. Daarvaart u dat zelf? Ik heb zelf natuurlijk door mijn positie een beetje de mogelijkheid om toch nog tijd te kunnen nemen voor mijn patiënten. Maar in sommige afdelingen moeten het rap gaan. Mensen komen binnen en na een kleweken moeten ze we er al klaar in een orde zijn en klaar om genezen te zijn bij wijs van spreken. In de psychiatrie is dat niet altijd zo. Er zijn een aantal dingen die veel tijd en geduld en luisteren nodig hebben. En daar is in de dat een belangrijke economische druk van het management om te laten vooruitgaan. Dat is soms kontraproductief, dat klopt zeker. Hoe moet dit verder? Wel ik denk dat er namens, dat is een hele concrete vraag. Ik was voorgeweeg te gast in een uitzending waar mijn zicht van kijk stelde dat u nu minister wordt van volgens je zondheid was zouden dan doen. En dan heb ik gezegd dat het dus te grote eerst, dat kan ik niet. Maar wat ik wil zo doen, dat is het budget voor geestelijke zondheidssorg optrekken van 6 procent nu. Dat het nu is naar 12 procent wat door Europa en door de oezo ook wordt voorgesteld. Dus dat is heel concreter, moet er meer budgetten zijn voor die hoge nood. Dat zijn z'n zaken, maar aan de andere kant benel je nu wel zeer. Denk ik dat het luisteren niet alleen voor behouden moet zijn voor de psychiater of voor de terap uit. Dat is dus op mijn punt. Daarvoor zitten ik hier bij u dat het luisteren ook een beetje mag doordringen in de gewone wereld van de mensen onder elkaar. En als je een beetje meer tijd zouden hebben voor elkaar, dan zouden er ook minder wachtluisten zijn bij al die terap uit en die tegenbetaling hoog opgeleid luisteren. Wat soms ook nodig is hoor, maar vaak denk ik dat er met luisteren onder elkaar op een terraske als een beetje mooi wereld wordt. Of bij een wandeling, met een goede vriendin, of met een collega, of met een buurman, of met een familielid, dat ze halveel doen, denk ik. Ja, ja, ben er dus. En dat is ook jullie blij door, ik begrijp. Ja, absoluut, ja, met we are all ears, we hebben allemaal oor in, maar we gebruiken ze eigenlijk zeer weinig nog even voor dat soort zaken. Wel, het is heel bijzonder mijn door, ik ben erg ziek geweest en ik heb allerlei behandeling gehad en daardoor is mijn gehoor minder goed. Ik zou denken dat is toch gelastig, dus ook een beetje lastig, maar daardoor moet ik beter luisteren. Ja, ja, ja. Ik moet beter goed luisteren. Nog beter luisteren dan ik al deed, ja. Ja, om haar te zeggen dat het meer een kwestie is van ingesteld tijd, dan van horen. Ja, ja. Het heeft meer wat van Dalen ook zegt, het heeft meer wat die aandacht in de respectvol, hopvol, aanwezig zijn, meer dan het horen van de klanken. Het heeft dus ook een heel gestalt van het nonverbalen, ook hoe zitten mensen erbij, hoe zijn we aanwezig. Het gaat niet alleen over de woorden, die gezegd wordt, het gaat ook over hoe ze gezegd worden en hoe mensen erbij zitten. En zo, ik heb daar veel over geschreven, daar is veel om te doen, ook. Bijvoorbeeld onze setting zoals we hier hebben, we zitten hier over elkaar, ik kijk u in de ogen, wat overigens zeer aangenam is. Maar voor sommige mensen is dat heel bedrijgend. En voor sommige mensen is het beter om samen te wandelen naast elkaar, dan komen er vanzelf ook wat ideeën, zonder dat dat zo direct is van vertel, dat is zo'n strengstreeks. Ik vind mij gerust ook een beetje draaien, hè? Ja, ja, ja, ik is oké, ik is oké, ja, ja. Of we konden ook een wandeling gedaan hebben, maar dat is over de opname een beetje moeilijker. Op hoorde geluid zou het inderdaad wel met mij. Mijn verdriet is draagelijk, dus ik kan er goed over spreken. Voila. Ja, u begon er daar straks zelf over inderdaad, u bent ziek geweest, de chemo heeft zich op uw gehoor gezet. Ja, onder andere, ja, het is van alles, kan niet allemaal uit het doeken doen. Nee, nee. Maar u heeft het ook zelf onder vonden dan, heb ik in verschillende interviews gelezen, wat het doet om beleisterd te worden, om gehoord en dus ook gezien te worden. Zeker. Of al deugd dat dat doet. Absoluut, ja. Ja, ik wist dat al om het pretensieus te zeggen, vanuit mijn beroep. Ik heb er ook over gescreven en ze voorten, maar nu heb ik het ook onder vonden als paciën, omdat zo te zeggen aan de andere kant van de pariëren, hè? Dat dat ongelofere crucial is en dat inderdaad dat luisteren en dan ook, ervaar dat is nu nog een andere tema, maar het aanraken, het nabij zijn. Ja. Het is het gelaat van de ander in de ogen gezien worden, het luisteren en het aanraken. Wie iemand, als je hele grote miserie zit, bijvoorbeeld de extremen misselijkheid van de chemo-therapie, komt dan verplicht kundigen en die zegt hoe je dat is er niet goed en die raakt u aan. Maar als ik het vertel, ik voel het nog, ik word er nog een beetje emotional van eigenlijk. Dat is zo wezenlijk menselijk en dat is op die momenten ook zo nodig. En zo eenvoudig eigenlijk en toch blijken we dat soms te vergeten. Het zijn uiteindelijk allemaal eenvoudigig dingen en toch zijn ze heel erg moeilijk geworden. Dat blijkt zo te zijn, ja, we hebben een schrik van elkaar. Dat is ook een beetje, als ik dat ook mag zeggen, ik zeg soms een beetje controversieële dingen misschien, maar ik ben een beetje bang dat het hele mieto gebeuren waar ik natuurlijk een grote verstander van ben. Dat dat de afstand tussen mensen nog zou vergeroten. Dus ik ben een hele grote verstander van de aanraking. Het raart op een respectvolle wederkeerige, voldoende begrensde manier, dat is nog al evitente. Maar als we schrik krijgen om elkaar nabij te zijn, dan zijn we niet goed bezig. Dus ik vind het nabij zijn erg belangrijk en de stilte ook wel, ook een moeilijke. We worden zo getwittigd en we worden zo door onze smartphone over rompelt dat we het moeilijk stil kunnen krijgen. En voor verdriet hebben we stilte nodig. Dat bordeelt maar op na een tijd. Alleen voor verdriet? Vooral, vooral voor verdriet, ja, in de brede zin van het woorden. Dat blokkeert vaak, mensen durven niet goed, kunnen niet goed. Ik zeg altijd, ik ben vaak in Nederland ook voor van alles. En de Nederlanders zijn gemakkelijker in het spreken over hun lastigheden. Nou, het gaat mij niet, ik zeg het makkelijker, de vlamingsweegd. Maar wat de Nederlander even slecht doet als de vlaming is luisteren. Het cruciale punt is toch ook het luisteren hoor, dat ik ben blij dat ik dat hier mag benadrukken. Ja, ik ben blij dat ik met u kan bovlen, daarover want u leeft me daar ontzettend in beslagen. Ja, er is in onze maatchappij ook nogal wat aandacht voor het individue. En inderdaad, ik hoorde u in verschillende interviews ook zeggen dat er noot is aan verbinding om ons goed te voelen. Wat doet verbinding eigenlijk met ons? Met ons fiziek, met onze mentale gezondheid? Verbinding is het wezen van de mens. Wij zijn, daar wordt het hele ingewikkeld filosofisch, wij zijn in de blik van de ander. Ik ben nu hier ben ik, omdat u mij beleisterd en aankijkt. Daardoor ben ik, ik ben natuurlijk fiziek hier ook als u hier niet bent. Maar de menselijkeheid, mijn mens zijn, mijn existentieel zijn, ontstaat omdat er anderen zijn, die mij aankijken, die mij beleisteren, die mij bestaan eigenlijk attesteren. Zo is dat de zijn, heel filosofischheidiger, zijn is het mide aynanderzijn. Elk zijn is altijd een samenzijn, de mens een sociale bezem. Oké, daar lijkt hij evident die er zegt al je had de schuisten. Maar in onze westerse culture is de nadruk zo erg komen te liggen op het individue, het autonomie individue dat alles op zijn eigen moet doen, dat het verbondenen een beetje in het gedrang dreigt te komen. Ik ben voorzichtig ook, ik ben absoluut geen apocalyptisch denken. Maar dus we zitten toch heel erg in de ikigheid, zo noem ik dat. We zullen ikigheid, waarbij het verbondenen een beetje wordt weggeperst in de zwelling van de ikigheid. Dat is het beeld dat ik daarin gebruik. En dus alle initiatieve die te maken hebben met verbinding en samenzijn en een sociale leven wil ik graag onderbouwen. Vanuit mijn praktijk ook omdat ik zie hoe patiënten, ik noem de mensen nog altijd patiënten, hoe zij door een verdriet en een moeilijkheid en een lastigheid en vaak geïzoleerd in alleen zijn komen te staan. Wat in problemen alleen nog veel moeilijker maakt. Ja, er wordt veel verantwoordelijkheid gelecht, ook bij het individuele. Absoluutje. Je moet het, maar allemaal zelfs in het oplossingen. Dat is ook onze beste seumatschappij, die vind ik. Ik vind dat allemaal toegookte bij een gerekeninghoud met de noodlotteheid van het bestaan. Mijn zalmaar geboren worden in oorlogsgebied en met honger. Dat is geen makkelijke start. En wij hebben hier veel chance met veel dingen. Wat is hier ook niet perfect, maar we hebben toch veel chance. En we kloppen ons te veel op de borst van kijkst wat ik allemaal getaan heb. Kijk eens mijn succes, ik heb het allemaal gerealiseerd door mij dat ook gewoon allemaal chance zijn. Ik spreek daar gemakkelijk over mij zelf. Ik ben een mens met veel geluk, ik ben geboren in landsonder oorlog. Ik had geen honger, ik kan quasi gratis naar school gaan. Ik had lief hebben de ouders, dat alleen al was een hele groot geluk. Dat was niet perfect bij ons thuis, dat is nergens maat, ik was best oké. Ik had heel veel geluk en dus dat ik hier zit en beluisterd wordt, dan is dat omdat ik zo veel geluk heb gehad. En mijn stelling is dan ook, nu klink ik een beetje pastoor, er ging extrezeren mij. Maar als mijn zo veel geluk heb gehad, zoals ik, dan is het ook de etische plicht om een beetje te zorgen voor de mensen die minder geluk hebben. Dat is toch ook nog al evitent zo. Allee, dus alles wat ik ben heb ik gekregen ook. En ik heb chance gehad, ja. En ik ben er heel blij mee, ik ben mensen die zeer content is eigenlijk met het bestaan. Ja, mooi, we heeft er ook iets mee gedaan, hè. Dat hoop ik wel, ja ja, ik ga dat ook blijven doen, ik vind, ja. Maar dat is ook geen passop, mijn engagement, dat is wat je bedoelt. Dat is ook een behoorlijk baatsuchtige gegeven, ik heb daar veel deugd van. Ik word er veel mensen bedankt, ik word mensen apprecieren dat dus. Het is niet dat ik dat mij moet in ophoffern of zo is, dat is absoluut niet zo. Soms moet je alles een drempel over winnen en het is niet altijd zo makkelijk. Maar global geeft dat een bestaan van veel vervulling, van veel zinvolheid. En dat is ook mijn stelling, hè. De zinvolheid is belangrijk, dan de oproflakke gelukkigheid van het materiaal bestaan. Denk ik, va, ja. U mag het niet akkoord zijn, maar zo denk ik dat, ja. Ben er absoluut niet akkoord, maar ik denk ook dat heel veel mensen zich toch verliezen in wel net dat oproflakig stuk. Dat is zo, en ik kan het zelfs individueel niet altijd zo kwalijk nemen. Maar we worden zo over spult in deze maschappij door reclamenslogen van allerlei materieelen noodzakelijkheden, of zo gezegd de noodzakelijkheden, dat het ook niet zo makkelijk is om dat te weer staan, natuurlijk, hè. Wat we allemaal nodig hebben om gelukkig te zijn van materieelenzaken, dat houdt niet op. Ik is ook erg verslaafend, bedoel zoveel keer per jaar op reis en de grote van de auto en de diepte van het zwumbat ze gekalt uit. Maar ik wil daarmee de mensen met diepe zwumbaten ook niet beleidigen, natuurlijk. Als zij graag duiken, is het ook maar goed dat het een beetje diep is, hè. Allee, bedoel, weet wat ik bedoel, ik heb ook niks tegen het materieel goede van de wereld op zichzelf. Ik kan daar ook van genieten. Ik ben zelf ook geen zerige reformerde mens, ik geniet graag van het leven. Maar als levensdoel, we moeten daarmee opletten, hè. Dat we ja ook kunnen genieten van een zover maal bij een vriendelijke vriend die niet kan koken, hè. Omdat de vriendelijkheid toch nog bezendiger is, dan de onszimpatieke vriend die een fantastische kok is. Ik heb ook een heel simpatieke vriend die ongelofelijk kan koken. Dat is natuurlijk fantastisch, hè. - Dat is de beste vrouw van de werelds, hè. Ja, ja, ja. Een collega psychiater, dat is formidable. Maar goed, los van dat, hè. Dus de materieële zaken die ons worden aangepraat. Als het noodzakelijk voor het leven, dat loopt een beetje uit de hand, vind ik. Wat zou kunnen gebeuren of helpend zijn om tot inzicht te komen, dat het niet is, wat ons gelukkig maakt? Wel, niet te beleerend zijn. Ik denk, als we gaan zeggen, want het is een schande. De mensen met een grote auto of weet ik veel, dat is, ja, dat gaan niet werken, hè. Dus wat ik hoop, dat is dat daarom zit te keren, dat soort bottom-up initiativen, die waar mensen vanuit hun eigen bestaan getuigen over die dingen, hè, liefst ook gewone mensen, dat dat een draagvlak brengt. Soms ben ik hoop vol, soms zie ik ook jonge mensen zich engageren, en zich ook, ja, andere waarden gaan coesteren dan het platte materieële. Dat is met een hoop vol, soms, ja, ben ik een beetje pessimistisch, als ik rondom ons de politieke toestanden bekijk, hè, nu weet ik wat ik bedoel. Maar ik denk dat het moet vertrekken van onderuit. Dus dit soort daarom zit te keren, dit soort initiativen kan dat bevorderen, daarom schrijf ik ook, daarom spre ik ook, hè, dat doet u ook en dat doen we meer mensen. Dus hoe kunnen we dat verspreiden? En ik geloof daar wel in dat dat op lange termijn ook wel kan. Op korte termijn gaat dat met op zijn downs natuurlijk, hè. Dat is in die geschiedenis altijd zo. Maar op lange termijn ben ik een vooruitgangsdenker, ik ben iemand die we erin geloof dat we, ook zelfs ik heb in een honderd jaar een goed bestaan kunnen hebben, zonder dat we allemaal in onze tuin on Olympisch zo'n dat hebben. Dat kan ook niet, hè. Dat is nogal duidelijk. Of ze dat we allemaal drie ouders voor de deur hebben en noem maar op die dingen. Dus dat we toch gelukkig en nog gelukkiger en nog beter en nog vervullender kunnen bestaan, zonder dat dat alleen maar door het materieële is ingegeven. Ja, wanneer, dat denk ik. Ja, ik vind het terminologie van de gezwollen ikigheid. Ik zie het zo voor mij. Ik ben wel visueel ingesteld in enorme gezwollen. Ik spreek van het ikige prijapisme om het nog visueel of te maken. Ja, dat is het dan. Velemaal ingeweld. Ja, dat is wel zo, hè. Ik denk dat veel mensen der tegenwoordig instaan van, ik moet hier zorgen voor mijn eigen hachtje of voor mijn eigen zin. En als we het goed hebben dan. Ja, en dat is niet juist, hè? Dat bedoel ik, kun je zeggen, ja, maar ja, als er op aan komt of zo. Nee, ons bestaan is zo geconnecteerd, ons geluk, maar ook ons materiaal gebeuren hangt zo af van anderen. Wij zijn zo verbonden met anderen noodzakelijke wijs om te overleven. Dus het is ook een feitelijkheid, hè? De mensen zijn sociale dieren, ik heb gezegd, dat is het succes van het menselijke dier is zijn samenwerking. Als wij langgeleden in het bos een tegen kwamen, dan werden we opgegeten. Maar als we me veel zijn, dan komen we een hek maken. En dan komen de tijger daar niet over. Dus het is in het samenwerking dat de mensen zijn succesvol bestaan. Nu moet ik een beetje genuïwenseerd tussen aanlingstekens hebben. Het is een succesvol bestaan, staat ook een beetje een onderdruk, ecologisch, psychologisch, hè? Maar het is in het samenwerking dat de oplossingen voor de mensen bestaan. Ja, wij zijn al eerst pleit om meer te luisteren naar elkaar, dus meer open te staan voor elkaar, ook herkenbare verhalen te horen van elkaar. En op die manier meer verbonden te staan en als dus veiliger en gelukkiger te voelen. Dat is waar het ook om gaat. Vroeger hadden we onze tribe. Als over mensen moesten we samenwerken. Vroeger een beetje minder vroeg dan hadden we in het dorp mensen die we kenden en konden we terecht bij. Ja, maar de wereld is natuurlijk veel groter geworden. Dat blijkt één van de problemen van deze tijd te zijn. Mijn migratie en die dingen moeten daar ook de ogen niet voorsluiten. Maar u zegt herkenbare verhalen, daar wil ik graag op inpikken. Ik ben altijd wat warsig, ik vergeef mij. Maar ik denk dat één van de meest interessante manieren om te verbinden is door de vreemde ander. De ander als ander noemt dat in de filosofie, het dat in de filosofie. Dus de medemens die we niet kennen, die eigenlijk ook niet kenbaar is, die altijd vreemd is. Die we dus verwonderd beluisteren, zeggen van vertel, ik ken u niet. We bent u vertel over u. Dat is de verbinding, de verbinding zit hem in het ander sein van de ander. Dat is natuurlijk zo in alle culturen die verschillend. Dat is dan, ja, maar het is ook zo in de liefde bij voorbeeld. Ik heb ook geschreven over de liefde. De deurzame liefde, ik zeg raar het dingen, hoor, excuseer. Maar de deurzame liefde bestaat in het mekaar niet kunnen verstaan. In het feit dat we zelfs na vele jaren samen nog altijd kunnen vragen hoe vind ik hij dat? Wat is dat voor u? Nog altijd geïnteresseerd blijven, soms verbonderd blijven van hoe? Dat dat ik niet gedacht. Wij zitten hier al jaren samen naast mekaar. En we zien elkaar graag, maar dat vind ik wel bijzonder vertel. Ook omdat het leven nu eenmaal verder leeft. En we ook veranderen door de omstandigheden en de kinderen worden groter en bewoorden ouderen. We krijgen ons zorgen en mensen sterven en al die dingen die gebeuren. En daarin, ja, verwonderen we elkaar in het anders zijn. Dus de verbinding, de essentie van de verbinding, is de verschillendheid der mensen. En niet, wat leef je nas noemt, le meem. Het is een belangrijk gegeven in de huidige vreemd tijd van de wereld. De verbinding ontstaat in het geïnteresseerd zijn, in het anders zijn van de anders. En niet de illusie dat we allemaal hetzelfde moeten zijn om te kunnen samenleven. Het samenleven is in verschillend. En dan weet ik ook wel, pas op naar gelang wie dat allemaal luistert. Dat het soms moeilijk is, we moeten de ogen niet sluiten, naive zijn voor soms in moeilijke zaken rond. Migratie en zo, hè, maar toch de wezenlijkheid is het geïnteresseerd zijn, oprecht, wezenlijk en echt geïnteresseerd zijn, in de anders anders. Wat we dan vaak natuurlijk doen of wat ik vaak merk is, want we leven in een ontzettend gepolariseerde wereld. Ook in de media gebeurt dat heel vaak dat mijn inderdaad gaat kijken naar hoe anders is die andere, maar vooral dat de ander gaat misbruiken om tegen die personen te gebruiken. Ja, dat is natuurlijk wat ik absoluut niet bedoel, maar ik bedoel dat het anders zijn van de ander, mij interesseerd. En dan wil ik luisteren, vertel, hoe is dat voor u? Er komt er mens bij mij op consultatie in die zicht, bijvoorbeeld, ik kan mijn partner niet uitstaan. Dan ga ik zeggen, ga ik, jij on, ga ik niet zeggen, ga ik, jij on met zo'n partner niet uitstaan, wanneer slachtrik? Nee, dan ga ik zeggen, o, vertel, hoe is dat zo gekomen? Dat is wel bijzonder vertel u verhaal, ik luister. En daar maak ik dus verbinding als het goed zit, al lukt niet altijd, maar dan probeer ik wel, hè. Ik probeer verbinding te maken ook in situaties die op het eerste zicht raar zijn of vreemd of niet begrijpelijk of verwerpelijk, moral niet juist en zoveel en zoveel, hè, ik luister. We zitten wel in een maatschappij, nogmaals die heel hard rond die polarisatie draaiten, en we vervallen gemakkelijk in het WC, denk ik. Dat is zo, ja. En dat wordt politiek misbruikt, door daar nog goed op te kloppen, door dat nog uit te vergeroten. En dat is maatschappelijk geen goed idee. Ja, ik probeer niet aan politiek te doen, of als niet aan partijpolitiek, ik denk dat ik in mijn positie beter verbindend en oversteigend kan zijn. Dat is waar ik nu eenmaal voor gekozen heb, maar nu, we zitten nu in verkiezingsteigd, dat is altijd inderdaad aan wordt het wat gepolariseerd en tegenover mekaar en dat is eigenlijk maatschappelijk gezien geen goed idee. Ik heb nog geen enkel politiek debat gezien waar kopstukken met elkaar echt ingesprek gaan, en ik ga een kijken hoe kunnen wij onze gezamelijke kennis gaan inzetten om tot beter. Ja, ik hoop dan proberen optimistisch te zijn, ik hoop dan dat dat inderdaad in de debat dan nu eenmaal er wat bij hoort, dat die er zijn punt wil maken en zich wil profileren, maar dat dat dan in onderhandelingsgesprekken. Er wat verbinder kan aan toegaan, dat is hoopvolg, dat is waar, maar ik vind het toch heel spijtig dat er in de media en nationale media heel veel mensen kijken daarnaar en daar wordt het voorbeeld gegeven hoe de leiders van het land. Ja, maar het is ook niet alleen in dit land, het is wel heel te bijnemen. - Natuurlijk, het is overal. - Ja, en dat is ook de sociale media, zo blijkt dat het zaken nog uit vroegerot, zo. Ja, we worden het met de paplepel ingegeven, van kijken, zo, en je komt bijna op een punt dat het is zelf meduin of verzuipen soms. Ja, maar ik probeer toch te zwemmen. - Ja, ik ook hoor, met heel veel bandjes rond mijn naarbevelen. - Nou, ik wilde al zo iets, ja, ja. Ja, ja. - Ja, ja, dat is waar, dat is één van de problemen van deze tijd, het niet luisteren. U punt maken, niet alleen maken, maar ook schreeuwen, soms letterlijk, ja, dat is niet de manier om tot constructieve oplossingen te komen voor de toekomst van onze wereld. Nee, zo denk ik. - Nee, en ook heel vaak komen, op die manier, alleen maar de extremeren randen van de maatschapij aanbod krijgen die een stem terwijl wij met we are all ears, eigenlijk, vooral geïnterseerd zijn in het zogenaamde grijzen mitten, zoals men dat dan noemt. Maar daar zit, dat is de meerdereheid van. - Ja, maar uit grijzen mitten, daar ga ik graag op in, ik denk dat tussen witten en zwart in de polarisatie van witten en zwart geen 50 tinten grijs zijn, maar heel veel kleuren. En regenboog aan kleuren, dus witten en zwart, dus in dat midden, alleen al het woord, midden klinkt een beetje saai en banal en nispannant en onozel, maar dus de kleuren zitten daar tussen. Het is in het witten en het zwart, dat het eigenlijk bangelijk is kleurloos, wat is het metafoor natuurlijk, het is in de kleurijkheid van alle andere tinten dat het boeiend wordt. Ook in de veelheid van tinten, het mummokromen is niet interessant. Ja, denk ik. Dat denk ik graag met u mee. - Dankjewel. Er is ook zo iets als een bepaalde norm, waar we met zijn allen moeten proberen aan te vold doen, maar één we heeft die norm bepaald. Twee wie zegt dat dat normaal is en dat iedereen die daar buiten bangelt, is dan op normaal, daar ben ik het persoonlijk ook niet echt meeend. Maar ja, ja, maar goed, als dat is natuurlijk voor een psychater, een evidente vraag, ik heb een heel brede invoeding van de normaaliteit. Ik probeer ook in mijn professionele werk, zelfs ook in mijn listen, als akademicus, probeer ik ook die stigmatiseren, die diagnostiek goed te nu wanseren. Als op die soms nodig, ook om mensen in goed behandeld rekenen te krijgen en zo, maar goed na een eerste stap waarin dat diagnostiek nodig is voor de juiste statuten en de juiste medicatie, de juiste behandeling, moeten voorbij de diagnostische gaan in de mensen ontmoeten. Dat is erg belangrijk dat daar spreken ik ook vaak over. Maar dus ik geloof heel erg in een brede invoeding van de normaaliteit. Er kan veel normaal, daar kan van een kindje in de klas dat een beetje stil er is tot ene DNA gedruk is en die goed kan stil zitten. Daar kunnen we allemaal gevarieerd normaal in zijn. Daar pleit ik ook voor. En die dat anders zijn van bijvoorbeeld die kinderen of van andere mensen met lebel's of diagnoses in de maatschapij. Daar kijken we ook weer heel negatief naar, of naar wat kunnen ze niet vogens ons bepaalde norm, het zou ook perfect en kracht kunnen zijn. Ja, maar natuurlijk. Ja, maar goed in een maatschapij die er geen zet op het autonome ikige succes, daar versmalt natuurlijk dan het profiel. Niet iedereen is daar zo goed in. Sommige mensen hebben we wat meer andere nodig. Sommige zijn goed in bepaalde skills, bijvoorbeeld in een technologische skills, maar wat minder social, vaardig of zo. Dus we moeten ook zien hoe kunnen we de juiste mensen op de juiste plaats krijgen, en ik denk dat daar nog wel heel wat mogelijkheden zijn, eigenlijk zo. Nu is dat een smalafuik waar iedereen in moet en waar mensen ook vaak in een burn-out trekt, recht komen. Omdat ze geforseerd worden in functies waar ze eigenlijk niet zo zich goed invoelen. Ja, nou, dat is nog wel heel wat werk te doen. Ik geloof nogal in het feit van samensterker. Ja, ja. Ook daar weer die verbinding gaan, absoluut. En elke z'n kwaliteit, een bundelen, ja, dan. Het is een beetje romantisch idee, als u het zo vertelt. Ik ben altijd ook een beetje bang voor de versleten te worden als naïver romanticus in die dingen zo, dus ik ben een man. Kijk, ik werk hier al 35 jaar met meest kwetsbare patiënten en dat is ook werken, dat is ook in de pragmatische realiteit van de wereld van vandaag werken. Hoe kan ik mensen met psychotische kwetsbareid, want dat is een van de werkzaamijnen waar ik wat ik doe? Hoe kan ik die toch mit goede ondersteuning ergens een plaatsje in de maatschappij geven? En dat is vaak via vrijwilligers waar ik via beperkte statuten, via goede omkaderingen, veel ondersteuning, maar. Ik wil daar ook realistisch in zijn. Ik zeg niet dat ik een heel kwetsbare mensen zo'n maar een topchop kan geven als CEO van een groot bedrijf, dat is niet zo. Dat hoeft ook niet, nee. Maar ik denk soms sommige van de CEO zou ik toch graag hier zien om te vertellen, was dat toch allemaal bezig? Kijk, we genoeg naar ons zelf, sommige persoonlijkheden of typens personen die doen dat nogal gemakkelijk. De andere bijvoorbeeld soms, en leidinggevende functies. Nee, nee, nee, dat zijn gelukkig. En je ziet toch daar de. En ik wil ze ook niet diagnostiseren, maar dezelf ingenomenheid en het neertrapelen van de anderen is soms een heel laakbare eigenschap van die mensen. Een uitpraak van u, die ik wel tevond, was dat u zei van Jean-Paul Sartre, die zegt, "Ei, de hel is de ander, maar u zegt dat is niet waar, de hel is niemanden." Ja, nou, versel hem ook de lootere. Ja, ja, ik ben het hem gaan zeggen, maar hij was al dood, natuurlijk, maar dat hoef ik stoor met aan je aan. Nee, nee, nee, ik ben naar zijn licht op de Symetjermo-Parnassien-Pareis, dus ik ben naar hem geweest, ik heb het ook verteld, hij heeft niks teruggezegd, dus hij gaf mij wel gelijk. En ik denk dat het juist is dat de hel. Als je een zame verlaten, niemand hebt om u een beetje te beluisteren, om u graag te zien, om er te zijn, dat is verschrikkelijk. En dat is een werkelijkheid voor nogal wat mensen. Er sterven daar zijn ook statistieken van er sterven in Brussel. Welke dag drie mensen, zonder dat er iemand is, ook bij de uitvaard, is niemand, er is geen familie, er is geen buurman, er is geen verkenis, een vroeger klasgenoot, ik weet niet wie. Dus drie mensen waar mijn niemand vindt om er te zijn, gelukkig hebben we een relatief beschafd land, waardoor de overheid dan toch een beetje een uitvaard voorziet. En dat dan toch iemand salueert en de dichters van de ene zame uitvaard, die komen dan soms ook een gedicht voordragen, dat is prachtig, dat initiatief. Maar dus ook in onze zeer materiale goede samenleving zijn er heel veel eenzaam mensen, en dat is volgens mij een datahel. Wat dan niet wil zeggen, dat zartre ook wel een stukje gelijk aan hebben, dat sommige mensen nu werkelijk dund duvel kunnen aan doen, dat bestaat wel natuurlijk. Maar ik denk, nu zeg ik weer iets raar dat is soms nog raar hoor, soms nog beter is om een ambitantruk naast u te hebben, dan niemand naast u te hebben, denk ik, zo niemand, niemand helemaal alleen. En zo zijn er veel mensen, zo zie ik ook veel mensen in mijn praktijk, natuurlijk mensen die boven op hun kwetsbareheid ook nog die volledige eenzaamheid hebben. In mijn werkbestatering ben een socialszig jaar er om terugverbindingen te maken, om mensen via het dagcentrum waar ik werk of de initiatieve voor beschutwoonen of thuiszorg, om terug heel voorzichtig gaat dat een geduldig met heel veel tijd, terug stiljes aan een plaatsje in de wereld te bezorgen. Dat is een stuk van mijn werk eigenlijk. Mietzveel omkadering vaak met ondersteuning, en daar is ook nog veel werk te doen vanuit de overheid, denk ik. Psychiatrie is niet alleen het ondersteunen van ik zal zeggen de ziekenhuizen en de consultaties, psychiatrie is ook zorgen voor woningen voor mensen. Housingfirst is zorgen voor basisinkomen voor mensen, zorgen voor leefbare werk, voor leefbare ontmoetingsplekken en zo voor de ziekenhuizen. Psychiatrie gaat over alles eigenlijk, dat maakt ons vaak zo ongelofelijk booyant. Klopt het dat u vroeger eerder op zichzelf was? Ja, dat is een heel persoonlijke vraag, maar ik heb daarover die schreven, dus dat klopt jij. Ik ben nog altijd, ik ben eigenlijk een mens die graag op zijn eigen is, dus wat vlaam is gezegd, op zijn eigen in Nederland verstaan ze dan niet. Dat is juist, maar dat kan ik ook nogal goed, omdat ik goed verbonden ben. Ik ben nu doe ik dat niet meer, ik ben door mijn gezondheid daarin wat geminderd, maar ik was vaak voor mijn werk ook in het buitenland. En ik kon graag op een hotelkamer zijn en ik ging wandelen in de stad, ik ging naar de noperaan, ik ging naar het congress en ik was op mijn eigen zo, maar ik was op het thuisvroend verbonden natuurlijk. Ik kwam thuis en ik was daar met mijn vrouw en kinderen, ik was, ik had mijn vrienden, ik had mijn ouders die nu ze overleden zijn, ook nog altijd bij mij zijn. Dus die verbindingen maken dat ik helemaal niet alleen ben, omdat ik zo goed omring ben, dat noem ik niet eens aan mij het, maar alleenigheid en in de alleenigheid zit alleenigheid. Dus ik kan daarin, ik kan goed verwijlen in de alleenigheid, omdat ik heel erg liefde vol verbonden ben. Daar kan we er volledig in, als ik voor het werk ook naar het buitenland mag slijsje moet, dan ook er ook ontzettend van, ik ben graag onder de mensen en om mijn job dan te doen, maar zavonds ging ik ontzettend van genieten om inderdaad alleen op de hotelkamer in mijn boktelezen of een wandelingetje te gaan doen. En dan hoef ik niet per se opnieuw in die groep te zitten, maar dan word je wel vaak als de weirdo bekeken of die gene die niet social is. Ja, ik zou ook nog eens moeten vragen, maar goed, misschien dat mijn van een psychator, dat dan wel normaal vindt of zo, ja. Dit is een beetje speciaal of zo, misschien. Ja, het zou kunnen dat voor journalisten en radio makers een beetje anders ligt. Ik heb er geen last van van die commentaar. Ik ben graag inderdaad wat op mijn eigen zeker. Er is een verschil, inderdaad zoals u aangeeft, want ik heb me ook wel soms ontzettend eenzaam gevoeld in grote groepen, mensen rondom mee. Hij kerkend het helemaal, ja maar de grootste eenzaamheid is in een grote groep waarin dat geen connectie voelt. Zeg het van wat doe ik hier. Dan lopen ik liefst weg, maar alleen door de straat te lopen en dan met veel minder eenzaam te voelen, absoluut ja, zeer erkendbaar. Ik kon snap dan vaak, ik zeg dat ik naar een toilet ga, en ik kom niet meer terug, ja, ja. En off I go. Ja, ik ben het helemaal eens, helemaal eens. Want er zijn veel mensen die veel mensen visieker ontzicht hebben, maar die zegt toch heel alleen voelen in eenzaamheid. Ja, ja, dus het is een grote verschil tussen alleen en eenzaam, he? Eenzaam is het gevoel van geen connectie te hebben, he? Nu als je dat hebt in een groep, dan gaat het gewoon weg, maar als je dat altijd hebt en er is niemand, dat is verschrikkelijk, dat is de hell, he? Maar dus dat is het alleen zijn, het subiektieve gevoel van ik kan niet recht. En dan zeker op momenten van verlies verdriet de kort, he? Want dan hebben we de ander nodig, he? Dan heb ik ook iemand anders nodig, he? Als ik daar heel ziek ben, dan heb ik mijn gelievede nodig, he? Dan heb ik nodig dat er een verpleegster zegt van, oh, joe, wat is dat hier, he? Dan heb ik de ander nodig. Maar alleenigheid, dat is van vrolijk door de straten van parijs te struinen. Weg van alles en iedereen genietend van de schoonheid van de straten en gerust geladen te worden. Mijn geërzemst staat af, mijn computer staat af, ik heb geen connectie en ik ben in het paradijze paarden, en tijdje, voor een tijdje. En weten de inderdaad dat er mensen zijn die graag zien en die? En als er het is, dan kan ik altijd bellen. Je roept ook op tot lapetietpontie, kleine daden van vriendelijket, hoe kan luisteren een kleine daden van vriendelijket zijn, of misschien alle grote daden. Dat is al heel veel, ja, dat is een goed voorbeeld daarvan, he? Maar ja, dat is een concept met een oprette dat dat ook niet heel simplified komt van de Franse filosoflevinas, die daar een hele ingewikkelde filosofie rond heeft. Die zelfs voor mij, of ook voor mij, soms voelkomen, onbegreipelijk is, maar het komt erop neer dat de essentie van het mensel bestaan zit hem dus in die verbinding. Het met elkaar zijn en die verbinding zit hem in zorgsamheid, zorgen, zegt hij deger. En dat zorgen zit hem niet altijd in grootst standen en heel veel poehat, maar zit hem in iets heel klein, het in de ogen kijken van de medemens, het aanraakend, zoals gezegd, dat luisteren, het iemand helpen. Je ziet iemand die dreigte vallen en gezegd, oh je, ik zal u even kus ondersteunen, he? Ik geef altijd het voorbeeld, er is de buurvrouw die je altijd bij de bakker ziet en de buurvrouw is er niet, dan vraagt het aan de bakker, heb ik dat de buurvrouw wel gezien, nee ik heb die al een paar dagen niet meer gezien. Maar dan gaat dat bij de buurvrouw bellen, de buurvrouw doet niet open, dan steekt je een briefie in de bus best de buurvrouw, ik heb nu niet meer gezien, zo'n dingen, doodgewonigheid, ja. Dat we niet te veel doen, ja, terwijl ik ook heel veel mensen zie als er iemand dreigte vallen, dat ze zich snel naar omdraaien om het zoiets echt niet te zien, ja, dat is verschrikkelijk eigenlijk, he? Ja, dus ja, het draaien, ja, ja, van ja, dat pleite ik niet voor, probeer toch mensen een beetje wat te ondersteuren, ja, als ge iemand, we moeten er voorzichtig mee zijn. We moeten er voorzichtig mee zijn ook, ik had een interview in Nederland met een dame die door een bepaalde genetische aandoening heel klein is, en zij zegt ik vind het ook aan betant in de supermarkt, aan betant zich is in Nederland, maar ik weet het niet, lastig. In de supermarkt, dat mensen zeggen, moet ik iets van boven nemen, ze zegt ik zal het wel vragen als het nodig is, dus moet het ook voorzichtig zijn met hulop, he? Een beetje zien wat er gepast is, want dat is ook een beetje neer buigend, letterlijk, neer buigend, om die kleine dame altijd maar te denken die kan dat toch niet, ze zegt in de supermarkt, ik weet het van haar. Stand er ook hier en daar van die bankjes waar ik aan opstaan, maar soms is het hoog en dan vragen ik het wel, ja, het is niet gemakkelijk zijn hoor, he? Nee, nee, nee, nee, het is respectvoll voorzichtig, maar toe goed, een blik in de ogen, dat doe de niveel mismeer. Nee, dat is waar, en als geen klein beetje in een baanje, we hebben dat gezien met de coronatijd, dat vond ik wel heel speciaal, iedereen liep gemaskerd over het straat, en we keken elkaar meer in de ogen, omdat dat enig was wat ook om te doen en de glimlag was door de ogen, echt waar, de ogen kunnen heel mooi lachen, ja, dat hebben we gezien met de maskers, maar ik ben ook wel blij dat we de masker kunnen afregen, die waren nodig, ik ben een doctor ook, maar dat we dat terug kunnen elkaar in het gelaten aan schouwen, is toch ook wel veel waard. Maar inderdaad, die glimlag, een simple glimlag, kan het zetend veel doen, ik ben gewoon op straat, gewoon de mensen zelfs iemand die niet zo speciaal kent of zo, en die glimlag, ja? Ik doe het vaak ook dat ik gewoon ik knik in de zin van, ook al kenne ik die mensen niet, van racht, hallo, goeidaan. Wat is wat ik bedoel, dat is wat ik bedoel. Maar het is zo moeilijk om een knikje terug te krijgen, ik maak een sport van een kleurtjesport, ik blijf proberen, even belangrijk dan op lopen. Dat is waar op beweging, op een andere manier, jongeren en verbinding, we zijn met zijn allen trouw, we zijn niet alleen de jongeren heel veel met onze smart devices bezig, de artificial intelligence komt er nu nog bij, we zijn heel erg geconnecteerd met elkaar, en tegelijk zijn we nog nooit zo weinig met elkaar verbonden geweest. Ik wil het niet te veel op de speech drijven, maar het is in ieder geval zo, het is social media een ongelooflijke instrumentse van connection en dat het soms paradoxaal kontraproductief werkt. Dat sommige jongen mensen weten we ook hele dagen en hele avond de voor het scherm zitten om met games en facebook en ze voor het bezig te zijn, maar dat ze niet meer buiten komen om warachtige ommoetingen te hebben, die zoals gezegd nodig zijn, om de menselijker te voelen. Dus ik zeg altijd gebruik een smartphone om af te spreken, dus als je een semester van hoe is het zo vaak is het zo, het antwoord is vaak hoe, dan kunnen we geen dt fouten meer maken. Maar dan dat goed is ook niet genoeg, dan is het gedaan met de communicatie. Nee, zegt van het is hoe weer, hoe weer, laten we ons afspreken op een terraske of op een bankskie, of een wandelingskie langs de schilder ik woon in antwarpen. En zie mekaar gebruik die fantastische technologie, want dat is ongelofelijk hoe dat imagiert allemaal om mekaar te zien en niet om het daar bij te houden, om elkaar af te schermen. Mijn jongste zo'n heeft een jaar in Vietnam gewerkt, z'n instantiopp was daar, en het was ongelofelijk hoe dat wij met feeststaan, met al die dingen, hebben een keer per week of sowieso misschien wel minder rond hetrokraak. Ja, al wil ja zo, dat we hem kunnen zien en dat was persaant in z'n voort, maar dan zijn we na een aantal maanden naar Vietnam geweest, mijn vrouw en ik om onze jongsten te bezoeken en dat was dus maanden geleden. En die gast, die stond daar twee koppe groter dan al die mensen daar. En die dan vastpakken, vastpakken, uwe zo'n vastpakken, dat was van een intensiteit, van een verbinding, van een schoonheid die feeststaan niet kon brengen. Dus ja, die warachtigheid is heel belangrijk, denk ik. Ook in mijn vak hebben we met corona heel veel video consultaties moeten doen. Oké, dat was een plan B, het is goed dat dat bestaat, we bereiken het nu soms nog indien het niet anders kan, maar mensen hier in mijn consultatie ontmoeten in het gelaat kijken, een handruk geven, soms een bemoedigende schouderklop, dat is heel belangrijk als het echt gaat over verdriet, over moeilijkheden en over lastigheden. Zo denk ik dat. Ja, ik weet niet of je al iets gehoord hebt over elke zichzelf respecteerende beweging heeft een symbol. We hebben er ook, we hebben er zelfs twee, we hebben een babbelbal die hier per ongeluk daar net al even over de grond stuiterde, ja, ja, ja. Dat is het principe van de tockingstik, maar ook weer lage dremplig, zodat je dat jongeren kinderen daar, maar ook kinderen in bedrijfst omgeving, iedereen is aan bot kan komen aan het woord, maar gekomen, hebben we ook een luisterbank en het principe is zo, we willen dat eigenlijk in zo veel mogelijk gemeenten steden, gefissioneerdig gemeenten, en zo'n woord gaan plaatsen, ook op schoolen, zodat ik dat de eerste persoon die er gaat opzitten, die geeft eigenlijk aan van "I am all ears". Ik heb even een tijd, ik heb even aandacht, is er iemand die iets wil komen vertellen, zet je erbij, ik luister, ook een heel mooie tool, denk ik, op schoolen, bijvoorbeeld voor kinderen die het moeilijk vinden om in verbinding te komen met andere kinderen, ja, het is een potentieele vriendenbank altijd te haren, ja, ja, heel mooi is het hier, ja, zeker, ja. Vind je dat iets goed? Dat vind ik zeker, dat hoort tot een kleine goede giden, zo, dat soort initiatiefen, dat is ook niet verplicht, men moet daar niet gaan opzitten, ja. Er is een nadeel, maar ik ben altijd streng, er is een nadeel aan, dat is dat zo een bank zou worden, waar de gene die niet goed heeft en niet goed kan, dan gaat opzitten, zo, staat, ja, dus daar moeten we ook op letten, dat het voldoende universal blijft, dat iedereen kan gaan zitten ook als het procent is en goed is, dat het geen bankje wordt van de problemen mensen, dat is dat niet stigmatiseerend wordt, dat is een heel belangrijk zaken, denk ik, maar verder jaden, dat is heel mooi, dat is heel mooi, dat is helemaal wat ik bedoel met dat kleine goede zo, bottom-up-initiatiefen, heel gewoon, een bankje wat is er gewooner dan een bank, ja, het noodigend niet verplichtend, gewoon, zeker, ja, voor iedereen toegankelijk, of je goed is, of je is minder goed, maar niet uit, ja. Ja, ik denk dat wel een flinkstuk bezig zijn, de temperatuur stijgt hier ook ontzettend in de ruimte, ik wil het raam niet open zitten, want dan is er te veel aan waai, ik heb ook een erko machine, maar dat maakt ook lawaai. Ja, dat is, ja, ja. Maar we hebben er even uit de kamer, met de temperatuur zo op te drijven, maar misschien afsluiten dan, wat hoop je dat de mensen meenemen uit onze babel van vandaag? Wel, dat luisteren soms een beetje een drempel heeft, daargaan soms zegt hoe ja, maar dat, als we die moeite doen, dat het heel vaak ook vervullen, dus zegt Abel, ik ben blij, dat ik nog even eens ben blijven zitten, ja. Dus het over de drempel heen van het gedulds en de stilte, als we dat durven een beetje doorbreken, dan komt er een vaak, niet altijd, maar heel vaak, een gevoel van vervulling van aan mij, ik ben blij, dat ik hier even eens ben blijven zitten, want nu heb ik hier een verhaal gehoord dat ik anders nooit zou hebben kunnen beluisteren. Nu heb ik hier iemand ontmoet, op een manier die, die kanders nooit zou gehaald hebben, he? Hoe is het goed punt gedaan? Ja, maar he, vertel is, stil, stil, en dan krijgt iemand traan in de ogen, oh, joe, is niet zo goed, ah, maar lief, he? Ja, is dat wat ze noemen de duugd van het luisteren? Hoe ze duugden van het luisteren? Ja, zeker, zeker, een soort fundamentel gevoel van betekent is te kunnen zijn, dat is erg belangrijk voor een mens, ja, absoluut, ja. Oké, merci, Jerk, voor. Met genoegen? Jouw, mooie inzichterend luisteren, ik vond het heel fijn om het jouw is plek te mogen gaan, om diep in je ogen te mogen kijken? Insgeleid. Ik hoop dat je enige verbinding heeft gevoeld, ja, ja, en warmte, in der daad, ja, we zijn er nog niet helemaal uit waar die warmte precies komt, maar goed. Wil jij trouwens meer weten over luisteren en vind je het een fijne tool voor meer verbinding in als maatschappij? Sluit je dan zeker aan bij de luisterbewegingsanvlaanderen op www.wearealirspuntbe, en blijf op de hoogte van onze initiatieve spread the word, om meer oren hoe liever. Heel mooi.