#2.1 - Hoe oud is de zon?

MUZIEK. MUZIEK. MUZIEK. MUZIEK. MUZIEK. Stokstertjes C2 aflevering 1. Longe c3 in binnen 3. 2. 1. Lift er af. MUZIEK. Hoi, ik ben Wendy, en dit is Stokstertjes. Stokstertjes! Een podcast voor nieuwsgierige kinderen en een ontdekkingschrijs door de wereld van de wetenschap. In deze tweede serie rij ik naar de ruimte. En gelukkig krijg ik weer hulp van de Stokstertjes. Zij stellen slimme vragen, zodat ik op zoek kan naar de antwoorden. Dit is Stokstertjes de poppenkost. Vandaar braat ik met? Zala. En hoe old ben je? 6. 6 jaar. En je zit in groep? Terrie. Groeptre. Is dat leuk in groeptre? Ja. Ik vind ik een heel leuk. En ik vind dingen onderzoeken leuk. Kijk, een echt Stokstertje dus, die Tala. In deze serie hebben we het over de ruimte. Wat wil je daar over weten? Nou, ik had een vraag. Hag nou, hoe lang hangt de zon op een staat? Hoe lang de zon op een staat? Ja. Wat denk jij? Een beetje kniet, maar wel het is wel lang denk ik. Tala heeft ook nog een andere vraag. En die heeft met de eerste vraag te maken. Eigenlijk dat ik eerst een zon, maar de naal lang de planeten bestond. Oh ja, want de zon in de planeten die hoge bij elkaar. De zon hoort in ieder geval bij onze planeten aarde. Zoch dus komt de zon op, vliegt hoog boven ons hoofd door de lucht. En gaat aan de andere kant weer omder. Dus het lijkt dus of de zon draait om de aarde hen is dat ook echt zo denk je. O nee, de aarde draaits volgens mij. Oh, de aarde draait om de zon heen. En dan de andere planeten dat ook? O ja. Dus alle planeten draai je eigenlijk om de zon heen. Ja. En jij wil de zweten hoe oud is de zon? En hoe oud zijn de planeten? Ja. Oké, en zijn ze even oud, denk je? Ik denk dat de ene wel ouder dan de andere is. En is dan de zon ouder of zijn dan de planeten ouder? Vox mij de zon, omdat de zon ja weet ik niets. Ik weet het zo niet precies hoor. We gaan wel proberen achter te komen. Nou, dat gaan we zeker. Ik heb afgesproken met Wilken Mulder. Zij is astronome op de universiteit Leiden. Een astronome is iemand die sterren en planeten en andere dingen in de ruimte onderzoekt. Je kan ook sterren kundigen zeggen. En zij kan tala's vraag vast en zeker beantwoorden. Wilken hoe oud is de zon? De zon is 4.6 miljard jaar oud. En wij denken dus dat de planeten die rondom de zon draaien, dat die even oud zijn als de zon. Dus ja, je kan je bijnen niet voorstellen hoe oud dat eigenlijk is, hè? 4 miljard jaar oud. Aha. Dus de zon en de planeten zijn toch even oud. Die zijn dus tergelijkertijd ontstaan. En hoe is dat dan gebeurd? Het begon allemaal met een wolkje, een hele grote wolk eigenlijk. En langzaam maar zeker begon een kleine deeltjes van die wolk samen te klomtre. En omdat dat heel erg dicht op elkaar gedrukt werd, eigenlijk een beetje zoals mensen in een veld gaan staan. En dan gaat iedereen naar één plek toe. Dan wordt het daar heel erg druk. En dan wordt het ook heel erg warm. En dan dat heel veel gast dus eigenlijk naar de binnenkant werd gedrokken, kan er uiteindelijk zo'n grote wolk dat er zwarte kracht om staat. Zwarte kracht is aantrekkingskracht. Zwarte kracht zorgt ervoor dat als je bijvoorbeeld een bal uit je handen laat vallen, dat die bal dan op de grond valt en niet in de lucht blijft hangen. Omdat hij door de aarde wordt aantrokken. En wat er dus gebeurde, dan was er zwarte kracht. En al die deeltjes die werd er langzaam samen geklomterd, tot er echt een hele grote bol ontstond. En door de hitte, die daar was, ging het ook langzaam een beetje rondraaien als een soort van schijf. Dus je hebt een hele grote gastwok die in een schijf hond draait en toen in het midden ontstond tijdens de zon. Als een hele grote hete gastwok en die schijf, daar zijn uiteindelijk de planeten uit ontstaan. En hoe kom je er achter hoe oud de zon is? Naar het eindelijk, waarom we nou weten dat de zon zo oud is, is het omdat we kijken naar meteoriten. Dat zijn van die steentjes, die vliegen allemaal in ons zonestelsel. En die komen er op de aarde. We kunnen dus kijken hoe oud die steentjes zijn. En van die steenen we weten dus eigenlijk zeker die steenen net zo oud zijn als de zon. Want die moeten op hetzelfde moment gemaakt zijn. Oké, Tala wil de weten hoe oud de zon en de planeten zijn. Nu weten we dat de zon in de planeten 4,6 miljard jaar oud zijn, en dat ze allemaal zijn ontstaan uit dezelfde gastwok. En ook meteoriten zijn op datzelfde moment ontstaan. Dus door de oude dom van die meteoriten te onderzoeken, weet je ook hoe oud de zon en de planeten zijn. En nu zou de Tala en ik de zon en de planeten wel eens van dichtbij willen bekijken. Maar ja, ze zijn zo ver weg en we hebben geen ruimte schip. Hmm, maar wacht heens, er is een andere manier om door ons zonestelsel te reizen. Tala en ik gaan samen naar het planetarium in artis. Mijn eigen stokstartje pellen gaat ook mee. Dat is wel zo gezellig. Misschien ken je hem nog uit aflevering 1 van de serie over Dinos. We worden ontvangen door Milogrotje, de sterren kundigen van het planetarium. Wat moeten we doen als we de ruimte in willen, als we een beetje sterren willen zien? Wat zie je sterren in de dag of in de nacht? En wat is het snag? Dunker. Dunker, zoals je hier verdonker maken? Ja. Oké, ja. Is dat een man? Dat is de zon. Het is heel licht. En sterren zijn ook allemaal zonnen. Elke sterren zijn zon. Ja. En onze zon is dus ook een ster. Oké, maar wij gaan de ruimte in. Want ze zijn nu nog op de aarde, dus laten we dat maar eens even gaan doen. Ja. En we zijn vertrokken. Toen was het door de donkere ruimte vliegen we naar onze eerste bestemming, de zon. Het is een beetje geloog, ja. En het heeft gelijk dat het zo veral maar een klein stukje zopt zitten. Ja, de zon is niet op de zon staan. Het is gewoon een grote boel van gassen. Ja, nou het is niet echt lavaart. Het is gassen heel heel heet gassen. En de temperatuur op die zon? Ja. Die 6.000 graden. Nou, het is hier in de zon maar 30 graden geweest. Maar 6.000, dat is wel echt heel erg veel. Ja. Dat smelt je meteen helemaal weg. Hoe ver weg is de zon eigenlijk? Nou, dat is een beetje moeilijk. Een beetje 150 miljoen kilometer. Maar wat zegt dat nou? Stel nou, hè. Dat je naar de zon toe wil reizen. Dat kan niet, omdat als je bent, ben je al veel te uit. Nou, dat valt gelukkig om me, maar het is 150 miljoen kilometer. Maar je kan bijvoorbeeld de vliegtaag nemen. En als je dan 20 jaar aan het vlieg gebindt met een vliegtaag, dan kom je omgeveer aan bij de zon. Zal lang duur dat. Dan heb je wel ver eten geen knodder. We reizen zelfs door naar de binnenkant van de zon. Helemaal in het binnenste van de zon is het nog veel heeter. Meer dan 15 miljoen graden. En omdat het daar zo heet is, en omdat alle deeltjes heel dicht op elkaar gedrukt zitten, gebeurt daar iets dat kernfuzie heet. Waterstofatomen, dat zijn heel kleine deeltjes, worden samen geperst tot heliumdeeltjes. En daar komt ontzettend veel energie bij vrij. En daar houdt de zon dus haar energie vandaan. En zo komt het dus dat sterk stralen. We reizen verder. Een talawijs te weg. Milo, Pelle en ik gaan mee. De maan? De maan? Oké, die moet je eens terug. Die vind ik wel heet. Lijkt die op de aarde? Nou, nee, niet echt. Nee, hè? Aan de binnenkant donken en aan de andere kant weer. Wat lichter en dan weer donker. Ja, zie je dat. Hier bijvoorbeeld, he? Zie je er zo'n heel donkergebied. En hier ook, dat komt dat ze uit de geschiedenis van de maan gekomen. Want hoe weet je hoe de maan is ontstaan? Er is ooit een beetje oorringt op de aardige komen, door op een vort van een grote bol. En dat heeft de maan in de aardige vormd. Zien we dat eens naar een kijken naar de bot zien? Zo moet dat ongeveer gebeurd zijn. Twee grote broksten, dat hebben eigenlijk de aarde en nog een grote plannet in die zijn op een gegeven moment op elkaar geknod. Even al die restmaterialis hier, al die brokstukken hier vliegen. Daar is de maan uit eindelijk vangt voor. En die zag het toen ongeveer zo uit. Maar kijk eens wat er gebeurt. De slaan allemaal van die grote brokstuk op in. Als een brokstuk inslaat, komt er allemaal nog lava van die maan kwam er naar boven. En dat lava ziet er heel erg donker uit. En daarom zie je als je naar de maan kijkt, zagen ze het ook als licht en donker op de maan terugziet. We willen best wel langer op de maan blijven, maar er is nog veel meer te ontdekken in ons zonnestelsel. Pelle mag de volgende bestemming kiezen. Juppeter lijkt mij heel erg leuk. En ziet ook heel mooi uitving te kopen uit Juppeter. Wat ik daar steeds zeg maar. En Juppeter is super groot. De grootste planeten van ons zonnestelsel. Weet je hoe vaak de aarde daar in kan? Zodat je er een aardbollen kunnen hierin. Wat denk je? 10. 10. Wat denk jij? -Datig. We kunnen 1000 aardbollen in. O, oh. -Dousent aardbollen. Zou groot is die. Wat een enorme planeten. En die prachtige kleurde banden om Juppeter heen zijn gigantische wervelstormen. Maar dan zien we in heen iets anders in de buurt van Juppeter. Dat is dat. Het lijkt een beetje op kleine mannen daar tegen ontgijden. Dat klopt. Het zijn mannen. Dat zijn de vier grote mannen van Juppeter. Er heeft een heel bekende wetenschapper in het vleeg gezien. Hij heeft Galileo Galileo. Jie. -Ja. En dat daarom heet is de Galilese mannen. Ja. -Vier stuks. Zie je dat? En ze zien er allemaal anders uit. Ja. -Het is jo. En jo heeft heel veel volcanen op zo'n vlak. Dit is Europa en Europa heet een enorme. Ja, wat is het? Een eis op een vlak op zich. Dus het is één grote eisbal met er onder een hele grote ozejaan. En dit is Calisto en Ganimé. We zijn die lijken een beetje op onze mannen. Behove deze vier heeft Juppeter trouwens nog veel meer mannen. Dus raar, dat als je stel je zo op Juppeter kunnen staan. met Juppeter is ook helemaal van gas en vloeist of gemaakt. Dat kan je ook niet op landen. Maar stel dat je daar bent en je kijkt hem hoog. Dan zie je niet één man, maar misschien zie je er misschien wel. 10 of 15 of 20, dat is raar. Dank je wel mooi. -Ja. We beginnen een beetje haast te krijgen. Dus we gaan door onderweg bewonderen we nog even Saturnus. met die prachtige ringen. -Nou, die vind ik helemaal eesten. Ja, ik vind het helemaal eesten. We vliegen nu een stuk sneller. We vliegen onszonder stelsel uit en zelfs helemaal het stelsel uit. waar we in wonen, de melkweg. -Ja. Nou, die melkweg of die melkueue, dat is ook trouwens een hele leuke chocolatie. Die bestaat eigenlijk uit allemaal sterken. Allemaal zonne, 100 miljard zonne. En als je nou vergen nog doorvliegt, dat zijn we nu aan het doen, krijgen we zometeen dat hele melkwegstelsel van ons in beeld. Zie je dat? -Wooow. Dit is ons hele melkweg. Pelle vraagt zich op een ziet's af over de melkweg. Ja, is er een tweede melkwegstelsel? Is er een tweede, zoals het zei van bekijken? -Ja. We kunnen alleen maar achterkomen door gewoon wat verder te vliegen. Hier ben je kijken, in de buurt van ons eigen melkwegstelsel. Zie je dat? -Wooow. Nog veel meer van die vlekjes. En elke van die vlekjes hebben dus ook weer miljarden en miljarden sterren. Hier, en als ze nog verder gaan, let op hem. Oh, wow. -Wooow. Allemaal melkwegstelsel. -Wooow. Er is niet alleen een tweede melkwegstelsel. We zien duizenden en duizenden andere melkwegstelsels. om het allemaal honderd en miljarden sterren en planeten erin. Wat zou daar allemaal te vinden zijn? Maar na deze onvoorstelbaar verereijs. is het tijd om naar huis te gaan. Groot, er he. Wat zou dat zijn? Volgens mij is dit ons sommestelsel. -Ja, natuurlijk. We zijn bijna thuis. -Mont we hier al hier baan hebben? Ja, nee. -Nee, hè? -Nee, hè? Die blauen, dat die ben we ja. -En dan moet dat daar. daar boven wat moet dat al zijn? Moet uit te zijn. -Ja, dat is niet. En we zijn weer thuis. Wil jij ook de ronschondestelsel reizen? In het planetarium van art is kan dat iedere dag. Dit was de eerste aflevering van de ruimte serie van stockstartjes. Volgende week praten ik met Luke. Weer de maand het leukste wat er is in de ruimte? -Nee, nee, nee. Wat dan wel? -De machine, de scopte maam. Wil je meer weten over de machine's, op de maand? Luister dan volgende keer weer naar stockstartjes.