Afdeling Kunstzaken

Als je in het Amsterdam-UMC-locatie AMC binnenloopt en je gaat rechts en bij de koffiecorner Wilings, is er een afdeling waarvan weinig geweten dat hier is. In het ziekenhuis draait het om diagnoses, provincie, behandelingen en onderzoek, maar hoe zit het met het algemeen wel zijn? Een goede zorgomgeving. In een smalgangertje richting het voeteplein zit een klein kantor dat nauwelijks opvalt. Het kantor van kunstzaken. Het Amsterdam-UMC heeft namelijk de grootste collectie kunst van alle ziekenhuisen in Nederland. Maar liefst 7000 kunstwerken waarvan het overgrote deel te zien is in de publieke ruimte van het ziekenhuis. Maar waarom is er eigenlijk kunst in het ziekenhuis? Samen met Sabrina Kampstra, die lang hoofd kunstzaken was van het Amsterdam-UMC, ga ik op zoek naar de verhalen, achter de kunstwerken, en de relatie tussen kunst en zorg. We spreken met kunstenaars, artsen, verpleegkundigen, wetenschappers en andere medewerkers en bezoekers wat de kunst in het Amsterdam-UMC voor hen betekent en hoe zij naar kunst in het ziekenhuis kijken. Mijn naam is Mike Muis. Ik ben podcastmaker en dit is waarom kunst in het ziekenhuis? Aflevering 1. Afdeling kunstzaken. Er zijn heel veel mensen die het alleen maar zien als veraangenaamming, iets aan de muur. De vraag van de medewerkers is ook vaak daarop gebaseerd. We zijn natuurlijk ook heel veel mensen die juist als ze hier onverwacht met het kunstwerk in Ogenog staan in eens heel diepragd worden op een manier die eigenlijk voor iemand heel persoonlijk is. Dat vertellen ze ja om mij ook niet, maar dat krijgen we natuurlijk wel heel vaak terug hiervan. De kunst was het lichtpuntje in mijn opname. Goh, wat is dat voor kunstwerk kunnen we dat kopen? Ik ben er zo door geraakt, ik voel me er door getroost. Of, daar zijn ook mensen die zich genaan. Ik wil dat helemaal niet zien, want ik zit in een fase van mijn ziekte en dat vind ik te confronteren. Dat kan natuurlijk ook. Dat is natuurlijk ook aan kunst. Tof niet altijd te pilizen, het kan ook gewoon beklen en stimuleren. Je horde Sabrina Kamsdraa. Van 1999 tot september 2024 was zij hoofd kunstzaken. Ook de raad van bestuur vind het belangrijk dat er kunst is in het Amsterdam UMC. Ik ben Hans van Goudofer, ik ben kinderarts van huisarts zelfs. Opgelijt als neonatoloog van die primature kinderen. Maar ben sinds vijf maanden voorzitter van de raad van bestuur van Amsterdam UMC. Wat ik ontzettend leuk vind van Amsterdam UMC en haar kunstcollectie is dat het mensen verwonderd. Het zorgt en nodig uit dat je erover praat als je er langs loopt. Voor mij is het clip en klaar duidelijk dat wat ik dan noem altijd zomaar en psychëssame gaan. Dus als je zelf niet goed voelt, dan ben je zelf dat weet ook iedereen. Ben je sneller vatbaar voor alle lijven, koudheden infectie zetraen. En andersom ook. Als je je ook al ben je ziek, maar je bent geeselijksterk herstel je sneller. Als daarbij en dat denk ik ook echt, kunst kan helpen voor een bepaalde groep van mensen. Is dat ontzettend mooi en ik zie patiënten langs die kunstwandelen, schuivelen, rollen, hoe het ook maar, hoe ze maar kunnen voortbewegen. En dat verwonderd en dat zet mensen aan denken en daarmee helpt het ook in hun herstel. Hoe komt het Amsterdam UMC als een grote collectie kunst? Dit gebouw is in de 80 jaar van de vorige eeuw opgeleverd. Het is natuurlijk heel eerder op de tekentaaf van Duitsjijn Isha ontstaam. Toen gulte 1% regening voor dit soort gebouwen. En werden dat betekent dat kunst naars opdrachten kregen om speciaal voor dit gebouw kunst te ontwerpen. 1% van de ruurbouwsel. Naal alleen daarvan zijn er 16 grote kunstwerken in en om dit gebouw geplaatst. Waarvan er het grootste aantal nog te zien is en heb ik het over auke de vries. Wat hangt op een van de grote pleine of een sculpture van karelfisser en zo zijn er nog meer er. Dat was wel mooi vlieg, daar was dus butchet voor. Maar middat geld van de 1% regeling werd nog meer gedaan. En dat kwam door Pim Brummelkamp. Hij was in de jaren 70 en 80 hoge leraarsjiregie bij het Amsterdam-UMC. En een grote liefhebber en verzamelaar van kunst. Pim Brummelkamp heeft in der tijd in overleg met de overheid afgesproken dat een deel van dat geld ook gebruikt mocht worden om twee dm. werk aan te kunnen kopen. En dat is toen geleegd die meerd en daar dat is een belangrijke door de overheid door het zeggen, dit is een openbare ruimte. En daarmee kunnen we de sculpture-educatie naar mensen brengen die anders niet met kunst in aarraak komen. Dat is nog een beetje de uitlopen van de verhebbing van het volk van het beleid in de 70-jarige. Tegenwoordig wordt er anders daar kunst en kunst-educatie gekeken. Je bent hier in een academische omgeving met hoog opgelijden mensen. Maar je bent hier ook in midden in de samenleving van het iedereen uit Amsterdam en omgeving van alle achtergronden, leeftijden, opleidingsniveau, cultuurelen, achtergronden komen hier. Wij weten natuurlijk niet, we hebben 17.000 mensen per dag over de vloer bij de locaties. Ja, wie onze dolgop is, die is zo bereid, dus je kunt niet inzoomen op een dolgop, zoals in een museum. Je ziet natuurlijk wel bepaalde dolgoppen of je kinderen of je mensen van een bepaalde, zeg maar, leesniveau, vooral die niveau zwarte ontwikkeld in musea. Maar hier moeten we, ja, waar hou je rekening mee. Hoe hou je rekening met een publiek dat in eerste instantie niet voor de kunst komt en een publiek dat letterlijk de hele samenleving beslaat? Welke keusen smaak je dan in het laatste zien van kunst? Vam je al heel snel achter en dat ik eigenlijk werk hier als curator, kijk nu even vanuit die positie. Ik ga zo wat meer op de maschatrelevansie in. Met het omgekeerde narratief. En wat ik daarmee bedoel is, als je een openbaar ruimte hebt van 45 kilometer, kun je eigenlijk niet een tentooceneen cureren. Normaal als je een tentooceneen gaat, of naar een explosie zie je een museum gaat, dan is er altijd een narratief van de curator of van de kunst naar met wat met die werken een verhaal gaat worden. En hier kun je niet zo'n verhaal presenteren, want alle werken moeten eigenlijk op zich hun eigen verhaal kunnen vertellen. En dat bedoel ik met het omgekeerde narratief, dus dat we eigenlijk de werken voor in het wild hier hangen. Ze moeten eigenlijk op zich kunnen communiceren. Dat is best wel heel lastig, want het is maar een deel van een uur van een gedachte van een kunst, naar wat je dan in één werk representiert ziet. Mensen zijn gehaasd, mensen gaan langs die zijn ook helemaal niet bezig om zo narratief in zo verhaal alleen met meerdere kunsten naar werken te volgen. Die kijken één op één naar een werk. Bij de werken die je tegenkomt heeft Sabrina een aantal criteria. Geen dood, geen bloed, geen geweld en het moet niet letterlijk overziekte gaan. Voor de rest kan er heel veel wel. We hebben natuurlijk vandaag de dag weer een hele nieuwe discussie over nagt. Dat speelt op alle vlakken. Ja, dat is nou helemaal zo, kijk in de 80 jaar van de vorige eeuw was dat helemaal geen issue, maar nu is het echt een issue en met mijn aantal kunstwerken. Die nagt afwildingen hebben en ik denk dat het miljars niet goed als ik daar niet in de aantal criteria ze vragen opmerkingen over hebben gehad. De thermometer van de samenleving noem ik altijd het werk van aatveld hoe hem wat hangt bij de hoofd ingang. Dat heeft hij gemaakt. Dat is een prachtig zuldrijf van een van zijn vrouwen. Nagt op haar rug geschilderd met een klein kindje, wat ook nagt is op de rug geschilderd en ze kijkt uit over een arcade-slandschap. Het is heel poëtisch en heel liefde vol. Maar ja, er zijn natuurlijk altijd mensen die dat als aanstoot geefend ervaren. En wat je dan vaak merkt in zo'n omgeving hier is dat er voor de patiënt gedacht wordt. Dus dan zijn de medewerkers zeggen, ja, we hebben een paar de doelge patiënten en die zou hier wel eens aanstoot aan kunnen nemen. Dat heb ik ook wel een zicht altijd een gebruik nou toeget gesprek als mensen iets over een kunstwerk zeggen. Als bruggetje want het meestal betekent dat mensen om iets anders aanwacht willen hebben. Voor de keuzes was wat toegevoegd wordt aan de collectie werkt ze ook niet alleen. Ze werkt samen met haar kleine team en met de kunstcomissie van het Amsterdam UMC. Daarom zitten medewerkers uit alle geleden van de organisatie. Ik ben Tom van de Pol, ik ben internist in Fexiloog. En het heeft was voorzitter van de kunstcomissie en de kunststichting van Amsterdam UMC. Nou, we bedriek herentaak of tegenwoordig zelfs een vier. We hebben zorg, we hebben onderwijs, we weten schap en dan is de vierde valorisatie. Dat wil zeggen dat je het maatschappelijk inzetbaar maakt dat we hebben doen. We zorgen hier voor een grote aantal patiënten, polikwini's, kwini's, zelfs ook wel buiten de muur van het Amsterdam UMC. En weetschappers en onderwijs, dus ook een heel belangrijk taak. Wij schippen een ruimte waarin medewerkers zich op een prettige manier kunnen inzetten voor hun primaire taaken. En dan moet je voorstellen. Dat we de ruimtes om het een beetje plat te zeggen opleuken met kunstwerken. Zo daarnig dat mensen zich daar fijn voelen. De kunstwerken moeten dus aansluiten op de vier kermtaken van het ziekenhuis. Een plek die constant in beweging is. De afgelopen jaren heeft locatie AMC geronderge verbouwingen ondergaan. Dit boten kans om speciaal voor de nieuwe verpleeg afdelingen kunstwerken op maat te laten maken. Het omgekeerde narratief is bij optrachter heel anders. Want dan ga je met een kunst naar eerst een locatie bekijken. Eigenlijk komt de vraag vanuit door organisatie zelf van "we hebben nieuwe afdeling of we gaan iets ontwikkelen kan daar kunst bij". En dan vraag ik altijd "is er een butje of een mogelijkheid om een optracht voor deze afdeling te ontwikkelen?" Want we kunnen we echt de kunst naar iets speciaals vragen. Dat is best wel vaak gelukt. Mijn aller eerste optracht die ik hier kon realiseren was met Elsbet Dietrichs. In de hal van de polikliniek zij zat toen nog op de reik zakken Demi. En we hadden allebei nog we moeten echt nog een lerenvliegen hoor op dit vlak. Maar daar is een hele grote hal in de polikliniek een lichthoof over drie verdiepingen verdeeld. En toen heb ik haar gevraagd om kunstwerken te ontwikkelen wat je van alle etages afkom bekijken. En in die tijd hingen er prachtig planten. Het was een soort tropische kas. En Elsbet is een kunst naar die filmen planten werkt. En die raakte daar door geïnspireerd en heeft een negenlijke gemaakt van foto's. Dat was de eerste grote fotowerk wat ik toevoegd aan de collectie. Waarop veel planten ook te zien zijn. Ook als ze onder water duikt met grote bladeren van planten. Die zich fotografieert heeft hele prachtige poeitsbeelden en de reacties daarop waar gelijk zeer positief. Mensen vonden het heel fijn om die foto's te zien en leiden ze ook af. Naast de positieve reacties is er ook regelmatig kritiek. Voorzitter van de kunstkomissie Tom van der Pol. Ik begrijp dat wel, die kennen een paar voorbeelden daarvan. En ik begrijp wat er dan gezegd wordt. Het is alleen moeilijk om als je twee van dergelijke grote gebouwen wilt inrichten. Dat je iedereen tevreden kan maken. Je moet altijd afweeging maken van wat je laat zien. Of dat in overeenstemming is met het algemene gevoel wat je in zo'n gebouw wil uitrollen. En dat je daarbij individueus soms onpretige gefoenste wegblinkt dat begrijp ik. Maar dan kun je niet een Amsterdam-UmC breed kunstbeleid op afstemmen. De collectie bestaat uit werken van professionele kunstenaars. Zommig hebben in de loop de jaren zelfs wereldvam vergaard. Met een relatief klein budget probeert kunstzaken een zo groot mogelijk impact te maken. En toch komt de vraag vaak terug. Waarom zou je geld besteden in een ziekenhuis, waar het geld zo hard nodig is voor zoveel andere zaken? Karent Kruithov, een van de leden van de Raad van Bestuur, ligt uit hoe zij erna kijkt. Nou, ik kan hem me wel voorstellen, want ik weet dat dit zo is, dat sommige mensen dat vinden. persoonlijk kan ik het me niet voorstellen. En zou graag met iedereen in gesprek om duidelijk te maken dat je moet investeren in de omgeving waar we werken, waar we patiënten zien, waar patiënten en bezoekers komen. En dat dus investeren in kunst daarbij hoort. En ja, bijna net zo goed, als dat je goed let op goede voeding en andere belangrijke ingedienten in onze context. Die context is niet alleen zorg, maar ook een academische context. Er wordt zelfs onderzoek gedaan naar de impact van kunst op specifieke zorg en het wel zijn van patiënten. In aflevering negen gaan we daar dieper op in. Maar toch afwas een voorprofië door Sabrina. Wij doen bijvoorbeeld hier onderzoek naar wat kunst voor betekent is volle toefoeging voor palliatieve patiënten. We zijn nu bezig met een wetschap. Ik onderzoek basiert op art-bestlearning, waarbij patiënten eigenlijk onder begleiding langs kunst lopen. Daar hebben we ook special drie roetjes voor uit gezet. De mensen die geconfronteerd worden met het einde van hun verhaal in hun leven verandert geheel en al. Dus ze moeten eigenlijk een nieuw verhaal voor zichzelf kunnen vinden. En het onderzoek gaat er over of kunst daarbij een rol kan spelen. Dat doen we dus met art-bestlearningmethoden en we doen het met methoden-coke-rehaats. Waarbij patiënten gekoppelt worden aan kunst naars en dan samen een aandening van een verhaal, een kunstwerk maken. Dat is wel heel bijzonder. En dat illustreert eigenlijk ook dat zeg maar die rol van kunst in de gezondheid zorg. Stetjes in toemen in mijn maten. Daar is. Naast de wetenschappelijke tak van het Amsterdam UMC worden elke dag meer dan 1000 studenten opgeleid tot de zorgverleners van de toekomst. Sinds kort is kunstonderwijs onderdeel van hun opleiding. Als iets wat ik al heel lang al stapvoet aan het promoten was. Want ik wel heel graag dat student geneeskunde een blokje kunst in hun opleiding krijgen. Omdat ik denk dat dat een uitzijds hun creativiteit stimuliert heb je toch nodig als arts dat je gewoon. ijk had een mens voor je, je hebt verschillende mogelijkheden voor de inge nozes. Kijk is heel belangrijk. En als je naar kunst kijkt dan leer je ook op een andere manier kijken. De kunst zij heeft iets op een palme manier verbild. En die spreekt jouw verbilding weer aan en hoe verwoord je dat. En wat dan ook belangrijk is is dat verwoorden voor een uitzet als bijvoorbeeld. en ik noem maar wat. Dat ze overdrag moeten geven telefoonisch aan hun andere collega's. Dat ze ook moet zeggen ik zie bij patiënt dit en dit en dit. Nou, dat is vrij belangrijk hoe je wat je ziet in tekst vertaal. Dus ik dat, nou, dat is wel belangrijk. Ik ben niet te enige die dat belangrijk vindt dat dat in het onderwijs moet worden opgenomen. En zo komen we terug bij de hoofdvraag. Waarom kunst in het ziekenhuis? Het gaat natuurlijk over. Voelt iemand zich getroost. Want je. Het is zo'n drukbedrijf. Je bent net als je moet heeft heel lang in de gezondheidswoord gewerkt heeft altijd het gevoel tot nu toe met haar persioent toe. Ik heb niet genoeg tijd voor de patiënt. Ik kan niet genoeg doen. Nou, zo, we lopen hier stinkend goede medewerkers rond die ook denken. Ik zou zoveel meer voor deze patiënt willen doen. Maar het kan niet, want ik heb nog duizend andere patiënt die ook medische aandacht nodig hebben. Dus die ziet in die ontwikkeling van de gezondheidswoord. Er gaat veel meer gekeken worden van de rand voorwaarde. En hoe kunnen we eigenlijk preventief zorgen dat we de samenleving meer helpen om minder medische problemen te krijgen? Waardoor we een enorme druk op de gezondheidswoord krijgen. Hoe kunnen we dat proberen het ontlast? En kunst is daar één van de medische zijn voorzok maar zeggen die ingezet kunnen worden. In dat is precies wat Sabrina de afgelopen 25 jaar heeft gedaan. Ik voel me eigenlijk hier heel erg thuis want ik werk hier gewoon met iedereen. Ik werk hier met de samenleving met een hele grote groep mensen. En als een heel klein beetje kan bijdragen dat kunst daar iets voor kan beteken. En dan vind ik met plek hier beter dan in de stop te gaan zitten. Dit was de eerste aflevering van waarom kunst in het ziekenhuis. In de volgende aflevering gaan we naar het stil te centrum. Waar we spreken met geestelijk verzorgd hoe gof luch in de kunstenaar carren van herwaarden. Zij maakte een monument voor de nabestanden van mensen die hun lichaam aan de wetenschap hebben geschonken. Wat ik z'n spannend vind is dat ook om een component in te brengen van de andere kant. Hoe moeilijk is het om steun te vragen? Hoe moeilijk is het om naar de wetu-goalers van? Om te vragen ik kan het niet alleen. En hoe moeilijk het is is het om iemand te vertrouwen zelfs iemand die helemaal niet kent. Dat conflict van overgave en weerstand, dat vind ik heel spannend. In deze aflevering horde je de stemmen van Sabrina Kamstra, Tom van der Paul, Hans van Goudoever, Karren Kruithov, Karren van Herwaarden en mezelf Mike and Maas. Heel erg bedankt voor het luisteren en abonneer je op deze podcast zodat je als eerste de nieuwe aflevering oord.