De eerste Nederlandse vrouw die publiceerde voor het toneel

Kijken jullie jouw zon vol? - Ja. Kijken jullie Pieter Konnelers van hoofd? - Ja. Kijken jullie breder om? - Ja ook. Maar kijken jullie ook een kredscher van Nacken? - Nee. Kijken jullie Katharina Kerstje? - Nee. Kijken jullie Katharina Ververs? - Nooit wel vork. Ja, in dit is dus precies het probleem. Niemand kent die vrouw! Je luistert naar Vondel was een vrouw. De podcast die je meeneemd naar de 17 en 18e eeuze tejaarder wereld. En die vrouwelijke tunnelschrijfers van toen uit de vergeto eitaald. Hoi, ik ben Rose. Historicus bij Goeiawekoë en in deze podcast Vondel was een vrouw. Gaak samen met jou terug naar de 17 en 18e eeuw. Of specifieker eigenlijk, we gaan naar de tejaarder wereld van de 17 en 18e eeuw. En ik doe dat niet alleen. Ik heb allerlei experts gevonden die mij meer kunnen vertellen over tejaarderstukken, schrijfsters, acteurs, regisseurs en hoe dat er voeg er allemaal aan toeging in de zou in de boot podium. Vandaag zit hier aan Tavill Imre Bussonje. - Ja. Welkom. Hij is artstiek leider bij Theater Quast. En gezellig schap dat 17 de eeuze tejaarder traditie Nieuwe in Blast. En hij is het magische brijn achter dit project. Toch? - Ja. Dat is zo mag ik jou wel noemen. Ik heb een aantal keer wat jullie in de zou gezeten bij Theater Quast. En ik denk toch wel dat jullie een hele bijzondere manier van opvoegen hebben. Kun je daar het zo vertellen, Imre? - Ja. Ik denk dat de grote vergissing over de 17e eeuwste tejaarder, broemstestukjes, de geysplug van Amsterdam van Jos van de Vondel, kennen herbouw mensen nog, is dat je dat moet spelen zoals klassiek tekstoneel. En daarmee bedoel ik, is iedereen zit stilende zaal en de acteurs staan op hetoneel. En doen eigenlijk als of de zaal er niet is. Dat noem je in het tejaarder de vierde wand. En die bestond helemaal niet in de 17e eeuw. Er was gewoon dialog tussen de zaal en de spelers. En nog een sterker, dat zaa was ontzend roemoorig. Die werd gegeten, gedronken, mensen schreelden dingen naar de spelers. Want het ging het publiek maar ten delen om wat er op hetoneel gebeurde, maar vooral ook om wat er in de zaal gebeurde. Dat was één groot social festijn. En dat gegeven hebben wij met de kwast van af en beggin opgepakt en gezegd, we moeten het publiek weer activeren. Dus met onze jule en schreeuwen mensen, al dan ze dat proberen we altijd uit te loken. Ja, je hebt proberen die mensen echt mee te krijgen. Ja, en ik vind dat ook wel heel knap hoe jullie eigenlijk toch die taien kost bezig. Heel toegankelijk weten te maken voor het publiek. Ik denk eigenlijk dat met Julie Antujas mijn wordt volgens mij iedereen en ze heeft die in de eeuwse tejaarder veren dat kan niet missen. Het meestea ik merk ze altijd dat als een historicus of wie dan ook zo Antujas is over een bepaalde periode en daar uren over kan praten, dan ga je ook heel snel mee in het Antujas me. En ik ben eigenlijk wel benieuwd waar die fascinatie bij jou vond aan komt voor die periode. Dat is een beetje uit vond waardiging geboren. Ik heb gezien in de specificie, ik ben historicus enthiatemaker. En tijdens mijn studie kwam ik achter dat al die beroemde namen, vondel, hoofd, bredero. Daar zijn wel straatpleine en standbieden. Volbaar, maar hun stukken worden gewoon niet meer gespeeld. En ik had echt iets van hoe kan het nou dat je iedere dag naar Shakespeare kan, ook in Nederland, maar niet iedere dag naar vondel. Wat is dit voor waan zien? En dat is eigenlijk waar het mee begon. En toen kan ik erachtig van ja dat komt omdat we dat dus ook verkeerd spelen en dan wordt het heel erg saai. Dat wil je dat beniet. Ja, want ik ben voorstellingen van jullie geweest. En ik heb volgens mij bredero gezien, pezen hoofd, het maakt mei de slot volgens mij en vondel. En dat is toch eigenlijk wel mooi bruggetje naar de titel van deze podcast van dit project. Vondel was een vrouw. Hoe zit dat? Ja, nou dat begon op te vallen dat wij alleen maar werk van mannen aan het spelen waren. Dus dan op geen minstel jezelf te vragen. Zijn er dan helemaal geen schrijven te vrouwen in de 17e en 18e eeuw. En opnieuw open ging toen werd het opening stuk geschreven, de Lucretes zij van Merck. Kij jij haar? Nee, niemand kent haar meer, maar zei was toen echt de vondel van de 18e. Zou werd ze ook genoemd, de vondel van de 18e eeuw. En ze zijn dus allerlei schrijven van de vrouwen geweest en die zijn in de 19e eeuw keihard uitgezien, niet geschrapt. Want ja, dat soort vrouwen met dat soort aspiraties, dat is natuurlijk niet te vroeling. Kantoch niet nee. Dat zijn ze in de 19e en die vrouwen moeten thuis achter het aaregen. Ja, dus wij gaan ze uit de vergeten wel uit halen. Ja, hoog tijd om deze vrouwen terug te halen, maar ze horen? Ja, jij doet dat op podium. Dus ik doe dat hier in de podcast en in elke aflevering gaan wij één schrijfstar, één vrouw leren kennen. Ja, en om kennis te maken met die vrouwen heb ik iets bedacht. Ik heb vondels vriendenboek in het leven geroepen, ligt hier voor je neus. En ik denk dat dat een hele mooie manier is om een beeld te schetsen van die vrouwen, eigenlijk een soort overzicht te maken van die wagen nou eigenlijk die vrouwen die toeniel schreef in de 17e en 18e eeuw. Dus ja, die wil graag met jou gaan vullen. Maar ik heb dat ding wel zo leuk vondels vriendenboek genoemd, waren die vrouwen eigenlijk vriendinnen van vondel? Nou, het seconde akraaf wel, dat gaat opkijk vondels heel oud geworden. Die is echt 90 geworden, dus een deel van die vrouwlijke schrijfers uit de 17e eeuw die heeft hij wel gekend. En misschien ook als concurrentie ervaren. Want op een gegeven moment werd vondel niet meer gespeeld, want die was niet populair meer en zij wel. Dus nou, het is nog geen dikke vriendigewees heen. En voor de 18e eeuw is het daarma's gaat natuurlijk niet op, maar wat wel interessant is dat je wel ziet dat die vrouwen zich altijd vergelijken met vondel. Vondel is kan blijken ik het hoogte haalbare. En zoals net hier Lucretia van Merkhaar zijn, wordt echt de vrouwelijke vondel genoemd. En dat is dus het grootste eer die je kan behalen. Dus ook in die tijd dachten die vrouwen ik wil zo worden, zoals vondel. Ja, en ze hadden daarvoor wel meer moeite doen. Dat was echt wel een glazen plaafond ook in de dichteste wereld. Dus dan moest ze er doorheen beuken. Maar dat is een aantal daamers heel goed gelukt en die halden dus ook heel veel roem en eer ook van hun mannelijke collega's. Dus eigenlijk waren het ook een soort concurrenten van vondel? Zeker, meer dan gelijkwaardig. Ja, daar vondel was een vrouw. Nou ja, dan maken we eigenlijk in dit vondel's vriendenbroek ook een soort overzicht van de concurrenten. En geven vondel een beetje inzicht in zijn markt misschien van toen. Ja, en kijk, ja. Ja, nee, zeker. Laat beginnen om de eerste in te vullen. Vandaag bespreken we namelijk Catarina Fairverse. Als ik die klemtoen nu. Ja, ik zeg altijd, Fairverse. Ja. We weten niet de duuroo's, leef de drie euw maar geleden dus. Nou, eerste vraag is een vriendenbroek, hoe oud bij je nou? Hoe oud was zij? Zij is 66 geworden. Een geboren 1618 en overleden in 1684. En waar kennen we haar van? Zij is de eerste vrouw die een stuk scheef, wat in premierig ging in de Amsterdam Schouburg. En dat is heel bijzonder. Je moet bedenken in Nederland waarin er toen maar twee schoubergen in Amsterdam en anders dat in Den Haag. En Amsterdam was echt de Hollywood. Als je daar in premierig ging, had je het echt gemaakt. En Catarina Fairverse heeft een blijestpel geschreven wat in 1644 in de Schouburg gespeeld werd. En daarmee was zij de eerste vrouw die de betwaar levert. En de mogen we nog even dat stuk? Dat hette spaanseheid in. Het leukstuk. En ik ken Vondel van. Stater ook in de schienenbroek. Kende zij Vondel? Ja, natuurlijk kende zij Vondel. Vondel was zeg maar, dat Vondel was een vrouw, dat was het hoogste haalbare. Dat was geen ambiërde seizoenpositie. En zij woonde allebei in de warmhoestraad. Dus zij kunnen bijna buuren waren? Ja, ze kunnen bijna buuren zijn geweest. Vondel had een zokkewinkel in de. Wat je leeft er nooit te schrijven kunt zetten, dat is een hoop je die je erbij doet. Dus Vondel verkocht zokken. En in de warmhoestraad het weten we. En zij komen met een schienel van zokken bij haar gekocht. Nou, dat zou zo maar kunnen dat zij zokken kocht de vondel ja. In een vriendenboekje hoort natuurlijk ook een foto. Is er een portrait van haar over? Kunnen we iets zeggen over hoe ze er uit zag? Ja, haar vader was een schilder en ze is getrouwd met een schilder. En op moment dat ze overleid staat in de inboedel dat er een schilderij en afbeelding van haar geweest. Ze moeten zijn, die haar man geschilderd had maar die is zoek. Dus we weten niet dat ze een vond haar bruin haar blauen ogen. Nee, nee. Als er groot is klein. Nee, we weten uit wat voor soort gezinse kwam, maar niet hoe ze er uit zag. En zijn wonden in de warmhoestraad laten ze wel verhuist ik volgens mij? Ja, haar vader was een zeishilder en een vermogen zeishilder. Die vrienden had herroet goed geld mee, maar hij kocht het eigenlijk in huis op de prinsgracht. Siek? Dat woont je mooi. En daar kan je zien dat het een wel vader milieu is. En uiteindelijk door alle gedoe overleidt haar man en haar ouders dood. En komt haar broer in de schilden en ze zitten in de aanlebbijn. Hebben ze die huis op de prinsgracht nog. En dat moet dat toch weer verkocht worden. En dan gaan ze weer terug naar de warmhoestraad. Hij heeft een zirp gehoren. Hij heeft zirp gehoren. Ja, naar haar broer was ook schilder. Dus ze kwam echt wel uit een creatief gezin. Ja, ook wel dat toenilschrijven denk ik dan. Ja, misschien vandaan komt. Nou ja, de wondelijk is je je ziet niet in haar gezin meer schrijversaspiraties. En klaarblijklijk is dat echt dat haar persoon gekomen. En om dan als vrouw te publiceren, dat is heel bijzonder. Kijk, je had meer schrijven te vrouwen. In 17e Eom Maria Tessoschade kennen veel mensen nog. Maar ze hebben publicerde eigenlijk niet. Want als vrouw doe je dat niet. En op een moment dat ze trouwden, stopten ze ook. Hij heeft ze nooit meer wat geschreven. En dat is anders bij haar. Dat die spaan ze hij dinn. Dat kwam te planken toen ze al graag trouwt was. En dat was eigenlijk niet boon toon. Nee, ik kwam ook ergens een eenvondrebrond tegen, waar je ook kritiek. Ja, wat was het? Een collectief gedicht dat 17 dichthars op een stroven van hoofd mocht te stijpen? Zijn ze neemt deel een knip dicht, ze hadden een stroven van hoofd over pan die een goodyniepje betrap waren, een typel van afvald van m'n niveau. Maar daar schrijven ze een knip dicht op. En die typen blijkt een kerst te zijn even voor de informatie. Maar schrijven ze een knip, ze stets een stukje verder, dat doet ze aan mee. En dan komt in de laathe kritiek van, oh, konden jullie niet genoeg mannen vinden voor het knip? Dicht dat jullie een vrouw hebben gekozen? Ja, daar staat ook wat de uitgever bezielde om ook een vrouw te vragen om bij te ragen. Dus ze zien wel dat dat niet echt niet gebruiklijk was. Nee, Robby zijn volgens mij wel duidelijk, en toen deel schrijven in ieder geval. Ik las ergens dat ze zich huisvrouw van Christian Dussar, die lidopen in de remonstrantse kerk, had zij dan dus naast die huishouwelijke taken veel tijd voor dat deel schrijven? Nou, ik moet bedenken, huisvrouw betekent in de 17eel iets anders dan wat wij nu zien als een huisvrouw, namelijk betekent dat je getrouwd bent met. Wat heeft helemaal niks met. - Het heeft niet veel huisvrouw betekent. Nee, omdat in de 17eel was eigenlijk de positie van de vrouw was veel gelijker aan de manje draaien er gewoon mee in de zaak. Alleen hij was eind van woordelijk. En hij is natuurlijk heel vaak als de man overleid dat de wederderaak gewoon doorpakt en daar zie je de positie van die vrouw. Nederlandse vrouwers stonden bekend als uitermaat geemansiepeerd. Engelse en Franse vonden het maar niks die schreeuwen de Hollandse wijden. Nou, een andere vraag is waar ben ik het meest trots op? Wat zou Katharina daarin vullen? - Nou, dan denk ik toch dat die spaanse hedin is. Hij is echt door een glazen plafond heen, en heeft iets gedaan, want niemand gedroft had of gedaan had. En vanuit het niks klaarblijken, we kennen geen werk van haar daarvoor. Ze zat niet in de netwerk van schrijfsters. En je hebt ook een kesselstand, tesselschade die kende pees, hoofden en een roemerfister. Nou, die zit dan niet zo'n, dus die dicht dan mee, zij komt helemaal uit het niks. En krijgt dan deze voor elkaar en dat is natuurlijk wel heel bijzonder. En het is ook echt verpeistend dat zij dat bereikt heeft. In Nederland weet je, is er geen straat, geen plekken, geen stortbeelden. Preis naavond noemt, niks, dit is mogelijk. Maar hoe kan dat dan? Zo goed was en ook in hard tijd, dus blijktbaar zo begroomt was. Ja, nou ja, er is toch gewoon de neiging geweest om die vrouwen heel nadrukken te vergeten. En je ziet welkijk, dit was een hele grote prestatie van haar, dat zit gedaan heeft. Maar het is niet in, dat die spaan zij din en in alle eerlijkheid, het is niet een heel goedste. En dat betekent dat dit z'n keer of twintig in de schauw beur gespeeld. En in de 18e eeuw wordt er wel eens geropen van, oh ja, die ververs, had die kat erin naar ververs, dat was de eerste vrouw. Maar daarna wordt ze al een beetje vergeten. En dat is dus, ja, in de 19e eeuw definitief. Maar dat doet niks af aan haar prestatie natuurlijk. Nou, daar is het trots op dus, maar is er ook een grootste teleurstelling. Ja, 15 van 5 kinderen hadden en drie van haar dochter zijn overleden. En dat is natuurlijk, de kindersterveling heel hoog in die 17e eeuw 60 tot 70 procent van de kinderen werd niet ouder dan 12. Dus het is verleidelijk om te denken dat dat normaal werd. Maar als je briever leest van mensen die het overkomt, we hebben bieven van, vongel van huigens. Als je kinderen overleen, die mannen zijn er ook helemaal kapot van. En lees je toch zelfs altijd, als het dus zo veel sterven van je hen is, is dat een. In hond, ja. Maar we moeten er ook niet vergeten hoe anders die tijd eigenlijk was. Niet van zelfs breken tot leven daarin eigenlijk was. Nee, sowieso. Je wist natuurlijk altijd dat het veel brekbare was dan wij hen gewend zijn. En nou ja, een hele andere vraag. haar voorbeeld. Wie is dat vandaag de dag als we iemand zouden mogen kiezen? Wie zou nu haar voorbeeld zijn? - Ja, daar ben ik wel benieuwd. Ja, daar ben ik ook wel benieuwd. Ja, een grote ster op je. Nou, ik denk dat misschien een bionzee, die heel veel bereikt als zwarte vrouw, dat dat laat zien wat voor positie zij zat. Dat aan volbedatfunctie. En denk je dat zij ook zo bewust was van haar eigen positie toen? En dat ze daarvoor er opkomen? Nou, dat is natuurlijk moeilijk te zeggen, maar ik denk wel dat zij zich gerealiseerd als ik dat doe. En ik laat mijn naam. Ik ga dit niet aan het noemen doen, had ze ook kunnen doen. Ik ga naar drukkeel mijn naam onderzetten. Dan wist ze gewoon, ja, dat heeft nog niemand gedaan, dat wisten zij. Dus ze wist ook dat daar een bak kritiek zou kunnen komen. En haar favorite theater stuk vandaag de dag? Ja, nou, ik zou geen. Kijk, dat theater dat vergeerde in de 17e eeuw ex als wij nu naar de buurskope gaan of om Netflix hangen. Dat is wat. - Theater was meer een film. Eigenlijk wel, dus ik zou liever een film dan. En ja, ik zou nu zeggen, is een geweldige france film op Netflix. Die moeten we allemaal kijken. Dat heeft Jean-Suipa Unom Vasile. En daarin worden de rol van mannen en vrouwen letterlijk omgedraaid. En ik denk dat Katharina Wervers dat heel interessant had gevonden. Ja, ik ga hem ook kijken. Ja, als laatste sluit een vriendenboekje altijd af met dit wil ik nog kwijt. Wil jij nog iets kwijt over Katharina? Nou, dat ik. In dat wat ik net eigenlijk wat net zei, dat ik het vreemd vind. dat wij haar nu voor het eerst weer noemen. Dat het zo lang stil is gebleven om deze vrouw te. Als je bedenkt wat voor enorma daadst gedaan heeft hoe bijzonder het was. Dat verdient dat enorm herwaardering. Ja, en wat ik zelf altijd leuk vind, is die oude teksten van dit oneel stukken. Heb jij nog een. Ja, een citaat uit dat spaanse hedinitje, wat jij het allermooiste vindt? Nou, ik heb even zet de zoek, maar ik heb één zin, waarvan ik denk dat die het stuk wel samenvat. En dat is deze, dus. Ai, Juppe, en Son, laat uit u tronen in mij een gampje dalen. En stuurt mijn voetersogeestig dat zij moeten prijs behalen. Of er wel, laat me dan ze. En zingen. Dank. Wie gaan we volgende keer bespreken? Volgende keer spreken we een 18e euse heldin, Juliana Dullanua. Een schrijvende baroness uit Brabant. Leuk, ik kijk er naar uit. En dank dat je mij het meegenomen naar die theater-wiel van Toen en in het leven van Katharina. Fair works, fair works. Fair works. Dat was hem. Tot de volgende keer. De podcast vonden was een vrouwse productie van goede ouwe coeën in opdracht van teater kwast. De podcast kwam tot stand met steun van het cultuurstimulairisch-vond-hardem, de grafien van bilantstichting, de Yeze Rijhoxstichting. En het Prince Bernad Culture van Nord-Holand. Veel dank aan het iedere bus van je en aan alle experts die als meenamen naar vroeger. Wil jij in van de voorstellingen van kwast bij wonen? Ga dan naar teaterkwas.nl voor programma. En wil je dat nog meer mensen kennis maken met deze 17e euse theater-wiel? Dat don een recentie achter. Dat maakt de podcast beter vindt daar. Dank je wel.