Anlam Arayışı ve Delilik | Nietzsche’nin Felsefesi ve Yaşamı

Friedrih nietzsche keskin sözleri ve devasa bıyığıyla 19. Yüzyılın en akılda kalan filozoflarından biridir. Çalışmalarının temel amacı, evrensel bir gerçeğin olmadığını ortaya çıkarmak ve insanlık durumunun hayvani dürtülerimizi sürekli olarak aşma halinde olduğunu göstermeye yönelikti. Bugün hâlâ kullandığımız birçok ünlü sözü o dile getirmiştir. Bunlar arasında beni öldürmeyen şey beni güçlendirir ve tanrı öldü sözleri de vardır. Sıklıkla yanlış anlaşılsa da ve eserleri son yüzyılda kötülükleri meşrulaştırmak için kullanılsa da friedrich nietzsche'nin felsefesi gerçekten de 21. Yüzyılda insanların yaşam biçimini değiştirmiştir. 19. Yüzyılda batıda bilim ve akıl yükselirken, insanların yüzyıllardır tutunduğu dini inançlar ve geleneksel değerler sarsılıyordu. Netice'nin gözlem gücüyle fark ettiği şey buydu, insanlık eskisi gibi inanmıyordu ama elinde yeni bir rehber de yoktu. Bu devasa bir anlam boşluğu yaratmıştı işte. Bu anlam boşluğu nietzsche'nin felsefesini şekillendirdi. Bugün onun hayatından ve felsefesinden bahsedeceğiz. Friedrich nietzsche 15 ekim 1840 dörtte rusya'nın saksonya bölgesinde, yani bugünkü doğu almanya'da doğdu. Çok katı bir protestan ailesinde büyüdü. Babası kar loudik nietzsche kasabanın papazıydı ve bu durum küçük nietzsche'yi hemen Hristiyan inancına daldırdı. Ancak inançla tanışmasıyla birlikte kısa süre sonra bu inanç sınırınacak ve sarsılacaktı. Çünkü tanrıya inanan ve onu vaaz eden babası ölümcül bir beyin hastalığına yakalandı. Bir yıl boyunca ağır açılar çekti ve henüz 35 yaşındayken öldü. Ertesi yıl ise nietzsche'nin küçük kardeşi lodwich'te henüz 2 yaşındayken öldü. Yaşadığı bu acı kayıplar onu çok etkilemişti. Dini bir temelli büyümesine rağmen iyi ve masum insanların yaşadığı akıl almaz anlamsız acılara tanık olması, inanç ve gerçeklik arasındaki derin çelişkiyi ortaya koydu ve nietzsche'nin ilerideki felsefi çalışmalarının temel taşlarından biri oldu. Nietzsche, çok küçük yaşta pek çok ölüm ve acıya tanıklık etmişti. Bu nedenle çok ciddi bir karaktere sahipti. Çocukluğunun büyük kısmı kadınların arasında geçti. Annesi, büyük, annesi ve 2 teyzesi onun yetişmesinde rol oynadı. 1.850 altıda friedrich nietzsche, kız kardeşi Elizabeth ve annesi almanya'nın nambur kentine taşındılar. Bu ev onun en önemli eserlerini yazdığı yer oldu ve bugün hala bir müze olarak korunmaktadır. Nietzsche önce bir Hristiyan hazırlık okuluna gitti, ardından yatılı okula geçti. Notları hiçbir zaman çok iyi değildi. Ancak babası öldüğünde bir devlet memuru olduğu için nietzsche istediği üniversiteye tam burslu kabul hakkı kazandı. O da inancını sorgulayarak bon Üniversitesinde teoloji ve felsefe okumayı tercih etti. Başlangıçta babası gibi bir papaz olmak istiyordu. Yalnızca 2 dönemden sonra kendi inançlarının okulda öğrendiği din dersleriyle çeliştiğini fark etti ve sık sık profesörleriyle tartışmalara giriyordu. Keskin zekası 10'a çıkart burada da huzur vermedi ve kısa süre sonra inancını tamamen terk etti. Bunun üzerine lipsi üniversitesi'ne geçmek zorunda kaldı ve burada latince ve yunanca gibi eski dilleri okudu. Öğrencilik yıllarında nietzsche bir genelevdeki hayat kadını aracılığıyla frengi kaptı. Bu hastalık onu ömrü boyunca fiziksel olarak zayıf ve sürekli acı çeker hale getirdi. Frengi insanlarda deliliğe yol açmasıyla da bilinir ve bu da sonunda nietzsche'nin başına geldi. O dönemde frengi'nin bir tedavisi yoktu. Günümüzde penisilin ile tedavi edilmektedir ancak bu ilaç nietzsche'nin ölümünden sonra 1.920 üçte icat edildi. Nietzsche inancını sorguladıktan sonra yönünü dil bilim yani filolojiye çevirdi. Bu alanda olağanüstü bir dehaydı. Öyle ki henüz 24 yaşında doktorası bile olmadan isviçre'deki prestijli, bazen Üniversitesine profesör olarak atandı. Halen daha o dönemdeki en genç profesör olma unvanını korumaktadır. Bir yıl sonra 1.800 yetmişte çıkan Fransa, Rusya savaşında gönüllü olarak cepheye gitti ve hasta bakıcı olarak yaralı askerlerle ilgilendi. Ancak burada dizanteri ve difteri kaptı. Zaten zayıf olan sağlığı bu hastalıklarla birlikte büyük bir darbe aldı. Kronik baş ağrıları, mide sancıları ve görme bozuklukları hayatının geri kalanında onun peşini hiç bırakmadı. Savaş dönüşünde profesörlük görevine devam etti fakat akademinin katı ve sınırlayıcı dünyası onun özgür ruhuna dar gelmeye başlamıştı. Sağlık sorunları yıllar içinde öyle ağırlaştı ki, 1.870 dokuzda henüz 34 yaşındayken profesörlükten emekli olmak zorunda kaldı. Küçük bir maaşla yaşamını sürdürdü. Bu karar yalnızca mesleki bir değişiklik değil, aynı zamanda özgürce düşünebilmek ve yazabilmek için bir kaçış ve arayışın başlangıcıydı. Bu süre boyunca hastalıklarının yatakta sürüklediği dönemler yıkıcı bir aşk başarısızlığı zayıflayan dostluk ve aile bağları depresif ve nihilist ruh hallerine rağmen. Nietzsche zamanının çoğunu yürüyerek düşünerek ve yazarak geçirdi. Felsefe aracılığıyla teselli anlam ve yaşama devam etme nedeni buldu. Nietzsche'nin felsefesinin temeli. Friedrich nietzsche mutlak bir hakikatin olmadığını ve insanların kiliselerine ya da siyasi liderlerine, körü körüne güvenmemesi gerektiğini savunuyordu. Bugün bu kulağa gayet mantıklı gelse de 1.008 yüzlerde insanlar mutlak doğru ve yanlışların var olduğuna arada hiçbir şey bulunmadığına inanarak yetiştirilmişlerdi. Insanlara bir şeyi körü körüne kabul etmek yerine sorgulamayı öğütleyerek gelecek nesillere düşünme biçimimizi tamamen değiştirmeleri için ilham verdi. En ünlü sözlerinden biri olan tanrı öldü ifadesi günümüzde ateistler tarafından her yerde kullanılır. Ancak bu aslında yanlış anlaşılmış ve bağlamından koparılmış bir sözdür. Onun asıl söylediği şuydu. Tanrı öldü, tanrıdan geriye bir ölü kaldı ve onu öldüren biziz. Cinayetlerin en büyüğünü işleyenler olarak kendimizi nasıl avutacağız? Nietzsche aslında tanrının ölümünü kutlamıyordu. Daha çok insanların giderek inançlarını kaybettiğini söylüyor ve din olmadan insanlığın doğru ile yanlışı nasıl ayırt edeceğini bilemeyeceğine inanıyordu. Dinin varlığı olmadan insanların genellikle siyasi liderlerine ve kraliyet ailelerine tanrıya tapar gibi saygı göstereceğini öngörüyordu. Bu yüzden insanların yerine koyabilecekleri başka bir şeye ihtiyaç duyduklarını biliyordu. Onların müzik, edebiyat ve tiyatro gibi sanatlara yönelmesini istiyordu ve shakespeare'in insan ahlakı için son derece değerli olduğunu, üstelik insanların kendi başlarına düşünme yetilerini ellerinden almadan değer sunduğunu savunuyordu. Nietzsche'ye göre toplumun kuralları, insanları bastırmak ve mevcut düzeni korumak için geliştirilmişti. Örneğin hristiyanlıkta insanlara isa gibi olmaları ve maddi şeylere istek duymamaları öğretilir. Nietzsche, bunun özellikle yoksullara kendi durumlarını kabullenmeleri için öğretilen bir şey olduğuna inanıyordu. Eğer insanlar başkalarına özenmekten veya daha fazlasını istemekten utandırılırsa daha yüksek bir statüye ulaşmayı denemeyeceklerdir. Ve dolayısıyla daha azla mutlu olmaya ikna edilen insanlar hükümetlerine karşı daha fazlasını talep ederek bir devrim başlatmayacaktı. Nietzsche bize bencil arzularımızı, sahiplenmemizi ve toplumun kurallarının, hayatımızın gerçek hakikatine ulaşmak için aşılması gereken şeyler olduğunu söyler. Nietzsche, her bireyin kendini aşma sürecinde olması gerektiğine inanıyordu. Eğer birine karşı kıskançlık hissediyorsak, bu aslında gerçek benliğimize ulaşmak için neye ihtiyaç duyduğumuzu gösteren bir işarettir. Örneğin kaslı erkekleri kıskanıyorsanız bu spor salonuna gitmeniz gerektiğinin işaretidir. Zengin birini kıskanıyorsanız daha çok kazandıran bir iş bulabilirsiniz. Herkesin kendi hayali vardır ve eğer bu arzularımızı kabul etmeyi reddedersek, sadece kendimizi mutsuz ederiz ve hedeflerimize ulaşamasak bile en azından denemiş olmanın tatminini yaşarız. Mitçiye göre anlamı başkalarından beklemeye gerek yoktu. Her kişi kendi hayatının anlamını kendisi yaratmalıydı. Bu felsefe nietzsche'nin üst insan adını verdiği kavramda vücut buldu, ilk kez böyle buyurdu zerdüşt'te adlı kitabında ortaya koyduğu üst insan figürü değer yaratan insandır. Geleneksel ahlakı dini toplumsal kalıpları aşar. Başkasının koyduğu değerlerle değil, kendi koyduğu değerlerle Yaşar, güç istenciyle Yaşar. Hayatı olduğu gibi kabul eder. Acıyı ve zorluğu bastırmaya çalışmaz. Onları kendi gücüne dönüştürür. Amor fatih yani kaderini sev ilkesini benimser başına gelen her şeyi, acıları, talihsizlikleri bile kendi yaşamının bir parçası olarak sever. Sürü insanını aşar, çoğunluğun güvenli ve konforlu değerlerine uymaz, kendi yolunu seçer. Bu yüzden yalnız kalabilir. Friedrich nietzsche, her insanın böyle biri olmaya çalışması gerektiğini iddia etti. Çoğu insanın hayvani içgüdüleriyle üst insan arasında sıkışıp kaldığını ve bu 2 dürtü arasında sürekli bir mücadele olduğunu dile getirdi. Cahillik mutluluktur düşüncesini ortaya atan ilk kişilerden biriydi. 10'a çıkart göre mevcut düzeni olduğu gibi kabul eden bir insanın mutlu olması kolaydır. Bilgi arayışının ve üst insan olma yolunun insanı mutsuz kılabileceğini kabul ediyordu. Ama yine de bu hayatı seçmişti. Pek çok insan onun üst insan kavramını okuyup yanlış yorumladı. Bunu insanlığın geri kalanından üstün birine dönüşme yeteneği olarak algıladılar. Naziler gibi bazıları ise bunun belirli ırkların daha medeni ve dolayısıyla diğerlerinden daha insan olduğunun kanıtı olduğunu düşündü. Nietzsche'ye göre bir kişi kendi ideallerine uygun bir yaşam sürmeyi hedeflediğinde yaşadığı zorluklar ve acılar bile anlam kazanır ve kişisel olarak değerli hale gelir. Bu ruhun bir tür simyasıdır. Kaçınılmaz acılara rağmen yaşamı onaylamaktır. Yaşamak için bir nedeni olan insan neredeyse her nasıla katlanabilir diye yazmıştır ilçe. Arthur shopen hower acının mümkün olduğunca azaltılması ve ondan kaçınılması gerektiğini savunurken, nietzsche acının aslında olumlu bir yönü olduğunu ileri sürdü. 10'a çıkart göre acının üzerine gidilmeli, kucaklanmalı ve güç ile zihinsel kuvvetin yakıtı olarak kullanılmalıydı. Hayat zaten kaçınılmaz bir ıstıraptır. Mesele var olup olmaması değil. Ne uğruna olduğudur. Nietzsche bu düşüncesini şu sözlerle dile getirir. Insanoğlunun üzerine şimdiye kadar çöken lanet acının kendisi değil acının anlamsızlığıydı. Friedrich nietzsche bugün evrensel olarak tanınan bir isim olsa da eserleri başka dillere ancak 1.800 doksanlarda çevrildi. O zamana gelindiğinde ise nietzsche artık yeni kazandığı popülerliğin tadını çıkaramayacak kadar hastaydı. Dolayısıyla felsefesi almanya'da bilinse de bu durum 10'a çıkart zenginlik veya şöhret getirmedi. Nietzsche'nin kişisel yaşamında felsefesini etkileyen önemli bir unsur da aşk hayatıydı. Nietzsche, hayatı boyunca romantik ilişkilerde çoğunlukla başarısız oldu. Aşık olduğu kadınlara yoğun duygular besledi. Fakat bu duygular genellikle karşılık bulmadı. Bazı yakın ilişkileri evlilikle sonuçlanmadı. Hatta yaptığı evlenme teklifleri reddedildi. Özellikle lu Andreas salome ile yaşadığı ilişki nietzsche üzerinde derin bir etki bıraktı ve onu büyük ölçüde travmatize etti. Bu yüzden nietzsche hayatı boyunca hiç evlenmedi. Aşk onun için genellikle yalnızlık, hayal kırıklığı ve felsefi düşünceyle iç içe geçti. Bu deneyimler, nietzsche'nin felsefesinde yalnızlık ve bireysellik temalarının güçlenmesine katkıda bulundu. Sık sık aşktan ve aşkın en mantıklı insanı bile nasıl delirmiş gibi hissettirdiğinden söz etti. Kendi hayatı hakkında yazmak yerine duygularını böyle buyurdu zerdüşt adlı kitabında dile getirdi. Bu kitapta tüm bilgeliği bulmak için dağlarda kendini izole eden ama onu dinleyecek ya da takip edecek hiçbir mürit bulamayan bir adamdan bahsediyordu. Sonunda o adam dünyanın en yalnız insanlarından birine dönüştü. Dini reddettiği için nietzsche insanlığın yaşayabileceği ahlaki bir pusulaya ihtiyaç duyduğunu biliyordu. Bu yüzden iyinin ve kötünün ötesinde adlı eserini yazdı ve bir şeyin iyi ya da kötü olmasını belirleyen tüm sorunları ele aldı. 1.888 yılında zihninin ve bedeninin 10'a çıkart ihanet ettiğini hissetmeye başladı. Son kitabı deccaldi burada tüm değerlerin yeniden değerlendirilmesi fikrini ortaya koydu. Yani dinin yerine geçebilecek bir ahlak kuralları sistemi oluşturmaya çalıştı. Kendisini insanlık için bir fedakarlık yapan şehit gibi görüyordu. 1.880 dokuzda sadece 44 yaşındayken bir sinir krizi geçirdi. Italya'nın Torino kentinde sokakta yürürken bir adamın atını kırbaçla dövdüğünü gördü. Atın boynuna koşup sarıldı, onu korumaya çalıştı, ağlıyordu ve seni anlıyorum, seni anlıyorum diyordu. Ev sahibi nietzsche'yi sokaktan çıkarıp odasına götürmek zorunda kaldı. Bu tuhaf olay onun görünen son berrakanıydı. Ve felsefesine tamamen zıt gibi görünüyordu. Merhamet zayıflık ve şefkat sonraki 2 gün boyunca divan'da tepkisiz ve hareketsiz halde yattı. Daha sonra nietzsche akıl hastanesine yatırıldı. Hastanede 10'a çıkart 20 yılı aşkın süredir mücadele ettiği frenginin bir sonucu olarak felç edici bunama teşhisi kondu. Tepki verdiği son anlardan birinde kucaklaşan bir kadın ve bir adamın uzun bir sarılmasını resmetmeye başladı. Ardından kalıcı bir katonik yani tepkisiz duruma girdi. Sanki hayatının sonunda bütün felsefi çalışmalarının paylaşacak biri olmadıkça hiçbir anlam ifade etmediğini söylemeye çalışıyordu. Gerçekten de en çok istediği şey sevgiydi. Modern tarihin en güçlü zihinlerinden biri kendi ağırlığı altında çökmüş gibiydi. Sebebin genetik ya da hastalıklarının sonuçları mı yoksa zihninin kendi derinliklerine fazla dalıp geri dönemez hale gelmesi mi olduğu bilinmez. Ama birçok kişi tanrı olmadan ahlaka bir temel bulma çabası ve insan doğasının iç işleyişini çözme baskısının sonunda onu deliliğe sürüklediğine inanıyordu. Zihinsel çöküş yaşadı ve insanlarla konuşmaya tepki vermiyordu. Son olarak nietzsche, 1.900 yılında 55 yaşında geçirdiği felç sonrası hayatını kaybetti. Nietzsche'yi okumanın tehlikeleri. Kendi ölçütlerine göre nietzsche yaşarken büyük olasılıkla bir başarısızdı. Akıl sağlığını yitirmeden önce çok az şey başarmıştı. Kitapları satmamıştı, kayda değer bir saygınlık ya da tanınırlık kazanmamıştı. Ancak ölümünden sonra eserleri hızla yayıldı. Büyük ilgi, saygı ve küresel bir takipçi kitlesi kazandı. Ne yazık ki bunların bir kısmı korkunç, yanlış ve kötü niyetli uygulamalara da yol açtı. Birçok kişi onun söylediklerini tamamen yanlış anladı. Hatta kız kardeşi bile sahte bir naziydi ve kitaplarının ikinci baskısını yeniden yayımladı. Bazı kısımları değiştirerek alman ırkını dünyanın geri kalanından üstün gösterecek şekilde yazdı. Bunun yüzünden nietzsche sadece bir değil, 2 dünya savaşını başlatmakla bile suçlandı. Birinci Dünya Savaşı öncesinde, hatta rahipler bile nietzsche'nin felsefesini vaaz kürsülerinden kendi ülkeleriyle ilişkilendirerek anlatıyordu. Bu özellikle almanya'da büyük bir ulusal gurur'a yol açtı. Adolf hitler'de nietzsche'nin hayranı oldu. Bunu Almanların, insanlığın geri kalanından çok daha gelişmiş olduğunun bir işareti olarak gördü. Bugün bile nietzsche'nin eserlerini tehlikeli bulan eleştirmenler var. Ve gençlerin okuması için fazla riskli görüyorlar. Çünkü onun ana felsefesi her şeyi sorgulamaktır. Bu da gençlerde sık sık isyan olarak kendini gösterebilir. Ve bir gün bu düşüncelerin nasıl korkunç biçimde çarpıtılabileceğini gösterecek bir olay yaşandı. 1.920 dörtte chicago'dan 2 üniversite öğrencisi tam da bu şekilde davrandı. Kendilerinin herkesten çok daha zeki olduklarına ve nietzsche'nin yazdığı üst insanın bir örneği olduklarına inanıyorlardı. Mükemmel suçu işleyebileceklerini düşündüler. 14 yaşında bir çocuğu öldürdüler. Avukatları, işledikleri cinayetin sebebi olarak neticein felsefesini gösterdi. Bu elbette saçma bir bahane çünkü pek çok kişinin okur ama seri katil olmaz. Yine de jüri bunu kabul etti ve gençler cinayetten sıyrıldı. Felsefesi o kadar tehlikeli bulundu. Tüm eleştirilere rağmen 20. Ve 21. Yüzyılın uygarlığı nietzsche'nin öğretileriyle tamamen değişti ve bu etki bugün de sürüyor. Artık eleştirel düşünmek ve çevremizdeki dünyayı sorgulamak çok normal karşılanıyor ve bu genellikle liberal sanatlar eğitiminin temeli sayılıyor. Bir zamanlar yıkıcı ve kışkırtıcı sayılan fikirleri. Bugün gündelik tartışmalarımızın ayrılmaz bir parçası. Farkında olsak da olmasak da bizler aslında nietzsche'nin dünyasında yaşıyoruz. Ne yazık ki o bu dünyayı görecek kadar uzun yaşayamadı. Eğer bu video farkındalığını bir adım daha artırdıysa videoyu beğenmen ve abone olman bu yolculukta yalnız olmadığımı gösterir. Son olarak kendi yolunda ilerle her şey senin elinde.