**Key Points**
1. Dizinin amacı, mikrofonu mesleklerinde ustalıkla çalışan insanları ele alarak "nasıl olunur?" sorusunu sormak.
2. İsimlerin telafı, annenin sesi ve kültürsel köklerin etkisiyle insanın kimliği üzerinde önemli bir yer tutuyor.
3. Gerçeklik ve bilgi konusunda farklı değerlendirmeler, perspektiflerin etkisiyle oluştuğu için doğru bir değerlendirme çok zor.
4. Eğitimde öğrencilere sadece bilgi vermek yerine, kendi gözlerle görüp, dikkatli değerlendirmek öğretilmeli.
5. Felsefe, insan hakları, toplumsal bağlantılar ve değerlerin anlaşılmasıyla birlikte bir eğitim temelidir.
6. Hikayeler, gelenekler, günlük deneyimler, felsefeye girişte en etkili örneklerdir.
7. Eğitimde öğretmenlerin olmazsa olmaz değerlerini, ilgiyi uyandırmak için etkin bir şekilde kullanması gerekir.
8. Felsefeyi öğrenmek, bir bilgiyi değil, bir bakış açısıyla, bağlamda anlamlandırmakla mümkündür.
1. Dizinin amacı, mesleklerinde ustalık gösterebilen insanları ele alarak "nasıl olunur?" sorusunu sormak.
2. İsimlerin telafı, özellikle annenin sesi ve kültür köklerinden kaynaklanır ve bu, kişinin kimlik kurulumunda önemli bir rol oynar.
3. Gerçeklik ve bilgi konusunda farklı değerlendirmeler, perspektiflerin etkisiyle ortaya çıkar. Bu nedenle doğru değerlendirme, herkesin kendi deneyimine dayalı olmalıdır.
4. Eğitimde sadece bilgi aktarımı yerine, öğrenciye kendi gözleriyle bir şeyi görmesini sağlamak gerekir.
5. Felsefe, insan hakları, toplumsal bağlantılar ve değerlerin anlaşılmasıyla birlikte eğitimde temel bir yer tutar.
6. Hikayeler, gelenekler ve günlük deneyimler, felsefeye girişte en etkili örneklerdir.
7. Eğitimde öğretmenlerin işlevi, öğrencilere ilgiyi uyandırmak ve onlara değerler vermekten geçer.
8. Felsefeyi öğrenmek, sadece bilgi değil, bir bakış açısıyla, bağlam içinde bir şeyi anlamakla mümkündür.
Bu dizinin betimlemesi TRT tarafından Sesli Betimleme Derneğine yaptırılmıştır.
Merhabalar, ben Nila Örnek, yeni bir şeyler öğrenmeye merakta herkesin ikisini çekeceğine düşündüğüm nasıl olunur adı pod keserimi hoşgeldiniz.
Bu seride mikrofonu mesleklerini ustalıkı icra ettiğini düşündüğüm insanları yöneldim.
Onlara aynı soruyu soruyorum. Nasıl olunur.
Bu bölümde konuğum, persafeci, eğitimci, iyi ona, kuşurade.
Hoşgeldiniz.
Hoş bulduk.
Daha doğrusu bir soğuş geldik artık ama çünkü sizin ofisiniz deyiz.
Hoşgeldiniz.
Hoş bulduk.
Daha baştan isminizde ilgile insanlar merak ediyorlar.
Ne anlama geliyor.
Sizin çok güzel bir cümlenizi yakaladım.
Diyosunuz ki, anneniz isminizi nasıl telafı zedardı bu önemli.
Sizin anneniz isminizi nasıl telafı zedardı.
Şimdi annem başka türlü seslenirdi de onu konuştum insanlara soruluyorum.
Çünkü birkaç isim var, bir de karmaşık isimler var.
Ben hep ismin yanlış telafı zedildiği için hep soruyorum.
Anne nasıl çağırdı seni?
En iyi yol. Çünkü bu durbanı sorarsanız.
Evet. Sizin ki ne mesela yuana dediği telafı zedanları duydum.
Ya da ayı yutuyorlar hep ismini yuana.
Çok da güzel bir isim.
Anlamını da biraz anlatsanızı bizi faktım.
Neler merak edilmiş sizin hakkınızda diye?
Öyle mi?
Isminiz en çok merak edilen şeylerden biri.
Türk mü, nerede, doğmuş, büyümüş. Çünkü isim yavancı geliyor insanlara.
Oysaki çok daha bilmemiz gereken soru olsun.
Ne zamandan beri Türkiye'desin, ne kadar güzel Türkçe konuşuyorsunuz.
Ben diyor, yaşma mı soruyorsunuz?
Alışmak gerekir, bazı gerçeklikleri alışmak gerekir.
Öyle isimli yurttaş da var.
Evet.
Benim anıma işe olsaydı farklığını yapardım.
Önden konuşunca yanağının şöyle bir şey söyledi.
Dedi ki ben o güzel bir şeylere yanıt vermek istemem.
Biraz merak da ediyoruz.
İşte bir dönem ilişe yaparmışsınız.
Mesela onu merak ediyorum.
Ya da küçük prens sevginizi merak ediyorum.
Bu tabii felsefeye de bağlanabilir.
Ondan konuşabiliriz ama bir takım zorluklarda çektiniz.
Ben dedi onları anlatmaktan çok hoşlanmıyorum.
Mesela isimle ilgili sizi bir bıkkınlık yok.
Tam tersine hani bu kaderini sebeb biraz niçer gibi.
Bunu sebeb, anlayıp buna ilerlemek gibi bir yöntem gördüm.
Ama ne var?
Benim isim bu. Niye değiştireyim?
Tabii ya zaten değiştiremeyeceksiniz de sıkılmıyorsunuz.
Ya kardeşim bu ülkede runlar var, elmeniler var, azınlıklar var.
Var da daha çok var da ve birlikte yaşıyorduk.
E bunları da biraz öğrendin demiyorsunuz.
Anlatıyorsunuz, açıklıyorsunuz.
Eğer hocalar iseniz işiniz düşündürmektir.
Bir kişi bir şey kendisi görmedikçe uçar.
Dolayısıyla yapılabilecek şey hani bu herhalde 60 yıl vardır.
Ocalık deneyimi bunu öğretiyor.
Kendisine buluracaksın.
Kendisi görecek bir şey.
Hatta şöyle çok öne veriyor.
Baktığını görmeyi becermek.
İnsanlar baktıkları şeyi görmüyorlar.
Bu öğrenecek bir şeydir.
Özel bir şey değildir.
Hayatiyle bağlantı kurarsa bir insan o zaman o yerleşir.
-Evet. -Ep denenin bilir yani.
-Evet. -Misminin etmolojisini söyleyeyim isterseniz.
-Evet. -Ama sorumluluğu bana olmamak şarkı.
-Anlaşık. -Tarının armağını demekmiş.
-Teodor var ya onun. -Evet, arapcası.
-Ya ya. -Ya ya.
Sizin dedelerinizin adından geliyor aslında.
-Dişesine size koyduruyorlar değil mi? -İki dedemde iyi aynı işte.
Çok güzel.
Siz İstanbul'da olmuşsunuz.
Sırı servilerde hatta alman hastanesin karşısında dünyaya gelmişsiniz.
Anneniz babanız ve siz daha çekirdek bir aile.
Ve şunu da sorayım.
Bu klizik soru size sorulan.
Ama bu problemin da biraz temelinde o var.
-Sizi falsifiye götüren neydi, o sorun neydi, o isyan neydi, bir orguyu ergün görüyoruz.
Karşılaşıyorsunuz, sizde herkes de.
Aynı insanın bir eylemi beliri bir durumdaki bir eylemi, farklı kişiler tarafından farklı değerlendiriliyor.
Aynı eser farklı değerlendiriliyor.
Oysa doğru değerlendirmesi, bazı marzlarla beraber bir tane olsa gerek.
Yani perspektifler bunu etkilememelik, perspektifler bir kısım görürmeyen şeyleri görmemize ekleyebilir.
Ama tamamen tercih bir şey olmaz.
Doğru bir değerlendirmeyiz.
İşte bu sıkıntı, bir çeşit baş kaldırma gibi geliyor bana.
Hatta seksenler deydi.
Bizim bulustarası, felsefe ve derasyonu bir kitap çıkardı.
Philosopherson değer onu korku diye, iki dilde Fransızca'yı girecek.
Benim başlığıdan, beyazdığın başlığının editörü, Fromri voltlu, filosofi ilaptı.
Baş kaldırıdan felsefeye.
İşte benim ana baş kaldırım.
Bu farklı değerlendirmeler, aynı şeyin farklı değerlendirmeleri.
Bunun hiçbir şey yoktur, zenginlik değildir, yanlıştır.
Ama oluyor, yaşıyoruz.
Ve bunun üzerine de tabi hayatta yapılan değerlendirmelerin üç türlüsünü görebiliyorum.
İkisi ezberim.
Yanlış bile demiyorum dikkat.
Yanlış bir değerlendirme başka bir şeydir.
Ezbere değerlendirmeler başkadır.
Ve hayatımızın büyük kısmı ezbere değerlendirmelerle geçiyor.
Siz bu isyanı ve soruyu hissettiğinizde kaç yaşamdaydınız?
Orta öğretim de.
Orta öğretim de.
Yani yaşadığımız bazı şeyler vardı okuldan.
Beni rahatsız ediyordu.
Yani bir hocanın farklı kişiler tarafında farklı değerlendirmesi.
Bir de kendi tecrüben vardı.
Benim hocam orada.
Onlar beni düşündürmüştü çok.
Evet, siz bir kızı zisesinde okudunuz.
Evet, o zaman oğlan yoktu.
Şimdi var mı?
Var galiba ilk okulunda var.
Çok güzel.
Peki, bu soru sizi felsefeye mi götürdü, üniversite seçimi yaparken?
Arkadan baktığımda büyük bir olasılıkla.
Belki en ana faktörü bu.
Peki şimdi bu kadar yıl.
Siz 1936'ı doğunuzunuzu orta okulda bu soruyla boş ve başladığınızda göre
bayağı bir süre geçmiş.
Ve öyle bir yere geldik ki.
Yayınlar önce de konuşuyorduk.
Şimdi gerçekliğin bile tanımı değiştik.
Artık sensür yapılmıyor.
Onu yerine yanlış bilgi yayılıyor.
Bu yeterli oluyor.
Ya da eskiden yalancılar şunu yapıyorlardı.
Gerçekliği yok etmek gibi bir niyetleri yoktu.
Kendi gerçekliklerini ya da yalanlarına daha ön planı çıkartıp gerçekleri saklıyorlar.
Şimdi ise gerçeğinde olduğunu tartışıyoruz.
Yani gerçeği alacak bir şey yok.
Yok arkadaşlar.
Ama şunu görelim.
Şimdi gerçeklik dediğim bir kere türçede bir karıştırma daha var.
Hakikatla gerçeklik karıştırıp bir kere onu elimine edelim.
Gerçeklik diyeceğiz.
Hakikat dedinlense doğru bilgidir.
Hani böyle beci hakikatler, hakikatler diye bir şey yok.
Doğruluk yeni türçesi ama doğruluğu da adalet içinde kullanıyorlar.
Böyle bir karma karışıklık var.
Şimdi gerçeklik ne?
Gerçeklik zamanda mekanda olan, değişmey gösteren, değişme içinde olan her şeyi gerçektir.
Şimdi bu bizim şu anda konuştuğumuz bir gerçeklik durumudur.
Ama dişital dünyadaki gerçeklik bu değildir.
Oradaki gerçek dediğimiz zaman ekrandır, görülen resimlerdir.
Gerçek olur.
İçindeki gerçek değildir.
Evet.
Şimdi bunu düşününce bir haber örneğini alın.
Bir olay oluyor.
Onu çeşitli kanalardan haber çektiğinde görüyoruz.
Mesela bakıyoruz.
Bir kanala diyoruz ki o onun yanlısı bu tarafından el almışlar.
Bu bunun yanlısı o tarafından el almışlar.
Ancak belki altı haber kanalını bir arada izlediğimizde gerçekliği ulaşabiliriz.
Ama onu da çok kovalamıyor çünkü hayat çok hızlı.
Ve bir haberin gerçekliğine doğrusuna anlamak için. O zaman bile ulaşamayabiliriz.
Şimdi diyorum ya siz kaç yıl önce bu meseleye takmışken
dünya öyle bir noktaya geldik.
Çok bariz, fiziksel elimdeki kalem olması kadar gerçek bir şey bile tartışır hale geldik.
O kalem ve yoksa bunu çeşitli görüntülerle oynayarak bir çakma kalemaline mi getirdik.
Bunu bile tartışıyoruz.
Yani böyle bir dünyadayken siz öğrencilerinizi nasıl bir temelden başlayarak anlatıyorsunuz?
Yani zor değil kendisinin görmesini sağlayarak.
Yani kendisi görürse bir şey bir insan o zaman bir şey demektir.
Yoksa bir içi boşuna, bir kulaktan girer, bir kulaktan çıkar.
Benim çok verdiğim bir örnek var.
Siz farkındasınız bir çok bir inada, merdivenlerin son basamaha yay yüksektir, yalacak.
E tabii ki insan rahatlıkla boş bulunup düşebilir.
Şimdi bir mühendis oğlumuz vardı derse bu örneği verince hocam şimdi tamam anladım diye.
Bu dediğim işte bir insan hakkına yaşama hakkının ihlaline kadar yol açıyor.
Niye dikkat etmeniz gerekiyor?
Çünkü böyle yapınca bir insan düşebilir.
Nitekim düşen ve beyin karaması geçiren insan da biliyorum.
Kendi yaptığı işle, kendi hayatıyla bağlandık kurarsa bir insan.
Kendi gözleriyle görürse onu o zaman bir işe yarar.
Az bazısında on üzerinde, beş bazısı da on üzerinde, sekiz yarar.
Farkındalık ve dikkat gerekiyor.
Sizin konuşmalarınızı dinlerken anladığım şey falsepinin ismi falsepi olmasa bile çok küçük yaştan çocuklara öğretinmese yönünde değil mi?
Çok önemli ve bizim insan haklarında Hacid Depede doktora yapmış bir arkadaşımız var.
Ana okulunda yapıyor böyle bir çocuklara falsepi ve bana getiriyor, gösteriyor.
O kadar tatlı o kadar tatlı soru soruyor.
Rak çocuklar, kafatemiz ay yargılarla dolmamış.
Beş altı yaşında çocuk aldı bile değil.
Çok güzel oluyor.
Ama bunu çok ustalıkla yapmak gerek.
Şimdi moda olunca bir şey, cidriğini çıkarıyorlar herkes.
Çocuklar tinfel sefeye, çocuklarla felsefeye soyundu.
Biz 90'lı yıllarda başlıyoruz.
Türkiye felsefe kurumu olarak bu işi.
Ve bunu çok başarılı bir şekilde yürüten arkadaşlarımız var.
Türkiye felsefe kurumunun bir alt bölümü var.
Çocuklar tinfelseve, Nurhan Hanım var orada.
Biz de öğretmeniydi.
Bunu çok iyi yürütüyor.
Birkaç tane arkadaşıyla birlikte.
Şahane, hatta, günüşü, kitaplı bir yayın eve var.
Onların çocuklar için çıtır, çıtır felsefe müjde.
Biz serisi var.
Ben o kadar keyifli okuyorum ki.
Şimdi bir yetişkin olarak konuştuk.
Mine Hanımlar, onlar bir toplantı yapıyorlar.
Onunla ilgili bir şey istedi.
Toplantı yapmak için konuşma.
Mancıların sabaka söz olduğu kağıtı göstermek gerekiyor okullarda.
Onun da biz ekçikardık gönderdi galiba arkadaşım gönderdi.
Bir sabaka mı yok galiba?
Peki siz pek çok insanla karşılaşıyorsunuz.
Dünyanın her yanında size şaşırtan kişiler, olaylar var mı?
Bir çocuk sorusu olabilir nasıl şeyler karşılaşıyorsunuz?
Beni en çok cezbeden şey, insanların aynılığını görmek.
İnsanlar hep fark üzerinde duruyor, farklılıklara saygım aygı deyip duruyor.
Ama aynılığımızı görmek çok önemli.
Aynılığı görünce yapıp etiklerinizle, insanlara muameleinizle değişir.
Doğal olarak değişir, siz zorlamadan değişir.
Eğitimde bunu entegretmek çok önemli, bana sorarsanız.
Ben bu programın sonunda dünyada ya da Türkiye'de nasıl birlikte yaşarız diye bir soru soruyorum.
Bu soru ya, birkaç kişi şu cevabı verdi birbirinden bağımsız.
Farklılıklarımız üzerine çok düşünüyoruz, bunun altını çiziyoruz.
Ama aynılıklarımızı görmeye çok da meyilde değiliz.
Farklılıklar zaten açıktır, görülüyor.
Ama aynılığı görmek için biraz gözleri keskinleştirmek gerekiyor.
O kadar da zor değil ama dikkatli yapmak gerekiyor.
Yani eğitimde insanın o kişinin kendisini görebilmesini sağlamak.
Bunu yapmıyoruz, hani ezberciliğimiz oraya kadar gidiyor.
Hani vardır ya, balık verma, balık tutmaya öğret gibi.
Peki tanıştığınız ya da karşılaştığınızı enteresan karakterler.
Mesela İngiltere'den bir din adamından, Müslüman din adamından geliyor.
Ben sizi çok seviyorum, şimdi seyrettim sizi, çok seviyorum.
Ben hiç şunu tahmin ediyorum, nedir? Önemli buldukları bu bakışım seviyorlar insanlar.
Ki kaşımdakini kim olursa olsun, suçlu da dahi olursa olsun.
İnsan olarak görmek, becerebiliyormuyoruz bunu, bunu beceremeye öğrenmek var.
Siz diyorsunuz ya ihtiyaçlar, bizim hayatımız bazen çok belirliyor.
Gerekli ihtiyaçlar, doğal ihtiyaçlar.
Bir de yaratılan ihtiyaçlar, onlara hiç gerek yok.
Hani bunu da öğrenmemizi gerekiyor ama tüketim toplumunda tam dersi yapılıyor.
İhtiyaç yaratmaya çalışılıyor.
İşte bu ihtiyaçlardan biri de şuan, şöhret, öne çıkma ihtiyacı olabiliyor ya.
Sizin samimiyetinizi bence insanlar görüyorlar.
Farkında mısınız bilmiyorum ama sizin çok videomuz var.
YouTube'da mesela, kısa kısa, işte artık onlara short diyorlar, YouTube short diye bir şey var.
Mesela bazen bağlamından kopmuş iki üç saniyelik videolar yapıyorlar.
Sizin bir televizyon konuşmanızdan.
Hani orada bir şey söyleyen, tatlı bir hanımefendi var.
Yani etkiliyor o samimiyet, bir taraftan.
Tekbicimle alınması, garip geliyor insana.
Ama bir taraftan da çok yaygın insanlar, çok severek paylaşıyorlar.
Bahaz'ım benim söylemediklerim de benim altımın koyuyorlar.
Ama elmesele geçen gün bana bir tane böyle getirildi.
Fena bir şey söylemiyor ama ben dilimi biliyorum o dil benim değil.
Siz mesela sonradan baktım, değil de arkadan baktım da diye bir dil kullanıyorsunuz.
Ben onu fark ediyorum.
Hani farklı bir cümle kuruşunuz var.
Ama bunları izliyor musunuz, öğrencileriniz size söylüyor mu?
Ben hani de söylenince bazen izliyorum, hepsini izleyemiyorum.
Bici seyir kullanıyor musunuz, nasıl kullanmıyorum?
Elimi sürümüyorum.
Arkadaşlar yapıyor, sekretleri yapıyor.
Kat kalem kullanıyorsunuz.
Kitaplarınızı öyle mi yazdınız yazıyorsunuz?
Hala öyle yazıyorum.
Yani onun üstünde kitabınız var.
Bir ilk bir şiir kitabınızı var değil mi?
Şiir hala yazıyor musunuz?
Yok, yazmıyorum.
Peki okuyor musunuz?
Okuyorum.
Benim hava alanları şiir okuma yerimde.
Orada beklerken bir uçağı beklerken, çünkü iş başında o kadar çok iş var ki.
Ve farklı şeyler var.
Zaman kalmıyor.
Canımın istediğini yapma okumak.
Ama orada okuyor.
Kendime bir alışkanlık edindim.
Şimdi uçmıyorum da iki, üç yıldır uçmıyorum.
Sağlık nedenlerinden dolayı onun için pek şiir okumuyorum.
Ya sizin tarz insanlar ki azsınız.
Gönülöney sanat tarihçesi, Türk ve İslam sanatı uzmanı çok severim.
Şöyle bir şey söylemişti, 90 yaşını geçgin.
Artık dedi, bırakacağım çünkü dedi.
Öyle bir alandayım ki, her yeni çıkanı okumak zorundayım.
Sürekli dedi, kendi alanımla ilgili bir şeyler okuyorum.
Ben artık roman okumak istiyorum dedi.
Mesela işte Zeynep oraya alın bir kitabını aldım dedi.
O kadar mutluyum ki, onu okayacağım ve yüzüceğim dedi.
Biz pandemi de konuşuyorduk.
Yani dedi ki, 90 yaşına gelmiş bir profesyonur.
Nasıl canı çekiyor?
Ya ben çok sesli bir insan.
Müthiş birisi, o kadar etkilermiştim ki.
Yani sürekli yeni bir şey okuma ihtiyacı, işle ilgili.
Çünkü bir alanın var, o alana sahip çıkıyorsun, gelişmek istiyorsun.
Her yeni çıkanı okuyorsun, eskilere bakıyorsun, kendini yeniliyorsun.
Kendin bir şeyler üretiyorsun derken, bir de sizin böyle. Roman okumak böyle bir zor.
Dur ama bunları onun için orta öğretimde çok okutmak gerekir.
Ben okudum bütün romanlar neredeyse üniversite sonuna kadar.
Zabı dün dostu yaşkilere okumuştum.
Leningrad eski adıyla yeni Petersburg.
Orada Raskol Nikofun'un şey var ya suç ve ceza.
Raskol Nikofun ihtiyarı tefeciye öldürdüğü yere götürdü.
Benim arkadaşımın mezredaşımın asistanı.
Çok enteresan, giderseniz Petersburg'a gidin.
Çok eski bir sokak, çok güzel bir sokak.
Bir avvu var kocaman, böyle iki taraftan girerken çöpler var.
Ben girdim oraya Alexi Arma atıyor bana.
Arkadaşımın asistanı götürdü.
Yıkardan bir penceredem.
Yaşlı bir hanım, bana bir şeyler anlatıyoruz ya da bir anlamadım.
Ne diyor biliyor musun diyor?
Raskol Nikof, çıkını burada attı diyor.
Yaşıyor, o sokağa görmek değer gidin.
Ama işte arada başka bir şey de sıkıştırıyorum böyle.
Şimdi sizin tezlerinize ve kitaplarımıza bakınca hangi felsefecilerle biraz daha yakın olduğunuzu insan hissedebiliyor.
Kantla, niçeyle daha başka bir ilişkiniz olmuş, çevirileriniz var bu arada sadece yazdığımız kitaplar değil.
Ama bugün bileyim bu felsefeciler etkilemiştir diyeceğiniz kimler var, kimlere okuyorsunuz?
Mahkaki etkilemiştir tabii.
Felsefe tarihinde önemli bulduğum birkaç isim size yapabilirim.
Blood on, haristotaris, ondan sonra kantarlatlıyorum.
Ondan sonra şopena var.
Neyse bunlar uzun süre, dilleri çok gelişmiş, çok güzel kullandıkları için almancayı.
Pek ve filozof saymadılar. O zaman müthiş şey getiriyor musun?
Şopena var, birkaç konuda dönüm noktasıdır felsefe tarihinde bana sorarsanız.
Bir de yirmi yüz yılda Nikolay Harkman önemli değil.
Yani önemli buluyorum.
Hani haksızlık yapmayın, belki de benim dikkatimi çekmemiş önemli, filozoflar olabilir ama
bunları çok önemli görüyorum.
O çizginin oluşmasına felsefe düşüncenin gelişmesine çok önemli katkıları vardı.
Felsefe düşünce denilince hani çok da yatay olmayan bir yol izlemiş ya felsefe'nin gelişimi.
Hani bir yunan tarzı felsefe diyeyim.
Daha sonra bir Arab dünyası var, daha sonra bir almanlar çok geliştirmişler.
Ve bugüne kadar gelişiyor. Şimdi böyle bir dünyanın şu tarafından gelişen bir felsefe diye bir şey konuşulabilir mi?
Biraz da cahillikle soruyor.
Yani doğudan.
Doğudan özellikle düşünerek söyledim mesela.
Şimdi felsefe seni bildiğimi söyleyeme. Bilgirlikle felsefe'yi ayırmak gerekir.
Bilgirlik önemli yok. Çok önemli ama felsefeden farklı bir şey.
Küçümsemek değildir ama epey bilge var.
Bilginin farkı ne filozofdan o?
Hayatta ki şeylere katkı, hayatla ilgili ilgisi daha fazla.
Hatta bir anektot var herhalde doğrudur diyor.
Geniz raya tüyse anlatıyor.
Erakleytos yürürken bir çukura düşmüş.
Orada köle kız duruyor demiş ki.
Sen yukarıya bakmaktan bunun dibini görmüyorsun.
Öyle kaldı böyle.
Öyle bir ünü var filozofların bunun dibini görmedikleri.
Bunun dibini de görürler de.
Ama çok önemli bir semrezler görmemekten değil.
Bugün anlamak için felsefeyi ihtiyaç duyuyorum.
Şunun için söylüyorum bunu.
Felsefe öldü mü?
Sürekli bir mezarlar kazıyoruz ya birileri için.
Felsefe'nin de artık eskisi kadar önemli var mı?
Bunlar da çok tartışıldı.
Bazı felsefecilerde bu tartışmaya girdiler.
İşte bilim insanlara araya girdiler.
Ben ihtiyaç duyanlardan biriğim ve yeni nesil bazı insanlarda
bugünün kavramlarıyla da açıklıyorlar.
Mesela Yun Çulhan Güney Koreli ama Almanya'da yaşıyor.
Almancı konuşuyor, Almancı yazıyor, kültür kuramcısı bir yazar.
En fokresi diye bir kavramı var.
En formasyonun en gemelliği.
Evet.
Mesela hani bunun üstüne bir kitap yazıyor ve diyorum ki.
Ah evet, ne kadar doğru söylüyor ya da oradaki soruları hoşuma gidiyor.
Bu benim anlamaya yol açıyor ama işte bir de kelime uyduruldu ya deze formasyon.
Tabii Türkçeleştirirken de bu uydurulmuş olabilir ama siz hemen ne olduğunu anlıyorsunuz
ve ne anlatmak istediğini düşünüyorsunuz ya o hoşuma gidiyor.
Bu kadar sayısal bir dünyada rakamlarla yaşanan,
bir dünyanın aslında korkunçluluğunu da bana gösteriyor.
Ben şey tavsiye ediyorum.
Biliyorsunuz belki.
Brave New World Haxleyin.
Onu okumak gerekir.
Tabii.
Ve ama ondan sonra Dicini Üsendi Godes diye Türkçeleşe çevirilmemiş bir kitabı var.
Onunla beraber okumak.
İlkicesur yeni dünyaya.
Evet.
Storitalde de var insanlar dinleyebilirim.
Çok korkuma gidiyor.
O Dicini Üsendi Godes'i okumak gerekiyor.
Kaçıyor bu Brave New World Haxleyin.
Onu ben de okumadım.
Çok sevdiğimi yazar.
Benim mi ama ikisini beraber okumak başka bir şey görmemizi sağlıyor.
Oradan nasıl kaçın olur yani?
Neyi yok ediyor o Brave New World?
Artık sosyal medyanın da hayatımıza çok etkin girmesiyle birlikte yeni kavramlar var.
Biz var ulanı anlamlandırmaya, bir isim koymaya, ortak konuşmaya çalışırken çok yeni kavram sanki kafamıza bir kovayla boşaltılıyormuş gibi hissediyorum.
Önemli sorunlarımızdan biri.
Bu anlat sorunu.
Şimdi biz Ankara'da bir toplantı yapıyoruz.
Azatürk'ü türmerkezini iş birliğiyle.
Bizim Türkiye Fesef'e kurumun enlici yılı.
Evet.
74 de sayenizde bir konu bu.
Konumuz 21. yüzyıldan dünya.
Yalnız bakarken benim yazdım hemen hemen hepsini daha öncedek bu söylediğim bir şey anlam sorunu, en büyük sıkıntı anlam.
Yani bu en ifingoz'dan nasıl kurtulacağımız, ne demek en ifingoz'u ne olsa olur, değer farkı yoktur şeyler arasın, oysa vardır.
İnsanlar benim değer biçime değer atletmez, böyle değerlendirme dediğim, değerlendirmere rej gördükleri için belki de böyle söylüyor ama doğru değerlendirme değişmez.
Eğer doğru ise millatan önce ikinci yüz yılda da doğru dur, 21. yılda da doğrudur.
Ama şunu kaçırıyorlar gözden, değişen bilgi değil, değişen bilginin konusu olduğu şey, bilginin nesnesi, çünkü millatan önce 1. yılda ilgili söyleyeceğim bir şey o 100 yıl için oradaki o olay için doğrudur.
Ama durmuyor ki gerçeklik.
Çok doğru evet.
Bilgiyle nesnesini karıştırıyorlar, değişen nes nedir, bilgi değil, dolayısıyla nesne değişirse bilgi de değişecek tabii.
Değerleri doğru oturtmak için biraz da bir kime ihtiyaç var.
Biraz şey demel lazım, ontoloji ve epistemoloji bilgisi gerekli.
-Tövbe. Çok basit mi çekildi ama, yani basit bir şekilde böyle terimlerle değil.
-Tövbe. Bu terimleri de olur olmaz, yerde kullanıyor millet. Ay bir epistemoloji diyor. İçip epistemolojiyle bilgisi yok, orzu öyle diye arkada. Modonlar da modaşım.
-Evet, çok fazla kavram, çok fazla moda kavramak dedim ya sürekli mezarlar kazılıyor. Birine de felsefeyi oturt böyle çalıştılar diye.
-Hâlâ felsefe bizim için niye var, var, olmayı bile düşünüyorum bazen yani hani mesela değerleri doğru tartmak için, birtakım tezleri doğru tartmak için doğru soruları sormak için belki baştan bu nedir, neden diye sormak için var, anlam atıf etmek için var.
-Değerler sorunu var, o değerleri doğru yerleri koymak için var. Bu anlamlandırma da biraz bak kurmada. -Çok böyle söylüyorsunuz. En önemli eksiklerimizden biri de, ve eğitimde üstünde çok fazla gidilmeyen bir şey, bağlantı, bağlantılar için de düşünmek, bağlantılarla düşünmek yapılmıyor bu.
-Modüler eğitim diyorum ben, bir modül alırsın yanına bu şimdi buraya koyarın, sonra bir tarafa koyarsın. Öyle değildir eğitim. Bağlantı çok önemli, bağlantıların da çeşitleri var, bir tür bağlantı yok.
-Peki bu bağlantıyı kurmak için size eğitimde neyi öneriyorsunuz ya da neleri öneriyorsunuz? Çünkü siz aslında öz geçmişinizden çok bahsetmedik ama harcetepe üniversitesinde felsefe bölümünü kurduğunuz.
-Bir eğitim modeli kurmak nasıl yapılır, bunu da size soracağım. Çünkü kolay değil yurt dışındaki örneklere bakmışsınızdır ama siz yerli bir şey yaptınız. Burada ki ihtiyaçları görüp şey yaptınız.
-Yani bu bağlantıyı doğru kurmak için nasıl bir eğitim sistemini lazım?
-Bunu yapabilmek için onun temelinde doğru değerlendirme yapabilmek var. Yani söylediğim ezberi şekilde değildi, doğru değerlendirme nasıl yapılır?
-Ve nesnesine göre, yani bir olay mıdır, bir eğlenmidir, bir esermidir. Hatta felsefe eseriyle şir, kitabı başka türlü değerlendirir.
-Bunları öğrenmek var ve yaptırarak öğrenmek yoksa bir kulaktan girer, bir kulaktan çıkar.
-Yoksa bilginin daha da mı yok, doğru değerlendirmek çok önemlidır ama bunu bilmiyoruz ve bu nün temelinde de bağlantıları görebilmek, kopuk kopuk değil.
-Biz Türk'er kılıçla konuştuğumuzda belki tanıyorsunuz, dünya bilim akademisine kabul edilen Türklerden biri bir beyinceri rahı.
-O da bir bölüm kurdu bahçe şehriniversitesinde. Onun bir kavramı var. Bağlantısı al bütün sallik.
-İletişim Kur'an bütün makkânizmalar beyin üzerinden söylüyor ama bu anadolu toprakları üzerindeki kültürler içinde uygulana bilir bir şey diyor mesela.
-Bağlantısı al bütün sallik. İletişim Kur'an pek çok şey bize kağı üretir diyor, beyin de. Ve bağlantı da üretir aslında.
-O doğru bağlantıları kurmak için birkaç yöntem sormuştum mesela ona, soru sormak.
-Mesela çok önemli. -Doğru sormak ama.
-Sonra da doğru sormak. Şöyle bir şey söylemişti. Bizden aslında bilim insanları çıkıyor ama çok farklı bilim insanları çıkartabilmek için soru sorma insan.
-Çok yaz. Biz cevap vermeyi biliyoruz. Biz de cevap vermek öğretiliyor ama soru sormak öğretilmiyor. Daha bir otoriter eğitim tarzı da var demiştim mesela.
-Desa düven bir iyi hocanın eline düşerseniz öğreniyorsun. Ya da kendinizi öğreniyorsunuz. Bu mümkünüm imkansız bir şey değil. Çok zor da değil.
-Ama bunun üstünde durmak var.
-Sizin eğitim hayatınızdan doğru hocalar, lisedâni ortokuldan başlayarak karşılaştığınız. Hocalarınız hayatınızı değiştirmiş midir?
-Bazı şeyleri görmemiz sağladı. Orta bir de gittiğim de mesela şiiri sevdiren bir hocamdır. Öyle başlıyor, şiir sevgisi.
-Bu dakikliği öğretten hocalardan biri mensude hoca. Emre Kongar'ın annesi hocamdır. -Evet.
-İyi bir hocamız da oldu. Ondan sonra matematik fizik hocamız iyi öğretmenlerimiz oldu.
-Ne kadar payı vardır söylemek zor ama yani bir payı muhakkak vardır ve iyi ki karşılaşmışızdır.
-Peki sizin asistanlığınız profesör, doktor, takiyet din, mengiş oldu. Çok da bilinen bir isim.
-Fersefe ile ilgili ise ki eğer, hani onun bir takım kitapları bugün bile çok sevilen ve temel alından kitaplar.
-Ondan neler öğrenmişsinizdir diye. Çok genel bir soru oldu bu ama çünkü sizin asistanlık döneminizi de onun karakteri yaşadıkları sizi de etkiliyor.
-O main adada soruyorum.
-Belki de oradan insan ve ilgili antropolojiisi var kendine özgü bir hocanın bir insan felsefesi var.
-Onun bana katkıları var. Belki başka bir yöne gidiyorum ama onun çok önemli bir yeri vardır.
-1965 de bir tez hazırlıyorsunuz.
-Şu Penal ve Doktora Tezim. -Evet, niçeyle insan programı isimli bir tez.
-Sonu kitaplarda da var. -İki kitap oldu.
-İki kitap haline geldi onlar. Onun etkisiyle mi biraz?
-Şöyle başlıyoruz. Ben daha licens öğrencisi ki o zaman ki felsefye giriş kitabı çıkıyordu hocanın.
-İlk formalarda basılmıştı. Bana verdiği okuduya. Ben okuduğum orada yanlışlar buldum, baskı yanlışları buldum.
-Hocam ondan sonra bütün kitaplarını bana okudurdu. Düzeltirdi.
-Bu vesileyle çok dikkatli okumaya başladım ve belki onun bilençri ya da bilensiz bir etkisi oluyor.
-İnsanın fenomenleri dediği bir şey var. İnsanın özellikleri üzerinde duran bir şey ve bir de şeyi katıyorum.
-İnsanın olanakları bu başka bir görme imkanını da sağlıyor.
-Ama temelinde hocanın insan fenomenleri dediği şey var.
-Bu arada diyorum ya, eğitimden çok bahsetmedik.
-Siz 1954'de Zapyon Rumlisesi'nin amelzunu alıyorsunuz.
-Ele 1950'de İstanbul'un üniversitesi Fasefe bölümünden Erzurum yolculuğunuzda var. Sizin asistanlık zamanınızda.
-Erzurumda 3 yılma görev yapıyorsunuz.
-İk ki buçuk, gerekiyik ki yıldan biraz fazla.
-29 yaşında Erzurum'a gidiyorsunuz. Çok memnun kalıyorsunuz değil mi orada?
-Ben çok şey öğrendim. Kendimde çok şey öğrendim. Onu söylüyorum.
-Şu ana kadar beni arayan öğrencilerim var. Geçen gün duyurt dışından birinin ölüm haberi geldi.
-Benden diyelim, beş yaş küçük öğrencilerim oluyordu o zaman. Hâlâ beni arıyorlar. Erzurum öğrencilerin bazıları tabi.
-Çok güzel. Orada şey dediğimizi duydumma. Saçları benim kadar beyaz olan öğrencilerim vardı diye.
-Siz de çok gençsiniz. Çünkü öğrencilerde genç.
-Ama çok iyi oldu. Ben gitmekten memnunum herkes, o nasıl gidiyor diye şaşırdık aldı.
-Ama ben memnunum, iyi ki gittim diyorum.
-Ne açılardan diyorsunuz? -Türkiye öğrendim. Ben anamın kuzusu böyle burada Türkiye'yi bilmiyordum diyebilirim.
-Ama orada gördüklerim, kendi gözlediklerim, ilişkiler, öğrencilerin durumu, hani bana da bir şeyler öğretti.
-O zaman hangi okula gidiyorsunuz? Üniversite çığında öğrenciler değil mi?
-Tabuk. -Tabuk.
-Ordan sonra kademisiyen olan Fesafeyle, filozofeyle ilgilerdenler var mı çıktı mı orada?
-Fesafeyle ilginenler yok ama önemli işler yapanlar var.
-Fesafeyle güzel bir temel oluşturuyor.
-Dönüyorsunuz, hacı tepeğiniversitesinde Fesafeyle bölümünü kuruyorsunuz.
-O kuruluşta neleri önemsediniz ve neler burada da olmalı dediniz.
-Yani böyle bir program nasıl kurulur?
-Nicim yapıyoruz amaçlar.
-Bizim bütün işlerde unuttuğumuz şeylerden biri amaçlardır.
-Ve amaçları doğruduruz, bilmiyoruz.
-Yaptığım bir şeyin amaçlardır.
-Bir de her birimizin hayatın ana amaçları vardır.
-Birisi iki yıl da bir araba değiştirmek olabilir, birisinin de ne bileyim, bir. -Tabii hep tere döce diyorum çünkü yüzde yüz emin olmak çok zor.
-Bir de tere zana gibi kalkıp hastalara bakıyor.
-İşvait sergiliyor, hastalara bakıyor, bunlar da hayat amaçlarıdır.
-İki yıl da bir araba değiştirmek ve cüzamlıları gidip bakmak amaçlarını siz karşılaştırırım ben bir şey demeyim.
-Evet, yani şimdi amaçlara bakarak o üniversite de bölümü kuruyorsunuz.
Sizce niçin, felsefe niçin felsefe.
-Onca niçin, ondan sonra nasıl?
Ona görev, ona cevaplarını böyle, böyle.
Mesela ilk defa insan hakları dersini koydum.
-Bunu kaç yılında koydunuz?
-1980.
-Herkes soruyor nedir, ne işin var?
-Bize örnek göster.
-Bir felsefe bölümlerinde dünyadan öyle.
-Ben de inat ettim, göstermeyeceğim dedim.
-Çünkü biz yeni bir şey yapamaz mıyiz hep kopya mı yapacağız?
-Ama deseniz ki şurası iyi olmadı, şöyle yapmak daha iyi olur.
Ne var mı tabii, sağ olsun, sağ olsun diye de arametli oldu.
Rektörümüz savundu.
Ben yapmadım yine.
Yani biz de yeni bir şey yapabiliriz.
-Evet, tabii.
Bu arada insan hakları dediniz ya.
Biz şu anda Maltepe Üniversitesi'ndeyiz.
İnsan hakları araçtırma ve uykulama merkezindeyiz.
İnsan hakları anabilim dalanın içerisindeyiz.
Yayından önce konuşurken siz dediniz ya.
Bazen arıyorlar, insan kaynaklarım orası diyor.
-Yani 1980'den bugüne yol kaderde bir de düşünüyor.
-Hence tepedeyken ilk defa Türkiye'de insan hakları doktorasına başladık.
Buraya bizi iki kere müracadık.
Zateti gökyüzün vermedi, gerekçesiz bilmiyorum neden.
Neler ihtiyaç var, ben ihtiyaçlara bakıyorum.
Yani hukuku insan haklarından türetmek gerekir, kademek kademe.
Bu gün yapılmıyor, denk geliyorsa tesadüftür.
Ve mesela birkaç tane böyle iyi hukukçu ve yalnız hukukçunun işi değil, öyle insan yetiştirmek gerekiyor.
Yani kanu yaparken temelinde insan hakların bulurması.
Bu ne gerektiriyor?
İnsan hakları hakkında açık bir gün.
Bugün insan hakı olmayan haklar insan hakları sayılıyor.
Olan haklarda en üst kodifi edilmiş değil.
Yani bunlar biraz daha üst bir çalışma gerektiriyor.
Ve insan haklarını hukuk olmadığının farkında olmak gerekiyor.
Yani hukukun temelidir.
Bunların farkında olmadan bu dediklerim yapılamaz demeyim zor yapılabilir.
Evet, biz biraz sonuç gibi algılıyoruz ya insan haklarını hukuk acısı.
Evet, böyle bir anlayışımız var.
Bir sanki bir son noktaymış gibi aslında başı o olmalı gibi değil mi?
Yani dediğinizden ondan diyorum, hukukla ilgili de peki siz dünyaya da çok yakından takip ettiniz.
Bunca sene bunu daha iyi uygulayan, hani Türkiye üzerinde söylemiyorum.
Şu ülkeler biraz daha iyidir.
En azından kanunda kağıt üstünde dediğiniz yerler var mı?
Şimdi benim söylememiz zor çünkü bir kere bir to uluslararası toplantı da böyle bir soru soruldu.
Ben dedim belki isviçre, isviçrelik altı değil ki biz de de bu problemler var.
Belki farklı insan haklar yıra ilgiri sorunları var ama yani onun için konuşmayın cesaret edemeyelim.
Anladım, siz çok daha temel bir örnekten bahsederek başladınız ya bir merdivenin son basamanın yüksekliği bile biri insan hakkı.
Evet.
O da onu madur eden bir şey, o bile bir kağınla kurula.
Tabii mesela işte Amerika ile ilgili bahsedildiğinde hani insan hakları ve Amerika'ya çok birleştirmek için.
Söylemiyorum ama çok daha temel bir şey, yeni hukukla badaştıracağım ama size bir kahve verirler, çok sıcaksa ve dökülürse davá çevirirsiniz ve bir sonucu varabilirsiniz o ülkede.
En azından yeni hukukla birleşiyor, böyle bir şey vardır.
Biz de ise enitin kalsa ortada var ya ne olsa gidiyordur bu.
Amerika'da da herhalde böyle söyler oluyor gibi geliyor.
Tabii çok oluyor dur ama en azından bir davaa hakkı varmış gibi bu.
Şey var bu kuk sağlığa yok burada gibi. Bu kukta iyi işliyor bize göre hani Cumhurbaşkanı makyemeye veriliyor.
Trump'un durumunu biliyorsunuz, bu yapılabiliyor öyle bir gelişme durumunda ama bir sürü de saçmalıklar var.
Tabii yani iyice de olsa açmalıkları arttı artık kafamızı çalıştıralım.
Evet, yani işte bu kadar siz çalıştırdığınız için söylüyorum şimdi 80 orda kurulması ama siz çok uzun süredir insan hakları konusunda çalışıyorsunuz.
Cezaevilerine gittiğiniz gördüğünüz aslında nasıl olabilirir biliyorsunuz ve yazıyorsunuz da bunu.
Yani bunun olduğu bir yeri de insan görmek istiyor ya hayata içerisinde.
Bazı şeylerin farkında olmak var.
Türkiye'de ben insan hakları konusunda iki önemli dönüm noktası görüyorum.
Bir tanesi insan haklarıyla bir bakanın görevlendirilmesi.
O sırada çok iş yaptık. Bir kurul kurulu 23 kişilik bir kurulu çalıştık, raporlar hazırladık vesaire.
Ama bunu kuran fükümet değişince ondan sonra gelen başbakan dağıttı bunu.
Çünkü kanunla kurulmamıştı.
İkincisi de çok önem verdiğin bir şey sayın pişkin sütün, doktor pişkin süt, meclisin insan hakları araştırma komisyonu var ya onun başkanı yıken hazırlanan on rapor.
Bunun bir kısmını çoğunu, hani İstanbul'un dışında beraber gittik geldi beni de götürdü.
Onların çok çok önemli olduğunu düşünüyorum bir dönüm noktası.
Ve ondan sonra epey bir mesafe aldık.
Ama şimdi yine bir yerinde sayma bir şey ver oluyor.
O dönem ceza evlerinde bayaverine gittik.
Gittin en sevdiğinde.
On yilde biz ben dokuz yilde beraber gittik.
İstanbul'da gitmedim, ceza evlerine gidiyoruz.
Sorgulama yer verine gidiyoruz, konuşulduğu ediliyor.
Çok çok önemli bir iş yapmıştı sayın pişkin süt.
Sema pişkin süt.
Ya yında da analım diye söyledim. Çok değerli hakikaten.
Çok önemli bir iş yaptı.
Peki orada gördüğünüz ve sizi çok şaşırtan bir şeyler oldu mu?
Kötü olan yerler var değil mi?
Yerler var.
Ama problemi yerler çoktu.
Dokuzunda ben varım, orada yazılı ve kaydediliyordu konuşmalar.
Kayıttan geçirildi raporlara.
O dönemi belgelemesi açısından bile ne kadar önemli?
Çok önemli.
Bir takımı iyi şeyler oldu mu raporlardan sonra?
Bazı şeyler oldu ama şimdi yine ne oluyor bilmiyorum yani bir konuşmayayım bilmeden.
Gözümle görmeden bir şey konuşurlamıyor.
Çok değerli bir şey.
Çok önemli bir işti.
Yapılsa keşke, Ankara'da ulu canlar, müzesi var, ulu canlar, ceza ve müzeye döndürüldü ya.
Gittiğim zaman çok etkilenmiştim.
Şey gördünüz mü?
Bu kadar kanalıkta.
Nasıl?
Zaman kaybı var.
Şey yazıyor, tarifleri yazıyor.
Tarifleri kaç sene oranza da yatmış mesela?
Ya da günleri, ayları zaman bilinci gidiyor.
Tabii.
Çok acayip.
Şu açından çok üzülmüştüm.
Şimdi öyle bir şey görmek.
Onun müze haline gelmesi, onu böyle müze olarak gezebilmek.
Ancak bugün daha iyi şartlarda olduğunuzu düşününce mümkün.
Bugün hala iyileştiremediğini düşündüğünüz zaman o size. Ama e ifark var.
Çok şükür e ifark var.
Ve düşünsenize hilton koğuşu diye isim var yani.
Daha lüksilik.
O insan suçludur.
Cezasız kalmayacak, ceza görecek.
Ama cezalar insan hakların aykırı olmaması gerekiyor.
Bu da ne gerektiriyor?
İnsan hakları hakkında açık bilgi.
Bana sorarsanız hala bazı temel hak sayılan haklar, temel hak değildir.
Ne gibi mesela mülkiyet hakkında?
Şimdi insan haklarının ya da başka bir de önü verebilir.
Eğer el kitabında göreceğiniz üç tane özelliğinden söz ediyor.
Bir bütün dur, devredilemez ve evrenseldir.
Şimdi evrensel ne demek?
Her insan için talep getirmesi demek.
Oysa biz onu her yerde geçer bir diyanlıyoruz.
Diyelim ki ölüm cezası.
Birkaç ülkede daha vardır devam ediyor.
Orada var de insanların yaşama hakkı yok mu?
Bir de düşünce suçlu diye bir kavram var.
Sizler nasıl bakıyorsun?
Düşünce suçlu değil de bazı şeyler özgürlü kadına yanlış kullanılıyor.
İnsan haklarının içini istiyoruz.
Birbirimize severçi küfür etmek için mi?
O hale dönüyor.
Evet, tersinden. Oysa görürüz.
Amaçları hep gözden kaçırıyoruz diyorum.
İnsanları korumak için istiyoruz.
İnsan hakları o zamanda küfürler ona girmez.
Hani meşhur olay var.
Peygamberin karikatürleri.
Yalnız Peygamber olsayılan bir insanın değil.
Herhangi bir insan için olmaz bu.
Kaldı ki bir Peygamber için.
İnsan hakları kavramını tersinden kullanıldığı gibi özgürlü kavramı da aslında. Buna da temelinde o var.
Özgürlük canımın istediğini yapmamış.
Yaparım, evet.
Baksana başkasına zarar vermeden diye bir şey var ya eski.
Ana yasamızda.
Onu da unutuyorlar.
Kendine de zarar vermemek, başkasına da zarar vermemek ama.
Ondan ibaret değil.
Özgürlüğü kişinin kendi dışında birisi tarafında ya da bir şeyler tarafından belirlenmemesi
diye anlıyorum.
Mesela Kant'ın etik özgürlük anlayışı var ki çok önemli.
Ben onun dilili anlatayım ve biraz farklı anlatıyorum ama aynı kapıyı açıkıyor.
Yani bir ayırım yapıyor.
Bir şey ödevden dolayı yapmak, bir de ödev ve uygun yapmak.
Ödevden dolayı yapılan da yeri vardır, etik da yeri vardır.
Öbürünün yoktur.
Yani ne demek?
Şimdi diyorum ki bakal örneği veriyor birçok şeyin içinde.
Biri düzgün sartıyor, fazla para almıyor, kimseye kandırmıyor.
Çünkü insanları kandırmamak gerekir.
Öbürü duy olursa müşteresini kaybeder diye yapıyor, korkusundan yapıyor.
İkincisi'nin de etik de yeri yoktur.
Böyle örnekleri çoğaltmak mümkün.
Ben bir kirpe örneği vardı ya birbirine sarılan kirpiler örneği vardır.
Hani soğuktan korunmak için birbirlerine yaklaşırlar ama canlarını da acıtırlar.
İşte belli bir mesafe gerekir.
Hani toplumda da bir arada birlikte yaşıyoruz, o mesafeyi nasıl kuracağız?
Bazen konuşurken mesafe hareket ederken mesafe, o ölçülürlük önemli geliyor bana da.
İşte bunların temelinde doğru değerlendirme yapabilmek var.
Her durumu kendi halına değerlendirebilmek.
Ama ben teorisini yapan insan olarak bazen yapamıyorum.
Çünkü veriyor.
Veriyor olmayınca o zaman yalnız neye sağlıyor?
Dikkatli oluyorsun.
Dedim dedik diye gidmiyorsun.
Dehal dikkatli oluyorsun.
Bunu tabii istiyorsak yapıyoruz artık.
İnsanlar bunu istiyorlar mı?
Onu da demin olamıyorum.
Yani gerçekten doğru değerlendirmeyi istiyorlar mı?
Yoksa canları öyle istiyor diye böyle bir ezber işlerine geliyor diye mi bir değerlendiriyorlar?
Değil mi?
Değil mi?
Evet işte işlerini o an o geliyor, daha populist geliyor, daha hızlı geliyor.
Bugün hızlı dünyasında sendirmek gerekiyor ya bir değerlendirmek için bazen o yapılmıyor gibi geliyor.
Bazen yani düşünüyorum, bizler bu güne geldik.
Doğru mu yüz yanlış mıyiz çok tartışılır ama aileden bir takım öğretilen değerler çok önemliydi.
Yani ben bazı şeyleri nasıl öğrenmişim diye düşünüyorum hani yalan söylememek.
Yani bunun zaten sözle öğrenmiyorsun.
Ananın babanın davranışlarıyla öğreniyorsun.
Onun etkisinde kalıyorsun.
Yani etkilendiğin de farkında değilsin ama etkileniyorsun.
Ben bunu bazı şeylerde düşünüyorum.
Mesela siz dediniz ya benim annem söylemezdi ve söylete vazdik ya lan.
Yani mutlaka ondan bir şey öğreniyorsunuz ya da istediğimi almazdı.
Evet hiçbir şey almazdı sokakta ama babam ertesi günler hani bir şekilli yapıp onu bana getirir diyorsunuz.
Hani böyle örnekler alınıyor.
Ben mesela şöyle bir kaya anlatıldığını hatırlıyorum çocukken sizin yalanla ilgili konuşmalarınızı dinlerken de fark edin.
Acaba bana nasıl işlemiştir diye.
Bir anne babayı iziyorsunuz.
O size sigara içmedese de içiyorsa kendisi, içiyosunuzu okuduyorsa ama kendisi okumuyorsa ama iz verdiği zaman da içiyosun.
Benim gibi babam hiç miyordu annem de içmiyordu.
Evi kokku, dumanla dolduran ben oluyordum.
Yapmamam gereken ve bile bile yaptım tek şeydir hayatımda diyorum.
Bana mesela hikayeler anlatıyorlar da.
Yani bir yalancı çoban hikayesi hâlâ anlatılıyor mu, dur bilmiyorum işte.
Bir çoban kendiyle ilgileşti, koyunlarımı çaldılar mı diyor, bir şey diyor, bir köyü ayaklandırıyor, yalan söylüyor.
Ama gerçekten koyunları çalındığında köy daha önce yalan söylediğini bildiği için o çobanın ona yardıma gitmiyor.
Gizim de atar sözümüz var.
Yalancı'nın mu, yatsıya kadar yalardı.
Ama böyle bana o hikaye anlatmışlar, ben de itkili olmuş, belki orada da bir çıkart şeyi var. Yani gerçekten yardım ihtiyacım olduğunda yardım isteğim şeyini almışım ama.
Çocukken mesela bana bu hikayenin anlatıldığını ve itkilendiğimi hatırlıyorum çünkü kardeşimi böyle ittiğimi hatırlıyorum.
Bazı hikayeler de itkili oluyor herhalde.
Tabii oluyor. Sizinle konuşmalarınıza izlerken bir takım hikayeler, bir takım edebiyat parçaları, yani okuduğunuzu ya da anlattığınızı fark ettim.
Çok ilişki vermek, ya örnek vermekle en iyi kaynağı edebiyat eser veridir.
Çünkü ortak örnekler olması gerekiyor.
Değer sorunların anlatmak için ortak örnek hayattan olabilir ama hocayla öğrencinin ortak örnekleri çok az oluyor.
Beraber yaşadıkları gazeteden okuduklarımız değil.
Tabii, kişisel hayat örneklerimiz farayızıyla edebiyat eserleri bu imkanı veriyor.
Çerçevesini yazar çiziyor, bir çoğunda dolayısıyla örnek olarak daha işe yarıyorlar.
Suç ve cezadan bir örnek vermek ya da ve badan bir örnek vermek herkes için herkesin bildiği ya da bile bileceği okuduyorsa bir örnek oluyor.
Peki şimdi bugün eğitim sisteminde daha zor gibi geliyor.
Aynı kanalları izlemediğimiz kendi cep telefonlarımızdan, kendi kanallarımızı bulup izlediğimiz bir dönemdeyiz.
Böyle genel örnekler bulmak çok daha zor sanki eğitimde tamamlamadım.
Mesaj Japonya'ya gittiğinizde bu iyidir, kötülür tartışılır ama daha başındaki bir ailenin çocuğuyla şehirdeki bir ailenin çocuğu bir yere kadar ürkenin kültürünü öğreniyor ya da iğitim sistemi birbirine benzer.
Eğitimi örnek vermek üzere sokmak için kullanmamak da yarar var.
Zaten öğreniyorsun, bilgiyle donatmak söz konusu.
Yani kültür ezerdin sokuluyu ve kültürlerin az ya da çok sorumları vardır. Bu kültür çoğul anlamda kültür dediğim yani bir grupun dünya görüşü, hayat görüşü ve oturduği şeyle o anlamda kültür.
Bu kadar övülüyor ama çok dikkat istiyor. Çünkü problem siz kültür yok.
Şöyle bir şey söylüyorsunuz diye düşünüyorum. Doğru ilim diye bir daha soracağım mesela okullarda Türkiye'deki kültür ya da Japonya'da Japonya kültürünü anlatırken oradaki problemleri de çocuklar aslında işlemiş oluyoruz değil mi?
Bir de şeyi diyor. Yani bütün kültürlere saygı hayır ben itiraz ediyorum. Bütün kültürlere saygı değil, bütün insanlara saygı.
Yani kültürler size saygı konusu değildir, değerlendirme konusudur. Ama insanlar insan olarak en azından suçlu da dahil olmak üzere insan olarak saygı konusudur.
Çünkü ben saygıyı duyuyorum. Bu karşımdakiyle ilgili değil, saygı duyanla ilgili bir sorundur.
Sanıyoruz ki, öbür kişiye bir şey yapıyoruz oğlum. Hayır, kendimizi bir yere koyuyoruz ya da koymuyoruz sonuç olarak.
Tövbe. Kültürler etiket de getiriyor. O etikete saygı duymuş ya da duymamış da oluyoruz. Haklısınız.
Bütün fikirler de böyle. Tabii. Biraz önce mine hanımdan söz ettiğiniz yanılmıyorsan bir kitap varındaydı.
Konuşturdu, benim ilk ve şöyle başladım. Öğretmenlerinizi bütün fikirlerine saygı diyorlar mı? Evet dediler.
Sakın dinlemeyin öğretmenlerinizi dedim. Çünkü fikirler saygı konusu değildir, değerlendirme konusudur.
Ama o fikrin sayı be kim olursa olsun, ne olursa olsun. İnsan olarak, kişi olarak da değil insan olarak saygı konusudur.
Çünkü ben insanım ben yapmam. Çok güzel oldu. Kulturlar da aynı şekilde.
Biraz önce sormaya çalıştığım şey şuydu. Bir arada yaşayan bir toplumuz ya.
Birlikte bir temel geliştiysa mesela aynı reklamları seyredeiyorsak birtakım şarkılar dinliyorsak, birtakım bazı ortak şeylerden duygulanıyorsak bazen o bizi toplum yapıyor ya.
Burada ayrıştığımız zaman, biraz koptuğumuz zaman. İşte bugün biraz ayrışma üzerine, farklı üzerine, çokça durulduğu için biraz ayrıştık ya.
İşte bunu öğretiyor. Farklılıklara saygı. Farklılıklara değil. Aynılığımızı görmek gerekir. Farklılığı görüyorsun.
Şimdi sizi görüyorum onu görüyor, o erkektir, sizi anımsınız. Ama aynılığı görmek. O öğretilebilir.
Evet. Bu eğitim için düşündüğüm bir şey. Mesela Türkiye'nin büyük bir şeyrinden iyi kokul mezunu, bir çocuk geliyor ve anadolu'nun bir köyünden de bir iyi kokul mezunu çocuk geliyor.
Ve eğitimde bir eşittik ve aynılık olmadığı için tamamen farklı örneklerle saatimi de bana öğretmeni olursa, köydeki çocuk, bir şehirdeki çocuktan daha iyi olabilir.
Evet evet. Bu öğretmen çok önemli burada. Sadece bu temel işte eğitim, daha ilk okulda aynı olmadan sizler neler yaşıyorsunuz onu merak ediyorum. Çünkü suç ve cezardan örnek verebilmek için bir çocuğa, mesela Lise çanda, ya da üniversite çanda, onu okumuş olması lazım.
O kavramla büyümüş olması lazım ya da oradaki birtakım kavramlarda. Yani bu gittikçe zorlaşıyor gibi geliyor öğretmenler için.
Öğretmenler de kendileri yetişirken fazla okumuyordu onunla. O ilgiyi uyandırmak var. Zorla okutmak değil değil, ilgiyi uyandırmak. O zaman kendisi arıyor ama ne kadar olabiliyor sata mı?
Peki siz çok çalışan biri olarak tanınıyorsunuz. Sabah kaçta kalkarsınız? Kaç saat çalışma mı o? Yoksa hayatınızın bir parçası ve gidişimi bir akış benim iş hayatı özellik hayat diye bir şey yok.
Çalışıyorum, ihtiyaç olan şeyleri yapıyorum. Sabah herken kalkıyorum genellikle. Kafanın en iyi çalıştığı zaman sabahdır.
Sabah mı yazarsınız genellikle? Genellikle sabah çalışıyorum evet. Akşam kafam çalışmıyor uykum geliyor. Her vur değilsem bir şey yapmıyorum.
Televizyon seyreder misiniz?
Seyrediyorum, haberleri seyrediyorum. Çünkü bizim burada gazete gelmiyor her gün. Birisi giderse alıyoruz.
Dolayısıyla dünyada olan bir deneri görmek için eve gidince haberleri izliyorum.
Hiç dizi film izler misiniz?
Peki çok dünya ülkesi de gezmiş olmalısınız. İşiniz nedeniyle sizin pek çok ülkede, pek çok siyasetçiyle de buluştunuzu gördüm.
Fasefe congreleri var. Fasefecilerle buluşuyorsunuz değil mi? Kaç ülke gezmişsinizdir? Bilmiyorsunuz değil mi?
Kaç ülkesi hayırsını şimdi söyleyemeyeceğim ama epey dolaştın.
Kaç dil konuşuyorsunuz?
Evet soruluyor.
Sorulur ama çünkü bir kaç dilinden fazla konuştunuz. Hatta konferens verdiğimizi düşünüyorum.
Doğrudur. Almanca yaptım konuşmaların son 20-30 yılda bir kitap halinde basılacak onları hazırlıyorum.
Bitmek üzeredir. Kısa uzun yazılar var, daha kısa yazılar var.
Onlar da diyorum ben ölmeden basılsın. Almanya da basılacak.
E zaten latince var.
İşimi görecek kadar.
Ama yunancı eski yunancı daha iyidir tabi istediğimi okurum.
Hatta hatta mesela Omeros'un diliyle, Platon'un dili çok farklı. Omeros ayrıca öğrenmek gerekir.
Onları okuyabiliyorum da.
Okulda öğrenirken herkesin çevirisi vardı.
çeviriyez verdiyordu. Ben kendim kuturup uğraşıyorum.
Söylüye bakarak, kelimelere bakarak kendim söküyor.
Almancayı da öyle mi?
Almanca yok. Almanca da üniversenin son sınıfındayken öğrenmeye başladım.
Bizim koca takiyeti mi? Benim hocam da dedim.
Ventirajı güzelim de bir tez yapacağım o zaman. Lisans tezi vardı.
Var şey benim yazılarımın içinde çıkıyor.
Makşeler ve niçete trajik.
O benim lisans tezimdir. Dedik o zaman makşeleri okuyacaksın.
Ben bir kelime bilmiyorum almanca.
Ders almaya başladım.
Ve benim razıladım en iyi dil hocası evabuk ismini de unutmadım.
Frans, bölümünde, İstanbul Üniversitesi'ndeydi.
İlk derslerde döktüğüm teri de unutmuyorum.
Bir cümleyi söylüyor, tekrar et diyorum.
Kulaktan.
Ve ben öğrendim bir yazdığım tezi.
Hocaya gösterdim dedim ki bir kontrol edin alnıyor muyum, doğru duruş sanıyor muyum?
Bir iki cümle okuduktan su tamam tamam dedi git.
Ve tezi böyle yazdım.
Yani çevirisi yoktum makşelerin.
Müthiş.
Yani ben biraz onun için soruyorum.
Yayınları önce biz konuşurken iyi onu hanım.
Ben kişisel soru cevaplamayı hiç sevam dedi.
Benimle ilgili sormayın yani.
Fasefe ile eğitimle ilgili konuşalım.
Çok da saygı duyuyorum.
Mesela kaç dil biliyorsunuz sorusu biraz kişisel bir şey gibi de duruyor.
Ama işte bir fasefeciyi, fasefecileri kendi dillerinden okumak da başka bir ayrım tabii diyorsunuz yani.
Homenosla, bir laton bile ayrı bir dil bir önense iyi çevirileri yoktur.
Maalesef hala çevirileri parmak değil türçeyi.
Evet, siz de kandan çevirdiniz değil mi?
İki üç tane şey çevirdik evet.
Ve biz Hacı Tepe'de ikili bir baskı yapıyoruz.
Originali ve türçesi.
Önce birisi çeviriyor.
Birisi metinle karşılaştırıyor.
Birisi de türçe bakmından okuyor.
Öyle yaptık o çalışmaları.
Hatta bir arkadaşı ben bu program için almıştım.
Fasefeci değildi.
Sonra o da fasefeye kaydı.
Kaldık, olmadı.
Benim yapmak istediğim bir şey yarım kaldık.
Sizin çok sabırlı olduğunu söyleniyor doğru mu?
Doğru durum.
Bazen çok şeye okuduğunu ve bildiğini düşündüğümüz insanların artık biraz daha sıkılgan ve sabırsız olabileceğini düşünürüz yani.
Çok saçma şeyler duymak sıkıcı olabilir.
Çok basit şeyler.
Sıkılmaz mısınız belli mi etmezsiniz?
Valla 15 dakika canım sıkılır sonra geçer.
Çok güzel peki bizim buluşmamızın vesilesi biraz da 28. aydın doğan vakfı büyük ödülünü size veriyorlar.
Aşağı yürüdür.
Pek çok ödül de aldınız.
Yani bugüne kadar sizin hakkınızla yazılan metinlere bakınca sayısız gibi bir kelime görüyorum.
Aslında hepsi sayılabilir.
Çok ödül var mı?
2-3 sayı falın bir biografin var.
Ama o herhalde çok küçük kıntılarla yazılmış bir şey oldu.
Ama ödüllerinize ben baktım iki adör sayfası sırf ödül almış olamayız.
Ve ben fark yapmıyorum, önemli önemsiz saymıyorum ve hepsini yazıyorum oraya çünkü insanlar benim bir şey var.
yapmak istedi. Bilmem ne için yapmak istedi? Böne hepsini oraya koyuyor.
Değer farkı yapmıyorum aralarında. Ben yaptım. Ya şöyle yaptım çünkü.
Mesela göte madallesi var, liyakat nişanları var, ünesko'dan Aristoteles madallesi var.
Mesela hani sizin alanınızda, acet teped üniversitesinden bilimsel başarı ödülü var,
unursal, doktora var. Mesela Perudam geliyor ya da aynı şekilde girit üniversitesinden var.
Yani o kadar güzel şeyler ki bunlar bizim açımızdan da güzel. Çünkü hani Türkiye'de felsefe gibi bir alan bu kadar önde olması,
Türkiye felsefe kurumunun kurulması, elli yıldır var olması, insan hakları için yaptıklarınız çok değerli ve bunun dünyada görülmesi de bizim için değerli oluyor ya.
Yani mesela Ahmet Necdet Sezerli bir toplantı izledim ben.
21. Dünya felsefe congressin ev sahipliğini yapmıştım.
Müthiş bir şey İstanbul'da yapılması değil mi? İyi oldu ve çok iyi geçtiğini karşılaştırarak öyle diyorlar.
Şimdi dönen arkadaşlarımız var bir konkreden romada olan, konkreden çok şikayetçi.
Mesela ben orada hangi soruların tartışıldığına da baktım, o yıllarda dünya meselelele nelermiş gibi bir şey.
Hani sizin kitaplarınızda da biraz bazılarını öyle baktım. Etiyem mesela dünya sorunlarıyla ilgili bir takım toplantılardır oradan önce yaptığımız toplantılar.
Evet başka yazarlarla oradaki oradak geldiği dörlük var.
Mesela Ayşe Buğra, Mümtaz, Soysal onların bir dirileri var.
Bildirilerinin olduğu kitaba bakmıştım ben mesela hani itkileyiciydi.
Bir de bir arkadaşla bir de vefat etti biliyorsun. Mümtaz.
Evet, bilge karası mesela sizin çok değerli bir arkadaşınız değil mi?
Bizim bölümdeydi ve Türkçe dersi veriyordu o.
İki tane dersimiz vardı, Metin okuma ve yazma.
Ve o çok işe yarıyordu. Dili doğru kullanmak.
Metin okuma anlamlandırma üzerine biraz önce konuştu ki herhalde onun içinde çok değerli.
Bu arada hani bu yayını yapmışken açık radyoda bilge karasunun vefatının üzerinden 10 yıl diyeyim geçtikten sonra yapılan dostlarıyla konuşulan bir yayın dizisi var.
Ben tesadüfen bir gün ona rahatsızladım herkese tavsiye ediyorum.
Yani o kadar duygulandıranı, o kadar öğreten yayınlar ki oruçara mesela.
Bilge karası hakkında konuşmuş. Tiyatrocı bir arkadaşı konuşmuş.
O kadar güzel ki bir insanın ardından bir öyle konuşulması iki onları dinlerken bile çok şey öğreniyorsunuz.
Sizin de dostunuzu bildiğim için sizi böyle etkileyen başka kimler vardır aklınıza gelebilen çok insan vardır tabii ki ama gerçekten gerçek örnekler.
Bir örnek vereyim neden vermediğimi anlarsınız.
Şimdi bizim burada bir müstahhten var işlere bakın. O kadar düşünceli bir insan ki ben onu bazı profesör vere tercih ederim.
Bizim Ramazan.
Aydın doğan bakfa ödülünden bahsettik.
Oradaki açıklamada şöyle deniliyor. Biraz da bahsetmiş olayım.
Yönetim kurulu, Türkiye'de felsefe eğitiminin ve araştırmalarının gelişmesine.
Bu alanda birçok akademisyenin yetişmesine.
Ve ülkemizde felsefeyi düşüncenin yaygınlaşmasına yaptığı önemli katkılar. Sayısız bilimsel makale, bildirir.
Rapor ve kitap çalışmalarıyla uzun yıllar boyunca ulusal ve ulusararısı düzeyde Türkiye'yi başarıyla temsil etmesi.
Ayrıca insan hakları kavramının anlaşılması ve savunulmasında da önemli misyon üslemmesi.
Felsefe ve insan hakları konusunda UNESCO kürsüsü sahibi olmak gibi pek çok önemli değeri ulaşmış olması.
Başarılarıyla ulusarısı, kültür ve felsefe ortamında Türkiye adının gündemde tutulmasına katkı sunmasına edeniyle 2024 yılaydın doğan ödülünün profesör Doktor İyana Küçüra diye teslim edinmesi kararlaştırılmıştır.
Bu bir kısa özet tabii ki ama yılların özece gireler.
Peki nasıl olunur, kilesik sorumuz, zor da bir soru biliyorum ama.
Şimdi sizin alanlarınızda ilgilenmek isteyen insanlara nasıl öğütler verirsiniz.
Belki de öyle sormalayayım. Nasıl felsefeci olunur, nasıl filozof olunur gibi değil de belki de eğitimci olunur ya da doğru değerlendirmeler yapılabilir.
Hangisine cevap vermek isterseniz?
Ben hep şeyi söyleyeceğim. Bakrını görmüyor öğrenmek.
Bunu öğrenmek çok önemli. Bunu yapmak için bir sürü değer bilgisi gerekli.
Doğru bilginin nasıl olduğunu bilmek gerekir.
Bunlar öğretilebilir şeylardır. Yani diyorum, on üzerinden kimisi beş yapar, on üzerinden yedi yapar ama herkes bir yere kadar öğrenabilir.
Ama eğitimimize bunları koymak gerekiyor bilinç gibi şekilde.
Bunun olabilmesi için de öğretmeleri ona göre yetiştirmek.
Bunu eğitimle yapacağımızı anlıyoruz. Adı felsef olsun ya da olmasın.
Her ki başka yolları da ol. Mesela çok iyi bir kanalda böyle bir program ama ciddi bir program.
Felsef'e şu tarafa bu tarafa çekmeden çok önemli. Ben çok insan seyreder.
Böyle bir program işe yarar ciddi ciddi ama yapıp emal hazırlığı ciddi olmalı hem de devamlı olmalı.
Bir de felsef okumak insanlara biraz zor geliyor gibi.
Çünkü çok fazla ana metin, temel metin okumak gerekiyor gibi hissediyorlar diye düşünüyorum.
Ve çok tarihsel insan var. Ocağına duruyor. Ya işte yardım edecek.
Sizin tercihiniz bu konular da ise ve aklınız ona yatıyorsa o içeride ve içinde bir genel şeyler var.
Yani fersi beni hangi alanında iş yapıyorsanız yapın bililmesi gereken şeyler.
Bir de yoğunlaşacağını zalan var. Hocane duruyor işte. Hocanın bunu yapacak.
Bir kulahtan, giren bir kulahtan çıkan şeyi anlatırsa olmaz.
Bir takım YouTube programları da var. Şimdi genç bir hanım yapıyor.
Mesela Dilezof olabilir ismi. Yani kendi ismi deyeli olduğu için çok felsefe yapma.
Diyorlarmış ona. Mesela o bir şey anlatırken hani biraz daha uzun açıklamalı.
Şuradan geliyor diye anlatıyorsa yine Dilezof'i yapıyor bize.
Fazla felsefe yapma gibi dalga geçiyorlarmış.
Bir YouTube programı var. Çok güzel bir anektodunu yakaladı.
İnsanlar ona diyorlar ki. Bunlar zaten yazılı. Yazılı şeyi bize niye anlatıyorsun diyorlarmış ki.
Çok güzel. O da diyor ki bir kretörlük yapıyorum.
Bu kişi şu tezı savunuyor. Bu kişi bunu söylüyor diye ben bunları anlatıyorum diye bir araya getirip YouTube'da anlatıyor.
Akademide biraz küçüm sendeğini düşünmüş. İnsanlar niye böyle bir şey yapıyorsun demişler, sosyal medyada ya da YouTube'da.
Ama dedi bir gün ona birisi yorum yazmış. 10 yaşlarında bir çocuk.
Demiş ki çok fazla bilgisayar oyun oynuyorum. Benim var ulusumu temelinde oyunu oynamak olabilir mi?
Ya diyor çok hoşuma gitti bu soru. Bundan sonra devam etmeye karar verdim.
Ya da işte anadolu'nun bir yerinden bir ev kadını.
Ya ben sizin anlattıklarınızdan şunu aldım diyor demek ki.
Herkes falsafeli ilişki kurabilir. Bunu anladım diyor.
Ve devam etmeye karar verdim.
Ama ona ulaşan dili kullanmak gerekir. Aynı dili değil. Programda bilemesin.
Ona göre düşünüp yapmak gerekir.
Evet. Seviye'ye düşürmeden temellerini biraz anlatarak.
Ama dili çok rahat kullanarak, dili çok açık kullanarak.
Çünkü öyle şeyler var ki.
Bakın anadolu'dan en az 10 medeniyet kişi, 10 yukarlık geçti.
Ben sayarım bunları.
Ama hepsinin tek ortak özelliği vardır.
İnsanoven plan da tutmak.
Yani şeyden tutun, antik felsefeden, Yunus, ondan sonra.
Ceraletin rumi nedir bunlar?
Yani bakarsanız ortak bir şey insan ayı değer vermek var.
Çok farklı oldukları halde.
Bu bir şey gösteriyor.
Bunun üzerinde durmak var.
Bütün bu yugarlıklarda bu nokta yapı göstermek var ve bahlantısını göstermek var.
Sizin bir konuşmanızı dinledim.
Robotlar insanaştırılmaya, insana robotlaştırılmaya çalışıyor diye.
İnsan nedirden, zaten temel sorudan başlayacağız.
Ben şimdi sofiye badanlaştık veriliyor.
Kötü bir gelime kullanmayayım.
Biz de o kadar alışmışız ki, normal gelmeye başladı.
Yani hızlı olmalıyız, sayısal olmalıyız, hızlı kararlar vermedeyiz.
Biz de o duruma itiriyormuşuz gibi geliyor.
Robotluğu insanlaştıramazsın ki.
Bir Türk olan Amerika'dan geldi, bir şey anlatıyor.
Dedik ki, kızı mı sorduğu baba, niye sen beni okula götürüyorsun, araba götürsün?
Şoförsüz araba demek istedi.
Ben de ona soru sorduğumda.
Robotla, sen ve ben arasında ne fark var?
Topu bana attı, dedik ki, kocam sensörle.
Dedim, burayı kesersin.
Robotla tel göreceksin.
Ama beni kesersin, kan hakkıcak kalbimi göreceksin.
Ondan sonra dikmek zorunda kalacaksın.
Bir de bir filikainiz var.
Mesela hikayeler.
Evet, hatta kuturadi bakfının logasında da fili gördüm.
O filikainize anlatsanızı bitirmeden, çok koşuma gitti benim aslında.
Sevgili filimdir.
Siz fil objelerde biriktiriyor muyum?
Biriktiriyor, ondan dolayı bana herkes fil getiriyor.
Şimdi, hintlileri böyle oymalı filileri var.
İhindisana giderken, alıp arkadaşlarıma getirip ediyordu.
Bir gün şeye gittik.
Bombay, Mumbai'da, toplantıdan sonra, o civarda, elefanta ayrılın diye bir yer var.
Çok yok zul insanların, uturduğu bir yer.
Akansu yok, bilmem ne yok.
Fakat on ikinci yüzyıldan, o sıralardan kaya heykeleri var.
Oraya götürdüler.
Inince, böyle turistik eşyasadan insanlar vardı, iskeledem.
Baktım, ben fil alacaktım tabii, dedim ki dönüşte alayım, taşımayım, yukarı çıkacağız.
Hittik.
Dönüşte aldım, filileri.
Arkamı döndüm, geliş şu kadarcık yanımda evdedir.
Bir film verdi, bana dedi ki, bu şimdi size hediye.
Siz sözünüzde durdunuz dedi.
Yani giderken dönüşte alırım dedim, ben dönüşte aldım.
Herkes daha çünkü dönüşte alırım, der, almaz.
Bilgisayar, bakımdan önemli, ben diyorum ya.
Etik değerler, hiçbir yerde farklı değil.
Yani, dürüstlük, dediğini yapmak her yerde önemli.
Çok güzel hikayesi de.
Bir de siz bilgiyle, elemarısında da bir ilişki kuruyorsunuz ya.
Eylem bilgiyle olur.
Eylem bilgiyle oluyor.
Bir de onlar ne kadar birbiriyle örtüşüyor.
İnsanlar her şeyi konuşabiliyorlar ve bunlar değerlendiriliyor.
Ama yaptıklarımıza değerlendirilmiyoruz.
Zoysi ki bir. Birbiriyle örtüşmesi gerekiyor ya bilgiyle sözümüz ile eylemin.
Sizin orada verdiğiniz söz biraz da o gibi de yani ondan sonra eyleminizde örtüşüyor.
Yani söz de vermiyorum, yapacağım dedi.
Söz vermek bile sayılmaz o.
Yani dediğini yapmak, yani bir çeşit nurüslük durumu.
Son şunlarına bahsedelim, eleştira düşünce kavramı da çok önemli değil mi?
Önemli ama yeter değil.
Biz bunu çok vurguluyoruz, önemli ama eleştirel düşünme sadece bilgisayla değil.
Eyleştirel düşünme ettik ki de itimini kapsamıyor.
Ona dikkat etmek gerekir, hep o.
Hani çocuklar için felsepede de söyleyin, eleştirel düşünme, eleştirel düşünme güzel şart tabii.
Ama bu bir ön bir şey, ama değer bilgisi çok önemli, sadece o yetmiyor.
Ortada bir takım evransel değerleri olmadığı için hangi değerler üzerinden eleştirdiğimiz karışık?
Temellendirme yapmayı öğrenmek var, ama kurumlar bile yapmıyor.
Temellendirme çok önemli, ama temellendirme hiç değerler ilgili yapmayabilirsin.
Temellendirmeyi de nasıl yapıyorsun? Her şey temellendirebilirsin, ama ne ile?
Etik değer sorunların dışında hiçbir şey bakmamak vurgun olur, bana sorarsın.
Bir takım etik değerlerle kastımız nelerdir mesela?
Benim gördüğümü söyleyeceğim, bir erdemler denilen şey, kişilerin başka kişiler reilişkilerinde edindiği karakter özellikleri, adil olmak, dürüst olmak.
Bir de bir kişinin belirdi bir kişiler ilişkisinde bu sefer yaşantı tortularıdır.
Saygı güven gibi, etik değerlerden ben bunu anlıyorum.
Şimdi şirketler kurulduğu gibi seyhtekalarda kuruluyor, şeffaflık önemli bir kavram.
Başta bir takım değerler ortaya koyuyoruz ve bunları takip edeceğiz diyorlar.
Siz buna nasıl bakıyorsunuz? Mesela insan olarak bazı değerleri her zaman güzel uygulamak zor olabiliyor.
Bir de Kant'ın öde ve uygun ödeni verdim ya, bir çoğu böyle oluyor.
Tam da öyle, yani ödeyip diye yapılan şeyler olabilen müşterisini kaçırmamak için.
Ama gene de o bile iyi geliyor bir taraftan da, hani neden bizi ona bile razı yiyiz diyorsun.
Evet, kendine bir kral koyuyor en azından, hani kendine kısıtlayacağı şeyleri halkaç bulamış gibi oluyor.
Ama kimse farkına varmadan kolaylıkla yapar, farkına var olmayacak zaman kolaylıkla yapar.
Ama bunun dışında insanları kandırmamak gerekir diye düşünüyorsa, kimse farkına varmasa.
Ben hep bunu da söylüyorum, bir sözümüz var, iyilik yapmı denizez.
Balık görmesi, halik görür değil mi? O da görmesin, halik de görmesin.
Bugün o değerleri bir insan olarak tutmak o kadar zor, ki ben öyle bazen hissediyorum.
Bazı okumalar yardımcı oluyor ama yine de bugün nasıl olunurum pek çok bölümünde bunu konuşmuşuzdur.
Yaptıklarımız kadar, yapmadıklarımızda önemli, onları kese görmem lazım.
Yapmamak da bir eylemdir.
Bize madalya takmıyorlar, onun için apalettelimiz yok, kimse bunları görmüyor.
Belki sadece âlemiz haberdar ya da onlar bile haberdar değil bazen ama bazı şeyleri yapmamaya tercih ediyoruz.
Ama şeytan en çok parayla korkutur diye bir laf var, bazen zor durumdayız ama parayı reddediyoruz.
Bazı çıkarları, bazı titirleri reddediyoruz, bugün de çok oluyor.
Ya bunu yaparken kendi değerlerinde çok baş başasın ya.
Yani bunları korumak, tutmak, savunmak, insanlar diyorlar ki, yattığında rahat uyumak.
O da bir değer ama hiç rahat uyumaya biliyorsun öyle bir insansan ya.
Hani bu nasıl olunurda nasıl tutulur, bazen çok. Ha, bunu da önemsememek. Bu kadar ismalleştirmek lazım değil mi?
Yani halikle görmesin.
Evet, bazen onu düşünüyorum yani bu kadar ismalleştirmek lazım.
Herhalde ulaşamaya geçer oluyordum. Kendince kendine bir takım kurallar koyuyorsun.
Demek ki onu bir doğallaştırmamız lazım değil mi? İnsan olarak kendi içimizde.
O zaman belki sabırla oluyoruz.
O zaman hiç fark ediyoruz, o olmuyor.
Yani dinleyenleri bunu anlatabildim mi bilmiyorum ama biz anlaştık kaybazısınız.
O ne dersiniz?
Siz beni çok iyi anladınız, biraz karışık anlattım ama bu arada biz üniversitedeyiz.
Ve burada bir takım inşaatlar oluyor, onlar da kayda giriyor olabilir.
Ailenizden bir takım değerler ediniyorsunuz.
Yani benim annemi babam biraz öyle tiplerdi.
Babam çok idealist bir insanda.
Mesela daha çocukken isterdeki doktor olayım.
Niye? Çünkü hani birilerine yardım edeyim.
Yani birilerini ilaçtırayım diye böyle idealist bir insanda.
Böyle de bir çocuklar yetiştirmeye çalıştılar.
Babana layık olmaya çalışıyorsun. Onun istediklerini kendisi de öyle bir insanda.
Sonra bakıyorsun. Bazen hayat çok zor oluyor.
Kendine koydun kurallarla. Aile kuralları değil.
Bir yazılı kurallar diye bir sözleşmeyi imzatmıyorsun ama
sen öyle öğretinmiş.
Tabii doğal daha rahat öğreniliyor.
Evet. Sizin babanız da ezacıymış değil mi?
O da siz ezacı olmalı istiyordu.
O da benim için istiyordu. Ben rahat edeyim.
Çünkü fersife para getirmez.
Ama siz hiç bizi aç kalmadık diyen hocalarını sayesinde
babanızı da ikna etmişsin.
Rahmetli Hoca Ali Bey bir ev oradan rektördü.
Bizim bir coğraf yavacağız. Ben asistan olduktan sonra bizim eve gelmişler.
Sordu babama. Memnun musunuz kızınız aç.
Memnunum ama aç kalacak.
Ama biz siz aç kalmadık mı?
Evet. Koca da aç kalmadı. Biz de aç kalmadı.
İyi ki hem aç kalmadınız. Sen bu kadar sevildiğiniz.
Sen bu kadar dünya tarafından takdir gördüğünüz yaptıklarınızla
bir de çalışkan birisiniz. Türkiye fersife kurumunu kurmak.
Siz var mı da bir toplantı da diyorsunuz ki niye Türkiye'de
burada varlıklısı görmesin. Niye yoktu ya?
Orada aklıma geldi. Hiç unutmuyorum ki.
Yüzüncü girdi oplandım da andım ama kimse anlamadı.
O zaman ki başkan bir bulgarda bana dedi ki sen de organize et.
Hiç zor değil. Korkma. Hiç unutmuyorum.
Ganofski, savaganofski. Ben söyledim ama benim borcum ona söylemek.
Kimse anlamamıştır.
Çok güzel. Size çok sorulduğuna şahit oldum.
Hani kadın olmak sizin işlerinizde size zorluklar çıkardım mı?
diye soruluyor. Siz genellikle öyle bir şey hissetmediğinizi söylüyorsunuz değil mi?
Ama işte bazen sizin fazla sabırlı ve itisaneştirmiş bir rolduğunuzu
ben kendime kadın olarak bakmıyorum iş başında.
Evet. Ya bir de kadınlara sorulan şeyler vardır ya.
Giyim, saç, baç, siz kofere de gitmiyor musunuz galiba?
Ayağınız kırdığınızda mı size ya?
Şey yıkamak için gitsin.
Şahane bir şey makyaj yapmam diyorsunuz ama ilişe yapmanız
benim çok hoşuma gitti mesela.
Güzel el işilerin var. Sergi yapacak kadar. Ankara'da.
Peki onu çocukken mi öğrenciken mi yapardınız?
Bir seden başladı. Üniversitesini sonuna kadar.
Yaptım ondan sonra yapmadım, ancak örgü örüyorduk.
Onu da yapmıyorum şimdi.
Örgü mü böyle bir nakış gibi mi?
Nakış gibi nakış.
Goblet dahil olmak güzel.
Şahane şahane. Peki Türkiye'de ya da dünyada birlikte nasıl daha iyi yaşarız?
Kendimizi her şeyden önce bir insan olarak görmekle ve diğer bilgisiyle.
Çok kesin söylüyorum yani ayıp oluyor bu kadar kesin söylemek ama.
Yok, belki de güzel ama.
Ya siz ekomeselesini de tabii tartışmaya açıyorsunuz.
Biraz fazla ek oluyoruz.
Kendimizi fazla değerli görüyoruz bazen değil mi?
Şimdi şunu söylemeye çalışıyorum.
Yapılan işlerde bir sıra var.
Önemi sırası var.
O önemi sırasında herkes kendini yapıp bir numara görüyor.
Oysa olmayabilir.
Bir kendisi numara bir numara olunca da iyidir az mı yok ama.
Olmayınca orada bir numara olanı yapmak önce.
Bir eserleşmeyi pompalayan dünyada sen en önemlisin.
Sen bir tanesin.
Sen önce mutlu ol.
Sen başar gibi kavramlarda ben ben ben sen sen sen çok söylendi ya.
Hepimiz prensiz prensesiz kırılacağız gibi oldu.
Oysa ki ortak amaçlar var amaçımız ne?
Amaçlar üzerinde durmak ya.
Amaçların değeri.
İyi ki bir amaç eydinmişsiniz.
Ben o soruyu sorduğunuz için mutluyum.
Burada bir gerçeklik var.
Bir şey var yapımız niye farklı değerlendiriyoruz?
Çok batıyordu.
Kala batıyama.
Şimdi açıkladığım için hep öyledir.
Ne yapalım?
İnsanlar böyledir.
Biraz eğitip eğitip bir de kadar düzeliyorsa düzeliyo.
Çok teşekkür ederim.
Rica ederim.
Ben de teşekkür ederim.
Podcast Summary
Key Points:
Dizinin amacı, mikrofonu mesleklerinde ustalıkla çalışan insanları ele alarak "nasıl olunur?" sorusunu sormak.
İsimlerin telafı, annenin sesi ve kültürsel köklerin etkisiyle insanın kimliği üzerinde önemli bir yer tutuyor.
Gerçeklik ve bilgi konusunda farklı değerlendirmeler, perspektiflerin etkisiyle oluştuğu için doğru bir değerlendirme çok zor.
Eğitimde öğrencilere sadece bilgi vermek yerine, kendi gözlerle görüp, dikkatli değerlendirmek öğretilmeli.
Felsefe, insan hakları, toplumsal bağlantılar ve değerlerin anlaşılmasıyla birlikte bir eğitim temelidir.
Hikayeler, gelenekler, günlük deneyimler, felsefeye girişte en etkili örneklerdir.
Eğitimde öğretmenlerin olmazsa olmaz değerlerini, ilgiyi uyandırmak için etkin bir şekilde kullanması gerekir.
Felsefeyi öğrenmek, bir bilgiyi değil, bir bakış açısıyla, bağlamda anlamlandırmakla mümkündür.
Dizinin amacı, mesleklerinde ustalık gösterebilen insanları ele alarak "nasıl olunur?" sorusunu sormak.
İsimlerin telafı, özellikle annenin sesi ve kültür köklerinden kaynaklanır ve bu, kişinin kimlik kurulumunda önemli bir rol oynar.
Gerçeklik ve bilgi konusunda farklı değerlendirmeler, perspektiflerin etkisiyle ortaya çıkar. Bu nedenle doğru değerlendirme, herkesin kendi deneyimine dayalı olmalıdır.
Eğitimde sadece bilgi aktarımı yerine, öğrenciye kendi gözleriyle bir şeyi görmesini sağlamak gerekir.
Felsefe, insan hakları, toplumsal bağlantılar ve değerlerin anlaşılmasıyla birlikte eğitimde temel bir yer tutar.
Hikayeler, gelenekler ve günlük deneyimler, felsefeye girişte en etkili örneklerdir.
Eğitimde öğretmenlerin işlevi, öğrencilere ilgiyi uyandırmak ve onlara değerler vermekten geçer.
Felsefeyi öğrenmek, sadece bilgi değil, bir bakış açısıyla, bağlam içinde bir şeyi anlamakla mümkündür.
Summary:
FAQs
Doğru değerlendirmeyi öğretilmek için öğrencilerin kendi gözlerle şeyleri görmek, onları yaşayarak deneyimlemesi gerekir. Ezberden çok, deneyimli bir yaklaşım ile eğitim, bireyin kendi hayatıyla bağlanmasını sağlar.
İnsan hakları eğitiminde, bilgiyi sadece okumak değil, yaşamın farkındalığını oluşturmak ve bu haklara saygı duymak için değerlerin doğrudan deneyimlenmesi önemlidir. Öğrencilerin kendi yaşamı ile bu konuları ilişkilendirmesi sağlanmalıdır.
Felsefeye girişte, günlük yaşantıdan örnekler kullanılarak başlanmalıdır. Örneğin bir merdivenin son basamağının yüksekliği gibi temel hayat durumları, felsefeye doğal bir giriş sağlar.
Bağlantılar, bireyin aile, toplum, kültür ile olan ilişkisini anlamasını sağlar. Eğitimde bağlantıları öğretmek, bireyin hayat içinde daha derin bir anlayış geliştirmesine yardımcı olur.
Farklı kültürlerin değerlerini karşılaştırmak, öğrenciye insanlara saygı duyulması gerektiğini, kültürlerin farklı olduğunu ancak insanları birbirine saygı duyduğu gerçeğini öğretir.
Doğru değerlendirme, bir olayın, durumun ya da olaya dair kendi gözlemiyle ve kendi deneyimiyle değerlendirilmesidir. Bu, sadece bir bireyin görüşü değil, onun deneyimine dayalı bir değerlendirme olmalıdır.
Chat with AI
Loading...
Pro features
Go deeper with this episode
Unlock creator-grade tools that turn any transcript into show notes and subtitle files.