Chłopski bunt. Jawne i ukryte sposoby sprzeciwu na wsi.

[śpiew] Wszyscy jesteśmy ze wsi. Podkastohy historii i kulturze wsi. Kaśimierz Dobrówolski, historyk Je ethnograf. W studiom wsi nie dziewięć powiecie Limanowski zastanawiam się nad tym, dlaczego chłopi tak rzadko się bontowali. Doszedł on do wniosku, że ma to związek z ich rastą słowiańską czy słowiańskością. Przez co chłopi mieli być urodzanymi poddanymi, poczciwcami, którzy z pokorą znoszą nawet najgorszy swój los. Taka opinia dotycząca chłopów historii pokotuje do dzisiaj. Kiedy jednak rzeczywiście przejrzymy się tej sprawie, to okazuje się, że chłopi budowali się często i spektakularnie. A opinie o ich potręności wynikają raczej z stereotypów, niż rzeczywistej wiedzy. Słuchacie Państwo pod kastu, wszyscy jesteśmy ze wsi, ja nazywam się Michał Rausze. Gospodarz na Trzymorgowym Gospodarstwie w powiecie Radom Szczańskim. Pozostawało jeść do dworu i prosić, może daliby jakąś robotę. Poszedłem, prosiłem, płaszczyłem się ustub dziedzica. Nie, kazali przyjść kiedyś później. Poszedłem za parę tygodni, zaofiarowano mi pracę dniówkową przy koniach. Od tąd przez wiele tygodni chodziłem za pługiem po mokrej roli, której było temu oblepiały się buty, że nie można było ich ućwignąć. Nieraz na wieczór już dawno słońce skryło się na choryzącie, a jeszcze długo po polach dworskich rozlegały się głosy, rata i wiowisa i tym podobne. A pan stał na pagórku i śledził ruchy z tych podwładnych. Po zakończeniu polnych robot wysyłano nas ze zbożem do miasta. Wypędzała nas noc, deszcz i wiatr, wyjący poza ściangach. Przez drogę trzeba było siedzieć wysoko na skrzynina, worach z Boża, okrytym starem, potarganem łachem, który nieco chronił przed deszczem. Po odbyciu takiej jazdy na przestrzeni 30 km kamienić tą drogą. Bebechy chciały się po rywać, a głowa, peńkała z bólu nakawały. Z powrotem przyjechało się o godzinie 11 wieczorem. Wtedy głodne, zziębnięty i mokry kładłem się spać na stajennym wyrku, które po takiej podróży było najwygodniejszym materacem. Wiatr chłoczący za ścianami najpiękniejszą muzyką usypiającą do snu. Po 5 godzinach snu trzeba było wstawać i wlec się do pracy. Człowiek był tak zarobiony, że nie było nawet czasu umyć się, a oczyścić wcale. Chodziło się jak pomyleniec, brudny, obdarty i śmierdzący gnojem. Tak obrzydłe warunki pracy były jeszcze pogłębione przez używanie wstrentnych wezwisk w rodzaju. Cytku, dysku, których począwszy od dziedzica, a kończąc na karbowę, używali wszyscy spełniający wiernie w olepana i władcy. Lecz podłe urągowisko ze strony tych krwiopijców były niczym. I im przypominały się dawne lata pańszczyzny, kiedy mogli dworusabić, a on padał im donóg jak pies. Właśnie ocz kiedyś widziałem, jak dziedziczka przyjechała na konio do mócki z Boża i biała robotnika potwarzy. Widziałem jak chłopu migną zło wrogi błysk w oczach i zgasło. Doż zroga rzeczywistość wołała do jego rozumu, gdzie pójdziesz? Gdzie roboty dostaniesz? Czemu żywisz żonej dzieci i ten silny chłop, od którego uderzenia pięści mogła pęknąć szczęka, opuścił pokornioczy? I czekał, aż panie dziedziczka ochłonie z gniewu. Bogdziesz pójdzie ten nieszczęśliwiec. Czego się uczepi? Jeśli wszędzie jak Polska długa i szeroka, nie ma co robić. Nie pójdzie dziś do niemiec. Nie pójdzie do miasta. Symbolniczą zmianą rzecz po spolitej był wiek 16, kiedy chłopi zniknali z prawodostwa polskiego jako stan. Do czasów Konstytucji III Maja występowali jako własność pańska. Konstytucja wymienia chłopów jako część narodu. Pamiętajmy jednak, że przestało na obowiązować wraz z wkroczeniem do Polski Wojsk-Targo Wiczan. Po rozbierach chłopi co prawda zaczęli pojawiać w aktych prawnych. W sięstwie warszawskim zniesiono na przykład podaństwo osobiste, a w zaborze Austriackim mieli prawo odowywać jej skarzy i do sądowce sarskich. Ale nadal byli wykluczeni z procesów politycznych. Co oznaczało, że decyzje akty prawne i wszystko co dotyczą ich życia w państwie były podejmowane poza nimi, bez ich udziału? Właściłem w ten sposób w antropologii definie się grupę podporządkowano. Isto grupa, która nie ma wpływu na decyzję polityczne dotycząca decydowania o jej własnym życiu. Takie podporządkowania może być słabsze, jak w przypadku w Ateli PRL, albo silniejsze, jak w przypadku niewolników na amerykańskim południu jeszcze w XIX wieku. W przypadku badań nad Buntami możemy mówić o dwóch głównych modelach takich buntów. Buntów sytuacji podporządkowania i pozbawienie jakichkolwiek praw oraz buntów sytuacji, kiedy dana grupa posiada, na była lub też funkcjonuje w ramach jakiś praw politycznych. W przypadku chłopów w okresie do XX wieku byli oni grupom pozbawianą praw politycznych. Żeby wpłynąć na swoich ładców panów i szlach te musieli odwoływać się do strategii oporu w sytuacji podporządkowania. Wadania nad Buntami pokazują, że wybuchy ludowej przemocy zdarzają się wtedy, kiedy podporządkowani nie mają innej możliwości wpływania na polityczne czy ekonomiczne decyzje, które mają wpływ na ich życie. Takie otwarte i najczęściej krwa wy wystąpienia podporządkowanych zdarzają się jednak niezmiernie rzadko, gdy na codziennie stu sytuacja dla nich samobójcze. W pewne wybuchy chłopskiego niezadowolenia zdarzały się wzreszpospolitej rzadko i miały ograniczony zasięg. Do największych możemy wymienić rabacje galicyjską i koliszczyzny. Koliszczyzna była możliwa na pograniczów kontekście konfliktu religijnych i interesów ościennych mocars. Rabacja pojawia się po wybuchu powstania narodowego. To jeżeli chodzi o jawne wybuchy ludowej przemocy. Najczęściej jednak podporządkowani stosują tak zwane ukryte formy oporu. Lubco dzienne formy oporu. Polegają one na anonimowym ukrytem indywidualnym oporze, szkodzeniu panu podważaniu jego praw. Stosuje się do tego tak zwane sabotowanie pracy, czyli udawane lenistwo. Wykonywanie poleceń nazby drobiazgowo. Jest to strategia na szwajka. Przez to polecenia stają się nieefektywne. Ponadto przyorywuje się grunty, dokonuje się podpaleń, podkrada się z pańskiego. Wychodzi się na pańszczyznę z gorszymi narzędziami, z chorymi i słabszymi zwierzętami. Wszystko to razem sumuje się podważanie relacji zależności między chłopym jego panek. Podobne strategie stosowali Polacy w trakcie II wojnie światowej w obeco kupacji niemieckiej, kiedy promowano akcje pracują wolniej z wizorunkiem żółwia molenowanego na ścianach. Strategie takie możemy także odnaleźć pereloskich fabrykach. Jednym z doskonanych źródeł do banań chłopskiego oporu jest anonimowa satyra 15 wieku, którą nazwano "hytrzy bydlą z panek miecie". Satyra ta wymienia wszystkie chłopskie sposoby samotowania pańszczyzny. Ledwo wynidą pod południe, a na drodze rzekomo pugi oprawiają. Czyli celowo marnotrawią czas pod pozorym pracy. Rzelezną widzi do masłuży, adrewnianą na półk włoży. Pracują gorszymi narzędziami. Przengają chory do bytek. Dyszpank przydzie dobrze orze, a gdy o dydzie jako gorze, czy udają przed panem pracy. Na mysłem potraci kliny, bierzy do chrosta po inny, szedł do chrosta za krzem leży. Udaje, że idzie do domu, bo po głubiu kliny, a później leży pod kszakiem. I ostatni fragment bodź da się jako prawe w wołek, ależ jest chytrzy pachoe, czyli udaj głupiego i poczciwego, a tak naprawdę jest preciarzem, który po prostu sabotuje. Paracepań szczęśnionym wykonywaną na rzecz pana. Warto tutaj podkreślić jeszcze ostatnich fragment. Bojc da się jako prawe w wołek, ależ jest chytry pachoe. To jest jedna z najstarszych strategii oporu podporządkowanych, która odwołuje się do takiego sposobu udawania głupiego. Najdoskonali strategię to opisały Jarosław Haszek Słynnej powieściłowo jako szwęku. Szwęk, udając głupote, może przykryć czasem nawet najbardziej wywrotowe zachowanie. Podporządki woli bardzo często udają głupote przed panem, żeby ukryć swoje rzeczywiste działania. Sambotowanie pracy łatwiej udzie komuś o kim panie śli, że z głupi. Zawsze właśnie na taką głupotę można przecież zwrócić winę. Co w sytuacji, kiedy pan miał nad chłupami władze absolutną często ratowało życie? A przypomnimy, że dowolnego zabijania chłopów zakazano dopiero w 1738 roku w tak zwanych prawach cardynalnych. Proces oporu podporzunkowanych dobrze oddaje sytuacji ze wsi jeżowka z okresu panie ściszanego. Po cesor wsi jeżowka w 1766 roku skarżą się, że poddani bez jego zgody zasiwają pustki i nie chcą z zegarni, ten w ten sposób ziemi odrawiać panie ścisny. Poza tym, oseb, był to rodzaj daniny dla dworu, No dajmy z mi się nie. resplewami i niedoważony. Wbrew przy musowi probinacyjnemu warzą też własne piwo i na alkohole. Co więcej, straszą jego i pozostałych domowników robiąc hałasy kohodworu. To nieustanne podkopywanie władzy dworów postaci o po ukrytego poru trwało aż do 1769 roku, kiedy stało się bardziej jawne i bezczelne. 1769 roku, chłopi nie chcieli już w ogóle niczego drabiać, nie oddawali o spów ani żadnych inny danin, a pod dworem zamiast różnych hałaców zaczęli strzelać i odgrać się zarówno posezorowi, jak i jego administracji. Napięcie między posezorem i chłopami we wsi narastało i chłopi coraz wyraźnie przychodzili od ukrytych do otwartych form oporu. Sprzyjących dla chłopów okolicznościach zewnętrznych, jakichś wojenne konfliktów, skalina rodowej lub międzynarodowej, dla posezora prawdopodobnie skończyło miesiąt tragicznie. Takie sytuacje jednak zdarzałem się wtedy, kiedy podporządkowani nie mają prawa osobie decydować. Przemodz jest wtedy jedyno możliwością zabrania głosu we własnej sprawie, który dzięki temu zostanie wysłuchany. W momencie odzyskania przez polskim niepodległości chłopi, po raz pierwszy tak naprawdę zyskali prawa wyborcze polityczną reprezentację w postaci organizacji politycznych czy organizacji ludowych. Oczywiście te prawa wyborcze chociażby w rejonie galicyjskim w jakimś stopniu, czy w zaborze pruskim w jakimś stopniu, były im przyznane wcześniej, ale tutaj doszedł jeszcze do tego czynnik, samo stanowienia się narodu. Poza tym nowoczesne państwo, zwłaszcza nowo narodzone państwo polskie, w przeciwieństwie do państw feudalnych, zakłada jakichś rodzaj rozwoju zamieszkojącej i ludności. Tedy to zaczęły powoli pojawiać się ludowe szkoły, czy zaczęła się pojawiać jakieś szczątki polityki skierowanej do wsi. Po raz pierwszy od uwłaszczenia stanęła też porządana przez chłopu kwestia reformy rolnej. 1917 roku na wiecach chłopskich powszechnie domagano się parcelacji majątków ziemskich i przyznania ziemi tym, którzy na nie pracują. W obed zagrożony z strony bolszewików, rząd mobilizował chłopów między innymi obiecując, zająć się reformu rolną. Chłopi masowo wspierali rząd w konflikcie z bolszewikami reforma rolna rzeczywiście stanęła w Sejmie i zostało chwalona. Kiedy jednak zagrożony bolszewikami zostało do rolne, reforma rolna okazała się niezgodna z konstytucją i w praktyce ją zawieszone. Chłopi jednak, po raz pierwszy zaczęli czuć, że mają wpływ na najważniejsze sprawy w państwie i mogą decydować się w swoim życiu. Organizację chłopskie i poparcie draparli politycznych na wsi w zestawę. Aż do największego z rówu chłopskiego, wielkiego strajch u chłopskiego z 1937 roku, który garną ziemiena, na których mieszkało od 6 do 8 miliona ludzi. Strajk był wymierzony w wyładze sanacyjne, ale chłopi chcieli przede wszystkim odzyskać kontroje nad polityką w kraju, którym doszło do zamachu stanu i władze przejęła wąska klika. Było to ważne w kraju, który w dłużej większości był rolniczy i zdecydowana większa część jego mieszkańców zyła z pracy na roli. Organizatorem strajku było stronnic wolutowe. Prokramując strajk odezwie, żądano między innymi, zlikwidowania sprawy brzewskiej i przywrócenia pełni praw dla wszystkich byłych więźni w brzewskiej z wincą tym w 8 na czele. Zmiad Konstytucji i orydenacji wyborczej rozwiązania Sejmu i Senatora z Samorządu ustroju demokratycznego dla Polski i nowych utrzymy wyborów, likwidacji dyktatorsko-birokratycznego systemu rządów, sprawiedliwości w sądach zmiany polityki zagranicznej. Przede wszystkim jednak opłacenności produkcji rolniczej go dziwiego wynagrodzenia za pracę, sprawiedliwiego podziału do prspołecznych, prawa chleba i pracy dla wszystkich. Strajk wybuch 15 s. 1937 roku w dniu chłopskiego święta czynu chłopskiego. Nawiecu w Jarosławiu proklamowano wtedy 10 dniowy strajk chłopski. Strajk objął zasięgiem 10 województw, odnatuwano ponad 188 z gromadzeń, do strajku przyłączyli robotnicy rolni i nipraconnicy na wsi, np. pracownicy budowlani. Ponadto w Krakowie Polska partia socjalistyczna zorganizowała potężną manifestację po parcie do strajku. Wincenty wito spowiedział do strajkujących chłopów. Pamiętajcie, że przed wami nie ma wyboru. Możecie być albo gospodarzań Polski albo nie w Unikami II. Nastroje wśród chłopów były też zdecydowane. Mówili oni między sobą. Nie pomogły głosy, to pomogą kosy. Urodka wzywająca do strajku mówiła. Nasz nowy czyn chłopski, ten 10 dniowy strajk chłopski musi być początkiem do przywrócenia chłopów Polsce praw do życia, akrają w iładu porządku i bezpieczeństwa. Cama strajk polegał na tym, że blokowano dostawy żywności ze wsi do miasta, łami strajków wychcących się zrobić z rówo karano, a w miasteczkach zwoływano wiece z wane koncentracjami. Odnotowano przypadki, że jeden tym napacowikację policjantom drogę zagadzały chłopki, które tworzyły przed miejscowościami żywy tarczę. Organizator strajku stronić swoludowe przyjął następujące zasady, jak taki strajk ma wyglądać. Po pierwsze, należy wstrzymać ją do wózu produktu w rolnych do miast. Po drugie, należy wstrzymać ją od zakupu produktów przemysłowych. Po trzecie, należy zorganizować straże, by dopinowały wykonania uchwały strajkowej. Po czwartę należy prowadzić akcje, uswiadającą na wsi w sprawia strajku, a gdyby to nie pomogło stosować terror w obec opornych. Po 5. uświadamę źródność miejskom, strajk nie jest zorganizowany celem wygłodzenia jej, ale jest protestem przeciwko ogynorowaniu przez władze nowe politycznych i gospodarczych postulatów wsi. Mariam Kukiel, w liście nowady słowa z Cikorskiego, pisał tak. Wszędzie straże chłopskie, rewidują nawet auta poszosach. Letnicy desperowani i w takim zakliczenie głód, wrabce głód, wyjeżdżają maszowo w uzdrowiskach i lytniskach ceny żywności fantastycznych. [MUZYKA] Po 2. uświadamę, polskie władze komunistyczne nie były skłonne koalektywizować o ruinicwa tak, jak miało to miejsce w innych krajach blokusowieckiego. Ich krucha władza opierała się spory części na spokojeniu nastroj w nowsi, dzięki wyczekiwanym przez chłopów reformie rolnej. Koalektywizacja oznaczała by zaprzeczenie tej reformie i mogłoby się to różnie dla wsi skończyć. Mimo tego w oparcie o rezulucie Kominformu 1948 roku, Kominta Centralny Polskiej Partii Robotniczej we wrześnię tego samego roku podjął decyzję o kolektywizacji. Chłopi nie przyglądali się o kolektywizacji biernie. Choć odwoływano się do środków siłowych, świeżu upieczona władza musia zmierzyć się z chłopami, z których zróba był jeszcze pamięć o poru przeciw państwa źnie. Wielu miejscach zresztą kolektywizację odbierano na jako nową panie szczęzne. Chłopi stosowali wobec kolektywizacji cały szereg praktygo poru. Takowano próbujących zaorać polany spudzieni traktorzystów. Zbiorowo blokowano inne traktory. Przeganiano próbujących zaorać chłopskie pola. Chłopisy pali piaskiem traktorzystę, który aurał takie pola, także nic nie widział, ona następnie bilingo. Tuł mnie niszczono też same traktory, spuszczano z nich pali, w oprzecina nopony, zrywano przywody instalacyjnej, uszkadzano pługi. Najektywniejszych buntach przedzi w kolektywizacji były kobiety, gromadziły się one tułnie w miejscach, gdzie wyznaczano pola do kolektywizacji i stawały na czele takiego poru. Kazuje się także, że w buntach na wszechradzieckich przywojącą rolę odgrwały kobiety do tego stopnia, że wręcz mówiło się o babckich buntach. Rzeultacie z udzielni powstało bardzo niewiele. Początku lat 50 stanowił ona zaledwie 0,8% wszystkich gruntów rolnych w Polsce. Ostatecznie na fali odwilży w 1956 roku zrezygnowano z kolektywizacji na rzecz rozwoju państwowych gospodarstw rolnych, utworzonych z ziemi należących wcześniej do majątku w ziemskich, szczególnie na ziemiach zachodnich. Ale w trakcie kolektywizacji nie doszło do spektakularnego powstania. Hłopi masowo stosowali takie praktygie codziennego oporu, które dopiero posumowaniu razem pokazywały ich siłę. To jest też cecha oporu podporządkowanych. Nie występuję o niezastan darami widowy zkowych i spektakularnych powstania, ale stosują wiele drobnych form oporu, których siła ujawnia się dopiero po ich sumowaniu. Chodzi decyzję o zaprzestaniu kolektywizacji nie podjęto pod wpływem takiego oporu, a na pewno nie wyłącznie, to z pewnością opór wsi był bardzo poważnym czynnikiem w jej podjęciu. Kiedy myślimy o buntach czy oporze wyobrażamy sobie go w formie szturmo na jakąś bastylię albo jaką manifestację z flagami. Tymczasem z perspektywy historii taka możliwość pojawiła się całkiem niedawno. W różnych systemach opresyjnych, chłopi czy szerzej lód, przeciwstawiam się takim systemem w formie oporu codziennego, ukrytego, anonimowego. Czasem taki opór był dużo bardziej skuteczny od otwartych konfrontacji. Historie chłopów pokazuje, że choć dla tam istosowali oni wobec pańszczyzny czy perelu oporu kryty codzienny, to kiedy należyła się ku temu okazja potrafili też jawnie walczyć o swoje prawa. Pamięć o tych walkach pozwala nam usiadomić sobie, że możliwość jawnego protestowania, przedziw sprawą, który nam się nie podobają, nie zostało nam dana, ale wywalczyli ją na się przodkowie. Musimy też pamiętać, że choć wywalczyć to prawo byłem ciężko i ponosili ogromne ofiary, bardzo łatwo jeszcze to prawo stracić. To była audycja, wszyscy jesteśmy ze wsi do usłyszenia Michał Rauszer. [muzyka] Aida na i ta na i ta na na na. Wysłuchali Państwo pod kastu, wszyscy jesteśmy ze wsi, stowarzyszenia folkowisko. Redagują katarzy nachodąń i Michał Rauszer. Texty źródłowe czyta anna szabiel. Produkcja maciej piotrowski. Patroni medialni. Pressję. Pismo folkowe. Nowy obywatel. Magazyn kontakt. I lymount diplomatik. Dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu Patrioty z Miutra.