Afl. 4 Herken de tijd

♫ In 1844 was er een horlogemaker in Halem die een bezoekregen van Domnee Wittefeem. Ze spraken samen over de nood van Jerusalem en besloot beide in hun omgeving een vekelijksbitstond te beginnen waar Christen er konden bieden voor de vrede van Jerusalem en de zegen voor de joder. In zijn horlogemakers werkplaats begon mijn grootvader, want hij was die horlogemaker, de bidsstond. Die in die tijd zo bijzonder was dat het jaren om nog bekend was aan vader die het mij vertelde. Hondet jaar later, in datzelfde huis, werd een grootvader zoom, vier kleinkinder en een klein zoon gearresteerd, om dat ze jorden geret hadden. ♫ Als horlogemaker ben je hele dagen maar met tijd bezig. Ergens vind ik het daarom niet vreemd dat deze klokkemakers uit Halem zagen, hoe laat het spreek woordelijk was. Ze herkende de tekenen van hun tijd en deden daar wat mee. Wist de familie Timboom wat er ganden was? Wat zagen ze en welke acties verbonden ze daar aan? ♫ Je luistert naar de vormende jaren, een podcast van het korriktemboomhuis in Halem. Mijn naam is Voppenwiersma en in 7 afleveringen nemen ik je mee door de geschiedenis van de familie Timboom. Voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit is aflevering vier. Herken de tijd. ♫ Het leven is keuze smaker. ♫ Deze familie durft het de kiezen vanuit geloof, hoop en liefde. ♫ En dat vormde hen. ♫ Het is hoop, het is toekomst voor de wereld, het beste komt nog. ♫ Ik zorgt dient je weer op. Gits in het korriktemboomhuis. En vroeg haar naar de maatschappelijke signalen die door de familie Timboom herkend werden. De familie Timboom was generaties lang en hele geloofige familie. De gelijkertijd kon van hen gezegd worden, ze waren niet van de wereld, maar ze stonden wel midden in de wereld en ze hadden de gaven om de tijdgeest te herkennen. Neem over grootvader Gertt, die door had dat de verlichting in Nederland een grote plaatsing ging nemen, het verstand werd boven de bijbelgezet. Of neem grootvader Willem van Corey. Hij had door dat hij moest bidden voor de vrede van Jorusselem en dat het de jodsemedemensen hem toe was om een eigen land te krijgen. En hij startte die gebetskring en deze gebetskring heeft honderd jaar plaats gevonden. Ook vader had de tijdgeest heel erg door en de liefde voor de jodsemedemens. De broer van Corey Willem herkende de tijdgeest. Hij was in de gelegenheid gesteld om telegieten studeren en was voorgangen in een klein plaatsje. Op een dag last hij dat er een verzoek was om een stuk te schrijven over antisemitism. En dat raakte hem deep in zijn hart. Hij rende naar de keuken waar zijn vrouw Tine aan het koken was en zei Tine dit moed ik doen. Want ik herkennen dat na de eerste wereldoorlog eranagie is. Er is zwakten, er is onzekerheid. En dit maakt dat mensen open gaan staan voor antisemitism. Hij verdiept de zich erin en ging naar de universiteiten om te studeren. En uiteindelijk kwam hij in luip zich drecht in Duitsland. En daar schreef hij zijn proefsrift antisemitism. Daarin beschrijf hij dat het antisemitism een omfang zou bereiken die de wereldgeschiedenis niet eerder had gezien. Hij vond het niet alleen belangrijk om dat te beschrijven. Hij vond het ook belangrijk om zijn voorbereidingen te treffen en ook het Nederlandse volk erop voor te bereiden. En hij schreef vele boeken en artikelen om dat te doen. De vraag is of het Nederlandse volk dat herkenden. Het antisemitismen allemaal alleen maar toe. En ook de NSB werd een politieke partij die veel deelnemers kreeg. Het was 1938 en de klokkenmaakerszak in de batteljorenstraat bestond precies hondend jaar. Het was een groot feest en heel heerlem liep uit om vader te bom te feliciteren. De stoelen, de koekjes, de koffie en de taart was niet aan te slemen. Ma Corey kijk iedere keer naar buiten. Waar bleef Willem toch haar broer? Die zou toch ook komen uit Hilversum met zijn vrouw Tine. Later, vee later dan Corey gedacht had kwam Willem. En hij had iemand bij zich. Het was een man uit Duitsland, uit Munchen. Het was iemand van Jotse afkomst. Hij was gevlucht. Ze hadden hem uit zijn winkel gerukt. Ze hadden zijn baart in brandgestoken. En met een grote wond op zijn wang. Trat hij de winkel binnen en nam deel aan het gezelschap. Dit was een indringend en shockeren teken van de tijdgeest. Hoe zou het verder gaan? De familie Timbom herkende de tijdgeest generaties lang. Dit maakte hen echt een niet tot angstige, argwanende en achterdochte gemensen die alleen nog maar het negatieve zagen. En zich daar alleen maar zorgen omkonden maken, zonder dat zij eindig influt op hadden. In tegen deel. Hoe welse de tijdgeest herkenden? Blijven ze genieten van het goede wat ze uit God's hand om te vingen. Family, gezamenlijkheid, geborenheid en God's zorgen in hun leven. Ze konden het goede ontvangen, ook als het kwaden zich samen pakte boven hun hoofden. En ze vertrouwde erop dat God hun leven in zijn hand had en dat het beste nog komt. Toen werd het 10 mij 1940. Hitler had inmiddels al een groot deel van Europa aangevallen. En hij beloofde op de avond van 9 mij dat Nederland nu traal zou blijven. Net als in de eerste wereldoorlog. Die nacht, de nacht van 9 op 10 mij, schrokken Corey En Betsy net als vele andere Nederlanders wakker van de vliegtuigen die niet zo als gewone doorvloog naar Engeland, maar halveweeg terugkijden en begonnen Nederland te bombarderen. Betsy en Corey gingen bijden naar de huiskamer en knielde daarnaar en de rest van de nacht brachten ze wakend en bident door. Corey beschrijft in haar boeken dat ze nooit zo bang is geweest als die eerste nacht. En tegelijkertijd was ook daar weer God's innelijke zekerheid dat hij voorzach. Toen ze zul baden, zag Corey ineens een visijoon. In dat visijoon zag ze een wagen met zwarte paarden op het plein in Haarlem. En daar zaten allele mensen in die seconde, haar vader, haar broer, haar zus en nog veel meer andere mensen. Het beangstigde haar en ze zei Betsy, wat moet ik hiervan denken? Zijn dit mijn eigen dachten? Is dit een visijoon? En ze deelde het. En Betsy zei, wat het is dat weet ik niet. Maar als dit iets is waarin God ons wil, waarschuwen dan doet hij dat alleen om aan te geven dat hij je van weet dat hij er boven staat en dat hij de toekomst in zijn handen heeft. Philippensen 4/4. Laten her uw vreugde blijven. Ik zeg u nogmaals, wees altijd verheugd. Laat iedereen u kennen als vriendelijke mensen. De her is nabij. Wees over niets bezorgd. Maar vragen wat u nodig hebt. En dan kan u in alle gebeden. Dan zal de vrede van God die alle verstand te boven gaat, uw hart en gedachten in Christus Jezus bewaren. De oorlog was uitgebroken, en de mensen proberen zo veel mogelijk het leven voor te zetten zoals dat altijd gedaan hadden. Maar dat kon eigenlijk helemaal niet meer. Want de nazis kwamen met steeds meer regelgeving. Iedereen moest geregistreerd worden in het stadhuis. Mijn wisst precies waar de johds mensen woonden. En ze moesten allemaal een ster dragen. Vader herkende dat. Hij dacht, als we allemaal een ster dragen. En niet alleen onze johdse medemens. Dan is er geen ondeschijt meer. En hij wilde in de rij staan, om ook zijn ster te ontvangen. Zijn dochterzij de vader, doe dat maar niet. Want dat gaat toch niet echt helpen. Maar langzaam maar zeker, trong het steeds meer door tot Corey, tot Betsy en tot Casper. Dat wat eerst een date van naast liefde was. Nu een date van politiek verzet kon zijn. In Halem was er een NSB-burgermeester. Die antusjust meeging met alle regelgeving van de nazis en overal verschene bordjes. Verboorde voor joden, verboden voor joden. Swembaa, de bierskope, werk. Midden in de nacht werden ze soms opgeschrikt. Een keken uit de draam en zagen dat nazis. Een winkel helemaal leeggooiden. En de eigenaam in er buitennamen. Wat was dit voor tijd geest? Hoe gingen zij zich opstellen? Op een avond ging Corey op bezoek bij vrienden van hen. Een jodse arts en z'n vrouw. De kinderen liepen papa, hij hebt nons nog niet toegedekt. En de vader zei, 'Sorry, ik moet eerst even naar mijn kinderen.' Hij deckde ze toe. En Corey horen het gestoeien en het gelach van een vader die zijn kinderen liefde vol naar bed brengt. En ze dacht, 'Hoe lang nog?' 'Hoe lang nog?' Geruchte van deportaties en van transporten en van concentratiekampen kwamen steeds meer naar binnen. En ze zagen het ook overal gebeuren. Er was een keuze. Wat ga je doen? Ga je meen de tijd geest van? Als ik maar over leef? Als ik het maar goed heb? Als ik maar een baan werk en huis heb? Of gehoorzaam je de optracht van God? In zijn woord waarin staat God liefde hebben, boven alles en de naast als je zelf. Ook als dat niet meer alleen een date van naast liefde is, waarin date van politiek verzet. Wat jou en jou gelieft de familie leden? Het leven kan kosten. De familie ten boom. Kosen voor het laatste. En het kwam gewoon op hun weg. Het belletje dat eerste rinkelden. Voor mensen die met zorgen en met noodzaten, rinkelden nu, omdat hun jodse medemens vroeg. Kun je ons helpen? We hebben hem brief gekregen. We moeten naar het station, maar we willen niet. En omdat Willem alsel veel voorbereidend werk had getroffen, konden ze de mensen opvangen en doorsturen naar allerlei plekken in Nederland, waar deze mensen konden onderduiken. Zo heeft de familie ten boom, samen met een grote verzetschop in Halem, honden de mensen kunnen helpen, met voedselbonden, met het vinden van onderduik adressen. En ook een heel aantal mensen zijn een aantal dagen, weken of maanden in het huis van de familie ten boom geweest. Dit omdat de familie ten boom, vader, betzie, kori, Willem en Nolly, niet meegingen met de tijdgeest van het naadje gezien, maar bereid waren om hun naaste in nood te helpen. Ook als dat hun het leven zou kunnen kosten. ♫ Trug naar de vraag. Kenelijk waren er voldoende aanwijzingen voor Casper, Kori en Betzie om zich zorgen te maken over de ontwikkelingen in hun tijd. Of ze in het begin bezeft hebben wat de consequenties waren, weet ik niet. Wat ik wel zie, zijn mensen die bereid zijn om tegen de strome in te zwemmen. Vanuit hun geloof, een ideale en principe's. Als ik hier op reflikt, dan denk ik in welke tijd leef ik. Wat is er vandaag ganden? En hoe kan ik daarin vandaag van betekene zijn? Dat breng we bij een kort en simpel gebet. Heel maar zevader. Leren ons onze tijd herkennen, zodat we kunnen doen wat u ons vandaag te doen geeft. Jezus nam. Amen. De Matthias VI, vers 31 en 32, maak u dan niet bezorgd zeggen dat wat zullen we eten? Wat zullen we drinken? Of waarmee er zullen we ons kleden? Want naar al deze dingen gaat het zoeken er heiden eruit. Want u heem een zoveaader weet dat gedit alles behoeft. Maar zoekt eerst zijn konenkrijkt en zijn gerechtigheid. En dit alles zal u boven dien geschongen worden. Besluite deze aflevering af met een citaat van Corey over bezorgdheid. Bezorgdheid is het dragen van de last van morgen met de kracht van vandaag. Het dragen van twee dagen tegelijk. Het is je voorbare begeven in de dag van morgen. Dus maar één dag op de kan lenden van actie en dat is vandaag? In de volgende aflevering ga ik op zoek naar het Jodesperspectief. Hoe was het voor hen om bij de familie-temboom ondergedoken te zijn? Neu je meer over Corey-temboom weten? Leest dan het boek de schaalplaats. Of kom langs in het museum in Harlem. Bij deze serie is een praktisch werkboekbeschikbaar met verdiepende gespreksvragen. Ideaal voor kringen of zelfs studie. Check de website korritamboom.com voor meer informatie. Bedankt voor het luisteren.