Afl.2: "Haven & Sporen" Gast: Arno Dijkhof

MUZIEK Welkom bij de podcast "Honderd jaar deventerhaven". Vandaag ben ik in gesprek met Arno Dykhoff. Arno Dykhoff is bij de seats de deskundegopgebied van Reel Verbindingen. Hij heeft eerder een uitgebreid onderzoek gedaan naar de bedrijfsgoedere vervoer per spoor. En daarover beel ik met hem in gesprek over de rol die de spoor verbindingen hebben gespeeld bij de aandacht van de deventerhaven. De betekend is daarvoor in de afgeluk periode. Kun je de haven in begint periode in 1925 beschrijven? Ja, dankjewel, dat kan ik zeker. Het gebied was eigenlijk een vlakte, dat hete bergenweiden. Het kon ook omdat het buiten Dykhoff was, kon helemaal vol lopen met water. Maar in 1925 zijn het eerste werkzaamheden en de ragerie aan gebeurt. En het zacht er eigenlijk uit als nog behoorlijk vlak, met een eerste havenarm, met een eerste havenplato wat gemaakt werd, waarschepen aankonderleggen. En daar stond de silo van Lamas, die was op gebouwd in 1923, 1924. Dus het was een vrij lege bal of een leegbied. En na het naast bij de ingang van de haven, daar lacht de havenbrug. Dat was een hefbrug die hem hoog koel, dus de havenbrug en de silo. Die snak eigenlijk buiten het gebied uit en de rest was helemaal nog leeg. En hoe moet ik me dan voorstellen als er schepen aankwamen wat gebeurde, hè? Dan, er was ook een brugwachtershuisje, die bestaat ook nog steeds. Dan de brugwachter die laat dan de hefbrug om hoog. Het schip kan dan de haven in en kon dan aanleggen aan het havenplato, waar dan een kraan was en waar er goeder een uitgade konden worden, op destijds nog handkarren en later ook het industriespoor. Ja, want ik begreep dat dat havenplato een van de drukste de treinverbindingen was van de NSD-stijds in 1939. Voor de NS was de deventueer overslagbedrijf bij dat plato de grootste klant. Ja, dat klopt, in de tuurval voor deftig industriespoor. Het was een heel druk gebied. Ook TREM-reels lagen, dat is ook TREM-tjes, die naar Zutphen en naar Borkloggingen komen er ook komen. Dus het was wel heel vervoer, was het een komen in Gaan eigenlijk een heel druk gebied in de daad? Oké, dus in dat opzicht was de opzit van Witthoudde De Boer, destijds wel een goed idee geweest. Ja, dat denk ik wel. Hoe wel de destijds in de gemeenteraad wel, heel veel twijfel is geweest voor zo'n duur en enorm. Voor de deventer is ook een enorm project. Ja, maar de economie, die florelde wil, bij de hafe of? Nee, dat viel uiteindelijk tegen. Het was natuurlijk ook, ja, in de jaren twintig is het dan geopend. Het is verder uitgebouwd, maar heel veel bedrijven had er ook nog geen zin om vanuit het centrum in deventer en aan het padhoof te verhuisen naar de nieuwe haven. Omdat ze een ja, dat was in die tijd voor het gevoel van heel veel bedrijven toch wel heel ver weg. En de hhaven, dat zat geen sluizen, dus bij laagwater, dan was de hhaven heel slecht te bereiken. Nou, en we kregen natuurlijk de jaren 30 periode die algemeen bekend staat met enorme, economische crisis. En dat is zo, ja. Welke uitbreidingen zijn er in die periode nog geweest? Of als ze in die crisis tijd helemaal geen uitbreiding meer? Nee, nagenoeg, nagenoeg niet. Tristende sind Olafstraat is er dan nog een klein uitbreidingje geweest. Maar nee, dus in die periode is het meer stabiel verder gebleven. Ja, oké. En kun je elk enkele bedrijven noemen, die daar des tijds gevestigd waren? Ja, het hele plan is natuurlijk bedacht omdat ze ooit een industrie spoor, een spoorwegverbinding wilde maken van. Het station naar het pothoofd en naar de gemeentelijke gasfabriek die in 1912 is gebouwd. En nou, wethouden de boer, heeft samen met zijn amtenaar, heeft daar een ontwerp voorgemaakt. En het ene gaande weg tijdens de eerste wereldhoorlijk, toen ze nog tijd genoeg hadden, is dat steeds verder uitgebreid. En op ook om het bepaalde gebieden op te kunnen hoog hadden ze veel zand nodig. En de ontstond het idee van go. Als we perigwijden nu uitgraven en dan hebben we de zand om bepaalde gebieden voor knutseldorp en voor stationsplein optogen, dan ontstaat er eigenlijk een soort van gratis, haven. En uiteindelijk werd er dus een gigantisch in die compleet industriegebied gemaakt met haven, armen, met reels en waar bedrijven zich gekonden, vestigen. Dus ja, ik denk dat wethouden de boer een enorme promoter van dit gebied is geweest. Dat zeker. En als je dan ook denkt dat hij dat een gratis haven noemt, was die helemaal het geval. Nee, ik heb het in mijn boek op tussen hakjes gezet en zo is het denk ik ook in de kranten, dus hij is beduld van nou gratis. Ja, nee. Nee, inderdaad. Hoe verliepde planning en de realisering verder als je op gegeven bent een viddere uitbreiding krijgt na die periode van crisis in de oorlogsjaren? Tweede haven, voor armen, die worden bijgegraven begreep ik? Ja, dat klopt. Nou, na de oorlog was er dus heel veel schade. En toen zijn er een aantal mensen bij elkaar gezitten met een commissie, internetbussen, besloten, om te gaan kijken of er een sluiskan komen, dat de nieuwe haven gewoon veel beter te bereiken is voor de schiepvatverkeer. Dat is gelukt. Dat is de prinsbendat sluisk geworden en die heeft de 51 geopend. En de nageing het snel, te kwam dus de Amerikaanse vittingfabriek, vanuit de maasjeel Gelden en danaren kwamen er nog meer bedrijven die kant op. En toen is er ook voor een vettere uitbreiding op de tweede haven armen gegraven en verder zijn nog groter uitbreidingen geweest. Ook zelfs dat Thomas het driver is op een gegeven bek heeft ook een groter fabriek in dat gebied gebouwd. Ja, en dat verbeterde de sociale economische positie van de eventueer wel? Ja, absoluut, ik denk dat het in de jaren 30 was de eventueer wel een industrie staat, maar na de oorlog weet de oorbal is dat wel helemaal zichtbaar geworden. Ook de condens fabriek, de busingfabriek en echt hele bekende industrie die allemaal in dat gebied een plek vonden. En aanvangelijk was er toch voornamelijk in een haven met veel feefhoeders. Dat was een grootste deel van de overslag. Dat klopt zeker, maar ook heel veel kolen, zand, bouwmaterialen, houdt. Ja, alles wat maar eenig sinds met een zikrende wederop tijd, weder op bouwtijd, nodig was. Ja, dus echt gigantisch, vrouwveel, bullekmaterial, maar ook wel chemische producten en natuurlijk ook blik voor de tomens en draaiven voor bullek. En de chemische producten door je op Achso of Noory van de Landen? Ja, Noory van de Landen met name. Dat was een hele grote afnemer, ook van het industriespoor. Ja, dus echt gigantisch geweest. Ja, is dat nog steeds zo? De belangrijk rol van het industriespoor? Momenteel nu niet, in 2003 is dat gesloten. In heel Nederlandse zijn eigenlijk allergoederen aansluitingen afgesloten, omdat het vachtverkeer heeft natuurlijk. Het is flexibler en heeft het eigenlijk allemaal overgenomen. En er is dat gezien het milieu en de drukte op de weg natuurlijk ook beste jammer. Maar is het verleden te weinig, denk ik, ook door de overheid, gesubsidiert. Het is ook nog wel goed te vermelden dat toen de industrie in de jaren 70 afnam toen is er nog wel de vam gekomen met het afvalverwerking systeem. En daar kennen de meeste deef ernaar al die vam treinen nog wel, die door de boer laan reden. En dat heeft nog jaren lang het industriespoor nog gerekt. Het nog gerekt ook. Dus dat daar heel veel voor wet afgevoerd naar wijster, waar het allemaal wet verwerkt. Ja, en wanneer is dat beendigd? Nou, alles is in het industriespoor zijn 2003 verleden gestil gelegd. Dus dat is nou weer 21 jaar geleden. En dat was ook in de meeste de boer laan toen? Dat klopt. Dat klopt ja. Dus de laatste trein heeft toen ook nog gereede langs hoge schoolsaktion, de boer laan helemaal af. En dan dat dat afval punt. En daar waren natuurlijk heel veel mensen aanwezig. Ja, het was toch wel heel bijzonder ook in Nederland dat die treinig eigenlijk gewoon een deel uitmaakte van het wegverkeer met stoplichten. Dus gingen gewoon sereden echt over de weg. Heel bijzonder. Ja. Is er een tijd geweest dat deventer een kruispunt was tussen landwege, waterwege en spoorwege in de periode van de haven? Zeker, de deventer is van ouds heren natuurlijk ontstaan door dat het op een kruispunt lag van door het zuid en oostwest met name ook. Maskraam op pad en dat soort dingen is vanuit de middene eeuweliepen mensen hier al langs de stad om handel te drijven. Nou, dat was toen de haven in 1925 opened werd. Was dat ook zo. Dus de spoorverbindingen nu nog steeds lopen ook alle windrichtingen op. En het is belangrijk over slagpunt, overstappunt ook. En ja, het was zeker een hele hoopvolle stad in de tijd. Arno Dijkhoff, je hebt ons een inkijkje gegeven in de eerste periode van het ontstaan en de ontwikkeling van de haven. Wetshouden de boer bedacht het idee en laat ze blikten het ook een de spoorleinen, een ommisbare schakel in de ontwikkeling en de uitbreiding van de haven. Heel hartelijk bedankt. Dankjewel.