#1 - Safe Area

Zoek je wat dat hier er zit? Ja, ik klop meestal langs al deze name. Een zee van witte paaltjes. 6.634 op een gloeiende groene helling. Dat rijdt altijd vooruit van zij wilde eerst te zijn. Die of zijn namels zijn graf gevonden heeft. Ieder paaltje is een graf. Weestal van een man of een jongen die er 1995 vermord is. Ook de vader van Alma moest er iets licht hier. En het zal altijd een zoek toch? Die grafsteen lijken zoveel karen. Het is een identiek. Er zijn precies hetzelfde. Er zijn zoveel van. We zijn in Zebreendzaam. In coronatijd. Een test, negatief. En een vlucht van twee uur. Daarna een slingerende autorit door de bergen. En we zijn er. Als we door Zebreendzaal lopen, zien we een klein gemoedelijk stadje. Het is lekker weer. En op de rassen drinken mensen koffie of iets sterkers. Maar in 1995 vond hier een vreselijke gebeurtenisplaats. Je luistert naar de val van Zebreendzaam. Een podcast over een genocide. Het doel bewust uitroeien van een bevolkingschop. Tijdens de val van Zebreendzaam werden ruim 8000 manen en jongens vermord. De grootste daad van genocide sinds de Tweede Wereldoorlog in Europa. Maar deze podcast gaat ook over hoe groep het tegenover elkaar komen te staan. Hoe je identiteit geformt wordt door de ander. Soms zonder dat je het zelf door hebt. Over machteloosheid en goede bedoelingen. Overerkening. En is veel gezegd en gescheven over Zebreendzaam. Hoe heeft die genocide kunnen gebeuren? Wie is er van het woordenlijk? Meer dan 100 boeken zijn er gescheven. Vijs dikke rapporten werden opgesteld. Er was iets met een foto rolletje. En geheimen vee en vergaaderingen. Erviel een kabinet. De Nederlandse staat werd aangeklaagd. Oorlogsmistadigers stonden voor de rechter. En ging in hoger beroep. Het is niet zo maar dat wij als Nederlandse journalisten deze podcast maken. 25 jaar geleden rijste een groep Nederlandse soldaten. Hier natuurlijk op vredesmissie. Zebreendzaam is daar door onderdeel van onze geschevenis. Maar toch weten onze meeste leeftijdsgenoten. Dertigers er weinig van. Hoe zat het eigenlijk in jou vrienden kring Misha? Nou, ik merkt wel de afgelopen tijd als ik mensen vertelde over dit project. Dat ze me een beetje geladig aankeken. En bij zichzelf ging een nading van 'oh ja, zebreendzaam'. Dat was dat ook weer. Daar is er een nadiet mee. Maar precies wisten ze het niet. Wat gebeurde er nu eigenlijk in die zomer dagen voor de genociden? Hoe kwam het zo ver? Ik ben Misha Melita, journalist. En ik vlieg vandaag voor het eerst naar Bosnieu. En ik ben Mariel en Costa. Ik werk al een aantal jaar als journalist in Bosnieu. Ik neem deze vlucht van eindhoven naar toeslaar regelmatig. En ik ben of vaker in Zebreendzaag geweest. Maar nog altijd maakt deze plek indruk. En voor mij is het dus de eerste keer. Als ik eerlijk ben wilde ik een paar maanden geleden nog een vag antwoord op de vraag wat gebeurder in Zebreendzaam in 1995. Want in de zomer van 1995 waren wij alle bij vier. Vooral druk met buiten speelen. En als Zebreendzaa daarna in het nieuws kwam, ging het vooral over rapporten en rechtzaken. Tijd dus om terug te gaan. We gaan je vertellen wat er allemaal is gebeurd aan de hand van verhalen van de mensen die erbij waren. Dag, voordat. Dit is de val van Zebreendzaag. Vandaag is het 6 Juli 1995. Ja, we zijn er tegen elkaar wat zit nou weet je. En gelijk te naden je chante op al die duur van die tenten bonkten. Bunker, alarm. Lisbeth Bunkerboom zal daad eerste klas. Voor het ruwgewekt uit haar slaap door een harde knal. Ja, want het was dan drie uur snachts. En ik hoorde zo'n vreetlijke druin. En het recht op in bed. En ik denk, wat is dit? Zo een enorme knal, nooit gehoord. Er komt een dand rent over de gang en schoot bunker alarm. Ze weet meteen wat ze moeten doen. Iedereen greeb ze wapen juist en jam schervest en het was horen aan de bunker. De 19-jarige Lisbeth is uitgezonden naar Zebreendzaag. Op de foto's porzeert ze trots met haar blauwe wereld. Ze kijkt speelst de camera in en je vraagt je af of ze weet waar ze straks in het recht gaat komen. Tot dan toe heeft ze alleen nog bij oefening in de bunker gezeten. Of nou ja, bunker. Voor mij is er iets van drie seekonteners die waren verswaard met zandzaken. En we hebben er ooit als in geoefend. En het was wel wat een lachertje is dit. Want als ze een keer een aanval komt, weet je, hij houdt niets. Ja, dan zit je daar dan voor het echtje in een keer. Vanuit hun schelplaats wachten ze de aanvrouw af. Het was echt harde knallen hoor. Het is ja. Je denkt wel, als ze een bom afgaan met zo'n vuurwerk iets weet je. Dat is niets vergelijken met echt een zo'n raket aanvrouw op een stad. Weet je niet wat er gebeurt? Dat is zo hard. Ook al mijn moestafietjes hoort de knallen. Het is dan 14 en woont in de stad Zebrenica. De stad waar we nu zijn. Sterker nog, we logeren in het huis waar al mijn toen woonde. En waar haar moeder nu weer woont. Het huis ligt op zo'n 5 kilometer van de militaire basis waar die spets zit. Weet je waar ze is mag hier? Kompant is in dezelfde richting in Pottschari en dat is zelfde richting waar die VN-kologen vandaan kwam. Als we op het bal kon staan en allemaal over vroeger verteld. Dus we liepen daarna toe en we kregen zo'n klein chocolatje toegehouden. Zie we weer even het jonge meisje. Dat snelvew was ze moest worden door de oorlog. Een blik. Ja, wat was het toen of zo iets. En een paar cijker klotjes. Een verpakt in zo'n papiertjes. Twee perstuk. Dus dat was wel een grappig komme moeder een keek van maken. In de afgelopen jaren heeft haar geboorte stad zien veranderen. Ik heb zijn brengt niet zelf voor de oorlog mee gemaakt. Want ja, waar we nu staat dat is ons uidelijk huis. Dat hebben we nooit moeten verlaten tijdens de oorlog. In ons huis woonde ook heel veel vluchtelingen in elke kamer hadden we ingezien. Van een klein gemoedelijkst dat je tussen de bergen wordt ze bredingshaar van of begin jaren 90 een toevluchtzort voor bosniakken. Zorden ook wel bosnies en boslims genoemd. 40.000 mensen verblijven er uiteindelijk. Terwijl er voor de oorlog maar een paar duizend woonde. Dus jij is de bredingshaar werd ineens heel erg vol. Hier zie je een paar huis om je heen in elke huis, in elke kamer had je ingezien. Want de brengt is gebouwd voor 4.000 mensen in woon. Er zijn ineens waarde er 4.000. Dat betekent dat in elke huis een paar gezinnen aanwezig waren. Dus het was vooral druk. Dat is wat ik met tijdens de oorlog kan herinneren. Het huis van een familie moestafietje stromt vol met veren familieleden en kennisen. Die hun dorpen hebben achtergelaten. Hier zat dus familie-pitaravietje in. Dat is van mijn oomaskant. Die familie kenden wij eigenlijk voor de oorlog niet. Toen hun dorpen in brand gestoken was en zij moesten vluchten. Zijn ze naast de brengt zijn getrokken. Ze wisten dat ze hier een neef hadden toen hebben ze gewoon aan ons de deur geklopt. Hallo, wij zijn D&D en wij zijn ver een familie van jullie. Ik kunnen wij bij jullie wonen. Een paar dagen later wordt er weer aan het deur geklopt. Het is weer in of andere vriend van mijn vader. Die ook gevlucht is een andere dorpen die ook in brand gestoken is. En die zegt er is, ik heb hier heel lang niet gezien. Ik heb moeten vluchten. Ik heb niks kunnen rijden. Behalve mijn vrouwen met drie kinderen. En dat gezien je? - Dat gezien je. Er bleef in deze kamer, tijdens oorlog. Het is een manvrouw en drie kinderen. En die kamer zei ik 24 meter. - Zo iets. Ja. En vroeger was dit deze kamer van de. De stad groeit van of 1992 tot zo'n 40.000 inwoners. Vanuit het hele land worden ze opgejaagd door het bosnisservieze leger. In septemberen niet te hopen ze veilig te zijn, maar de stad wordt om ringt door serven. Ze kunnen geen kant op. Weet je liepen of in die slaapkamer of in wonkamer. Een beetje verspreid. Je ging altijd kijken wat is veiligste plek in het huis om te slapen. Dus niet waar je het bedden vroeger ooit neergezet is neem. Maar dan ga je kijken waar zitten de meeste muren, want van die kant werden we beschoten. Dan ga je ook niet je bed aan die kant van het huis zijn. zei dat dan proberen je dus daar hergens te verstappen. De bosnisservissen troepen, dissebrengen ze om singelen, houden de bevolking in de greep. En ja, de coronatijd nu in Nederland, bijvoorbeeld, dat deed mij nog een veel denken daar aan. Dat je zo gevangen zit in een periode, in je eigen omgeving, en dat je niet verder kan. Maar we konden dus ook echt niet verder aan schrijbrenitsen. En als je zo drie en een half jaar gevangen zit in een stad. Ja, ik noem het ook echt een open, open lucht, de concentratiekamp. Dat was het. Er werd af en toe wat voetsel naar binnen gebracht. En om gewoon niet dood te gaan van honger, want voor het vn binnenkwam ging ook heel veel mensen dood van honger. Om het verhaal van superheentzaat de begrijpen gaan we even terug naar 1993. Naar het bezoek van VN-generaal Philippe Morillon. Hij heeft gehoord over de peniemelenseituatie van de vluchtelingen. Maar een bezoek is nog niet zo snel geregeld. Om het gebied binnen te komen, moet je over een eisere brug. en die wordt bewaakt door het serviceleger. En de serven hebben iets minder zin in een bezoek van de generaal. Ze laten hem tien dagen voor de brug wachten. En de hele wereld kijk mee. Die tien dagen dat het convoy daar vast stond. heb ik denk ik elke dag in ieder geval iets moeten schrijven voor de krant. Frank Westermann is journalist en in 1993 is hij correspondent op de balkant. Hij wacht met Morillon. Hij werd echt druk uitgehoefend, de hele wereld kijk mee. Met vier panzerwagens mag de generaal uit eindelijk het stadje binnenkomen. Bij de eisere brug ik zei ik heb hem zien vertrekken. Richting uit de berg in was grauw, winter, sneeuw, kaalt. Morillon werkt al een tijdje in Bosnieuwen, waar hij voor de KN probeer. de strijdende partijen met elkaar te laten praten. Hij kent het land goed, maar hij schikt van wat hij in ze brengt zijn aandreft. Een overvolle stad afgebrand de huizen extremen honger. Ja, en honger was geterksen, want eigenlijk je zag mensen gewoon over de straat gelopen. die waren als skeleton. Ook Senat Jusic, dan begint 30, woont in Sabrina-Zaar. We zijn bij hem op bezoek in het huis waar hij is opgegroeid. Zijn twee hondjes zijn wat argwaanend, maar Senat ontvangt ons hartelijk. met zelf gemaakt de rakje. Eerst een beetje schudden. Ja, zo. Zoet. Takt niet zoet. Ja. Hij herinnerd zich nog dat Philippe Morillon een bezoek bracht aan Sabrina-Zaar. Dat begon en zo van een gevoel van eindelijk. Iedereen had het er over. Als Morillon op het punt staat om ze Sabrina-Zaar weer te verlaten. laten ze hem niet gaan. Wij hebben allemaal gevoel gekregen van alschij weggaat. Dan gaan we allemaal hier dood. Dat werden wij echt zonder pardon allemaal vermoot. Zo gevoel was het. Een plein voor mensen houdt Vienwagens tegen. Na drie dagen neem Morillon besluit. Hij gaat naar de derde verdieping van het postkantoor en spreekt met een meegafoon de meenigde toep. You are now under the protection of you and forces. Morillon belooft op dat moment de inwoners van Sabrina-Zaar veiligheid. Eindelijk. De mensen in Sabrina-Zaar ben nieuwe hoop. Maar in New York, waar het hoofdkantoor van de Vien zit, zijn ze minder blij. Wat heeft Morillon de mensen precies beloofd? Ze hebben het nooit eerder over 7 area's gehad. Hoe moet dat eruit gaan zien en hoe gaan ze deze mensen beschermen? Niemand had deze zet van Morillon aanzien komen, weet Frank Westermann nog goed. Het was een hele moedige date. Hij kon niet anders, dat is eigenlijk ook wel duidelijk. Ik kon niet terug, toen is het spoedberat geweest en zijn de zogenaamde veilig gebieden ingesteld. Dat was niet alleenceren, maar ze zijn wel de grootste en in ieder geval de meeste notoor achteraf gezien. 6 gebieden zijn aangewezen en daar moest dus permanent een VN-battolion bewaking bescherming bieden voor de vluchtelen. In april 1993 komen de eerste vijnds soldaten aan, op de 18e omgezies te zijn. De eerste groep komt uit Canada, ze zijn met 150 man. Vanavond-Bakon ziet Alma de eerste wagens binnenrijden. Dus vanavond? -Ja, vanavond die kant, dus je ziet ook dat de weg met een S-bocht gaat. Je kan niet heel ver zien, maar je hoort het geluid, dus ik stond hier, ik hoorde dat geluid, maar je ziet nog niks en je hoort wel dat het van die kant komt. Hij, mijn ogen, zijn gericht op die bacht, zo van wat komt nu te voorscheen. En kijk, dit is typisch een geluid, wat we toen het heet gehoord zouden kunnen hebben. -Dit? -Ja. -Dat is het hard te worden. En je ziet nog heel hard er. Maar gewoon stoerend hard. De witte voortijgen met de letters UN, United Nations, rijden de stad in. Je kan het gewoon niet geloven en dan wil je dat heel graag aan de rest van familie vertellen en goed nieuws brengen. En dan, ja, loop ik dus zo twee stappen naar binnen. Alma's ouders en haar broer kunnen het bijna niet geloven. We moeten naar buiten te slepen, zo van, kom, kijk, het is echt, het is echt. En dan komt hij en hij reageert net zo enthousiast vervolgens als ik. En onze ouders zijn nog steeds pessimistisch en zo van 'm, ik zal dat wel of niet zo zijn. En dan komen ze naar buiten en echt ik zie mijn vader zo lopen. En eiging heeft een stukje vader zo hier staan. En hij is dan echt zo met zijn rechterhand als een klein kind te zwaaien en te lachen naar de VN. De Kanadese zet er zelfs een tent in de voortuin van de familie moestavietje. Ja, we gingen kijken wat doen ze daar een. niet gevraagd. Daal. Ja, ik kan het me niet echt herinneren dat ze dat expliciet hadden gevraagd. Maar we waren gewoon blij dat ze in onze voortuin een tent had neergezet. En ik zag mijn oom, maar die woonde dus toen ik tijd in het huis met mijn oom. Dat is volgende huis, hier stukje verder op. Ja, we kijken erna. We zijn altijd gastvrijvolk geweest en zelfs op zo'n moment dat je niet zoveel zellig hebt. Dus zag ik mijn oom en beneden lopen met zo'n schaaltje gedroogde prijmen. Want ze wilden ze wel komen eten. Dank jullie wel, dat jullie er zijn. Met de VN zo dichtbij voelt de familie moestaviet zich eindelijk weer veilig. Ze kunnen voor het eerst weer in hun pyjama slapen. In de daadat mijn vader die aangentig me moeder zei je haal je nachtje op om te voorschijn. Zo iets zijde en zei ze woon nachtje op om. Wat moet je met m'n nachtje op om? Ze heeft hier, we kunnen gewoon normaal slapen. Wij hoefen niet aangekleden te slapen. Want voorheen, eigenlijk gedeuren de hele oorlog hebben wij aangekleden. Gingen wij naar bed. Maak z'n buimen die Kanadese en toen dachten jullie nu hoeft dit niet meer. Op dat moment dacht we in de datel ze een nacht is dat we niet moeten vluchten dan is ze deze wel. Na de Kanadese zijn de Nederlanders aan de Beurt. Van of 1994 zijn Nederlandse groep Soldaten in Sabrina Nita. Ze worden dutch bed genoemd. De Soldaten worden iedere zes maanden afgewisteld. Ik had twee doelen, twee dromen, dat was of vrachtwaansje verwoorden. M'n vader was je ver en militair. Johan de jongens twintig als hij in Sabrina Nita aankomt. Op de foto's die jou ons laat zien, zien we knappen zongebruinde jonge man. Ben jij nou ze in de dalekje bezig wat? M'n Roni Tobitastje. Hij heeft een vastberade blik in z'n ogen. Hij is er klaar voor. In Sabrina Nita is hij gewonden verzorgen. Ik ging defensie in, als jongensdroom, spannende dingen doen. Met het idee, met misschien wel een beetje de hoop om er ooit een keer ergens na toet te gaan. Om daar nuttig te kunnen zijn. Dat helpt, maar dat ziet er wel. Ja, dat zat er bij mij van begin of aan het wel in. Johan kent de oorlog van beelden van het journal. Maar die ellende is niet vergelijken met wat hij in Sabrina zijn met eigen ogen ziet. Mensen waren grauw, uiterlijk was grauw, de blikken die ze hadden in hun ogen. Ja, dat staan we dan nog wel in mensen bij. Ogen die gewoon achter, achter in het gezicht liggen met wat randen. Dat is dat, ik denk dat dat zo op die manier het beste kan om schrijven. En hoe zegt de stutter uit, dan kan je dan pas gaan. Ook grauw deels beschadigd van de voorgame beschiedingen. Proofzorisch dichtgemaakt. Hele boel UNHCR plastic voor de ramen, een glas zat er niet meer in. Op de bergen waren bomen waar ik kapt. Dus de natuur was flink toegetaken. Wat men toch houden nodig had om de boel op te warmen op de koken dat soort zaken. De aanwezigheid van de Nederlandse militairen moet ervoor zorgen dat te serven. Lieze brengen ze hebben om singel te bevolking met rust laten. De sfeer zelfs voelde gespannen. Niet met de volgende ochtend, maar in de loop van de dagen daarna voelde je toch wel de dreiging. De druk van waar het afjadde idee dat er continu mensen naar je keken. En dat soort ongetwijfeld geweest zijn vanuit de berg toppen zeg maar naar ons in dit geval. Duspent en de inwoners van Sabrina zitten in het dal. De serven zitten in de bergen eromheen. Ze houden alles in de gaten. Het zijn eigenlijk alleen me bergen. En alle dorpjes ligt ook en de stadse brengen zelf ligt ook in het dal. Dus je bent hengelomereing door bergen op 20 vier kante kilometer. Dus je bent een schietgij van alle kanven. Geen avontamen z'n heren, rot alarm voor Dutchbet, het Nederlandse VN-batallion, dat in Srebrenica is gelegen. Uit vandaag in de hoogste staat van paratheid gebracht. Aanleiding waren de zwaars te gevechten van de afgelopen twee jaar in en rondom de moslimaanklaven. Het nieuws van de beschietingen bereikt ook Nederland. Onder de Nederlandse blauwehelmen vielen geen gewonden. Volgens de laatste berichten schuilen ze nog steeds in hun bunkers. En ook de inwoners van Srebrenica verteuren zich na ons opstrijd. De Nederlandse soldaten zijn in Srebrenica om de vrede te bewaren. Met de vreenigdenaties hebben ze afgesproken dat als dat niet meer lukt, ze om help kunnen vragen. Dat doet de commandant van Dutchbetrie, Tom Karamans, die middag om 10 voor 2. Maar er komt geen help. En de beschietingen gaan door. Dus betrie zou eigenlijk begin jullie worden afgelost door Dutchbet 4. Liesbet had haar spullen afpakkt en in haar agenda streep ze de dagen af. Je gaat naar huis, het was allemaal rond met Dutchbet 4. En je gaat je spullen in pakken en aftellen en op de vol reed dan. Die beschietingen, dat je dan ook een enkele bescheft ook heen. We gaan vooral op m'n in de huis. Dit was aflevering 1 van de podcast de Fall van Srebrenica. Morgen is het 7 Juli en verschijnt aflevering 2. De Fall van Srebrenica is een podcast van de NTR en MPO Radio 1. Gemaakt door Misha Milita en Marie-Lijnkoster. Eind reductie door Marion Osskamp. Muziek van Damier in Mamovietje. Ik wist niet dat we Moslin waren. Zo ver ging dat. Waarom ik wam niet naar achter en ik wam niet? Dat was op school net voor de oorlog. Toen mijn beste vriendin vroeg aan mij wat ben je. En ik zei 'Juggeslaaf' en toen zei ze 'Ja, maar dat bedoel ik niet. Wat ben je nou echt?' Draag, gidamidoje. Stoten hem aan. Stoten hem aan. Draag, dameidoje.