22 april 1915 | aflevering 2: retour à l’envoyeur, destinataire introuvable

*muziek* Geluk. Het lijkt ondengbare op 22 april 1915. Lang zo'n frontlijn van 7 km heeft me een over 4,5 duizend van die cilinders in gegraven. En dan was het zaak om te wachten op een gunstige wind. In de krochten van de loopgraven of langs de andere kant van de lini, aan het thuisfront. Die knagende onwetendheid. Hij beschrijft als het al omvatend is dat gaswapen. Dat de dieren in hun stallen neervallende te hazen en konijnen uit hun horenkruppen. Hoe zelfs de insecten dood neervallen? Het ledige van 22 april 1915 blijft voor altijd in het geheugen van iepere gegrift. Deze podcastreaks neemt je in vier afleveringen mee naar die hit zwarte dag uit de geschiedenis van iepere en omstreeken. Volgens de name leest de leest van de doden die actief bijgehouden wordt door het Inflander's Fields Museum. We werden tot nu toe 1.903 namen geidentifiseerd die de doodvonden op 22 april 1915. De slacht of verzwittige boeren in landenhals, al gerei, belge, kanada, dene marken, duitsland, de oude. Duitsland, Frankrijk, Jorland, India, Jersey, Morocco, Polen, Rumea, Servie, Tunisie, Vrenigde Staten, Vrenigd Koninkrijk en Zweden. Op de begraafplaatsen die we bezoeken met Pieter Troch van het Inflander's Fields Museum zien we de namen. De namen die een graf hebben met daarop 22 april 1915. Ze zijn niet allemaal aan de gas aanvallen of de tweede slacht bij iepere gelingt, maar de meerderheid wel. En daar staan we in deze aflevering bij stil. Het gas, de hoze. We staan nu aan de inkom, aan het toegangsgebouw van Langenmarkts-Soldat in Friedhof. En ja, dat is een soort blochuisheid, hier heeft een beetje de indruk van een bunker, van de eerste wereldtorlog, massive stenen. Pieter brengt ons vandaag naar Langenmark. Het Soldaten, Friedhof, een duitsen begraafplaats. Terwijl langs het gloiende landschap rijden, waar de velden schijnbaar lager liggen dan elders in het binnenland, overvalde ons een zwaarde. Ik heb geen kruisjes hier, maar granieten graf teegels. Het licht van de zon zorgt voor een stil teegelspel. In de jaren 20 toen Duitsland of Duitsenverenigingen, vaderans lieverde verenigingen op zo'n kwaar na het onderhoud en het ererstel en het bewaren van die duitsen begraafplaats. Daar waren ook heel veel studenten verenigingen in. We hadden zich inzetend, ze hadden ergens naar hieronder en een bestieden om de graf te onderhoud. Dat is natuurlijk ook opgepikt, door de nieuwe ideologie die in Duitsland de 1 jaren 20 en 2 jaren 30 is doorhebbroken die van het nazisme. Je hebt dan ook heel veel straatende duitse steen die al lang markstrasse daarna vernumeerd zijn. Dus die mitte werd in nieuwe leven in de gepomt om de nieuwe vaderlandsliefendheid en het patriotisme onder de duitsen, een wolking aan te wakker voor nieuwe oorlog, voor nieuwe ideologie. Langenmarkstrasse, langenmarkplats ga zo maar door. Al en al verwijzen ze na de gemeente lange mark, waarin november 1914 de eerste slag om ieper is gevochten. Tussen de duitsers en de geallieerden. De duitsen lager leed zwaren verliezen maar de duitsen propaganda machine maakte er een heroische nederlag van. Volgens het verhaal zouden de vele jonge duitsen soldaten heldhaftig de dood tegemoed gestormd zijn. Terwijl ze tijdens de aanval, de ubel alles zongen. Die mitte werd dus vaak aangehaald tijdens de propaganda van de Tweede wereldoorlog. Adolf Hitler, die in 1330 aan de macht komt en die is die later als de lage landen verovert zijn, als Belgien in op 28 minuten in 1940 kapituleerd, besoekt in begraafplats van de eerste wereldoorlog in Belgien en dat is Langmark. Adolf Hitler was zelf een veteran van de eerste wereldoorlog. Die verschillende keer in Belgien gezeet en heeft dus een vierteen heeft hij bij Weitschal te gevochten. In october 18 heeft hij een geef gaskontaminatie opgelopen bij werfig. Maar hij beschouden zichzelf ook als een van die studenten, nou ook al is hij het meegeweest bij Langmark in october 14. Maar hij heeft zich die Langmark mitte ook toegeigend. Dat deze plek ideologisch erg geladen is voel je als bezoeker. Hitler bezorgt ook het kerk of heel langa mark op 1 juni 1940. Er bestaan ze als foto's van dit bezoek. Langmark is de bekende naam, omdat door de mitte is ook tijdens de Tweede wereldoorlog een ene het opgericht, de SS Sturmbriaga de Langmark, waar Vlaamse duitgezenden dienst genomen hebben om te gaan weg te voor nazi Duitstrand aan het oostvronten. Dus nog in Aristus 1944 wordt hier een plek geet dooran hier, een bezoekeraningsheerd waar alle vraalsstaande Vlaamse SS'er verschouden, en de Vlaamse duitgezenden van de Wieldeel, SS of nazi Duitstrand gezin hier een bezoek brengen. De Langmark is echt een begrip, een ideologische heel erg getent. Deze begraafplaats is gelegen bij de plek waar de frontlijn was in 1915. En aan deze begraafplaats kom je ook een paltegen met een aantal bordjes op en daar staan het Tokyo-Japan uit, 20 maart 1995 lezen hier of Halamja, Irak, 16 maart 1988, het Jopje 1934. Dat zijn plekken en momenten waar later in de geschiedenis ook gifgaz is gebruikt geweest tegen burgers of in een militaire conflict. Het Jopje 1934 is wisseline en met die talen tegen de etiopers de oorlog tussen Irak en Iran in de jaren 1980. Tokyo-Japan is daarin gas, maar het is een verwijzing naar de andere momenten in de geschiedenis dat gifgaz is gebruikt geweest. Gifgaz is dat voor de allereste keer op een groot schallige manier gebruikt geweest is bij Iper op 22 april 1915. Wat is de context daarvan van het gebruik van dat gifgaz? En in het 1914 is die oorlog, die later de eerste wereldoorlog, op een complete padstelling uitgedraaid. Het is een snelle doorbraak zoals mijn verwachtat, zoals het duister is gehoopt, als er niet gekomen in tegen deel. De troepen zijn zich in een ingraven, langs stelling in die lupen van die port aan de Belgische kust tot aan de Franse Zwitsersigrens, 800 kilometer aan lupraven versterk te stelling en bleek dat de verdediger in deze eerste geindustrialiseren de oorlog veruit in het voordeel was over de aangwallers door, prekel draad lupraven, mitraure, de kracht van de art deerie, dat was geen doorkomen aan. Dus wat ze gehoopt had in August is 1914, van met kerstmessijden we terug thuis niet is daarvan. De padstelling en 1914, de oorlogvoerende partijen was niet goed hoe het verder moest, dus we hadden niet te steken naar nieuwe tactiken, nieuwe manieren om die padstelling te doorbreken, om die stelling door rocht te doorbreken. De britte van een kant bevoudde dat zei door de manier, dat de gevechten verlopen zijn bij ieperewoordbeeld, op de lagergelegen positie zaten en de duiters al de hoorgelegen posities op bevull kan er ontiepen. De zei hebben geprobeerd of om een tunnel oorlog te ontwikkelen, dus zei groeven stellingen, tunnel's onder de duitse posities, dynamiteeren die dan en proberen op die manieren door te breken. De duiters van een kant hebben zich gewend tot gif gaz, omdat in Duitsland toen op dat moment onderzoek en de samenwerking tussen het militaire apparat, de industrie en de wetenschap het verst stond op dat vlak. De zroerenal verschillende experimenten gebeurt onderzoek gebeurt, verschillende chemical agents om het zo te noemen, een getest en bleek dat op dat moment in het voorjaar van vijf. Deze stelling was om in de oorlog te gebruiken. In de schoot geen kleurgasgranat, maar de kleurgas had in grote cilinder, zoveel meter, al volgstomme bezeld. Die moesten ingegraven worden achter de stellingen van de frontlijn in het grootste geheim uiteraard. Die moesten opgevraagd worden door het geefgas een snapte. Dat is wat hier gebeurt, de 21e april 1915. In de laterna middag van 22 april 1915 verandert het spel van de oorlog. Rond 5 uur, openen de stinkpionieren, een speciale inheid in het Duitsen-leger aan het front, over een afstand van 8 km, 5.000 cilinders met kleurgas. De Duitsen chemicus Frits Haber stelde zijn ploeg samen, en één daarvan was pionier Willy Sibert. O, directeur van het museum Pit Gilles, ligt ons uit wat de opdracht van Sibert precies was. Het geelde licht kwijt van het Duitsen-militairebevel. Heeftijdens manschappel nodig om zijn voorbereidingen te treffen. Willy Sibert is een jongen die al in de chemische industrie werkte voor de oorlog. Daarom wordt hij ook selecteerd om bij die stinkpionieren te worden ingedeeld. Hij maakt dus die 22 april 1915 mee. Hij is één van die onres die dus de gasflessen moet ingraven en dan open draaien op het juiste moment om 5 uur in de naam te dachten. Hij zal de oorlog overleven, en hij zal op een bepaald ogenblik. De einde van de jaren 20 immigreren uit de vringing te staten. Hij zal zijn verhaal vertellen van de eerste gas aanval. Dat is een ongelofelijk document dat hij in een heel invoudig angels neersgrijft. Hij is een duitser en hij heeft het leeg geschreven voor zijn Amerikaanse kinderen. Dus schrijft hij het in het angels. Dat is een fantastisch document. Dat vaneer Bill, dat kleine jongetje, hoog bejaard, komt de heel bezoek naar Iper en Schengtij, dat ongelofelijke verhaal van zijn vader verteld van, ja, we hebben ons werken aan, maar dan zien we het resultaat van ons werken. De mordzucht van dat gaswapen is ongelofelijk. Hij is schrijft de slacht of er zie je, hij is schrijft de goede mensen aan hun einde komen. En hij beschrijft dat het al omvatend is dat gaswapen. Dat de dieren in hun stallen neervallende, de hazen en konijnen uit hun holenkruipen, hoe zelfs de insecten dood neervallend. En ja, het is een onwaarschijnlijk sterke getuigenis. De eneheid van de plas behoordde dat de eneeden die nog een vlaag van de gaswapen hadden gevangen. Al was de schade relatief beperkt gebleven in vergelijking met die armen stakkers van het 73ste en het vierste zeventigste territoriale. En van de nord afverkantse troepen die de eerste lijn bebanden. Kom maar dan. Tu plas is een colonnel die een van die territorialen regimen ten aafwoord van de pretoens normandische division. En die op het moment van de gaswapen eigenlijk zit net aan de overzijden van het kanaal Iper Eiser. Dus in de hoefen tapen en even te noorden van pozingen. En hij staat in buurbinding met troepen die in de eerste lijn zijn aan de overkant van het kanaal. En staat onderbij restrechts in telefoonverbinding met een battalant commandant van de 3.0. Regimen de ene van territorial, George Lamour. Over het luiden aan het colonnel de plas van het 79ste territorialen in van de regimen is weinig bekend. Alleen dat hij een oude strijdmaker van George Lamour was. Toen die nog bij het 79ste zat. De eerste gifgas aanvall was een donderslag bij heldere heem en had deze astruus gevolgen. Er valt een serieus gehad in de frontlijn. Duitsen in van de ritroepen die beschermd waren door hun gasmasker rukken op in het kielzoch van de gelgroene wolk. Bij de gealierden is het allehens aan dak om de frontlijn weer te sluiten en de verdeediging op te trekken. Deze morgen ben ik verlood van de kort. En nu zie ik pas de dramatische gebeurtenissen waarvan ik heb deelgenomen weer helder vormen van die 22ste en 23ste april lastleden tussen steenstraaten en bozingen. Om 35 in de na middag was ik aan het werk in mijn commando post. Die is ondergebracht op de hoofd steeds al put er noorden van bozingen. Ik moest nog orders opstellen om de aflossing van de 73ste regimen te regelen. In eens komt mijn kapitein Adjudant mijn bureau binnengelopen. Colonel is het heel raar aan de gang waar ik niets van begrijp. De mannen van de plas probeerde zo veel mogelijk weerstand te bieden langs de weg tussen bozingen en liessijren. Ze vochten de hele nacht door. De plas ga vrichtlijnen en orders om de ene loopgraaf met de andere te verbinden. De plas kwam in het visier van een wakzame duitser en even later werd zijn bovenbeen door een kogel door boord. Hij werd in aller elke evacueert naar de medische posten in het achterland. Pasenkele dagen later noterde heide gebeurtenissen in zijn dagboek. Opvallend in zijn relatie. Tijdens die kritieke momenten van 22 april 1915 had hij zijn ooit een strijd maar kersorgerlamour nog aan de lijn gehad. Die zich toen net in het oog van de storm bevond. Komandant de plas, zodat de telefoon gesprek nooit meer vergeten. Dat zijn mannen vreselijk de kampen hebben met Giff Gass, buiten gevecht zijn gesteld en ervraag me wat hij moet doen. Ik antwoord hem zonder veel nadenken het eerste wat me te binnen schiet. Dat hij zo veel mogelijk terrein moet behouden en dat ik versterkings als sturen om wat verloren is gegaan terug te binnen. Maar nog voor ik mijn zin kan afmaken een verschrikte schreeuw. Het Gass dringt in mijn onderkomen binnen. Ik stik ervogend nog enkele woorden die ik niet begrijp en een verkramd heken. Daarna niet meer. Er zijn versteekt neergevallen in zijn ondergrondse post door een inslande op bus verbroken. Ik weet het nog niet. Maar ik moet toegeven dat ik de volgende nacht liggen in mijn hospitalbed de woorden van die arme battalionskomandant steeds maar horen weer klingen in mijn kortse gedromen. [Muziek] Angel Proviee, de echtgenoten van George Lamour, had haar George met gemengdige voelus naar de oorlogsing vertrekken. Eenerzijd was ze vervuld van trots omdat hij de waterlandse zaak ging verdedigen en anderzijds werd ze geconfronteerd met de grote leegde die George achterliet. Als tederen echt genoot, als liefdevolle vader van drie kinderen, als zaakvoerer van ladoeltje frans en als haar grote vriend, om het leven draagelijker te maken, draagt de zuid gemis dat tussen hen inlag zo veel mogelijk met gescreven woorden te verlegden. [Muziek] In de levende gecorrespondensie tussen de geliefde Lamour en Proviee schreeven ze over onderwerpen die hoofd vastbooden aan een werkelijkheid die nog buiten de oorlog bestond. Het wel zijn en geluk van hun gezin de alledagse bekommerdnessen van het leven in Parijs. Angel was niet waar George zich bevond. Het adres waardenaar schreef was 'geen plaats', maar een regimenst nam. Eerst 1970ste territorialen in van terere regimen van een februari 1970s uit 73ste territorialen in van terere regimen waar hij tot commandant van een battalion had geschopt. De laatste brief die Angel van George had ontvangen dat eerder van 21 april 1915. Er zijn al drie dagen verstreken dat ik niet meer van jou gehoord heb waarmee ik niet wil zeggen dat dat echt lang is. Ik heb immers belooft om gedol te tonen, maar ik moet verdurend aan jou denken aan jou en aan jullie allen mijn armen knullen. Ik weet dat jullie op dit moment aan het vechten zijn want gestraavend krijg ik de officieelijke communicatie onder ogen die spraken over dat gif gaat gebruikt zou zijn. Dat bezorgde me kouderellingen, dat is geen oorlog meer, maar pure mort. Het weer verslechterd, het is koud en er staat een rode maan zeg. Wanneer komt de honin maan terug? Ja, is altijd aardig aan het smikkelen gedurende de dag, maar het is nu al de vierde nacht op rij dat het tegenmiddere nacht beokker wordt en dat hij ons bezig had door wel een dag. een uur te huilen. Wanneer hij zich kwad maakt, lijkt hij wel een tweede tien. Tien is nu grote broer en hij begint de allures van een kleine man aan te nemen. Je zult het zien, hij is erieuws veranderd. Viedwaar is ergesterde vertrokkenaarnis om groot en om olie naar het schijnt. Hij heeft me eigenlijk niet veel uitleg verschafd waarom hij zich met de olie en andere productie ging bezig houden, maar hij besloten met de woorden dat hij een opslagplaats nodig had, die dichtbij het station zijn lasaarlicht. Dit komt erbij, naast de koffies die hij verkopt. Dus ik besluit dat hij ook een zak, zoals de onze zal oprichten. En een plaat van mij te helpen aan klientel te raken gaat hij voor zijn eigen zakwerken. Anfaa. Dat alles is maar vanbij, komst u belangrijk op dit moment. De essenti is dat oorlog dus snel mogelijk moet verbijzen en vooral dat jij terugkeert. Papa en mama gaan waarschijnlijk nog twee weken bij hen thuis blijven. En ik moet bekennen, zonder eigenlijk een slechte gedachte te koesteren dat mij leven op die manier dan niet beter dan toch een stuk rustiger kan verlopen. En wat me zo is charmant lijkt, is dat ik daar door onze grote kanapie kan innemen. Kun je geloven, wanneer het avond is? En ik alleen in onze kamer ben, hoe leefend jou aanwezigheid wordt en hoe al die zachte uren die wij hier samen doorbrachten, me voor de geest gijnen? Het is dan dat ik de goede godsmeek om jou te beschermen. En dat ik hem beloof in naam van ons beide alles te aanwaarden wat ons nog zou kunnen overkomen. Maar om ons op zijn mens toch nog langer, gelukkige jaren terug te geven. Waarvoor we hem nu al dankbaar zijn na al deze provingen. Papa is langs gekomen om het geld te geven dat hij van de beleggingen is beginnen te innen. De eerste kopon van Libig heeft 467,90 vrouw opgeleverd. Belasting en verzekering betaalt. Papa zal jou dat allemaal wel nog eens uitleggen in een brief. Onver. Wat het financiële aangaat, moet je niet te veel zorgen maken. Het gaat en aangezien papa alles zal opnemen kan ik onmiddellijk een aantal rekeningen opvoren betalen. Ik moet je nu laten met lieve keel jouw kleine alles ongel. Op 24 april kon ze zich onder meer door de onhelspelende tijdingen over ieper niet inhouden om opnieuw te schrijven. Maar er zou iets vreemd gebeuren. De brief. Keren terug, want de geadrezerde kon niet bereikt worden. Waar is. jorch. In de volgende aflevering. En van poperingen, ja, dan kan je ook niet blijven, want er zijn er inmiddels te veel aangekomen. Moet je de grens over. En ik heb je de grens over bent, ja, dan heb je meestal een ticket te pakken alleen zorgdoven. Dan kun je niet terugkeren. Mijn allerleefste. Hoe wel de tijd jou al ligt, even lang toestgijnt als mij. Hoef je je over niemand zorgen te maken. Iedereen verkeert in het steek in de gezondheid. Ja, moeder geeft soms een beetje een gebroken indruk, maar ze koestort nog steeds een grote hoop om jou terug te zien. Deze podcast is een productie van het In Flangers Fields Museum en is een onderdeel van de tijdlijke toontoonstelling voor evermore. Ondeck meer info via www.inflangersfieldspunbe.a Allergreddits voor deze aflevering ventue in de shownotes.