Aflevering 8: Fahro. De verzetsstrijder

Dit is een podcast van VPR-os OVT voor MPO Radio 1. Op Elf, jullie herdenken we jaarlijks dat er in de Bosnische Stadse Breenitza. in een paar dagen tijd meer dan 8.000 jongens en mannen werden vermord. Ze zullen de komende dagen de stad binnenvallen. En dan vrees ik dat het helemaal fout zou gaan. Hoe kan een vreedsame samenleving afglijden naar een oorlog. met de Breenitza als diep de punt? We werden misleid. Dan mensen vermoord geslagen, verkracht werden. Dit is de Elfstemmen van Sabrina Nitsa, een podcast. met 11 persoonlijke verhalen van Bosnische Nederlanders. Over wat zij meemakten en hoe zij omgaan met dat verleden. Als mensen bij elkaar komen, je al bekende. Wat er daar is gebeurd, jullie delen, het verhaal. Ik ben Marieland Costa. En ik ben Alma Mustavic. Ik hou me al jaren als journalist bezig met Sabrina Nitsa. En ik heb ook een tijd in Sarajevo, de hoofdstad van Bosnien. herse govina gewoond. En ik hou me als decente en onderzoeker bezig met deze genocide. Ik was erbij in Sabrina Nitsa. Ik was 14 jaar toen mijn vader weggevoerd werd. Ik heb hem nooit meer gezien. In Nederland wonen meer dan 60.000 Bosniers. En wij gaan met Elfhan hen in gesprek. Aflevering 8. Vagro. De verzetstrijder. Zullen we even kijken. Ik herken wel Bosnische gorgdrijnen, vind je niet? Alma en ik rijden bijna heel Nederland door voor onze gesprekken. met Bosnische Nederlanders. Vandaag gaan we op bezoek bij Vagro in het Brabantse Sind Uderogen. Hij staat al op ons te wachten in de deur openen. Iemen al boer om haar. Daar nemen we naar de smaag. Eigenlijk heet hij Vagroedien Aalich, maar iedereen noemt hem Vagro. Dat is zo wat dat kon eten. Je hoef je school niet uit te doen als je niet wil, maar je weet wel. Het is voor het eerst dat ik Vagro ontmoet. Hij is 58 jaar, maar oogt jeugdig. Er zit een spronkling in z'n ogen, iets om deugens. Vagros vrouw Souwade is aan het werk, maar heeft een soort baklava voor ons gemerkt. Vagro wil ons allebei een enorm stuk opschappen. Vagro, vrouw en twee dochters, minnele en neer. De oudste dochter Amine is getrouwd en heeft zelf twee zonjes. Dit is echt een goede dorpen. Die was denk ik twee duizende proonster dorpen van de Europa. Dat is echt dorpen met 18.000 bewoners. Maar rustig heen plekken, zonder problemen. Kijk, naden naar de Srebrens en naar de Olo. Hij kon echt niet in grote staat wonen, net als Amsterdam, Rotterdam, Utrecht. Dat is voor mij, ja, mag zo veel nervoons. Dorpen is echt voor mij. Om rust te nemen, ja. Aan de witte muren in de woonkamer hangt maar één ding. Een lijst met daarin foto's van vier persoonen, een soort collage. Op de collage staat Vagro zelf met zijn broers en zus. Ze zijn alle vier apart uitgeknipt en naast elkaar geplakt. Ik zie het wel vaker als mensen geen foto van het gezien samen hebben. Een broer en zus wonen nu in Amerika. De andere broer Bairro overleefde de val van Srebrenica niet. Vagro spreekt met veel liefde over hem. Vagro zegt dat hij meer van hem heel dan van zijn ouders. Bairro was de oudste en bekommert de zich om Vagro als jongsten van het gezien. Bairro ging op jonge leeftijd in de meinwerken. Daardoor kon Vagro naar school gaan en later een opleiding tot politieagend volgen. Iedereen wilde raag naar de middel, maar bij ons dat kost veel energie, veel held. Omdat ik woonde in de dorpje en moest ik met de voet. Dus moet je boes betalen en dan daar ook eten. Dat kost held, maar ik woonde op de dorp en dan alleen van de landbouw. Vader werkte niet. En dan was echt moeilijk. En dan toen hij geeft begonnen met de medewerk, was hij een stukje makkelijker. Vagro komt dus uit een klein dorpje, Brijzo Witse. Heem ons breet nog geen 10 kilometer verweiden van Srebrenica. Maar je bent zeker een uur onderweg. Want het ligt hoog in de bergen en er is alleen een onvergarte weg. Voor Vagro was het dagelijks een lange tocht om naar school te gaan. De dichtbij zijn de bus halte was een uurlopen van een vet dorpje. Niet zo groot, maar niet zo klein ook, met honderd houtjes. Voor de oorl was echt met veel groen en echt mooi om te zien. Bossen, boven en veel groen, onder die dorpje en boven die dorpje ook. En vanuit dat kleine dorpje gaat Vagro uit eindelijk naar Belgradeau. De hoofdstad van Jugo Slavje. Daar vocht hij een opleiding tot politia gend. En hij blijft aan werken tot augustus 1991. Onderleiding van Milosevic, die een paar jaar eerder aan de macht kwam, bloedde het Service Nationalisme op. De oorlogen in Slovenien en kroaatsje waren al begonnen. En het werd om mogelijk voor Vagro om als nietserv in Belgradeau te blijven werken. Hij gaat terug naar Bosnien. Hij wordt ingedeeld op een politiebureau in Scalanie. Een dorpje langs de 3 naar 4. Het grens direct aan Serfje. En ligt op zo'n 40 kilometer van Srebrense. En daar trof de oorlog Vagro. Mijn politie Bureau in Scalanie is bezet. Tien op April 1928 van de lokale serviers. En met behoelp van paramilitaire enheden van Outserbien. Die komen naar die plek via die bruch. En die samen hebben ze ja via megaphone gezegd. Dat is servische chemente. Dat is servische ministerie van Binnenlandse zaken. En dat is van dit moment van ons. Van de ene op de andere dag werd de dorp overgenomen door de Serfje. En Vagro verloren zijn baan. Maar voordat hij weggaat, vraagt hij of hij zijn spul uit het politiebureau mag meenemen. Wij hebben gevraagd kunnen wij naar onze kamertje om spullen mee te nemen. Ze hebben een zegt ja dat dat kan natuurlijk. En dag eerder had Vagro en zijn collega's twee metraiers in beslag genomen. En servische burger hing daarmee rond op straat, zonder vergunningen. En die metraiers hadden ze in een kamertje in het politiebureau gelegd. En dat was precies de reden waarom Vagro zo graag zijn spullen wilde ophalen. Toen wij Binnen en Kwaamen was echt voor mij verbast dat die twee metralies staat in de midden in onze kamertje. Maar om er tussen is het politiebureau vol met gewapende serven. Dus hoe neem je die twee metraiers onopgemerkt mee naar buiten? Vagro en zijn collega's verstoppen ze in het frame van één van de bedden die in het kamertje stonden. Maar wat hebben wij toen het dan? Wij hebben één van de bed, kom draaien. En dan die twee wappens in de bed verplatsen. En dan boven wat van de collega's staan. En dan wij hebben dat zegt ja, wij zijn klaar. Kunnen wij verder gaan. Ze hebben dat ja natuurlijk. Maar wij moeten jullie onderzoeken doorzoeken. De zerven doorzoeken Vagro's collega's en andere spullen op het bed. Maar kijken niet in het bedveren. Deze man is in veren van professionals. Ze zijn van de straat gepleugd om te helpen die het dorp in te nemen. Wij zijn opeleide politieagenten. Maar bij hun was mensen van de straat naar binnen gaan. En in die nachtpolisieagenten hebben worden. En dan, volgens mij, ze hebben wat beschermd om ons onderzoeken. En dan hebben we boven de bed hebbers iets bekijken. Het is voet, jullie kunnen door te gaan. En dan wij hebben die twee wappens naar ons nemen. En dan in de middag van die dag hebben wij richting Srebrense vertrekken. Het lukt Vagro om vanuit een bezet dorp te ontsnappen. En ook nog eens om wappens mee te smoklen. De inderen van ons was trots en dat is echt echt goed te dan. Twee mitrajeurs. Daar win je geen oorlog mee. Maar alles wat ze kunnen krijgen om zichzelf te verdedigen, hebben Vagro en zijn collega's hard nodig. Ergoelt namelijk op dat moment al meer dan een half jaar een wapen en bargo voor heel vormaalig johenslavia. Opgeleg door de vee aan veiligheidsraad. In de hoop daarmee het geweld in de Kim te smoren. In de praktijk trof het vooral de bosnische regering. En later ook het bosnische leger dat nog opgericht moest worden. Het wapen bargo had nauwelijks impact op de bosnische service troepen. Zij hadden wappens van het johenslavia ze leger. En in servie was een grote wapen in de strij. Vagro dacht, elke wapen meer voor ons is winst. Vagro en zijn collega's vluchten vervolgens naar Zebrenica. Een van de weinige steden in omgeving. En een plek die dan nog niet ingenomen is. Maar een paar dagen later kreeg ze ook daar een ultimatum van de sergen. Ze moeten hun wapens in leveren. Vagro en zijn collega politie mannen wijgeren. Op die moment was Bielina en Zwormik en Bratunat bezet door de serviers. Dat was ik wel dat oolog behind. Terwijl het overgrote deel van de mensen dacht dat er geen oorlog zou komen. Was het voor Vagro als politieagend overduidelijk dat dit pas het begin was? In plaats van dat ze hun wapens in leveren maken Vagro en de andere lokale politie mannen een plan om verzet te organiseren. Ze verspreiden zich over de verschillende dorp in de omgeving. Vagro gaat terug naar zijn geboren te dorp. Toen heb ik uit een stap van de busje. In één van die dorpjes was mijn zoos. Overal waar hij kan, stopt hij om mensen te waarschuwen. En op de roepen zich ook te organiseren. En dan zijn ze hen tegen die mensen. In die dorpje lauseren die oorlog behind ze hikker. Jullie moeten goed organiseren. En wij zullen die paar dorpjes zijn echt dichtbij. En dan ik zei als nodie waar je komen van mijn dorpje darna 2. En dan samen verzet aan te bieden. zich overgeven aan de serven is voor Vagro geen optie. Want hij weet op dat moment al dat er in andere steden in oorspostnien etnische zuiveringen plaatsvinden. Dat mensen worden opgepakt, mishandeld, verjaagd en vermord. Heb je ooit gedacht om te vluchten? Neuid. Een van mijn vriend heeft me vragen toen ik was in Skellan die nacht. Dat wij gaan samen naar toezel en dan verder. Ik zei tegen hem, nee, nee. Ik blijf zeker hier. In de lagelege bieden en de steden langs de trina waren of veel mensen gevlucht. Maar in de dorp in de bergen was het anders. In die dorpen bij ons, in de Bergen, we hadden niet dit moeilijkheid. Vagro voelt zich verantwoordelijk. Hij wilde mensen in de dorpen beschermen. Ja, dat kopt en dan. Als je kijkt naar die struktuur van de inwoners in mijn gebouwte plaats. Dat mensen zijn zonder opleiding. En die mensen zijn verantwoordelijk. De inwoners in mijn gebouwte plaats. Dat meestal mensen zijn zonder opleiding. En die mensen kijkt naar mij als politieagent met zo veel respect. En dan, wat kunnen wij toen doen? Gewoon moesten wij die mensen organiseren en voor te staan. Dat was geen andere opzien. Stets meer steden langs de trina worden ingenomen. Maar de kleine dorpjes in de bergen daar komen de serven dan nog niet. Ze zijn strategisch minder interessant en ook moeilijker in te nemen. Het kleine dorpje, waar vagro van daar komt, wordt een toevluchtsort voor 2 a 3000 vluchtelingen. Hij wordt commandant van een heenheid van ongeveer 100 men. En het tijdje lukt het om weerstandsen bij de tegen de service troepen. Ik herinner me deze periode. Vanaf het najaar van 1992 tot dan het begin van 1993. Srebrense was beleegerd, we werden beschoten, hadden geen medicijnen, elektriciteit of stromend water en het eten begon op te raken. Mensen gingen vaak in de nacht terug naar de eigen dorp, waaruit ze verjaagt waren. Op zoek naar eten. Enkeer was ook de vrouw van mijn broer. Ze komen vanuit te geren. Hij heeft meteen groep mensen daarna 2 onster fin de voor de eten. En dan heerlijk groep is bijna dood hemacht. Ze komen ook niet naar huis, die nacht. En wij denken dat ze ook is herdood. En toen hebben wij haar gezien, volgende dag naar de mida, dat gaat via die weh naar onze huis. Dus ze was bijna ene die is overleed, die nacht. Het gebrek aan eten dwong mensen om het gevaar voor eigen leven naar vijandelijk gebied te gaan. Dat was de enige manier om een eten te komen, aangezien de humaniteren hulp geblokkeerd werd. Ook het gebrek aan munitie kwam onze verzetstrijders om de dorp die in handen van serven waren aan te vallen. Daar konden ze grote voorrijden munitiepenachtigen. Dat was echt een moeilijke periode, zonder eten, zonder kleding, maar wij hadden geen andere optie. Ja, wat konden wij anders te doen? Wij wisten wel als wij gaan in servische dorpje aan vallen. Dat gaan wij zeken daar iets van de warpens en munitie en eten te vinden. Dat was een enige manier dat wij komen tot eten, tot warpens, tot munitie. Dat moesten wij doen. Hadden wij geen andere optie. Daardoor hebben wij zoveel verzet en dan hebben wij. Ja, hoe kan ik dat zeggen? Zoveel op de militaire. Ja. Meestal de dosta uspiger te de medesje te drukken. Meestal de dosta meestal sloppbodelen. Het ene naar het andere dorp werd heroverd. De midden van alle ellende bracht dit militaire succes ook hoop. Hopen dat we binnenkort verenigd zouden worden met de rest van het gebied. dat onder controle van het bosnissen leger stond. Maar die hoop duurde maar kort. Op de einde van de 1929, tijd, behint de 1931, dan komen wij in de grote probleem. Omdat de bosnissen verzet strijders in en rondom ze brenitza. steeds meer terrein wonnen, stuur de servie en meer troepen die kant op. En de public servie geeft zien wat we hebben wij gedaan. En dan zoveel service, militaire en paramilitere enheden. Ja, hebben ze grenshoffer, komen en dan aan ons aanvallen. De grote opmaars van het servie drinkt bosnische enheden terug. Maar volgens Vagro hebben ze zelf ook strategische fouten gemaakt. Met mening, dat moesten wij naar richting Zworniek, zeg maar, midden van Bosnia. Zo'n min hebben ze gezegd, ja, ik wil raag mij geboorte plek vrij te maken. In plaats van dat ze een doorgang maken naar vrij bosnisch gebied. gaan ze gebieden heroveren die Paul aan de grens met servie liggen. Dat was fout. Die laatste zeg maar raci, was echt grote fout van ons. Wij waren zonderd municien en moesten wij richting Zworniek. Vanaf dat moment gaat het berg afwaard. Vagro en zijn medestrijders worden steeds meer teruggedrongen. Het zorgt er ook voor dat veel mensen uit de omliegende dorpen naar Zworniek. De service troepen staan aan de rand van de stad. En precies op dat moment wordt Vagro's eerste dochter geboren. We proberen ons voor te stellen hoe dat moet zijn geweest. Waar was je toen je hoorde dat ze geboren was? Waar was je? Ik dissebiocat. Vagro kan niet gelijk naar het ziekenhuis om zijn kindje te zien. Hij moet zijn geboren te grondverdedigen aan de verontlinie. Ze worden continu aangevallen en als commandant moet vagren daar blijven. Pas twee dagen later gaat hij naar het ziekenhuis in Strijbrenzen om zijn vrouw en dochter een mine te zien. Maar in het ziekenhuis ligt ook zijn zwaar gewondes wager. Het was echt moeilijk om dat dorp van haar gewond heraakt. En dan in de ziekenhuis is overleed. En dan weet je wel, want de traditie moest iemand die mensen. mora mag agaselt, mora mag geopraakt. Toos zei ik dat ik een drugje heb. Vagro is net vader geworden. Voor het eerste k kindje zien zou het moment van pleitschap moeten zijn. Maar voor vagro is het omgeven door verdriet. Zijn vaker is doodelijk geraakt op de verontlinie. En vagro is de gene die hem volgens de traditionele wijze klaarmaakt voor de begravenis. We merken dat vagro op dit soort moeilijke momenten overschakeld naar het bosnis. Hij vertelt hoe het lichaam van zijn zwaarge door boord was met scherven van een granaat. En hoe moeilijk het was om dat te zien. Na de begravenis loopt hij naar het huis van zijn zwaarge. Waar de hele familie samen gekomen is. en past dan ziet hij voor het eerst zijn kindje. Ik zie een vrouw met Tamina. En ik zie ook die vrouw van broer van haar. Die zat ook met de kindje. Ik verge goud. Ja. Nee, dat is namelijk staat berekening. Dit is de eerste keer dat vagro zijn dochter Amina vasthoudt. Hij geeft daar een kusje. Maar volgens eigenlijk niet. Geen blijheid, geen verdriet. Maar zorgen. Toon hebben wij zo zei en hebben wij zo veel herfool. Verloren. Dat was zo veel hervondemensen. Mensen zijn zo veel herdoud. En wij hadden zo veel hongerheid. In deze twee uitzicht krijden in kindje. Dat is zonder toekomst. Dat is. hervond kan ik zei dat volk. Bynanix. De paar weken later komen de eerste hulpgoederen. van de Verenigd en Naties Srebrenzen binnen. En wordt het gebied uitgeroepen tot safe area. Dat was echt voor veel inwoners op luchting. Zij dachten ja, waar je zijn beschermende zonen. en feensoldaten komen onze beschermen. Eerst komen erkenne deze feen soldaten naar Srebrenzen. Begin 1994 worden ze afgelost door de Nederlandse blauwe helmen. Hadden wij minder problemen met kanadese soldaten. Toen Nederlandse doodjebitters hebben daar gekomen. en dan was echt een stukje moeilijker. We hebben gemerkt dat ze had zo veel observatie. posten boven de Srebrenzen in de hoofel verplaatsen naar binnen. zonen, beschermende zonen. De VN safe area Srebrenica was een klaven te grote. van ongeveer de gemeente Amsterdam. Het was omringd door bosnisservische troepen. die ook toen de VN militaire er waren bleven aanvallen. Vagroverteelt hier dat de observatieposten. die aan de randestonden steeds verder naar binnen geplaatsd werden. Hierdoor werd de enklaven Srebrenica steeds kleiner. En kwamen de observatieposten steeds meer in het dol te liggen. in plaats van op strategische plekken op de heuvels. Hebben wij zo veel herprotesteerd en zegend. Waarom doe je dat? Ze hebben altijd gezegd. Ja, wij zijn onder de druk van de serie Schantendiet. en dat is misschien een stukje veilier voor hoen. on die observatiepost teroeg te trekken naar veilijhebiet. Volgens onze autoriteiten was niet een goede antwoorden. Ik wist persoonlijk dat ze ons niet beschermen. Ze bieden niet verzet aan de andere kant, aan de servische kant. Ze geven een mandat om ons te beschermen. maar als je kijkt naar wat ze doet. dat was daudelijk dat het houdt ons niet beschermen. Toen Srebrenica door de VN en tot veilig gebied werd uitgeroepen. bestonder nog geen duidelijke definitie van wat het moest zijn. Daarna werd de meerdere VN-resoluties aangenomen. In eerste instantie moesten VN-soldaten de vrede en stabiliteit waarporgen. Dit hield onder andere in, het stoppen van aanvallen. en het terugtrekken van servische troepen. De blauwelme mochten geweld gebruiken voor zelfverdediging. Als Nell werd het mandat uitgebreid. ze moesten de burgerbevolking beschermen. en mochten geweld inzetten als de veiligheid van de burgers. in gevaar was. Ze mochten zelfs geweld gebruiken om strategische punten in te nemen. Vagro is kritisch op hoe de Nederlandse VN-soldaten handelde. maar hij is ook kritisch op de bosnische autoriteiten. Wat betreft mijn persoonlijke, mijn vrienden. zeg maar in Srebrenica. Wij geven altijd gezegd tegen autoriteiten in Srebrenica. bij de civiele autoriteiten, bij de commandant. orich, dat moesten wij goed organiseren. dat moeten wij goed organiseren in verzet aan te biden. als schetlikshaat ons aanvallen. Maar in Srebrenica waren mensen zonder activiteiten. zonder zeg maar wil. Vagro noemt hier naast er orich. le commandant van de bosnische troepen in Zebreinica. Vagro Kenzo Maals is de politieopleiding in Belgradeo. Ik kan hem echt goed. Een rol van hem in de begin was echt goed. Maar wat gebeurt in de beschermde zone met hem? Had ik zoveel mening verschillen. Voor hem was Belangrijk alles behalve goed. on onze stradkrachten organiseren en opgeleidenen. We hadden genoeg tijd, we hadden twee jaar tijd. om goed organiseren. Maar de dezen niet. Bovendien was naast er orich twee maanden. voor de val van Srebrenica door de bosnische regering. uit de enklaven gehaald. En toen de service troepen Srebrenica aanvielen. zetten we daar zonder militaire leider. en zonder plan wat te doen als we aangevallen zouden worden. Wat verwachten wij dan als beseljes stradkrachten ons aanvallen? Ze hebben ons vijf juli aanvallen op elf juli. is Srebrenica aanvallen. Dus vijf zes dagen hebben wij verzet aan te bieden, niet meer. Dat is belijlijk. Vagro heeft een boek geschreven waarin hij dit alles beschrijft. Dat boek is in het bos niks. Maar hij heeft een paar passagers voor ons verteld. De Nederlandse taal blijft voor hem lastig. En als het gaat over de dagen rondom de val. wel hij geen fout te maken. Dus hij leest voor. In de vrouw gehoogt en van tien juli. filmen we de vijanden in de tien aanvallen. en doefden hem enkele kilometer van de stad in het zoudelijke delweg. Rond tien uur creëren we via de radio bericht. dat we ons moesten teruchtrekken naar de stad. Dat de vliegtuigen van de feen troepen. dat deel van de cervische strijdkrachten zullen bombarderen. We trokken ons de rug in de richting van de stad. Maar de naven vliegtuigen kwamen niet. We werden misleid. De servie is profiterden hiervan en blijven in de richting opruken. Dezelfde dag middag was het doodelijk dat de klaar. een handen van de vijanden zou fallen. We vragen vaker om welk moment uit die dagen. hem het meest is bijgebleven. En dat stukje leest hij in het bosnisch voor. Oogradie of Ladau Pravee House. standel niestwoord, zleem je nou kaal op cello-koschens. Slaako se kreeg je ondekomstvond zamechnen om praatie. neznajuicie, ni kuda-idie, ni koi-muie-zil. Poroice, rannien-ie ka, zabbunnen ze zoi-bunn. in swoeig naie-milie, koi-sou-leja-lubon-ci-ustrag. dat ze ze s'nima-dest-neigere. Het gaat over de gauws, die er in Srebren. zavallstijdens de aanvall begin jullie. Over hoe de gewonde in het ziekenhuis maken. laat ons niet alleen. Hij zegt, mijn hart breekt. en mijn ogen vullen zich met trainen als ik naar ze kijk. omdat ik weet dat ze vanaf morgen aan hun lot overgelaten zijn. Ik zag je hele tijd met je handen. heel erg hart knijpen. Ja, dat kopt. Als je had. met hij dachten teroegend, dat hij niet zegt moeilijk. en meteen had. met hij dachten naar die periode, naar die dachten. Voor vaagro is het duidelijk. Dit is het einde van de Vea en Zef-Area-Srebrenicaa. Tegen ze een vrouw, zegt hij? Dat ze onze twee bevies. moest meenemen en met de andere in de richting van Pottschouren. moest gaan. Het waren twee meestjes. een van de twee en een half jaar oud. en de andere zes manden. Vaagro besluit om samen met 15.000 andere mannen. door de bossen te vluchter naar vrijgebied. Een tocht van 100 kilometer door bergen. en verjanderlijk gebied, waar ze continu aangevallen worden. Diek is al kilometers lang. Jij kan zien alleen wat gebehoord in de homiefing van jou. Ik zie gewoon paar mensen, paar mijn vrienden. die hingen met mijn samen. Ik kan niet zien wat gebeurt op de begin van de kolonen. of achter in de kolonen. Dat is wel mogelijk. De mannen die wapens hebben, waaronder Vaagro. lopen in het voorste deel van de kolonen. om zo een doorgang te creëren voor de rest. In het midden en eind van de kolonen zijn voornaamlijk burgers zonder wapens. en juist daar vallen de service troepen aan. De grootste hindelaag is die wij komen niet za. Waarin één klap meer dan 1000 mensen worden gedoot. Vaagro hoort het achter zich gebeuren. Ik hoor dat achter dat iets gebeurt. Zo veel has goten en mensen hebben zo veel schreeuwen. Ik hoor ook dat was voor mij echt. Hoe kan ik dat zijn? Toen heb ik hoort je nou voor hoe het ons toch helpen. Die heb ik hoort. En dan ik dacht dat achter ons gebeurt. Het is echt heffarlijk. Dat hebben ze seriërs hindelaag hemarten. Dat zou veel mensen dood hemarten. Maar hele tijd is goten op die plek. M'n zin maart heel veel schreeuwen. Terwijl deze hindelaag gaan er is, zien sommige mensen. veen en voortijgen. Ze denken dat de Nederlandse soldaten komen helpen. Maar het blijkt de feien te zijn. Het servicelle herhondwapende ene antal luchbetters. en hij brouw te gaan. hepanserde voortouwen als fallstriek voor onze mannen. Die zie je overhaven in de veronderstelling. dat ze in de handen van onprevoren zouden vallen. Service militeren deden zich voor als blauwhelmen. Op deze manier werden de mannen in de val gelokt. Naast doodelijke aanvallen werden mensen ook gevangen genomen. Als ze erop bracht of naar plekken waar massen executies plaatsvonden. Getuigen zijn van morden, suicides, gaus. De extreem uitputting, honger en dorst. de dagelangen blotstelling aan beschietingen en hindelagen. en het gebrek aan slaap. Veel van de mannen krijgen hierdoor hallucinaties. Ook vahro. Zijte in mijn vriend, ik zie chatniks. Dat is net chatniks, dat is onze mann. En dan heeft mijn vriend zijte in mijn varen. jij behint hallucineren en muche voor zichtig. Verderhaan en dan heb ik ter plek. paar ufening en hadaan, onteruchte komen. Ik merk ook, ik was. bevust, onbevust, in die toestand. Ik zei dat iets hebben ooit met mij. En dan heb ik zelf. Het lukt vaker om een belangrijke strategische plek te bereiken. De berg, oderd, daar kunnen ze uitrusten. En dan hebben wij grote pauze gemaakt op die berg. Par oedjes, zeg maar. We hebben wij rust nemen. En dan hadden ik met mijn vriend in slaap herfallen. Als vaker wakker wordt, zit hij in jongen na zich een grenaad. activeren. Ik zei tenen mijn vriend. Wij moeten meteen die plaats verlaten. Wij hebben ons prongen onder die weg. En die grenaad ontploft. En die man was meteen. Er plekken dood en paar mensen waren woont eracht. Dat was echt moeilijke periode, ja, onder de weg. Op een gegeven moment stijt ook de groep waarin vaker ziet op een hinderlaag. Ja, na een paar minuutjes. hewechten hebben wij die commandof aan die eenheid in vangen en nomen. Ze houden deze man bij zich en gebruiken de porten om tegen dezelf te zeggen. of jullie laten ons er door of jullie man gaat eraan. Ik heb het gezegd. Naast mij zie ik zo veel mensen, dat is niet normaal mensen. Dat zijn gewilden mensen. En ze moeten doorbreken en door de linja's. Deze commandof bleek de zoon van een generaal van het serviceleger te zijn. Door hem gevangen te nemen. en lukt het ze om door deze in naar laatste linie te breken. Het is inmiddels de zevende dag sinds de volwanden en klaven. Ze wel de groep waar vaker in zit. plannen maakt hoe ze door de laatste linie heen zullen gaan. komt iemand naar hen toe. Hij zegt, kom snel. De weg aan de andere kant van de berg is vrij om door te gaan. Wij het vijfelde om dat, wij voorspeelen dat we zien. hij was in de handen van de serviers. en dan komt Narons toe. Maar hij heeft. partige reches van de drinnen. Hij bracht. En ze lauwsten, hij kwam van ons soldaten door. drinnen, hij kreeg en voor jullie te beden. En echt hij kwam. hister en ik was daar op de vrijhebid. En jullie moesten zo snel om dat serviers. komte roeg naar de linies. Trina sigeretten als ultim bewijs dat deze man. in vrijgebied geweest is. Want daar stond de fabriek waar ik dit merk. sigeretten gemaakt werden. Ze worden overtuigd en gaan met de man mee. Net op tijd, want ze zien de serven over komen. en moeten rennen. En dan eindelijk zijn ze in vrijgebied. Ze zijn veilig. Ik was persoonlijk echt blij. komte vrijhebid. En dan zoveel mensen die inwoners. in dat gebied geef en organiseren. naast de ene rivietje. met de tent en een eten te beden aan ons. en drinken. Dat was voor mij echt echt. diep herfoolen. Ja, was ik blij. En dan hebben wij daar. hevraagd, weten jullie misschien waar ons. en vrouwen en kinderen zijn. Ze hebben ze. dat ze bij de vliegveld in Dubrawe. hevraagd. Ze hebben z'n boen hard zeer die tenten. hevraagd. En dan ja, volgende dag. hadden wij met de bus. daar naartoe. En daar heb ik mijn vrouw. hevonden en kinderen. Vagres vrouw en kinderen zijn vanuit. strijbrenzig gedeporteerd. Ze hebben onderweg verschrikkelijke dingen gezien. en meegemaakt. Zijn oudste dochter Amine. is dan 2,5 jaar oud. Die jongsten is nog meer een kleine baby. en lacht alleen maar. En Amine, die oudste dochter. wist wel iets Marminela van Parbanden. en gewoon. wist niks van. Gewoon kijk naar mij en Lagen beitje. Vagre en zijn gezien zijn compleet. Ik was blij, maar was moeilijk moment. omdat wij weten niet wat gebehoort met andere van onze families. Wij kon dan alleen voorspillen. dat dat had zo veel mensen door de henskoten. Maar toen wisten wij niet. In de dagen daarna komen steeds groepjes mannen binnen. die de tocht door de bossen hebben overleefd. Maar een groot deel van de mensen blijft in onzekerheid. of hun vaders, broers, alms, neven. en andere geleefde het gereid hebben. Vagre blijft ook wacht op zijn broer. Ik heb een hoort van mij, Burman, dat dat geeft mij broer gezien. Dood gezien, onder die berg op de beheent van de vroeg hem. Zeker dat heb je mij broer gezien. Ja, die ben ik zeker en dan. Ja, dat was misschien één maand. nade fall van Srebrense. Vagresbroer Bairer is één van de duizenden mannen. die de tocht door de bossen niet overleefde. Vagresvader en de 14-jarige zoon van zijn broer. hade samen met de vrouwen en kinderen. veiligheid gezogd bij de feen en soldaten. Maar ook zij konden niet aan de dood omtsnappen. Ze werd de gescheiden van de vrouwen en kinderen. afgevoerd en vermoord. Het lichaam van Vagresvader is nooit teruggevonden. Net als dat van ruimtuizend de andere slachtoffers. van de genociden van Srebrense. De familieleden van Vagro die het overleefde hebben. vluchten naar Amerika. Vagro blijft eerst nog een tijdje in Bosnia. Hij maakt zijn studie politieke wetenschappen af. Maar door dat hij zich nog altijd kritisch uit over het handelen. van de bosnische autoriteiten. moet hij uiteindelijk Bosnia verlaten. Ja, ik heb er tegen mij zelf gezegd. Als ik moet Bosnia verlaten. en heb ik zeker naar Middeland. omdat Nederlandse douche bit was daar. tun Srebrense heeft fallen. en dan is sterke band. tussen Nederland en Srebrense. Er vocht een jaren lange procedure voor Vagros-asiel aanvraag. All die tijd staat zijn leven stil. En dat wicht zwaar. Uiteindelijk krijgt hij politiek-asiel. Maar zijn droom om bij de politie te werken strand. Hij wordt afgewezen voor de opleiding vanwege zijn taal. In plaats daarvan gaat hij als beveiliger werken. Maar zijn oorlogsverleden en PTSD's blijven hem achter volgen. Hij heeft last van nachtmerries en slaapt slecht. Hierdoor is hij overdag moe, uitgeput en lustlose. Ik heb persoonlijk zo veel gepraatd. bij de psioterapie, waaringen in hulp. srebrense mannen. In de vochtdicht bij Den Bosch. daar na 2. andra halaf of twee jaar in de psioterapie. mesta van die hulp. konden niet praten over. srebrense offer wat hij beaardt. Maar ik persoonlijk als ik haar over praten. en dan is hij een stuk makkelijk voor mij. Ik heb behoefte om over dit te praten. Groepsterapie helpt een beetje, net als met ons praten. over wat hij heeft meegemaakt in srebrense. Vagro geeft niet op. Hij blijft zich inzit als verwilliger. per voorbeeld bij de plaatselijke voetbalvereniging. en als voorzitter van de srebrenetse over levende. Ook in Nederland blijft hij strijden. Voorerkening en gerechtigheid. Vagros leven speelt zich nu af hier, in Nederland. Maar zijn hart ligt nog altijd in het dorp. dat hij in Bosnia moest achterlaten. Elke zomer als ik aan haar Bosnia ga ik naar mijn dorp. en dan voel ik mij echt beter. Echt met grote hart, zeg maar, met zo veel heen voelen. en wij hebben ook daar in de dorp je een monument. voor de. is nu veel de heen gemaakt en wij hadden een mooi. water midden in de dorp. Naast die water hebben wij die monumenten gemaakt en. elke jaar tweede weekend naar de elf juli. han wij daarna toe. Ik voel mij echt goed. Ik heb behoefte om daar te zijn. Als ik haar na het taos en dan. hek heb je voel dat. hijg daar. waar ze van mijn familie leiden zijn. Daar door kreeg ik zo goed, voel. Als ik haar dee richting en. net als hijk mijn vader en mijn broer. ont moeten of zoiets en kletsen en zoiets. Dit was de 8e aflevering van de elf stemmen van Sabrina Nita. In de volgende aflevering gaan we naar de andere kant van Bosnia. na Mostar. Waar Ines als kind meemlaakt. dat haar bosnisch-servisch-krowaatische familie. zeg niet uit elkaar lidspelen. Armija Beha, dat is de bosnische leger. Dat was een meest etnisch diversige leger. Zij hebben mijn vader dus ook ingezeten. als half-servier, half gradier. hij ging in de bosnisch-leger. Wein land is bosnisch, dus ik ga in de bosnisch-leger. Natuurlijk. Ik ga niet bij de nationalisten zitten. Die pratenken dat eigenlijk mijn hele gezin niet mag bestaagd. want mijn gezin is verschillende nationaliteit etniciteiten. Dus ja, hij vocht dan aan de Ooskanto gemar. en hier zat opgeeft met de nationalisten kraten. Deze podcast is gemaakt. door Alma moesten fiets en Marieland Costa. in samenwerking met het radio-programma OVT. Eindredactie door Katinka Beer. De muziek is gepomponeerd en gespeeld door Nihat Roestanwegoviets. en we gebruiken ook muziek van Blue Dot Sessions. Op het moment dat deze podcast verschijnt. zijn er ook twee gelijknamige tentoonstellingen. In kampvucht en in fotodok in Utrecht. Benodigen je uit om daar met de makers en deelnemers in gesprek te gaan. Kijk voor meer informatie op 11 stemmen butenl.