#7.8 - Kunnen hersenen krimpen?

MUZIEK. Uitgelijk, zes dat voor. Weten schapje. Een podcast over. Ja, uw wetenschap. Straffen. Over kleine en grote vragen van grote en kleine thinkers. Hallo, iedereen. Ik ben Len en ik heb net naar een super mooi luister verhaal geluisterd. Over een ruis. Het is een hele lieve ruis, luister maar. Deze ruis is ook erg beschrijden en leeft een gewoon leven. Zelfs een nam is gewoon. Hallo is. Zo gewoon is die ruis niet. Hij doet allemaal ruis dingen. Toen het halve dorp, voor gewinter onder een meter dikke laag sneeuw was begraven, was hij het, die met zijn sneeuwruimers van handen alle huizen uitgroef. Hij heeft niet alleen hele grote handen, hij weet ook superveel. De ruis is geliefd in zijn dorp, maar op een dag wordt de ruis wakker en is hij plots een pak kleiner dan de dag ervoor. Nee, nee, nee, nee, nee, nee, nee! En dat vindt die ruis natuurlijk vereselijk. Ik ben en al het krumpen. Hij durft zijn huis niet meer uit te komen. Hij sluit zijn luiken. Hij doet zijn voorpoort op slot en zit die hele ochtend stiletjes voldoeg uit te staan op een stool waar hij een beetje opmoest klauderen. Het voelt voor de ruis of hij zich zelf een beetje kwijt is. De krumpen de ruis staat eigenlijk voor iemand met de mensie. En de mensie is een aandoening waarbij je hersenen stiletjes aan minder goed gaan werken. Mensen met de mensie worden vergett achtergen. En nu vragen ik mij af. In het verhaal krimpte ruis en al licht ook zijn hersenen. Zouden onze hersenen in het echt aan ook kunnen krimpen? Ja, dat wil ik wel eens weten. En ik ook. Oh, nu is het verhaal eens hier ook. Hoe leuk is dat? Dagelwees. - Dagelwees. Wij willen dus weten en jij te hoek, hè? Zeker. - Kana. Herstenen krimpen. Ik heb ze al ook al heel veel onderde scan gelegen. Dit is Dr. Matjue van de Bulken. Hij is ouder op zichtiater aan het universiteit herzikken uit van Leuven en hij is ook directeur van het Kaiwe Leuven-Brijn-Institut. Hij heeft zijn eigen hersenen al meer maas bekeken onder de scan er. En hij weet dus alles over ons brein. De ruis? - Ja, ik dus. En ik. - Ja. Wij willen weten of onze hersenen kunnen krimpen. Maar daarvoor moeten we eerst weten wat onze hersenen zijn. Wel, de hersenen zijn eigenlijk een orgaan. Zoals het hart verlever, neeren. Maar het is wel het meest complexe organ van ons lichaam, dat ons in staat stelt om de omgeving waarten hemen om te denken te voelen, om te handelen, en om ons bus te zijn van ons zelf. Onze hersenen bevinden zich in onze schedel. Bij een volwassen persoon wegen de hersenen anderhalve kilo. anderhalve kilo? Dat is niks. Dat is zoals een kleine kip. Of zoals een heel groot brood of een big book. Of een vleeswater? - Nee. Onze hersenen bestaan uit verschillende onderdelen. Ik wil wel eens gaan kijken. Braan, stuur jij me even naar de binnenkant van de ruis en hoofd? Oh, binnenkant van mijn hoofd, ruispalend. Wow, ik zie dus in het hoofd van de ruis. Het voelt hier een beetje als een nat zompeg brood. En die hersenen zien er zo wat rose grijze uit. Ik zie het nu in de linker herzijlft. Hier gebeurt alles met taal, lezen, schrijven. En dus ook begrijpen wat ik zeg. Wat jullie lieblijs er aan doen zijn. En als ik nu hier aan kon, ruis. Zeg eens hier. Oh, kom maar u nog. Oh ja. Ja, het is spreken. Gaan niet meer zo goed. Nee. Ik zal er maar afblijden. Ja, dank je, Laine. Er is dus ook een rechter herzijlft. En elke herzijlft is onderverdeeld in zoners of hersen kwamen. Elke kwam heeft een andere functie. Zoals bijvoorbeeld informatie op slaan of onze spieren aasturen en ga zo maar door. En als ik nu met een mikroskoor kijk, dan zie ik betedere geklijnen herzijlft. Zeg alleen hoeveel hersen stallen zitten er in mijn herzijlft? Ja, echt stellen. Daarna moet het deur intensieve versessie zijn. Ja, ik denk 80 miljard zijn. Amai geteld, nou, zeg maar hoe werken mijn herzijlft in de precies. Eigenlijk zijn de hersenen een soort van supercomputer die heel veel informatie op kort te termijn kunnen verwerken. En die een heel grote opslagcapaciteit hebben. Een supercomputer dus. En die moet voordurend informatie verwerken. Bij een computer komt die info binnen via het hoekse bord bijvoorbeeld. Dan gebeurt dat via onze zin te hergen. Wacht, ik geef daar een voorbeeld van. Braan? Ja, Laine. Er zou een vlieg richting de reus moeten vliegen. Een vlieg komt er aan. Of zo'n kleine kip. Kippen er nog vliegen, hè. Ah ja, ook goed. Hier komt een kip. Hallo. Ah, wacht. Ik zie er iets gebeuren. Dat veeld komt via de ogen van de reus binnen. En wordt via die verschillende hersencellen doorgegeven. Wow. Eensel staat in verbinding met wel duizend andere hersencellen. En op. Het beeld is achteraan het hoofd aangekomen. Want daar ligt de visuele cortex. In de visuele cortex wordt het beeld geïinterpreteerd. Zegreus, doe jij even mee? Ja. Er komt een kip op mij afgevlood. Die interpretatie gaat super snel via de hersencellen. Naar een ander deel in onze hersenen. Waar er een gevoel aangekoppelt wordt. Nooy, er komt een kip op mij afgevlood. En via een nog ander herse deel wordt er een actie aangekoppelt. Oei, er komt een kip op mij afgevlood. En snel mijn handen voor mijn hoge. En dat gaat dus allemaal vliegens vlucht en rasend snel. Roon, ah, ah. Kip tegen mijn hoofd. Ah, ah, ah, ik ben hier dat bij. Ah, ah, ah, ah, ah, ah. Nee, braun. Braun. Ja, alleen, ga het zijn maar, dat is hier waarmee dat bij is. Oké. Gaat het een beetje je rust? Ja, ja. Heb je tuu pijn gedaan? Ja. Nee, nee, echt. Allers, oké. Dat is wel. Ah. Ah, goed. Wat een zote plek die herstenen. Een ingewikkeld netwerk van verbindingen. Het kan dus gebeuren. Dat die verbindingen niet meer helemaal goed werken. En dat invoot niet meer vlot wordt doorgegeven. Als we ouder worden bijvoorbeeld. Wat je die ouder wordt, is dat je is dat vooral een beetje trager wordt. Ook het werkgeheugen. Dat is eigenlijk het geheugen waar dat je informatie naartoe brengt en waar je dan een bewerking op doet. En zowel die werkplaats in het brein wordt een beetje kleiner. Als de werkmanen worden een beetje trager. Het vinden van namen wordt veel moeilijker. En wak is het een soort van typ of de tank-phenomen. En het klikt op puntje van je toon, maar je vindt het niet. Het aantal contactjes tussen die verschillende hersencellen die nemen een beetje af. En we zien ook dat de grote verbindingen in de hersenen, dat zijn de verbindingen van de wegen ook met een aangetastwoord onder verhoudering. Die ligende er wat gebrugd bij. Dat verhaudere van de hersenen begin tall voor je dertigste. En neemt wat toe van afje zestigste. Dus als je mama of papa zons een beetje trager reageert en niks van aantrekkenen, het is hun ouderdom. Even samenvatten. Onze hersenen zijn een orgaan dat in ons hoofd ziet. Het is een soort supercomputer die ons lichaam aansturt en informatie verwerkt. Ons brein bestaat de 80 miljard hersencellen. Nu, wanneer zijn de symptomen die horen bij ouder worden niet meer normaal en is er meer aan de hand. Als mensen bijvoorbeeld ook vlak van geheugen en niet meer weten wat ze de verbijdagen of de verbijge week gedaan hebben, en zelfs als je een hint geeft uit zich nog niet herinneren, dan is er toch wel een probleem. Ja, en dan zouden we van de mensen kunnen spreken. Wat is de mensen precies? Wel, de definitie van de mensen is, zoals wij die gebruiken in het ziekenhuis, is dus dat er aantasting is van een of meer van die functies die betrokken zijn bij denken en we ook een impact is op de activiteiten van het dagelijks leven. Dus daar wil zeggen dat mensen toch geleiden kan wat meer hulp nodig hebben. En wanneer je daar aan voldoet, dan heb je de mensen. Dus als ons geheugen, ons denken, onze taal afnemen of ons gedrag veranderd en we daardoor hulp nodig hebben bij onze dagelijksactiviteiten, dan kunnen we spreken van de mensen. De diagnose de mensen wordt altijd gesteld door een art. Wij hebben in ons land verschillende geheugd kliniken waar er testen worden afgenomen. Er bestaat niet zoals een soort denensie. Er zijn verschillende vormen. Zikt van Alzheimer is de meest gekende oorzaak komt omgeveer 60 procent van de gevallen voor. Bij de zichte van Alzheimer wordt vooral het geheugd aangetast. Mensen worden erg vergeten, en herkennen soms hun familie niet meer. De tweede meest voor komende vorm is Louis Body Demensie. Daarbij ga je ook bieberen. En zes soms dingen die er niet zijn, dat ik me best geliezen leg. In totaal zijn er meer dan 50 verschillende vormen van Demensie en de zichte van Alzheimer is de meest voor komende. Hierbij wordt het geheugd aangetast. Goeberk ons geheugd. Wij maken een onderscheid tussen een korte termijngeheugd en het lange termijngeheugd. Een korte termijngeheug wil zeggen dat je informatie gedurende enkele seconden tot enkele benuten bijhoudt. Lange termijngeheugd, het wordt zeggen hetzelf. Je houdt in informatie langer bij soms zelfs tot levenslang. Je lange termijngeheugd bestaat uit het bewust en het onbewustgeheugd. Het bewustgeheugd kan je dan weer onderverdelen in het semantischgeheugd en het epizoldischgeheugd. Dat zijn heel moeilijke woorden. Wat is het semantischgeheugd? Het semantischgeheugd, dat is eigenlijk. algemeen kennis. Dat is ook onvormd van geheugen dat je weet dat parijsbevoort de hoofdstad van Frankrijk is. Of dat de kleinste vrouwt er wereld in India wond. Die is 62 centimeter. Dat zijn twee keer per ongekaar. Dat is klein. Dat is ze heel klein. En wat is het episode geheugen? Dat zijn geheugen voor specifieke herinneringen en bepaalde episodes in uw leven, waar we er goed bevorebden het heuverjaarigstfeestje herinner tegenweer dat dat was, waar dat was weer bij was en zo wordt. Ah! Zoals je lentefeest bevorebeeld. Of de neus de keer dat er een boomenverwaaid als getaan niet. Haha. Ja, zo iets. Naast het bewustigeheugen is er ook het onbewustigeheugen en daar zit je vardigere opgeslagen. Zoals fietsen. Of boltrammensmeren. Of blindtippen. En bij de zieken van Alzheimer is eigenlijk specifieke het episode geheugen vooral aangetaste. En dus de transfer van informatie van kort. Daar lang het er mensen geheugen. Dus we hebben verschillende vormen van de mensie, waarbij de ziekte van Alzheimer de meest voorkomende is. Hierbij wordt vooral ons geheugen aangetaste. Matje, hoe groot is de kans dat je de mensie gaat ontwikkelen? De kans dat je je ooit eigenlijk je leven een de mensie ontwikkelen is ongeveer 1 op 5. In België hebben 200.000 mensen de mensie. De kans dus dat je ooit in contact komt met de mensie is best groot. De mensie is een ouderdoms aandoening. Meestal manifesteerde aandoening zie ik pas rond je 70. Er zijn ook mensen onder de 65 die het krijgen en dat noemen ze dan jong de mensie. Lene. Ja? Wat is het jij al komt doen? En dan klaren we we. En wacht ik ook. En zo aan het beweeg. En superherk aan het beweeg. En ook het zon aan het eten. Je bent een jogge aan het spriegen en een appel en het is het gelijk. Ja, als jij gezegd dat het de kans op het krijgen van de mensie verminderst. Oké. En weet je wat nog houdt? Nee. Niet roken. En dan hou je een bram niet roken. En ook geen alcohol drinken. Oké, maar ik heb misschien een lander voorstel. Ja, hier misschien in alle stilte en rust hier deze sudokjes zien voelen. Hoe we best, ben jij over prikels? Ja, maar sudokjes zien voelen dat prikkel te heesten. Manger en verbruikling meer herse prikling. Ik heb het begrepen. Ik zal mijn stiltepees houden. Is het goed? Dank je. Hoe zier je ook je best doet als je natuurlijk voorbestemd bent om de mensie te ontwikkelen, dan ga je niet kunnen vermijden. Je had ebbedweld glijmdje kunnen uitstellen door al die dingen te doen. Maar we moeten meiden naar mensen op de duur. Gevoelen we dat het zo'n eigen schuld is dat ze de mensie ontwikkelen? Nee, natuurlijk is dat niet je eigen schuld. De mensie is iets dat je overkomt. Er bestaat al een beetje medicatie om het geheugde te ondersteunen. En er zijn nog andere medicijnen in ontwikkeling. Die hebben nog wat tijd nodig om helemaal op te staan. En er is nog goed nieuws. En het besef natuurlijk dat er nog een vrij goede levensqualiteit mogelijk is. Tot vaak vrij laat in de ziekte is natuurlijk een belangrijk besef. Soms denk je de mensen van oeieuieu, dat is hier een calamiteit in mijn hoofd en ik ga niets meer kunnen doen. Ja, dat is waar ik heb me ook even kis. Numer me is dat gevoeld. Lust er maar. Heb je me alles goed bekeken? Ik kan niks meer ik. Ik ben nutteloos. Ik ben niks meer. Dat is niet het geval vaak. Is er toch nog een relatief lange fase waar dat er nog van alles mogelijk is? Oh, oef, dat is supervein om te horen. De mensie is soms lastiger voor de partner of de familie. Dan voor de persoon zelf die de mensie heeft. Hallo is. Ik mis u, alhoes. Je mis nu allemaal. Het aanvoud dat je de mensie hebt of dat je ermee geconfronteerd wordt is hij heel belangrijk. En ook je omringen met mensen die je kunnen helpen. Niet alleen de persoon met de mensie zelf, maar ook de mantelsorgers. En nog simpel je omgeving vertellen dat je de mensie hebt. Wat kan je zo nog doen? In de maatel van het mogelijk zo actief mogelijk omga met de ziekte. Dus proberen nog steeds u hobbyisten doen, social, nog wat actief te zijn enzovoorten. Ja, mensen met de mensie kunnen en willen nog van alles natuurlijk. In het verhaal van de rus schrijven de mensen van het dorpen brieven om de rust te blijven betrekken. Mammzel heeft heel dorpen laten schrijven om u uit die kotten krijgen. Mammzel. Best, alhoes. Het is al zo lang je leren. Rekening houden met de mensen van de mensie. We graag nog eens afspreken om te gaan mannen. We voorzorgen dat ze kunnen blijven leveren zoals het zelf winsten. Ik ben uitnodige op het gemeentehuis voor een drink voor de inhoudiging van het stond. Kortom, mensen met de mensie als mensen blijven behandelen dus. Stel nu dat iemand met de mens iets vertelt dat dat niet klopt. Bijvoorbeeld, hij of zij denkt dat jij, de zon of dochter bent, terwijl je eigenlijk de klein zon of klein dochter bent. Wat doe je dan? Wel, niet te veel tegen de strom inga, om ze denken dat we zin de data zijn, te verleden leven en mensen daarin gerust stellen. Je mag dus gerust even meegaan in hun wereld. Anders maak je het ingewikkeld en onduidelijk. Zijn er zo'n ook dingen? Mensen niet te veel priklen, maar ook niet te weinig priklen. Ik denk dat belangrijk is om het contact ook niet te meiden met mensen met de mensie, mensen er blijven bij betrekken. En als je het gevoel hebt dat de dingen niet meer begrepen hoorden, kan je toch proberen op een andere manier nog connectie te maken door bijvoorbeeld mensen aan te raken of mensen er keer te knuffelen. Of samen gaan wandelen in de natuur samen naar muziekluisteren, genieten van een lekker stukje taart, connectie maken op een andere manier dan een gedeeld verleden of via een gesprek. We hebben al superveel geleerd over de mensie. Toch erus? Zeker, ik vind het een reuze interessant. Hoi, een woordmapje? Ja, sorry. We weten dat er medicijnen bestaan, maar niet zoveel. We weten ook dat we best aanvaarden, dat we ermee te maken krijgen en dat we op zoek gaan naar zoveel mogelijk liefstqualiteit. Samen dingen doen bijvoorbeeld. Of samen genieten van iets lekker, zo'n kleine kip of moderne kip of kippenvleugels. Samen genieten dus, maar het zal dan op een andere manier zijn dan wat je gewend bent. In het allerbeging van deze aflevering hadden we deze vraag. Kunnen herzene crimpen. En wat je? Ja, de herzene crimpen en de herzene crimpen ook. Dus zo worden kleiner, en daarna maat je je ouder wordt. En de herzene crimpen duidelijk meer in het geval van de mensie. Ziet jij al langer met een borrel aan de vraag? Stel ze gerust aan 'Leen@geluidshuispunde1'. Wie weet, maak ik er wel een heel wetenschapje van. Dit was wetenschapje met de vakundige kennis van matjuwe van de bulken. In partnerschap met Zera en in samenwerking met expertise centrum de mensievlaanderen. Wetenschapje is een productie van het geluidseis. Concept hoogste regie, leerenders, klanken muziek, bramkoumans, illustratie, samvambellen. Met hulpachter de schermen van Marijke Gutes, katarina Martinovski, Pieterjouw Vings en Louren Butz. Heb je genoten van deze aflevering geeft dan een score of laat een recensie na? Zo vinden andere ook de weg naar deze podcast. Op wetenschapje.be vind je meer info en andere geluidseisproducies. En luister zeker ook in snark de crimpende rust. Het verhaal waar we het over hadden in deze aflevering, dat kan op alle podcasttenalen en op geluidseis.be. Daag wetenschappers, tot snel! Zeg rust, jij bent hier nog? Hoi, ja. Bedankt, jij om mee te doen? Hoog gedaan. Zeg, Suleve Anders is naar huis gaan? Ja, daar. Nee, nee, jij ook, hè? Ik ben ook niet klaar. Ah, nee. Allee, dan. Ik doe dan al wat licht uit, hè? Ja. Je maakt echt, hè? Hmm, bepietjes. En dat geluidseis stelt voor! Hoi, nee, nee, dat is de verkeerde Jingle. Eeverde correcte afspelen. Arborik was dan voor! In het spoor van Gunivan. Een podcast. Ah ja, na twee maakt er vandaag nog hoor spelen. Het 21ste heerlijk hoor. Nee, potka. Uu. ja. Het is er het 21ste heerlijk laister ding van het geluidseis voor het hele gezin. Met Warborigmans als verteller? Loslaven dat leren, giraal. Geert Warampoberg als Julliver? Ik ben nook er twee waardeer. Gerijd gevangen en oor ook geldt iets bij. Jonas Lemans? Het profiteertje. Het verhaardertje. Het palijs, het bitchverstje. Silke Torrey? Ja, dat is het normaal speciaal, ik is bij. Kon van Hempen? Daar zou ik nu ook niet met zekerheid durven leggen. En vele andere. Julliversterijse is een heerlijk hoor spel van het geluidseis. Uitgegeven als prachtige illustreer boek met downloadkoden en CD. Nu verkrijgbaar in de boekhandel en op geluidseis.be. Het luistervraal is ook beschikbaar in de geluidseis app. Ik weet nu wat hier is, dus dat is nog niet eens erbant.