2. De puzzel van publiek geld en maatschappelijke keuzes

We hebben grote ambities. De Nederlandse overheid geeft elk jaar veel honderde miljarde euro's uit. En dat geld wordt uitgegeven aan heel veel verschillende zaken. We gaan veel meer betalbare boodingen bouwen. Investeren van 3,5% in onze defensie. De fonds van 20 miljard. Voor de overgang naar de toekomstbestendige landbouw. Het versterk van de regulale economie. Investeren in een groeiende economie. Groote planen. Maar waar halen we het geld vandaag? Dat is de vraag waar de financiëlspecialisten van het rijk zich het taagelijk mee bezig houden. Zij zorgen ervoor dat die honderde miljarde euro's die op de rijkstbegrotingsstaan. efficient, toeltreffend, toematig en volgens de regels worden uitgegeven. Hoe ze dat doen en welke keuzes ze maken dat vertellen ze in deze podcast. Vandaag ben ik op het ministerie van klimaat en groengroei of wel KGG. Daar werken onder andere korinslegers en Brigittebleidorp. Ja, om te beginnen. Wat zijn de dossiers waar jij hiermee bezig gaat? Binnen onze afdeling werken ik bij verdurestering in de strij. En daar hou ik me bezig met MKB-ers, dus midden kleinbedrijven. Maar ook met zaken rondom netkogest die een probleem in Nederland. En de kosten voor ondernemers die daar aan verbonden zijn. En Brigitte, hoe zit er bij jou? Ik werken in dezelfde directie, verdurestering in de strij. En ik hou me bezig met het instrumentarium voor de verdurestering. En dan kan je denken aan subsidies, normeringen, reprisingen. En ander zijds werken ik aan het opschalen van de nieuwe industrie, dus opbouwen van nieuwe groen-industrie. Je leert denken meen over de vraag waargeven het geld gaat. Hoe werkt dat? Ik moet ik bedenken dat er heel veel, dus er zijn 100.000 planen. En waarvan we het aan kunnen uitgeven. Wij bedenken in principe de plannen. Dus wij kijken vanuit onze dossiers. Wat is er eigenlijk nodig om een paal doel te bereiken? We hebben een probleem, een paal doel. En dan gaan we kijken wat zijn de verschillende mogelijkheden die we hebben om hier een oplossing te bieden. Dan komen we tot een plant. We denken dat we een subsidie moeten verstreken of dat we een paal aanpak moeten maken. En als daar budget voor een nodig is, dan gaan we in principe gaan daar een voorstel voorstrijven. En er zijn verschillende momenten in de jaar dat we onze voorstellen kunnen indienen. En groot momenten is bijvoorbeeld de voorjaarsbesluitvorming waarin we eigenlijk reiksbreed wordt er dan bestoten. Waar verschillende geld dan wordt uitgegeven. En dan verdedigen wij ons eigen voorstellen. Kun je dan een voorbeeld geven van zo'n voorstel? Afgelopen september hebben we voor het eerste de Nikkie-Subsidiopen gesteld. Dat is een nationale regeling voor klimaatinvesteringen in de industrie. Mijn geeft dat altijd mooi naam. Dat klinkt dus weer. En dat is eigenlijk een nieuw subsidieinstrument waarin we hebben geprobeerd om zo wel directe en missierredukciae. Dus echt reductie aan de schoorsteen in competitie te brengen met bijvoorbeeld groene chemiriswijkling, wat eigenlijk meer CO2 reducteert in de keten. Dat is vanuit staatsdunkaders vrij nieuwinstrument. Dat was heel leuk. En dat is dan een voorstel waar we dan gedurende ontwikkeling van het instrument. Ook, sorry, dat we daar ja budget voor organiseren met elkaar. En jij ook zo iets ingepracht voor? Nee, ik werk nog niet zo heel lang. Ik werk nu bij een andere jaar bij ministerie. En ik heb me in eerste instantie vooral heel erg bezig houden met als rol geld was voor een project. En dan vooral in de banenleider van het project. Dus ook wat ik nu aan het doen ben, is dat we budget hebben gekregen om een derde partij van zo'n onderzoek te laten uitvoeren om voor bedrijven het aanleggen en het bekostige van een nieuwe elektrische kabel om te kunnen elektrificeeren. Ja, we zoeken eigenlijk uit hoe we dat gefinancierd kunnen krijgen voor hen, omdat we toch wel horen vanuit de initiatie dat de financierbaarheid van die kabel een hele grote hilden is, voor mensen om te verduurzamen. Dus dan zijn we vroeren, het kijken van hoe gaan we dat geld dan in een onderzoek stoppen, wat we willen uiteindelijk onderzoek halen, wat we kunnen concreet bieden aan het bedrijven. En kunnen we dan ook bewerkstellen dat zij uiteindelijk een oplossing of een soort handelingsplan gaan krijgen van ons? Ik vind dat heel interessant hoe dit is zo iets praktisch. Wel, ik denk bij ministeries, ik denk vaker van dat dat er gaat over een grote bedragen, een grote hoog over, maar ja, dit gaat over een elektriteit kabel die ze aan moeten leggen. Wat voor bedrag praat je dan in zo'n regeling? Voor de subsidie, voor het onderzoek. Pogs mij hebben we daar iets van 200.000 euro voor gesubsideerd. Dat is op reijks een begrotingsniveau is dat bieden het stof? Ja, dat klopt waar je natuurlijk ook bezien in een wat grote geheel waarin we werken voor verdoers aan mijn industrie. Dat is een paddedolgroep, de industrie dus specifiek. Als je naar totaal de plaatje kijkt wat we uitgeven aan bijvoorbeeld oltenzoeken, maar ook de mensen die gewoon hier werken, dan telt het natuurlijk uiteindelijk wel op. Precies, ja, maar één zo regeling maakt het dan heel concreet. Ja, je bent heel concreet bezig met z'n oplossen. Klimaat is ook wel een tema. Dat bevlagen waar vrij controversieel is. De mening op het politiek spectrum lopen bijzonder uit één. Mert hier dat hier ook? Als we bij ons op de afdeling kijkt dan zouden we vrij eens gezint in het ding dat wij in het houdnet zoals het Brigiet ook zoi. Je kan niet vergroenen, zonder ook de industriekans te geven. En aan de andere kant de industrie moet het ook voor hun moedet houdbaar zijn. Dus wij zien daar heel erg toe nu wans in. Maar als je bijvoorbeeld bij collega's van klimaat zijn vragen dan zeggen ze misschien af en toe wat anders. Ik hou me voor het ook wel bezig met hele grote regulale industrie. En dan moet je denken aan een glas, staal en baksteeen bedrijven. Dat zijn gewoon industrie die van ouds her gewoon heel veel energie gebruiken en dus ook heel veel uitzoot hebben. Voor hun is het gewoon heel moeilijk om op een vol op goede stront te gaan draaien. En dan horen we soms vanuit andere directies, maar ook vanuit de media. Waarom hebben we die bedrijven dan nog? Hebben we die echt nodig in Nederland? Waarom als je niet kan vergroenen, wat doe je dan nog? Dat zijn wel dingen waar wij ons wel soms. Nou ja, ik zou niet zeggen tegen moeten verdedigen. Maar wij proberen wel mensen aan het oor ze brengen van het zit toch wel anders in elkaar dan dat je misschien op eerste instantie denkt. We moeten ook denken aan strategische onhefhankelijkheid van Nederland, vooral met een geopolitiek situatie die we natuurlijk hebben in de wereld. Wil je dan alleen maar groene producten uit de buitenland gekopen? Nou ja, ik zou niet zeggen dat we echt onder vuur staan of zo bij ons op de afdeling. Maar het hele plaatje is heel lastig uit te leggen omdat het zo veel invloeden heeft. Maar dat maakt het werk, denk ik ook wel heel leuk en juist is heel belangrijk dat wij als afdeling mooi op die grens kunnen zitten. Ja, heel even een klein site noteer zijn de collega's van klimaat. Hoe zit dat dan? Wij zijn de afdeling verduurzameingindustrie. En we hebben binnen klimaat- en groene groei ook directies die gaan over het energie-systemssec, de energie-markt, maar ook over bijvoorbeeld meer de infrastructuur. Dus wij hebben allemaal verschillende directies. En wat heel en daarin erin te zijn aan het werken bij de overheid is dat we allemaal een stukje van het maatschappelijk belangvertegen worden. We kan als directie besluiten wij niet in ons eentje wat wij voor die energie gaan doen. Want vanaf het perspektief van de energie en hoe kunnen wij die verduurzaansprojecten helpen werkt core-in bij voldat veel meer samen met ook de collega's die over energie gaan bij voorbeeld. Dan iemand die met een ander onderwerp is gehaald. Dus dat maakt ik bijvoorbeeld. Dus dan zo overwerken veel samen en ook met andere departumenten. We werken ontzettend zo samen met bijvoorbeeld I&W. Infrastuurwaadstaats zeggen over heel veel regelgeving waar je juist de industrie aan moet voldoen en waar ook die nieuwe investeringen aan moeten voldoen. Dat gaat over veiligheid bijvoorbeeld. Ja, je kan wel weer de verduurzaam, maar het moet ook veilig. En zo zijn ver tegenwoordigen bij voorbeeld dat stukje van het maatschap te belangen en dat probeer nog aarten. Kun je het slimmet elkaar. Kodin, je zegt al, je werkt hier anderhalf jaar nu. Hoe ben je hier binnengekomen? Nou, ik heb gewoon geselistert. Dat is het zonder, ja, wel een miliektak. Dat kan gewoon nog tegenwoordigen. Ja, dat kan nog. Ik heb zelf een technische achtergrond. Ik heb aan de TU Eindhoven gestedeerd bedrijfskunde, technische bedrijfskunde. Dus het is een hele andere tak van sport, maar daar heel veel bezig in mijn master met verduurzaam van de businessmodellen. De verduurzaam was wel iets wat meer dan een aansprak. Maar ik vond het moeilijk om meteen bij een bedrijf heel concreet te gaan beginnen, want ik dacht wat voor bedrijf, hoe dan. Ik wil van alle en mijn dingen zien, ik wil bedrijf leren kennen. Toest duurde een vriendin voor mij eigenlijk een vakantuur door bij toenog ministerie van EZ. Daar heb ik toen opgezeelisteerd, omdat ik dacht, ja, dat klinkt toch wel als een positie waar ze mensen zoeken met bedrijfskennis, maar ook. Ja, dus stond dat ik wat met data zou gaan doen. Ik was vaak me heel erg aan, maar ja, van tevredigd, ik ben helemaal geen beleidsperson. Ik weet helemaal niks of niks te weinigd. Ik dacht wel, weet je daarvan, niet? Van de politie? Ja, precies. Dus ik dacht, ja, weet je het niet geschoten altijd meest? Ik ga het gewoon proberen. En tijdens mijn sollicitatie kwam ik eigenlijk ook wel achter dat ik ook in een gat kon springen, omdat ze juist heel veel beleids mensen hebben aangenomen. En juist iemand misten die misschien wat meer in een bedrijfslevens had, die wat meer maar data kon doen. En uiteindelijk, ja, de skills die je nodig hebt om beleid te maken, die leer je ook gewoon in turn hier. Je wordt toch gewoon meegenomen in dat wereldje. En ja, nu kan ik eigenlijk met die twee dingen heel goed met elkaar combineren. Dus het praktische, het bedrijfskundige en het beleid. Heb je precies jeit een heel andere weg afgelegd, dat hier net hoe? Ja, dat klopt. Ja, ik heb financial economisch gesudeerd en de naast vischalé economie. En ik ben mijn karijer gestart bij één van de big four. Dat is meer consultancy. Daar werkt ik op de Fusion-overnaam, praktijk, wat voor mij heel mooi snijflak was tussen de vischaliteit. Want ik werkte dan wel een vischalekant. En waarbij heel direct samen werkte met de finance-afdeling. Ja, dat vond ik heel erg leuk. Ik heb daar binnen die vermaar gewoon de aantal stappen gemaakt en dat eindelijk ben ik daar in een teambeland waarin we juist ons best eten om de verduursaams-investeringen van onze klanten te versnennen. En dat ging echt over de kopeling van strategie, naar de enigeneers. En hoe kan je dat zorgen dat de investeringen sneller gaan? Dat vond ik onwijs leuk. Maar dat was voor mij wel punt dat ik gewoon veel minder met die vischaliteit had en die verschalen wetgeving en ik ook wacht ging nadenken over waar ligt mijn toekomst dan. Want als vischalist is die gewoon heel helder dat de stappen je kan nemen. En in die orientatie heb ik ook gekeken naar vanaf, wat is er dan bij Rijksoverheid te doen? Bij voorbeeld EZ, toen was er nog EZK. Dan heb ik gewoon een keer op een vakantuur gesolusteerd. Dan werd ik helemaal niet ook. Maar dat was gewoon eens een keer binnen gekomen en een keer gesprek je gevoerd misschien. En toen op een gegeven moment dacht ik, ik wijk of vraag om een keer op persprek te komen, toen wacht ik, ik vind dat eigenlijk wel zo leuk om te horen wat zij doen. Vond ik vakantuur eigenlijk ook heel interessant, anders ook natuurlijk niet gedaan. Ja en toen uiteindelijk moest ik kiezen of ik toch gewoon heel leuke baan achter me gingen laten of dat ik dat niet ging doen. Ja. Toen ik toch voor het afdurgekoos om een overstap te maken. En? Ja ik vind het ook echt een avontuur. Ja ja. Ik vertel wel waar ik zo meet. Nee, ik vind het heel leuk. Ik heb ben nu nu vier jaar. Toen waren we nog EZK, we zijn inmiddels dan KG gegegen worden. En wat ik heel erg leuk vind is dat de dynamiek zeg maar waarin wij werken, maar ook het soort mensen wat er tegenkomen is heel anders. Wat je heel erg zit, ik heb zelf meer financiele achtergrond en het juridische gedeelte begrijp ik goed. Maar ik werkt dus heel veel met mensen met een technische achtergrond en echt geen misie en voorbeeld. We werken echt. Nou ja, wat ik natuurlijk bij mijn vorige baan echt deed is dat we echt met bedrijf leven werken, dan doen we hier ook echt. Ja. En we denken echt nou over hoe kunnen we die business case nou rond krijgen en daarvoor helpt het gewoon heel erg als je begrijpt hoe een business case tot stand komt, welke financiele risico's daar in zitten. Nou ja, en hoe je daarmee on kan gaan, want dan kan je ook veel beter beleid voeren. Dat vind ik heel erg leuk. Nou ja, wat ik wel grappig vind aan jullie verhaal, dat redeseer ik me nu. Er zit een overeenkomst in dat jullie allebei ja het niet van die deedetje een beetje van buiten, ik wam er geen idee had hoe je hier zo wel, jij komt ook echt van buiten, je komt echt uit een andere wereld. En helpt dat dat jullie allebei die andere ja niet echt de amte naar achtergrond hebben, om het even zo te noemen, helpt dat. Nou, dan moet je wel afvragen waarvoor het moet helpen, maar ik ben voor je werk hoop ik. En in elke kant help dat wel, want ik denk dat het juist dat we nou echt het leuke aan werken, speciaal, ik vind dat ons directie ziet heel veel, dat met zo veel verschillende displines werken, waardoor we allemaal elkaar gewoon heel erg aanvullen. En waar we ook werken met echt heel veel verschillende karakter's, gewoon echt andere mensen. Dat vind ik heel leuk dat veel elkaar heel erg aan. Merkte wel, toen ik vanuit het draaivesleven hier kwam, moest ik echt even wenden aan de amt naar rij. En dat was niet per se en voor deel op dat moment. Nee. Dat is het vuel me al op, dat je gewoon net allemaal wel termed doorheen, ik ben zo een klein beetje vergeten, maar ik denk dat het zo'n echte echte geeft niet, ik zei het hoort te bij. Ik kan me voorstellen dat je dat dat van dingen zijn, ook voor jou misschien, dat ik ook kon in. Wij echt aan moeten gaan wenden van 'oh ja wat een instrumentarium had ik het hoorde, ik voel me een noemen'. Ik denk 'oh ja dat is voors maar echt een amtenaar term'. Ja, ik ben hier niet gesproken. Was dat wennen? Ja heel erg, ik neem altijd, ik schrijf heel veel op, dus ik had een boekje bij me en op het program, het had ik gewoon een soort woordleist achterin met afkortingen en met gewoon dit soort termen, maar ook dat ik soms vroeg 'oh waar staat dan deze afkorting voor?' en dan zijde mijn collega's 'ja dat weet ik eigenlijk ook niet, maar dat is een groot zin jaar'. Dus dat is een heel simpissor. Ja, ik denk ja inderdaad ook wat jij zegt, preciet, omdat wij vooral op ons afdeling heel erg bezig zijn met de overlap tussen beleid en heel erg bedrijf, is het heel goed dat we verschillende mensen hebben, dus mensen die en het technische afdekond hebben en een bedrijf afdekond, maar ook een hele eigen beleidsmaatgeachtergrond, omdat ik denk dat de industrie zich niet altijd gehoord voelt of ja iedereen voelt zich niet gehoord denk ik. Als ze echt gaan vragen, maar ik denk dat wij met onze afdeling er echt kunnen zijn voor de industrie, dus we spreken zoveel, we maken subsidies en regelingen die echt direct impact op hun hebben, vooral als het komt op een gevoerdig onderwerp zoals het klimaat. En ik denk dat het juist heel leuk is dat zij als ze met ons spreken ook mensen zien die weten hoe het is om in een bedrijf te werken, wat voor beslissingen daar moeten worden gemaakt en dat we het niet alleen zo zwart witt zien als om het klimaat op één en dan de industrie moet maar laten en wij zoeken wel echt een middenweg daar tussen ik denk dat dat ook wel heel erg gewaardeerd wordt door de industrie te minsten als ik spreken met MKB-ers maar ook met wat grotere regionale industrie dan krijgen we toch wel te horen van nou ja fijn dat jullie toch jullie best doen ook voor ons, het is ons belangrijk, dus dat vind ik wel leuk om te horen. Ja, ik ken je dat preciet? Ja zeker, je kan niet verdoershame zonder investeringen. Als je wilt dat de groene producten komen moet er bedrijven zijn die de groene producten gaan maken, die moeten enorme investeringen daarvoor doen en daar hebben ze gewoon bepaalt het stevende leerk beleid vanoenig en dat kan subsidie zijn, kan ook normeringen zijn. En dan moeten wij er wel over nadenken wat ligt nou die juiste prikkelszineer om hun daarin te helpen want ze gewoon heel verpreft die dat echt willen. Maar het gaat het eigenlijk wel om dat zij investeren en dat het eigenlijk de groene producten gaan produceren en dat ze het op een manier doen dat ze op een langer termijn ook zwarte zijfers kunnen rijden want anders hebben ze geen bestaansrecht meer als bedrijven opgeven mensen. Dan moet je wel over nadenken. En dat is wel een interessante discussie dus ja, wij willen verdoershame, want daarom werken wij hier. We willen die groene producten, maar we proberen ook na te denken over de economie daar achter. Ja, dat natuurlijk een heel belangrijk ding. Maar je kunt dat zeggen, we gaan alle indersien moeten nu doorzijnpunt regel het maar, maar dat trekt ons economie denk ik niet. Dat is superboeiend, want je hebt bijvoorbeeld normeren, ik werk zelf aan een norm voor het gebruik van groene water tot bij voorbeeld. Daarin we kunnen heel hoog normeren, kunnen jullie al het heel hoog leggen, maar eigenlijk creëert er een soort van impassen waarin je juist de investering aan manie tot stand kan. Ze zijn daar echt aan het zoeken naar, ja, dat is het, die wordt want een stok. Zo zien we dat altijd. Dus wat trekt je aan, wat geef je en wat verplicht je eigenlijk. En zo'n stok kan we hulpsam zijn, maar zo'n stok kan eigenlijk ook zo vergaan dat we er eigenlijk niet zoveel hebben en het averrechts kan werken. En die balans moet je altijd zoeken. Je moet ze mee hebben, want wij, de lat niet te hoog gaan leggen, maar je wil ergens weer misschien de lat ook wel net iets hoger leggen dan het bedrijfleef misschien zou willen af en toe. En in het strije van van om ze toch te trickelen om wat verder te gaan. Maar dat is een superboeiendspel, want vanuit benrijfse economie gezien, wil je dat niet als bedrijf zijn, natuurlijk nadenken over hoe hoog ze de kosten die ik maak, wat het rendement wat ik maak, dat wordt vraagt stukken. En dat moet je afwege tegen, oké, als ik groene producten ga produceren, gaat het ook, dat gaat niet alleen over mijn inkomsten nu, maar dat gaat veel meer ook mijn inkomsten in de toekomst. En dat is een beruissekonomische afweging waar wij ook moeten inspeelen. Op de rijkspelgeroting staat voor 26 en bedrag van iets meer dan 4 miljard voor klimaatagroenogroei. Kun je nu eens uitleggen waar gaat het geld naar toe? Het grootsteel van ons budget gaat uiteindelijk naar de verschillende subsidieregeling. Daar wel bij het belangrijk is, is dat we doen subsidieregelingen alleen als we denken dat het gebruik van groene energie of investeringen in bepaalde verduurzameings-essets, die in broiler bij voorbeeld, dat die anders niet tot stand komen, omdat we noemen dat de onren daar op de top te zitten gewoon een stuk kosten zijn eigenlijk dan te hoog om het nog rendaal te maken. En daar kan je geen investeringbestissing op nemen als bedrijf zijn. Jullie komen het ideeën waar dat geld aan het beste aan besteden kan worden. Hoe gaat dat? Kun je me dat er daarin is een meen nemen misschien met een voorbeeld? Bij schrijven we een voorstof. een fietsje. En dat is eigenlijk een one-patre of a two-patre waarop ons idee pitje. En dat is meestal vast vormat, dat kan je ook ideeën goed met elkaar afwegen waarin wij daarin opnemen, oké, dat is nou eigenlijk het probleem waarom, wat doel willen bereiken, hoe kunnen we dat het beste doen en waarom is dit de beste manier? En waarom willen we subsidie geven en in dit van niet normeren of een combinatie van dingen doen bij voorbeeld. En hoe passen die net bij er een plaatje? En vaak zeggen we daar ook in zo'n voorstel schrijven ook eens op over, oké, wat betekent dit dan voor een budget? Is dat budget in één keer of vragen voor een aantal jaren budget? Wat doet dat op de begroting en wat doet dat met de cash? Dat is de cash, oud zeg maar, het kan zijn dat een subsidie beschikken in dit jaar, maar volgend jaar wordt het pas uit beteld. Dus je moet ook nadenken over, wanneer gaat dat dan dat werkelijk uit de schadkist? Dat schrijft je dan op, inschrijft dat op, wat heeft dat dan voor effect? En waar wij veel mee werken, is natuurlijk juist die CO2-redukcie en dus als schrijven eigenlijk altijd op, hebben we mooi te bel bij. Wat doet dit in de jaren naar verwachting met de CO2-besparening? Ja, ja. Ja. En dan, nou, zo, dat leef je dan in zo'n fiesemester, is er een groep-collega's die dan al die voorstellen bij elkaar af en wegen en vaak heb je dan ook binnen die groep daar discussies over en wordt je als dossierhouder vaak gevraagd daar kan je in nog een komen toelichten, of kan je je nog wat meer over schrijven? Nou ja, en zo gaat het eigenlijk een onderhandeling spel met elkaar. Er zijn verschillig veel meer ideeën dat de geld voor is, Ceycorin? Ja, dat is meestal, hè? Ja, toch? Ja. Dus ja, het is ook een beetje geven en nemen, denk ik, vooral op het moment dat al die fiesjes worden ingediend dan brand natuurlijk de discussie los van wie krijgt dat net geld. En daarin moet soms ook onderhandeld worden, dus ook met andere ministeries, met andere directies van, ok, nou ja, als wij nou dit krijgen, wat kunnen we dan voor jullie doen? Of, eh, als wij deze regeling gaan, gaan uitvoeren, wat voor impact heeft het op jullie, kunnen jullie dat accepteren, wil jullie daar misschien een bijdragen, kunnen we dingen combineren met elkaar? En ik denk dat het ja, het is gewoon ook wel een soort puisel die je met elkaar moet maken. En uiteindelijk proberen we gewoon om het geld zo goed mogelijk te besteden, want het is natuurlijk wel gewoon ja, belasting geld. Dus daar wordt het wel heel hard overnage dag, maar uiteindelijk is het ook de politiek die natuurlijk heel veel inclus heeft op welke dingen ervoor aan krijgen en welke niet. En daar moeten we soms ook in geven en dat is een nieuwe SSJ op punt he, het eindelijk besluit gewoon de bewindspersonen, de ministers met elkaar, wat zij ja, waarvoor zij kiezen. Maar een voorstel gaat natuurlijk niet zomaar naar de ministerie. Nee, natuurlijk een enorm filter over en het we gaan eerst als met de antenarij gaan we natuurlijk hebben, beginnen natuurlijk met de dossierhouders die allerlei voorstellen schrijven, dat ga je het op geeft met op een hoger niveau, bij de directeur, bijvoorbeeld die dan zeggen, oké, nou, we denken dat we hier nou wel een eerlijke puisel met elkaar hebben geleegd en we gaan een pad als fies geven met ze alle aan onze ministers en die gaan met elkaar besluiten of ze wat ze met dat fies doen. Ja, en daar zijn moesten er dan dus op kunnen vertrouwen dat die jullie dat afgewoogen hebben dat dat besproken is, het zet dat het nou is opgewon, neem ik aan. Ja, en die vragen daar ook vaak gewoon ook door, waarom maken we dan bepaalde keuzes waarom ze dat dit in je advies, ja, dat zijn de boetezij die beslissing nemen. Ja. Ik kan me voorstel dat er nu mensen, spotkast luisteren, die misschien zelf wel heel erg bezig zijn met duurzaamheid, met klimaat etc. die denken nou, waar kan ik er echt een verschil maken, dat bij de rijksoverheid, dat is hier, is dit de plek om te werken als je zo betrokken bent zelf al zo klimaat activist bent of juist, heel erg bezig met de beslissing. Ja, al ben je. Wat ik heel leuk vind aan ons werk is dat wij zetten ons echt in omdat wij graag naar een groene schoone ectimie willen. En we willen allemaal het bij in de sinds van mensen die begraan ze met klimaat graag ook als consument groene product te kopen. En als je dan nadenkt over waar komen die producten gedaan, die kopen eigenlijk allemaal uit de industrie. Dus als je een plaatje maakt van waar zit nou de grote slagen die we kunnen maken, is de industrie er daar één van. Onze energie, systeemers daar één van. Nou, de bausector zit ook heel veel vervuilingen in. Ik kan natuurlijk ook over andere onderdelen van de rijknade hinken, want er zit natuurlijk ook een kufel in voedsel of tekstijol of gedrag van mensen en consumenten. Dus zijn zeker allemaal andere plekken ook te vinden, maar ja, ons primaire werken zonder zorg dat we uiteindelijk wel en die ook groen kunnen consumenten. Ja, precies. Ik vind het heel leuk dat jij het echt aanvliegt vanuit een groene consumenten en misschien groene producten. In steek, voor mij is het juist heel erg. Ja, wat ik heel leuk vind is juist dat ik op deze plek kan laten zien dat voor bedrijven duurzaam zijn ook een hele goede strategie is. Dus ik vind het juist vanuit het bedrijfse perspektief heel erg leuk, omdat ik als consument zelf wat het dag te licht aan bedrijven die doen er gewoon niks en de milieen niet. Ze hebben ze hun veel op die te zijn, je moet het bedalen, ja precies. Ja, precies. En aan de andere kan het ook ja de politiek geeft geen geld uit aan. Ja, dat was gewoon ik echt. Ik bedoel ik was gewoon een student. Ik was alleen maar aan het werk met grote bedrijven in de breneportregio en ja die zegt natuurlijk gewoon ja, nee, ik heb geen geld. We voelen ons niet gestimuleerd. En dan als je hier werkt zie je dat er wel heel veel mogelijk is en dat het gewoon heel erg veel gepuzel is. En ik vind het dus heel leuk om heel nou samen te kunnen werken met bedrijven en voor hun echte kunnen zoeken naar oplossingen. Vooral in het MKB dat zijn de kleine lokale ondernemers, dat zijn geen miljarden bedrijven, dat zijn mensen die soms misschien maar met sinds tienen werken. En die zeggen van goofens, we zien gewoon door de boom in Bosnie meer we willen verduurzamen, maar we weten niet hoe. We hebben weinig personeel, we hebben een strakwuidjet, hoe gaan we dit doen. En als je dat met hun gesprek gaat en ze kan helpen door middel van bijvoorbeeld een kaas is aanpak, dat is wat wij veel doen op de afdeling, dat we echt met een bedrijf, één op één aan de slag gaan om voor hun probleem op te lossen op het geeft verduurzaming. Dan kan je ze soms enorm helpen en dan zegt ze van nou, het is zo fijn dat we gewoon bij de overheid iemand kunnen spreken die ons te weg kan weizen. En dat vind ik heel leuk omdat werk zo te kunnen uitvoeren en dan dat je dan positieve dingen hoort van ondernemers. Ik vind ik echt heel leuk. Je luisteren naar waar halen we het geld vandaan. Deze podcast werd gemaakt in opracht van het ministerie van Financie. Geïntraseerd in een baan als financialspecialist bij de rijksoverheid, kijk voor alle kansen op werker voor Nederland.nl. In de volgende aflevering ga ik naar het ministerie van onderwijs, culture en wedeschap. Marielle van Boksel en Jasper Wening leggen mij uit hoe de vorig jaar is nooduit op het stand komt en hoe zij naast collega's ook avontoe concurrenten zijn. Als er dus meer problemen zijn of de begroting dan dat er geld is, dat probleem wordt als hier zo opgelost. Ja precies en dan kan het zeker wel eens voorkomen dat we dat bij allebei vinden voor onze DG dat ons pond. De belangrijkste is. Dat en meer hoor je in de volgende aflevering van vaart halen we het geld van wanneer.